Filipino

Kasaysayan ng Wikang Filipino Katangian ng Wika // Panahon ng Kastila 1. Dinamiko/Buhay 2. Malikhain 3. Systema ng tunog at Kahulugan 4. Recursive/Generative 5. Isang Social Phenomenon 6. Isang Mental Phenomenon Siyam na Diyalekto Tagalog Bikolano Cebuano Illokano Hiligaynon Kapampangan Pangasinense Waray Maranaw Tuntunin sa Panghihram ng Salita Alfabeto: a. Filipino b. Baybayin ayon sa Kastila c. Baybayin ang Ingles ayon sa Fil. d. Hiramin nang buo Halimbawa: 1. Ability – Kakayahan [A] 2. Christmas Tree – Krismas Tri [C] 3. Science – Science [D] 4. Chair – Silya [B] 5. Chalk – Tisa[A]//Tsok[C] Alfabetong Filipino I. Bago dumating ang mga Kastila Alibata – Katutubong Palatitikan II. Panahon ng Kastila Abecedario – Alpabetong Español III. Lumang Balarila *Lope K. Santos – Ama ng Balarilang Filipino Abakada: Patinig: a e i o u IV. 1976 Alpabeto 20 Abakada 3 Digrapo [ch, ll, rr] 23 5 Patinig, 26 Katinig V. 1987Alpabeto Inalis ang Digrapo Kautusang Pangkagawaran Blg. 81 ng DECS VI. 2001 – Kasalukuyan Alfabeto – Binigyan tuon ang mga tuntunin sa paggamit ng 8 hiram na letra (28 na letra) Pagkakaroon ng patnubay sa ispelling at panghihiram ng salita (C F J ñ Q V X at Z) Ponolohiya - Pag-aaral ng mga tunog. Ponema Yunit ng tunog na nagbubuklod ng salita.

Ponemang Segmental Pares Minimal – magkaiba ang kahulugan, pero parehas ang pagbigkas. Ponemang Malayang Nagpapalitan Hal. Lalaki – Lalake Babae – Babai Madiin – Mariin Madumi – Marumi Diyalekto – Dayalekto Ponemang Suprasegmental p.53     Haba (Length) – haba ng bigkas Tono (Pitch) Antala (Juncture) – pansamantalang pagtigil pag nagsasalita Diin (Emphasis/Stress) – Ang lakas o bigat sa pagbigkas

Klaster ay ang dalawa o higit pang magkakatabing konsonant sa loob ng isang salita. Halimbawa: Eroplano Grapo Diptonggo ang magkatabing patinig. (AY, EY, IY, OY, UY, AW at IW.) Halimbawa: Tagumpay Dilaw MaLUmay: Walang Tuldik. (Dalaga) MaLUmi: Paìwas. (Malùmi) MabiLIs: Pahilís (Mabil ís) MaragSA: Pakupyâ (Dukhâ) Pagbuo ng Salita/Kayarian p.68 Payak, Inuulit, Maylapi, Tambalan Payak Hal. Ulan, Basag, Aral Inuulit Ganap: gabi-gabi, tayu-tayo Di-Ganap: aawit, uusok Maylapi Unlapi : Umalis Gitlapi: Sinulat Hulapi: Alisin Kabilaan: Nagtalunan Tambalan Asal + Hayop = asal-hayop (ill-mannered) Bahay + Hari = bahayhari (Rainbow) Hampas + Lupa = hampaslupa (Bum/Hobo) Silid-tulugan (Sleeping Room) TALASALITAAN (2nd Q) Pipis- Pango likumin – ipunin/kolektahin Mahahabag – Maaawa Napopoot - Nagagalit Punto – Tono sa pagsalita Ipinid - Isara Nalulumbay – Nalulungkot Morpolohya Morpema – Pinakamaliit na elemento ng pananalita Pagbubuo – Salitang Ugat, Paglalapi, Pagtatambal & Pag-uulit Kayarian – Payak, Maylapi, Tambalan, Inuulit

