MAKRONG KASANAYAN

:

PAGSASALITA
Lahat sila‟y may mataas na antas ng kakayahang magpahayag ng ideya ng kanilang naging kasangkapan upang umakit ng mga tagahanga at tagasunod. MGA PINUNO I. Abraham Lincoln – dating pangulo ng Estados Unidos, ay natanyag at nagiwan ng hindi na mabuburang bahagi sa kasaysayan hindi lamang sa Amerika kundi maging sa buong mundo. Hindi ,mataas ang pinag-aralan sapagkat wala siyang pormal na edukasyon at siya‟y mahirap na mamamayan lamang. Ang tagumpay ni Lincoln ay maiuugnay sa kanyang determinasyon na linangin at paunlarin ang kanyang kakayahang magsalita sa harap ng publiko. Dahil sa kakulangan ng “speech schools”, matamang inobserbahan at pinakinggan ni Lincoln ang paraan ng pagsasalita ng ibang tao kahit noong bata pa lamang siya. Hanggang sa kasalukuyan, ipiapalagay na ang kanyang Gettysburg Address at ikalawang Inaugural Speech ay ilan sa natatanging pinakamahusay na talumpati sa buong kasaysayan ng daigdig. II. Franklin Delano Roosevelt – nanatali sa White House nang apat na sunud-sunod na termino mula 1923-1945.

“Ang isang taong epektib na magsalita sa harap ng pangkat ng mga tao ay higit na madaling nakakakuha ng respeto ng ibang tao.” KAHULUGAN NG PAGSASALITA  Ito ay kakayahan at kasanayan ng isang tao na maihayag ang kanyang ideya, paniniwala at nadarama sa pamamagitan ng paggamit ng wikang nauunawaan ng kanyang kausap.  Pag-uusap ng dalawa o higit pang bilang ng mga tao: ang nagsasalita at ang kinakausap KAHALAGAHAN NG PAGSASALITA 1. Naipaaabot sa kausap ang kaisipan at damdaming niloloob ng nagsasalita; 2. Nagiging kasangkapan sa pagkakaunawaan ng mga tao. 3. Nakapag-aanyaya o nakikinig; at nakaiimpluwensya ng saloobin ng

4. Naibubulalas sa publiko ang opinyon at katwirang may kabuluhan sa kapakanang panlipunan upang magamit sa pagbuo ng mga patakaran at istratehiya sa pagpapatupad ng mga ito. 5. Madaling nakakakuha ng respeto ng ibang tao. KAHALAGAHAN NG PAGLINANG MABISANG PAGSASALITA NG KASANAYAN SA

Ang mga pangunahing pinunong natanyag sa kasaysayan ng daigdig ay may isang katangiang ipinagkatulad sa isa‟t isa. J.F. Vergara | Pagsasalita Pahina 1

