Kwentong Pasalaysay

- ito’y nagsasalaysay ng mga napakapayak na paglalahad at hindi gaanong pinagtutuunan ang mga salik. Tanging makapagsalaysay lamang.

Ang Kalupi
ni Benjamin Pascual

Mataas na ang araw nang lumabas si Aling Marta sa bakuran ng kanilang maliit na barungbarong upang mamalengke. Nang dumating siya sa panggitnang pasilyo at umakmang hahakbang na papasok ay siyang paglabas na humahangos ng isang batang lalaki, na sa kanilang pagbabangga ay muntik, na niyang ikabuwal. Ang siko ng bata ay tumama sa kanyang kaliwang dibdib. "Ano ka ba?" bulyaw ni Aling Marta. "kaysikip na ng daraanan ay patakbo ka pa kung lumabas!" "Pasensya na kayo, Ale," sabi ng bata. Hawak nito ang isang maliit na bangos. -tig-bebente, sa loob-loob ni Aling Marta. Ang bata ay takot na nakatingin sa kanya. "Hindi ko ho kayo sinasadya. Nag mamadali ho ako, e." "PASENSYA!" sabi ni Aling Marta. Agad siyang tumalikod at tuloy- tuloy na pumasok. . Dumating siya sa tindahan ng tuyong paninda at bumili ng isang kartong mantika. Pagkaraan ay dumukot sa bulsa ng kanyang bestido upang magbayad. Wala ang kanyang kalupi! Napansin ng kaharap ang kanyang anyo. "Bakit ho?" anito. "E. . .e, nawawala ho ang aking pitaka," "Ku, e magkano ho naman ang laman?" "E, sandaan at sampung piso ho." Mayamaya ay parang kidlat na gumuhit sa kanyang alaala ang gusgusing batang kanyang nakabangga. Sa labas, sa harap ng palengke na kinaroroonan ng ilang tindahang maliliit. Nakatayo ito sa harap ng isang bilao ng kangkong at sa malas niya ay tumatawad. Maliksi siyang lumapit at binatak ang kanyang liig. "Nakita ring kita!" ang sabi niyang humihingal. "Ikaw ang dumukot ng pitaka ko, ano? Huwag kang magkakaila!" "Ano hong pitaka?" ang sabi, "Wala ho akong knukuha sa inyong pitaka" May luha nang nakapamintana sa kanyang mga mata at ang uhog at laway ay sabay na umaagos sa kanyang liig. Buhat sa likuran ng mga manonood ay lumapit ang isang pulis, na tanod. "Iho ano ang pangalan mo?" ang tanong niya sa bata. "Andres Reyes po." "Saan ka nakatira?" ang muling tanong ng pulis. Sa bahay ng Tiyang Ines ko sa Blumentritt, kapatid ng nanay ko rito sa Tundo. Inuutusan lang ho niya "kong bumili ng ulam, para mamayang tanghali." Naalala ni Aling Marta ang kanyang dalagang magtatapos, ang kanyang asawa na kaipala ay naiinip na sa pag hihintay. "Tinamaan ka ng lintik na bata ka!" Sabi niyang pinanginginigan ng laman. Angbisig nito ay halos napaabot ni Aling Marta sa kanyang balikat sa likod.