*Di ko alam kung kasama ito. Asimilasyong Di-ganap

-ng = m // n (Pang-laba = Panlaba Mangbato - Mambato) Asimilasyong Ganap

nagaganap o magaganap pa na. -na at -ng Halimbawa: - Dahilan/Kosatib (Causative) OR Tagaganap – Gumaganap sa Kilos na sinasaad na pandiwa Layon – bagay na tinutukoy ng pandiwa Tagatanggap – sino nakikinabang sa kilos ng pandiwa . 94 Ang mambabasa ay direktang nakasaksi sa mga Kaganapan ng Pandiwa pangyayaring inilalahad sa pamamagitan ng 7 Uri – D A L G I K S masining na paglalarawang ginamit ng manunulat.182 nagbibigay ng impormasyon at nagpapaliwanag tungkol sa isang paksa. – Tuldok . Nalilito ka pa? p. 312 kinokonekta ang isang pangungusap. Ito ay makatotohanan. O.Kuwit ? – Tandang Pananong ! – Tandang Padamdam .= Gitling . Saka. Pati. Ngunit) Hugnayan – 1 SM + 1/ 2+ Sugnay na di-makapag-iisa (SDM)//Pangungusap na binubuo ng isang punong kaisipan Langkapan – Pangungusap na nagbubuo ng dalawang punong kaisipan. Tambalan – 2 SM o higit/Pangungusap na nagpapahayag ng dalawang diwa/kaisipan. Tanong Descriptiv p.Tutuldok — = Gatlang “ “ – Panipi : . Katangian -Kawastuhan -Timbang (Balanse/Binibigay dii) -Walang kinikilingan o obhetibo (objective) -Kaiklian at Kalinawan -Kasriwaan Pambihira (Oddity) Hayop (Animals) Pagbabago (Change) Pangalan (Names) Pamukaw/Damdamin (Human Drama Interest) Kasarian (Sex/Gender) Romansa at Pakikipaguna (Romance Pag-unlad (Progress) and Adventure) Bilang (Numbers) Kagamitan – anong bagay ginamit upang magawa ang kilos Inverted Pyramid – TAGILO (Refer to your notes on this Ganapan – lugar ng ginanapan one) Sanhi – kung ano ang dahilan ng pagkaganap ng kilos ng Pamatnubay pandiwa Maituturing na buod na balita Uri Kombensyonal/Kabuuran Pamatnubay (Summary Lead) -Karaniwan Direksyunal – hal. 9 Uri Direksyunal Aktor Layon Ganapan Instrumental Kalaanan Sanhi Ibang Tawag Direksyonal Tagaganap Gol (Goal) Lokasyon/Lokatib (Locative) Gamit/Kagamitan Tagatanggap/Benepaktibo Naglalahad ng proposisyon ng manunulat na naglalayong makahikayat at magpaliwanag ng kanyang pananaw(paningin) sa mga mambabasa. 96 Elemento/Langkap ng Balita Kapanauhan (Timeliness) Kalapitan (Proximity) Katanyagan (Prominence) Tunggalian (Conflict) Kahulugan/Kalalabasan (Significance) . .Tuldok-tuldok Anyo ng Pagpapahayag Paglalahad – Magpaliwanag Paglalarawan – Bumuo ng Imahe Pagsasalaysay – Magkwento Pangangatwiran – Mangumbinsi/Magpaniwala Balita -isang pangyayari na naganap na.  paggamit ng totoong datos at istatistika  pagsasaad ng sanhi at bunga  pagbibigay ng mga makatotohanang halimbawa o resulta ng pananaliksik Pang-Ugnay: Pang-angkop p. (At. Kampeon si Manny sa Laban! Pakikipanayam Panggulat Pagkakaiba Informativ p. tumpak. Ekspositori p. Argyumentativ p.Panuluyan Paniniwala – Paniwala Pagdaragdag Paalala + Han = Paaalahan//Paaalahanan Anyo ng Pangungusap/Sintaksi Payak – 1 sugnay na Malaya (SM) / Nagpapahayag ng isang diwa/kaisipan lamang. 38 Saligan Paglalarawan Nagpapaliwanag ng mahalagangimpormasyon o Tahasang-Sabi Epigram kaalaman nang malinaw at walang pakiling. -Madaling makatawag Hal. Ni. . Ang mga tao ay nagtungo sa EDSA upang Di Kombensyonal/Makabagong Pamatnubay (Novelty Lead) mag-alsa. Maging. kawili-wili at walang kinikilingan. Bahagi ng panaguri ng pangungusap na nagbibigay ng (Parang pagpinta [painting]) ganap na kahulugan sa pandiwa.-ng = m // n (Pantakot – Pantakot = Panakot) Metaesis -Nagpapalit ng posisyon (Linabhan = Nilabhan) Pagkakaltas (Sarahan = Sarhan Bukasan = Buksan) Pagpapalit Mandadagit – Mandaragit Tuluy-Tuloy – Tuluy – Tuloy Reduplikasyon Panunuluyan.