F. KAALAMAN – Upang maging epektib na tagapagsalita. III. John F. 2. Demosthenes – dakilang orador. Kennedy – Isa sa mga susi ng kanyang tagumpay ay ang husay na ipinakita niya sa serye ng mga debateng ipinalabas ng mga programang pantelebisyon. (May mga sitwasyon kasing nangangailangan ng presence of mind. Maging ang kanyang mga kalaban sa pulitika ay umaming ang kanyang sunud-sunod na tagumpay ay nakaugat sa kanyang impluwensya sa kanyang tagapakinig.) Kailangang may sapat siyang kasanayan sa paggamit ng mga kasangkapan sa pagsasalita tuland ng tinig. Kailangan rin na may sapat kang kaalaman sa kultura ng pinanggalingan ng wikang ginagamit mo. tanyag na isang Pautal magsalita ngunit tinuruan niya ang kanyang sarili magsalita nang tuluy-tuloy at tuwid sa pamamagitan ng pagtatalumpati sa harap ng hampas ng alon sa dalampasigan. 3. Mapilitan man siyang magsalita paminsan-minsan. kailangang alam mo ang paksa ng usapan. Halos lahat ng kanyang talumpati sa radyo ay praktisado ng lubusan. TIWALA SA SARILI – Ang isang taong walang tiwala sa sarili ay karaniang nagiging kimi o hindi palakibo. at balarila. retorika. KASANAYAN – Ang pagsasalita ay isang kasanayang maaaring linangin. Kailangang may sapat kang kaalaman sa gramatika. mabagal na pananalita.MAKRONG KASANAYAN: PAGSASALITA MGA PANGANGAILANGAN SA MABISANG PAGSASALITA 1. inilalantad naman ng kanyang mahinang tinig. Kailangang matatag ang damdamin at malawak ang kaisipan. Kailangang may sapat siyang kasanayan sa pag-iisip ng mensahe sa pinakamikling panahon. paglalahad. sa wika. galaw at iba pang anyong di-berbal. Pahina 2 Nilinang niya ang kanyang kakaya han sa pagsasalita sa pamamagitan ng pagbibigay ng matamang atensyon sa mga malalayang simulain ng pagsasalita. tinalo niya si Nixon sa nasabing halalalan. Kailangang may sapat siyang kasanayan sa pagpapahayag sa iba‟t ibang genre tulad ng pagsasalaysay. sa iyong sariling kultura at maging sa kultura ng iyong kausap. Vergara | Pagsasalita . Madalas na nagsusubo siya ng maliit na bato upang maituwid lamang ang kanyang pananalita. tindig. ------------------------o-------------------------J. Dahil sa kanyang epektib na pagsasalita. Kailangang mayroong kasanayan. paglalarawan atbp. pautal-utal o ang panginginig ang kakulangan niya ng tiwala sa sarili. IV. garalgal na boses.

Kung wala nito. 4. MGA KASANGKAPAN SA PAGSASALITA 1. 2. lalo na sa isang pagtitipon o sa mga timpalak-pambigkasan napakahalaga ng tindig. J. Kailangang siya ay magtaglay ng kawili-wili at kalugod-lugod na personalidad upang siya ay maging higit na mapanghikayat. Kumpas . Pathos (Pathetic) – Tumutukoy naman ito sa emosyong hatid ng ispiker sa kanyang awdyens. PAMANTAYAN NG ISANG USAPAN Ang isang usapan o conversation ay isang prosesong pangkomunikasyon na kinasasangkutan ng dalawa o higit pang kalahok na gumagamit ng verbal o senyas na wika sa pagpapalitan ng kaalaman. Kailangang bigyang-pansin ng tagapagsalita ang bigkas ng mga salita kasama nito ang tinis. Kilos at Ekspresyon – Ang emosyon ng nagsasalita ay nailalantad sa kilos ng katawan at espresyon ng mukha. Tindig – Sa isang tagapagsalita. at ulo. bilis. May mga sitwasyong nangangailangan ng malakas na tinig ngunit may ilan na mahinang tinig lamang. Ang mga mata. 2. kinakailangan ang tinig ay maging mapanghikayat at nakakaakit pakinggan. haba. Tinig – Ito ang mahalagang puhunan ng isang nagsasalita. kaalaman at damdamin ng mga partikular na kalahok. 3. diin. Bigkas – Napakahalagang maging wasto ang bigkas ng isang nagsasalita. ang kredibilidad ay hindi nakukuha sa mabilis na paraan. ang nagsasalita ay mukhang tuod o robot. kung kalian lumalakas at kalian humihina. Sabi nga. 5. Ang pagkilos ng mga ito ay maaaring makatulong o makasira sa isang nagsasalita MGA PANANAW SA PAGSASALITA 1. lakas. Ethos (Ethical) – Tumutukoy ito sa kredibilidad ng isang ispiker. Vergara | Pagsasalita . Hindi magiging kapani-paniwala ang isang mambibigkas kung siya‟y parang nanghihina o kaya‟y siya ay mukhang sakitin. „ika nga. bagal at hinto ng pagsasalita. Mahalaga ito upang paniwalaan siya ng kanyang awdyens at nakatutulong ito upang mas mapataas pa ng ispiker ang tiwala sa kanyang sarili. Siguraduhing angkop ang kilos at ekspresyon habang nagsasalita upang ito‟y di magdulot ng kalituhan sa mga tagapakinig. intonasyon. bagkus. ito ay pinaghihirapan at pinagyayaman. balikat. Ang maling pagbigkas ng mga salita ay maaaring magbunga ng ibang kahulugan. May bentahe ang isang tagapagsalita kung may kaalaman siya sa tamang pagtimpla ng tinig. Ang pananaw na ito ay isang mahalagang salik tungo sa mabisang pagsasalita. paa. Sa maraming pagkakataon. Ngunit ang kumpas ng kamay ay kailangang maging angkop o tumutugma sa diwa ng salita o mga salitang binibigkas upang maging malinaw ang mensaheng nais iparating sa mga tagapakinig. sikolohikal.MAKRONG KASANAYAN: PAGSASALITA Kinakailangang may tikas. mula ulo hanggang paa. Nararapat kasing maramdaman ng awdyens ang sinseridad ng ispiker Pahina 3 Ang mga ganitong tao ay mahirap na makaakit o makahikayat ng pagsang-ayon sa mga tagapakinig. intensidad. pagpapahayag ng saloobin o damdamin na kung saan ay nakaapekto sa kilos o gawi.F. nararapat na may timbre na siyang nakakakuha ng atensyon ng tagapakinig.