"Makaka alis na po ako?" Tanong ni Aling Marta. Nag balik sa gunita ni Aling Marta ang isang batang payat. "Maari na" sabi ng Pulis. At tuluyang nawalan ng malay. Pagdating ng pulis. "Patay na" Naisaloob ni Aling Marta sa kanyang Sarili. ang ulam na dapat na naiuwi nya sanay nai. . Nag ka tinginan ang mag-ama. e. Saan ka kumuha ng ipangbili mo nyan?" Biglang-bigla anki'y kidlat na gumuhit sa karimlan. "Duguan ang katawan at natatakpan ng dyaryo. "Ang pitaka mo. Hindi siya makapag. e wala kayong makukuha sa akin. Naalala nya ang kanyang anak na ga-graduate. Tanghali na sya ay umuwi. "Ngunit Marta" ang sabi ng kanyang asawa. patungo sa ibayo ng maluwag na daan. Sa isang sandali ay nagdilim sa kanya ang buong paligid.angat ng paningin." Hindi ko kinuha ang iyong pitaka!" Ilang pang sandali pa ay lumangayngay ang ulo nito at ng pulsuhan ng isang naroon ay marahan itong napailing."Napahiyaw ang bata sa sakit. Pero nakalimutan kong isauli. . E naiwan mo" Kanina bago ka umalis ay kinuha ko iyon sa Bestido mo at kumuha ako ng pambili ng Tabacco. "Maski kapkapan nyo ako." Halos mabali ang kanyang siko at ang nais lamang niya ay makaalpas sa matigas na bisig ni Aling Marta. Wala siyang makita kundi ang madidilim na anino ng mga mukang nakatunghay sa kanyang lupaypay at duguang katawan. ayaw pa muling nag mulat ito ng paningin at ang mga mata ay ipinako sa maputlang muka ni Aling Marta. Siya ay humanap ng malulusutan at nang makakita ay walang habas na tumakbo. Sang ka kumuha ng pinamili mo nyan." "Patay na ang dumukot ng kuwarta ninyo. Nanay? "E. Umikot ang kanyang paligid.uwi na." sabing pagatul-gatol na nilalabasan ng dugo sa ilong. " Matabang na nagsabi ang pulis sa kanya." ." Hindi magkantuntong sagot ni Aling Marta. Bahagya nang umabot sa kanyang pandinig ang malakas na busina ng isang humahagibis na sasakyan.

"Tila may suliranin mabuti sana kung makakatulong ako. ay ibinilang kong kahihiyan at kababaan ang pagkikita pa naming muli sa hinaharap." ngayo'y magsisimula tayo sa araling ito. Lagi ko siyang inuugnay sa kariktan ng buhay. Ang salitang iyon ang simula ng halos lahat ng kanyang pagsasalita. Mabuti nama't umabot tayo nsa bahaging to Mabuti Mabuti!" Hindi ako kailanman magtatapat sa kanya ng anuman kung di lamang nahuli niya akonginsangt lumuluha nang hapong iyon'y iniluha ng bata kong puso ang pambata ring suliranin. naririnig kong muli ang mga yabag na palapit sa sulok na iyon ng silid-aklatan." Ibig kong tumakas sa kanya at huwag nang bumalik pa kailanman. "Siyanga pala. at alam ko na ang pagmamalasakit niya'y tunay na matapat. doon sa kung manunungaw ay matatanaw ang maitim na tubig ng isang estero. Sa isang tagong sulok ng silid-aklatan. Nakinig siya sa akin. Ang panukalang naghihiwalay sa amin ay natatanaw na nng bigla kong makaalala. . ngunit ang suliranin. "Iniiyakan natin. ang buong paligid ay tahimik na. pananaw. "Mabuti't may tao pala rito.kailanman. kayo? Kayo nga pala? Ano ho iyong ipinunta niyo sa sulok na iyon na…iniiyakan ko?" Tumawa siya ng marahan at inulit ang mga salitang iyon.ang sentro ng kwento ay ang tauhan lamang. nating dalawa.aming dalawa.pinilit kong lutasin ang aking suliranin sa pagluha. . sa pagngiti niyang mabagal at mahihiyain niyang mga ngiti sa amin. sa walang pintang paaralang una kong kinakitaan ng sa kanya. saloobin. Saan man sa kagandahan. Lumabas kaming magkasabay sa paaralan. Sa isang paraangalirip. "ang sulok na iyon na ." Nawala ang marahang halakhak sa kanyang tinig:"sanay'y masabi ko sa iyo. Ang ibig kong sabihin ay .. Iyon ang mga pumalit sa mga salitang hindi niya maalala kung minsan. Nakababa ang kanyang paningin sa aking