palibhasa Pang-abay p. o b. Duh. a. nang.maging.Mapagmahal na pangulo Mabuting pangulo Pang-ukol -Nagsasaad ng kaugnayan ng pangngalan o panghalip sa ibang salita. Sukat ng Awit: tig-12 pantig ang bawat taludtod. may kaunting tauhan at usapan at higit sa lahat nakakaaliw. Paninsay o Pasalungat . Tula -Ang tula ay anyo ng panitikan at ito ay binubuo ng taludtod. Zarzuela ay isang Kastilang uri ng lirika-dramatiko na nagpapalit mula sa binibigkas patungo sa inaawit na mga eksena. Talambuhay Karaniwan -paglalahad tungkol sa buhay na isang tao mula pagsilang hanggang kamatayan..subalit. Talambuhay Di-karaniwan o Palahad -walang masyadong detalye tungkol sa buhay. Tayutay: Simile/Pagtutulad Hal. Korido . Alamat Kwento tungkol sa pinagmulan ng mga bagay Anekdota Kwento tungkol sa isang karanasan nanangyari sa iyo at naturuan ka ng magandang aral. Binibigyan pansin lang ditto ay ang mga layunin. kapag. Panubali o Panlinaw .isang uri ng panitikang Pilipino.66 patalinhagang pahayag na ginamita ng matatanga noong unang panahon upang mangaral.isang uri ng tulang pasalaysay na binubuo ng tigaapat na taludtod ang bawat saknong. paninindigan ng isang tao. sana. simulain. Ang korido ay binibigkas sa pamamagitan ng pakantang pagpapahayag ng mga tula. Katutubong Panitikan Salawikain p. Sukat ng Korido: tig-8 pantig ang bawat taludtod Awit .291 Ingklitik – man. Pagmamahal.May pagmamahal sa gawaing pagkukwento -May malawak na talasalitaan -May malawak na memorya -Masayang disposisyon/ Diwa ng tawa (Sense of humor) -May personalidad -May katamtamang lakasng tinig na nag-iiba ayon sa karakter na kumikilos/nagkukwento. bakit mo ako pinatay? [? Corny. Sampung daliri (Dalawang kamay) Panawagan Hal. dahil sa. bagama’t c. kasi. na ang bawat taludtod ay may lalabindalawahing pantig. at ang tradisyonal na dulong tugma ay isahan. patinig & mga salita -Wastong pagbubukod-bukod ng mga salita at parirala ayon sa diwa. Epiko Greek Word/Griyego – Epos (Salawikain/Awit) -Mahabangtulang pasalaysay maaaring binibigkas o inaawit. Halimbawa: Para sa Labag sa Ukol sa Ayon sa Tunkgol sa Para kay/kina Batay sa Pangatnig -bahagi ng salita nag-uugnay ng isang salita o kaisipan sa isang pangungusap. marahil) Talambuhay Talambuhay na Pang-iba -paglalahad ng mga kaganapan sa buhay ng isang tao na sinulat ng ibang tao Talambuhay na pansarili -paglalahad tugnkol sa buhay ng isang tao na siya mismo nagsulat. Pamukod . tuloy. -Pag-aralan at balagkasin ang kwento . Ito ay may sukat na walong pantig bawat linya at may apat na linya sa isang stanza.kung. adhikain. Metapora/Pagwawangis