pagtatakda ng araw.MAKRONG KASANAYAN: PAGSASALITA • • Pakikipagtipan sa kakapanayamin. 3. 2. Ang pag-uusap ay likas. hindi lamang sa pananalita. Magpasalamat sa kinakapanayam pagkatapos ng interbyu. 5. huwag sasalungat sa katuwiran ng higit na nakararami. MGA TEKNIK SA PAGBUBUKAS NG MABISANG USAPAN 1. Vergara | Pagsasalita . Magkaroon ng bukas na isipan. Pagbanggit sa kakapanayamin tungkol sa pangkalahatang paksa. huwag solohin ng isa sa alinman sa nag-uusap ang pagsasalita. Iwasan ang pagiging mapagmataas o makipag-alit sa mga kasama. Logos (Logical) – Tumutukoy ito sa pagiging rasyonal ng isang ispiker.F. makinig ng mataman at magpakita ng kawilihan. huwag matakot maglahad ng katotohanan. kinakailangan ng palitan ng ideya. PAKIKIPANAYAM (INTERBYU) Mga dapat pakikipanayam: tandaan sa pakikipag-ayos/pagsasagawa ng • • • Ipahayag ang kamalian ng kalaban Ilahad ang walang katotohanang sinabi ng kalaban Talakayin ang mga kahinaang katibayan ng kalaban Pahina 4 J. LIMANG KASANAYAN SA PAGSASALITA 1. ang katotohanan ng mensaheng inilalahad ng ispiker ay dulot ng pagiging likas na matanong niya kaugnay sa mga nangyayari sa kanyang paligid. 3. Iwasan ang maling pangangatwiran at pag-iisip. PAKIKIPAGDEBATE O PAGTATALO Tungkol sa pagtuligsa: 2. 4. Maging maayos sa pananamit at dumating sa takdang oras Maging magalang. 4. PAKIKIPAG-USAP Sa pakikipag-usap kinakailangang isaalang-alang ang: • • • • • Kailangang kakitaan ng paggalang sa isa‟t-isa. Kadalasan. huwag manatiling tahimik. Sa pakikipag-usap. Pagtatala ng mga katanungan na maaaring itanong sa kakapanayamin. May matapat na layunin sa pakikipag-usap. gayon din naman sa pagiging makatotohanan ng kanyang sinasabi. pananaw at paniniwala Mga pangyayaring pareho ninyong naranasan • • • • • 3. Iwasan ang pagtatanong na makaka-ofend sa kinakausap at mga katanungang sinasagot ng oo o hindi lamang. Mga pinakabagong balita Mga bagong impormasyon Mga kinagigiliwang gawin Mga opinyon. • • • • • • Pakinggan ang bawat sasabihin ng mga kasama sa pagtatalakayan. Makibahagi. at lugar na maluwag sa kakapanayamin. bukal at kusang-loob. oras. Huwag lilihis sa paksang pinag-uusapan na maaaring makapagpabagal sa talakayan. PANGKATANG-TALAKAYAN Mga dapat tandaan kung kalahok sa pangkatang talakayan. Ang pokus ng usapan ay may kinalaman sa interes at karanasan ng nag-uusap.