kandungan." ang sasabihin niya. maging higit na mabuti sana sa iyo ang.naparito ako upang umiyak din. pagtatanong. at sa kanyang buhay. Lahat ng kanyang kilos. "Mabuti.. iniiyakan natin. Walang sinumang nag-ukol sa kanya ng pansin." ang sinabi niya nang hapong iyon. . hindi ako makakilos sa sinabi niya pagkatapos. . Napatda ako na napaupong bigla sa katapat na luklukan.. Naroon pa siya't nagtuturo ng mga kaalamang pang-aklat. . At sapagkat natuklasan ko ang katotohanang iyon tungkol sa kanya." Si Mabuti'y nagging isang bagong nilikha sa akin mula nang araw na iyon. Ngunit sinasabi nilang naroroon pa siya sa dating pinagtuturuan. . sa tanawin. Ngunit siya'y nakinig nang buong pagkaunawa. Siya ay isa sa mga pangkaraniwang guro noon. Sa bata kong isipan. nakikita ko siya at ako'y lumiligaya. Tinanganan niya ang aking mga kamay at narinig ko na lamang ang tinig sa pagtatapat sa suliraning sa palagay ko noo'y siyang pinakamabigat." wika niyang ikinukubli ang pag-aagam-agam sa narinig. Ngunit. Ngunit walang anumang maganda sa kanyang anyo. nagsimula akong magmasid. sa isang isipan o sa isang tunog kaya. Noo'y magtatakipsilim na at maliban sa pabugsobugsong hiyawan ng mga nagsisipanood sa pagsasanay ng mga manlalaro ng paaralan. Sa isa sa mga lumang silid sa ikalawang palapag. . maghintay ng mga bakas ng . Hinuhulaan ko kuing nagtutungo pa siya roon." Hindi ako nakapangusap sa katapatang naulinig ko sa kanyang tinig. at nagiging pamuno sa mga sandaling pag-aalanganin. walang masasabing anumang pangkaraniwan sa kanya. sa aming sulok na iyong. sa paglkalim ng kunot sa noo niya sa kanyang pagkayamot. "Hindi ko alam na may tao rito". sa paglingon ko sa pangyayaring iyo'y nagtataka ako kung paanong napigil niya ang paghalakhak sa gayong kamusmos na bagay.buhay. pagkikitang magbabalik sa gunita ng hapong iyon. At habang tumataginting sa silid naming ang kanyang tinig sa pagtuturo'y hinuhulaan ko ang dahilan o mga dahilan ng pagtungo niya sa sulok na iyon ng silid-aklatan. . Siya'y tinatawag naming lahat na si Mabuti kung siya'y nakatalikod. at ngayon. atbp. Mula sa pananamit hanggang sa paraan ng pagdadala niya ng mga pananagutan sa paaralan.Kwento ng tauhan . sumagot. . iyon ay nagging salaminan ng uri ng paniniwala sa buhay. Ang Kwento ni Mabuti ni Genoveva Matute Hindi ko siya nakikita ngayon. Maya-maya pa'y nakita ko ang bahagyang ngiti sa kanyang labi. Ma'am. . galaw. at bumubuhay ng isang uri ng karunungang sa kanya ko lamang natutuhan. Sa pagsasalita niya mula sa hapag. Doon niya ako natagpuan. sa itaas ng lumang hagdang umiingit sa bawat hakbang. Ang sulok na iyon.

Walang pag-aalinlangan ang lahat ng bagay at pangarap niyang maririkit ay nakapaligid sa batang iyon. Hindi siya bumabanggit ng anuman tungkol sa kanyang sarili sa buonmg panahon ng pag-aaral naming sa kanya.muli niyang ipinamalas sa amin ang mga natatagong kagandahan sa aralin naming sa Panitikan. At ibig ng guro naming maging manggagamot ang kanyang anak at isang mabuting manggagamot. Isinalaysay niya sa amin ang katabilan niyon. ang bagong kasuotan niyong may malaking lasong pula sa baywang. Bawat aralin naming sa panitikan ay nagging isang pagtighaw sa kauhawan naming sa kagandahan at ako'y humanga. gaya ng kanyang ama. habang unti-unting bumabalik ang dating kulay ng mukha niya. "Oo. Wala iyon bdoon kanina. Ngunit tumakas ang dugo sa kanyang mukha habang sumisilay ang isang pilit na ngiti sa kanyang labi. may sinabi siyang hindi ko makakalimtan kailanman. . Mali siya nang ganoon na lamang. mabuti gaya ng sasabihin nitong Fe-iyon lamang nakararanas ng mga lihim na kalkungkutan ang maaaring makakilala ng mga lihim na