Hal. Pagmamalabis (Hyperbole) Hal. kabilang ang Pilipinas na naging isang tradisyon. Pamanahon – sumasagot sa tanong ‘kailan’ Panlunan – sumasagot sa tanong ‘saan’ Pamaraan – sumasagot sa tanong ‘paano’ Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan (tila. Pagpapalit-tawag Hal. Mga dapat tandaan -Wastong paghinga -Tiyak na panggagalingan ng tinig -Wastong pagpupukol ng tinig -Katamtamang lakas -Wastong bigkas ng mga pantig. magpayo at ituwid ang mga kabataan sa tamang landas at kabutihang asal. Pagsasatao/Personipikasyon Hal. Bugtong Maikling tugmaan para magamit mo ang iyong kaisipan.sapagkat. bukod sa nagtataglay ng katangiang maikli. nagpapahayag ng damdamin ng isang tao.] Sining at Pagkwento Katuturan Isangmalikhaing pagbasa ng mga akdang panitikan nang may wastong tinig at sa paraang mensahe. Ang haligi(tatay) ng tahanan… Ang bulaklak(babae) ng pamilya. ni. -Angkop ng damdaming ipinahahayag ng binabasa Layunin na Programang Panliterari -Maiparating ang minanang panitikan -Maipaunawa ang mga elemento ng panitikan at mapatnubay na makapili ng mahuhusay na panitikan -lumaking nauunawaan ang kanyang sarili -mataya ang kanilang nabasa Paghahanda at Pagsasagawa -Pumili ng kwentong angkop sa edad at karanasan ng mga bata. datapwat. Pagpapalit-Saklaw (Buo pero sabihin mo yung parte) Hal. gayon din ang sayaw. na sinasama ang mala-opera at tanyag na awitin. O. Nagsasaad ng kabayanihan at mahiwagang pangyayari sa buhay ng tauhang may natatanging lakas. Naglalakad ang bolpen ko. pag d. 3rd Person POV Maikiling Kwento Short story. isang uri ng tulang nakuha natin sa impluwensya ng mga Espanyol. etc. Ako ay parang alitaptap. Bumaha ng luha ang babae. Binubuo ito ng . Ako ay isang isda. Pananhi . Lumawak ang uring ito sa mga kolonya ng Espanya.

**** Stories needed to be read/remembered [I think]: Bantugan Alamat ng Paru-Paro Anekdota ni Manuel Quezon Makapaghihintay ang Amerika (Dula) Pahimakas (Tula) Minsan Maging Guro Ibong Adarna . Pinakalayunin nitong itanghal ang mga tagpo sa isang tanghalan o entablado. Ang kalipunan ng mga taludtod ay tinatawag na taludturan o saknong. Dula Nahahati ito sa ilang yugto na maraming tagpo.mga saknong at ang mga saknong ay binubuo ng mga taludtud. Ang tagpo sa dula ay ang paglabasmasok sa tanghalan ng mga tauhan. Karaniwang tinatalakay ng mga kwentong mito ang mga diyos at nagbibigay ng mga paliwanag hinggil sa mga likas na kaganapan. Mito Tradisyonal na kwento. -Ang tula ay pagpapahayag ng magagandang kaisipan at pananalita sa pamamagitan ng mga taludtod.