Isang halimbawa nito ay ang pagbasa ng hatol sa loob ng korte. Gumawa ng balangkas. J. Pahina 5 Ipahatid na wala sa paksa ang mga patunay at katuwiran ng kalaban Tungkol sa pagtatanong: • • • Magtanong tungkol sa talumpating kabibigay ng sinundang tagapagsalita.MAKRONG KASANAYAN: • PAGSASALITA Pagbasa ng papel sa panayam o kumperensya Ito ang kasanayang pagsulat ng papel na babasahin sa kumperensya. isa sa mga estilo ng pagsasagawa nito ay ang paggamit ng mga salitang hindi lantarang isinasangkot ang awdyens. Uri ng Talumpati o Pagsasalita 1. Memoryadong Pagsasalita Mula sa terminong memoryado. Impromptu Ito ay biglaang talumpati na binibigkas nang walang ganap na paghahanda. ang pag-oorganisa ng mga ideya at ang pagsulat ng panimula. Sa ibang aklat. Alamin kung ano ang iyong mga kalakasan. Di dapat magtanong ang dalawang tagapagsalita sa iisang tagapagsalita. Tandaan ang iyong panimula at wakas. Gabay sa pagbigkas ng biglaang talumpati: • • • • • Pag-aralan ng mabuti ang iyong paksa. ang isinulat 3. Mahirap ito dahil maaari itong makapagdulot ng pagkabagot ng awdyens. Bigyan ang sarili ng isa hanggang dalawang minuto para makapag-isip. isinasagawa ng ispiker na magsalita kung saan nakaimbak na sa kanyang isipan ang lahat ng kanyang sasabihin mula sa simula. Huwag payagang magtanong sa kanya ang kalaban kung siya ang nagtatanong. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: pagbasa ng isang itinakdang papel. Vergara | Pagsasalita . Nagbubunsod din ito ng pagkawala ng eye-contact at pagiging monotone na anyo ng tinig. PAGTATALUMPATI May apat na pangkalahatang uri ng pagsasalita o pagtatalumpati. memoryadong pagsasalita. gitna hanggang wakas. maaari itong tawaging pinaghandaang talumpati. Dagdag pa. may paghahanda na sa ganitong tipo ng pagtatalumpati at kailangang memoryado o saulado ang pyesa bago bigkasin ang talumpati. Samakatwid. 2. katawan at wakas/konklusyon ay dapat na magkakaugnay at may kaisahan. 5.F. Pagbasa ng isang Itinakdang Papel Ito ay sinasabing pinakamahirap sa apat na paraan ng pagsasalita. impromptu. at ekstemporenyus. Sa bahaging ito ang tagapagsalita ay gumagawa muna ng kanyang talumpati. Nagagawa kasi nitong alisin ang tuwirang kontak ng ispiker sa kanyang awdyens dahil nakapokus siya sa kanyang binabasa. Sa ibang pagkakataon.