kaligayahn. nang umagang iyon. Hindi rin siya bumabanggit sa amin kailanman tungkol sa ama ng batang iyon. at hilinging magbukas ng dibdib sa akin. magsimula sa ating aralin" Natiyak ko noon. sa sangkatauhan. paulit-ulit niyang pagbanggit sa kanyang anak ay iisa lamang sa mga bagay na "pinagtitiisang" pakinggan sapagkat walang paraang maiwasan iyon. Sa kanyang magandang salaysay. At siya'y nagsalita. Ang ama ng mbatang iyon marahil ay magiging isang manggagamot din balang araw. Ngunit bumabanggit siya tungkol sa kanyang anak na babae. pananalig. pag-asa ang taglay niya sa aming silidaralan. At habang nakaupo ako sa aking luklukan. makagagaan sa kanyang damdamin kung may mapagtatapatan siyang isang tao man lamang. gaya ng pagkakatiyak ko ngayon na hindi akin ang pangungusap na iyon. Ngunit. Sa hubad na katotohanan niyon at sa buong kalupitan niyon ay naunawaan ko ang lahat. At kami ay bahagi ng mga nilalang na sapagkat nakaranas ng mgan lihim na kalungkutan ay nakakilala ng mga lihim na kaligayahan. ang nabubuong layunin niyon niyang baka siya ay hindi umabot sa matatayog na pangarap ng kanyang anak." ang wika niya.. Pinuno nya ng maririkit na guni-guni an gaming isipan at ng mga tunog ang aming mga pandinig at natutuhan naming unti-unti ang kagandahan ng buhay. Pagkatapos. may dalawang dipa lamang ang layo sa kanya. sa tangi niyang anak. Sa akin. kasyahan. At naunawaan ko ang lahat. Sa susunod na taon niya'y magsisimula na iyong mag-aral. tanganan ang kanyang mga kamay gaya ng ginawa niya nang hapong iyon sa sulok ng silid-aklatan.. ay namatay at naburol ng dalawang gabi at dalawang araw sa isang bahay na hindi siyang tirahan ni Mabuti at ng kanyang anak. sa lahat na. Ang anak niya'y anim na taong gulang na. At minsan pa.nang paulit-ulit. at ngayon. Mabuti. nadama kong siya at ako ay iisa. kumirot ang pusoko sa pagnanasang lumapit sa kanya. Ngunit. "Oo. ang mga kaibigan niyong mga bata rin. . ito ang sumupil sa pagnanasa kong yaon. ang mga kamag-aral kong nakikinig ng walang anumang malasakit sa kanyang sinasabing. Ang pananalig niya sa kalooban ng Maykapal. ang pananalig niyang iyon ang nagpakita sa kanya ng kagandahan sa mga bagay na kiaraniwan na lamang sa amin ay walang kabuluhan. At ngayon. Marahil. ang kariktan ng pagpapatuloy anuman ang kulay ng buhay. gaya ng kanyang ama. Ngunit. ilang araw lamang ang nakararaan buhat nang mabalitaan ko ang tungkol sa pagpanaw ng manggagamot na iyon. sa tuwina. Nakasasaling ng damdamin. ang masasabi ko sa aking sarili pagkatapos na maipadama niya sa amin ang kagandahan ng buhay sa aming aralin. Tiningnan niya ako ng buong tapang na pinipigil ang pagngionig ng mga labi at sinabi ang ganito: "Mabuti. Marahil. ang bawat pagbanggit niyon ay nagkakaroon ng kahulugan sapagkat noon pa man ay nabubuo na sa akingt isipan ang isang hinala. isa sa mga pinakamatibay na aking nakilala. dalawa sa mga kamag-aral naming ang nakababatid na siya'y hindi balo. Iyon ang una at huling pagbanggit sa aming klase ang tungkol sa ama ng batang may kaarawan. Matitiyak ko noong may isang bagau ngang mali siya sa buhay niya. Ang kariktan ng katapangan. Nasa bahaging iyon ang pagsasalita ng aming guro nang isang bata sa aking likuran ang bumulong: "Gaya ng kanyang ama!" Narinig n gaming guro ang sinabing iyon ng batang lalaki." habang tumatakas ang dugo sa kanyang mukha. ang kanilang mga handog.kapaitan sa kanyang mga sinsabi. Maliban sa iilan sa aming pangkat. ay nalalaman ang tungkol sa kaarawan ng kanyang anak. At hindi nagging akin ang pagtuklas na ito sa kariktan kundi pagkatapos lamang ng pangyayaring iyon sa silid-aklatan. Ang paglaki ng mga pangarap niyon.