2. 3. Vergara | Pagsasalita MGA KATANGIAN NG MABUTING KUMPAS 1. Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo 4. May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Habang ikaw ay nagsasalita. Sa wikang Ingles. Ekstemporenyus Ito ang pagbigkas sa isang kompetisyon na walang tiyak na kahandaan sa pagbigkas. Nasa panahon – nasa tayming ang kumpas. 5. Hindi naman tiyak o lubusan ang kahandaan ng tagapagsalita ngunit mayroon pa rin o taglay pa rin niya ang limitadong kahandaan. Ang Talumpati Kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at J. Tanging umaasa lamang siya sa mga impormasyong awtomatikong hatid ng kanyang isip. kanyang asal sa entablado. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan 5. Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapakinig at ang laki/dami ng mga ito ANG TAKOT SA PAGSASALITA SA HARAP NG MADLA Pahina 6 . maging mulat sa istilo at intonasyon.MAKRONG KASANAYAN: • PAGSASALITA kaisipang nais iparating ng talumpati upang maipaabot ito ng malinaw sa mga tagapakinig. ito ay tinatawag na spur of the moment kung saan ang ispiker ay binibigyan ng pagkakataong makapagsalita ng wala ni anumang kahandaan. KATANGIAN NG ISANG MAHUSAY NA MANANALUMPATI 1. kumpas ng kamay. 4. Ang Mananalumpati Dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita.F. Mga itinakdang konsiderasyon para sa extempore: • • Limitado sa oras sa pagitan ng pagkuha ng paksa at sa mismong paligsahan Pagtatakda ng oras sa pagtatalumpati MGA DAPAT ISAALANG-ALANG SA PAGTATALUMPATI 1. Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas 2. 3. 2. Ang Tagapanood / Tagapakinig Higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapupukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibigay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila. kanyang pananamit. 4. May buhay at hindi matamlay – iba‟t-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas 3. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanonood ng mga tao.

MAKAPAGSASALITA NG MGA MUNGKAHI KUNG PAANO MAAYOS SA HARAP NG MADLA: • • • Magkaroon ng positibong pananaw. Pagiging alerto ng katawan at isipan ng isang ispiker kaugnay sa pagsasalita at interaksyon niya sa kanyang awdyens. Ilan sa mga dapat tandaan tungo sa mabisang pagsasalita ay ang mga sumusunod: 1. humingi ng lakas at dunong sa Poong Maykapal. 5. Ang takot sa pagsasalita sa harap ng madla ay tinatawag na “xenophobia” o stage fright. 8. Makikita kasi rito ang pagiging pursigido niya sa buong daloy ng pakikipagsalitaan. Kakulangan o Kawalan sa karanasan sa pagsasalita sa harap ng maraming tao. Iwasan ang paulit-ulit na pagpapaliwanag. ang iyong tagumpay at kabiguan. Di kaaya-ayang karansan sa pagsasalita sa harap ng madla. Ito ang takot na mapagtawanan bunga ng maling gramar. Magdasal. Magtiwala sa iyong sarili. kakatwang ideya o anyong pisikal. Masyadong magalaw ang katawan at hindi nakapokus ang pansin sa mga nakikinig. Masyadong mahina ang tinig at hindi sapat upang marinig ng lahat ang sinasabi ng mananalumpati. Tanggapin mo ang iyong sarili. nauutal at hindi makapagsalita ng maayos kapag nakaharap sa maraming tao. 7. Paminsan-minsan. Hindi ka magkakaroon ng karanasan kung hindi mo susubukan. ang iyong J. Maging tuwiran sa nais mong sabihin. isiping may mahalagang ideya na ibabahagi sa madla. gawing kontrolado ang kilos gayon din ang pagsasalita. Kakulangan o Kawalan ng pamilyaridad sa lugar o okasyon. Ang kalinawan. Ang tuwirang pagtingin sa mata ng mga awdyens ay mahalagang salik din dahil nakikita rito ang sinseridad ng ispiker. maling bigkas. Hindi maramdaman ng mga tagapakinig ang kataimtiman at katotohanan ng bawat salitang binibitiwan. Magpraktis ka ng magpraktis. Magsimula sa pagharap sa maliliit na pangkat hanggang sa malalaking madla. ang iyong kalakasan at kahinaan. Pahina 7 KAHINAAN SA PAGTATALUMPATI • • • • Nauumid. 3. IBA’T IBANG DAHILAN SA STAGE FRIGHT • • • • • • Takot sa malaki at di-pamilyar na madlang tagapakinig. pagiging kaaya-aya at kumbersasyonal na anyo ng pananalita ay nararapat ding isaalang-alang. Isiping ang mga madlang tagapakinig ay palakaibigan at hindi mapanghusga. masagwang tindig o postyur. isiping kaya mong magsalita sa harap ng madla. Kakulangan o kawalan ng kahandaan. dahil lahat ng tagapagsalita ay kinakabahan sa mga unang segundo o minuto ng pagsasalita. isiping maging ang mga taong may depekto ay maari ring magtagumpay. 4. Harapin mo ang takot.MAKRONG KASANAYAN: PAGSASALITA kagandahan at kapintasan. Damdaming kakulangan o insekyuriti bunga ng anyong pisikal. huwag mong takasan. 6. Siguraduhing nagtataglay ng malakas na impak ang iyong mensahe at paraan ng pagsasalita. Isipin ding hindi nag-iisa. Vergara | Pagsasalita .F. 2. Magkaroon ng marubdob na pagnanasang maging mahusay na tagapagsalita. Kaayusan ng buong kilos o galaw na inihahatid ng ispiker. • • • • • TIPS SA MABISANG PAGSASALITA Ang pagsasalita ay kinapapalooban ng maraming salik upang maayos at mabisa itong maisagawa. Tiyaking malinaw na mailalahad ang iyong mensahe sa pamamagitan ng paggamit ng mga simpleng salita at simpleng paliwanag.

Sa pagsasaayos ng impormasyon. Ang isang mensahe ay maaari rin namang maorganisa sa paraang patuklas. Vergara | Pagsasalita Pahina 8 . Progresibong paraan. et al. 7. Talasanggunian: Badayos. Paraang spatial. Akademikong Filipino Tungo sa Epektibong Komunikasyon. Lohikal na paraan. madali hanggang pinakamahirap at iba pa na kung saan makikita ang pagsulong o debelopment ng isang bagay o pangyayari. Paraang patuklas.F. problema tungo sa solusyon o implikasyon. Gamit ang paraang pabilang at paalpabetikal. Ang paraang ito ay tumutukoy sa paglalahad ng simula. Saan. Inc. Ang paggamit ng mga motibasyonal na lunsaran sa pagsasalita ay malaking tulong sa pagkuha ng atensyon ng awdyens. Sino.Ano. Malabon City: Mutya Publishing House. Ibig sabihin. P.MAKRONG KASANAYAN: PAGSASALITA travelogue. Narito ang ilang uri ng pag-oorganisa ng iyong sasabihing mensahe: 1. Kadalasan itong masasaksihan sa mga miyembro ng charity group kung inilalahad nila ang kanilang layunin sa paghingi ng tulong o donasyon. Inc.Sosyal at iba pa 8. R. lahat ng impormasyon ay kailangang nakaayos sa paraang organisado. Paraang papaksa. et al. Ang mga mensahe ay maaari rin namang maorganisa sa paraang papaksa. ang mensahe ay diretso na agad sa paksang sasabihin ng ispiker. guide map atbp... PARAAN NG PAG-OORGANISA NG MENSAHENG SASABIHIN Upang maging mabisang ispiker. Halimbawa nito ay ang paggamit ng mga sumusunod: . (2010). Isinasagawa ito sa paksang maaaring maipakita ang order o ayos o di naman kaya ay ang pagkakaroon at pagkawala ng isang bagay. Kronolohikal na paraan. Ginagamit naman ito kung ang impormasyong ilalahad ay may kaugnayan sa heograpiya. (2009). Sa paraang ito mahihinuha ang pagtalakay kaugnay sa isang simple hanggang kompleks na mga ideya. A. maaaring magamit ang pagbilang kung saan maaari mong lagyan ng bilang ang pagkakasunod-sunod ng iyong sasabihin nang sa gayon ay madali mong matutunton ang lahat ng impormasyon. 6. Paraang motibasyonal. 2. 4. Bernales. Kailan. Ang lohikal na paraan ay ang pagsasagawa gamit ang tiyak tungo sa pangkalahatang pananaw o kaya naman ay ang pangkalahatang pananaw tungo sa tiyak. Paano at Bakit . Malabon City: Mutya Publishing House. J. 3. Komunikasyon sa Akademikong Filipino. puno‟t dulo ng pangyayari at iba pang mga kahalintulad na paraan. 5.Politikal . Layunin nitong maipakita ang isang bagay sa teritoryal na paraan. gitna at wakas..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful