P. 1
AP

AP

5.0

|Views: 2,359|Likes:

More info:

Published by: frances leana capellan on Feb 21, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC or read online from Scribd
See more
See less

06/28/2012

Karapatang Pantao: Mga Uri  Ang mga karapatang pantao o “human rights” ay mga karapatang kumikilala sa pagkatao natin

at sa ating pangangailangan na umunlad nang buo at ganap.
Bagama’t ang salitang “human rights” ay nagkaroon ng unibersal na paggamit nito lamang pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang konsepto ng karapatang pantao na nagmumula naman sa paniniwala sa dignidad at kahalagahan ng tao ay matagal nang kinikilala. Ang dignidad, kahalagahan at mga karapatan ng tao ay itinuro na sa atin noon pa ng mga relihiyon tulad ng Budismo, Islam, at Kristiyanismo.

-

Nagkaroon din ng mga deklarasyon tungkol sa mga karapatan ng mga tao sa mga sumusunod na dokumento:
o o o Magna Carta (1215) French Declaration of the Rights of Man (1789) US Bill of Rights (1791)

 

Nagkaroon ng mga pagsisikap na maalis ang pang-aalipin o “slavery”. Ang ideya ng karapatang pantao ay lumakas pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig.
Ang buong mundo ay nasindak sa pagpatay ng 6 na milyong Hudyo (Jews) at mga presong pulitikal sa Alemanya sa ilalim ng mga Nazi.

Nagkaroon ng matinding pagnanais na mapangalagaan ang karapatang mabuhay, maging malaya, magkaroon ng pagkain at iba pa.

Ang Universal Declaration of Human Rights  Ang mga kinatawan sa bagong tatag na United Nations ay nagkais na tutulong upang mapalaganap ang paggalang sa mga karapatang pantao. - Itinatag ang isang Commission on Human Rights sa pamumuno ni Eleanor Roosevelt na inatasang bumuo ng isang listahan ng mga karapatan. - Ginawa ang “Universal Declaration of Human Rights” na tinanggap naman ng lahat ng mga kasapi ng U.N. maliban sa 8 bansa, noong 1948.  Ang Universal Declaration of Human Rights ay isang dokumento na kumikilala sa dignidad at pantay na karapatan ng tao bilang pundasyon ng katarungan at kapayapaan. - Ang U.N. ay walang kapangyarihang magpatupad ng mga prinsipyo na napapaloob sa deklarasyon. - Bagamat ang kapangyarihan ng deklarasyon ay limitado dahil wala itong impluwensyang legal, ang impluwensya nito ay malaki. Maraming bansa ang nabigyang inspirasyon ng dokumentong ito. Ang deklarasyon ay isang tawag at hamon sa lahat tungo sa katarungan para sa buong mundo.

1

Pinaikling artikulo na napapaloob sa

Universal Declaration of Human Rights
Artikulo 1: Artikulo 2: Artikulo 3: Artikulo 4: Artikulo 5: Artikulo 6: Artikulo 7: Artikulo 8: Artikulo 9: Artikulo 10: Artikulo 11: Artikulo 12: Artikulo 13: Artikulo 14: Artikulo 15: Artikulo 16: Artikulo 17: Artikulo 18: Artikulo 19: Artikulo 20: Artikulo 21: Artikulo 22: Artikulo 23: Artikulo 24: Artikulo 25: Artikulo 26: Artikulo 27: Artikulo 28: Artikulo 29: Artikulo 30: Karapatang maging pantay-pantay Kalayaan laban sa diskrimisnasyon Karapatan sa buhay, kalayaan at kapanatagan sa sarili Kalayaan laban sa pang-aalipin Kalayaan laban sa malupit at di-makataong parusa Karapatang kilalanin bilang tao sa harap ng batas Karapatang maging pantay-pantay sa harap ng batas Karapatan sa mabisang lunas ng mga hukumang pambansa Kalayaan laban sa di-makatwirang pagdakip o pagpapatapon Karapatan sa makatarungang paglilitis Karapatang ituring na walang sala hanggang hindi napapatunayang nagkasala Kalayaan laban sa di-makatwirang panghihimasok sa pananahimik, pamilya at pakikipagsulatan Kalayaan sa pagkilos at paninirahan sa loob ng mga bansa Karapatang magtamasa ng pagpapakupkop laban sa pag-uusig (asylum) Karapatan sa isang pagkamamamayan (citizenship) Karapayang mag-asawa at magpamilya Karapatang mag-angkin ng ari-arian Kalayaan sa pag-iisip at relihiyon Kalayaan ng pagkukuro at pagpapahayag Kalayaan sa mapayapang pagpupulong at pagsasamahan Karapatang makilahok sa pamahalaan at sa malayang pagboto Karapatan sa kapanatagang panlipunan Karapatan sa paggawa at pag-anib sa union Karapatan sa pamamahinga at paglilibang Karapatan sa sapat na kalusugan, pagkain, pananamit at paninirahan Karapatan sa edukasyon Karapatang makilahok sa buhay pangkalinangan Karapatan sa kaayusang panlipunan kung saan ang pahayag na ito ay maisasakatuparan Tungkulin ng pamayanan tungo sa ganap na pagkaunlad ng tao Kalayaan laban sa pagsira ng pahayag na ito mula sa alin mang Estado o pangkat

2

Artikulo III:

Katipunan ng mga Karapatan
(buod mula sa Filipiniana.net1) SEKSYON 1.

Hindi dapat alisan ng buhay, kalayaan, or ariarian ang sino mang tao nang hindi sa kaparaanan ng batas, ni pagkaitan ang sino mang tao ng pantay na pangangalaga ng batas.
SEKSYON 2.

Ang karapatan ng mga taong-bayan na magkaroon ng kapanatagan sa kanilang sarili, pamamahay, papeles, at mga bagay-bagay laban sa hindi makatwirang paghahalughog at pagsamsam sa ano mang layunin ay hindi dapat labagin, at hindi dapat maglagda ng warant sa paghalughog o warant sa pagdakip maliban kung may malinaw na dahilan na personal na pagpapasyahan ng hukom matapos masiyasat ang mayhabla at ang mga testigong maihaharap niya sa ilalim ng panunumpa o patotoo, at tiyakang tinutukoy ang lugar na hahalughugin, at ang mga taong darakpin o mga bagay na sasamsamin.
SEKSYON 3.

(1) Hindi dapat labagin ang pagiging lihim ng komunikasyon at korespondensya maliban sa legal na utos ng hukuman, o kapag hinihingi ang naiibang kaligtasan o kaayusan ng bayan ayon sa itinakda ng batas. (2) Hindi dapat tanggapin para sa ano mang layunin sa alin mang hakbangin sa paglilitis ang ano mang ebidensya na nakuha nang labag dito o sa sinusundang seksyon.
SEKSYON 4.

Hindi dapat magpatibay ng batas na nagbabawas sa kalayaan sa pananalita, pagpapahayag, o ng pamahayagan, o sa karapatan ng mga taong-bayan na mapayapang magkatipon at magpetisyon sa pamahalaan upang ilahad ang kanilang mga karaingan.
SEKSYON 5.

Hindi dapat magbalangkas ng batas para sa pagtatatag ng relihiyon, o nagbabawal sa malayang pagsasagamit nito. Dapat ipahintulot magpakailanman ang malayang pagsasagamit at pagtatamasa ng paghahayag ng relihiyon at pagsamba nang walang pagtatangi o pamimili. Hindi dapat kailanganin ang pagsusulit panrelihyon sa pagsasagamit ng mga karapatang sibil o pampulitika.
SEKSYON 6.

Hindi dapat bawahan ang kalayaan sa paninirahan at ang pagbabago ng tirahan sa saklaw ng mga katakdaang itinatadhana ng batas maliban sa legal na utos ng hukuman. Ni hindi dapat bawahan ang karapatan sa paglalakbay maliban kung para sa kapakanan ng kapanatagan ng bansa, kaligtasang pambayan, o kalusugang pambayan ayon sa maaaring itadhana ng batas.

1

<http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=C00000000001&query=null&page=5>

3

SEKSYON 7.

Dapat kilalanin ang karapatan ng taong-bayan na mapagbatiran hinggil sa mga bagaybagay na may kinalaman sa tanan. Ang kaalaman sa mga opisyal na rekord, at sa mga dokumento at papeles tungkol sa mga opisyal na gawain, transaksyon, o pasya, gayon din sa mga datos sa pananaliksik ng pamahalaan na pinagbabatayan ng patakaran sa pagpapaunlad ay dapat ibigay sa mamamayan sa ilalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas.
SEKSYON 8.

Hindi dapat hadlangan ang karapatan ng mga taong-bayan kabilang ang mga naglilingkod sa publiko at pribadong sektor na magtatag ng mga asosasyon, mga unyon, o mga kapisanan sa mga layuning hindi labag sa batas.
SEKSYON 9.

Ang pribadong ariarian ay hindi dapat kunin ukol sa gamit pambayan nang walang wastong kabayaran.
SEKSYON 10.

Hindi dapat magpatibay ng batas na sisira sa pananagutan ng mga kontrata.
SEKSYON 11.

Hindi dapat ipagkait sa sino mang tao ang malayang pagdulog sa mga hukuman at sa mga kalupunang mala-panghukuman at sa sapat na tulong pambatas nang dahil sa karalitaan.
SEKSYON 12.

(1) Ang sino mang tao na sinisiyasat dahil sa paglabag ay dapat magkaroon ng karapatang mapatalastasan ng kanyang karapatang magsawalang-kibo at magkaroon ng abogadong may sapat na kakayahan at malaya na lalong kanais-nais kung siya ang maypili. Kung hindi niya makakayanan ang paglilingkod ng abogado, kinakailangang pagkalooban siya ng isa. Hindi maiuurong ang mga karapatang ito maliban kung nakasulat at sa harap ng abogado. (2) Hindi siya dapat gamitan ng labis na pagpapahirap, pwersa, dahas, pananakot, pagbabanta, o ano pa mang paraaan na pipinsala sa kanyang malayang pagpapasya. Ipinagbabawal ang mga lihim na kulungan, solitaryo, ingkomunikado o iba pang katulad na mga anyo ng detensyon. (3) Hindi dapat tanggaping ebidensya laban sa kanya ang ano mang pagtatapat o pagamin na nakuha nang labag sa seksyong ito o Seksyong 17 nito. (4) Dapat magtadhana ang batas ng mga kaparusahang penal at sibil sa mga paglabag sa seksyong ito at gayon din ng bayad-pinsala at rehabilitasyon sa mga biktima ng labis na mga paghihirap o katulad ng mga nakagawian, at sa kanilang mga pamilya.
SEKSYON 13.

Ang lahat ng mga tao, maliban sa mga nahahabla sa mga paglabag na pinarurusahan ng reclusion perpetua kapag matibay ang ebidensya ng pagkakasala, bago mahatulan, ay

4

dapat mapyansahan ng sapat na pyador, o maaaring palayain sa bisa ng panagot ayon sa maaaring itadhana ng batas. Hindi dapat bawahan ang karapatan sa pyansa kahit na suspendido ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus. Hindi dapat kailanganin ang malabis na pyansa.
SEKSYON 14.

(1) Hindi dapat papanagutin sa pagkakasalang kriminal ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas. (2) Sa lahat ng mga pag-uusig kriminal, ang nasasakdal ay dapat ituring na walang sala hangga't hindi napapatunayan ang naiiba, at dapat magtamasa ng karapatang magmatwid sa pamamagitan ng sarili at ng abogado, mapatalastasan ng uri at dahilan ng sakdal laban sa kanya, magkaroon ng mabilis, walang kinikilingan, at hayagang paglitis, makaharap ang mga testigo at magkaroon ng sapilitang kaparaanan upang matiyak ang pagharap ng mga testigo at paglitaw ng ebidensyang para sa kanyang kapakanan. Gayon man, matapos mabasa ang sakdal, maaring ituloy ang paglilitis kahit wala ang nasasakdal sa pasubaling marapat na napatalastasan siya at di makakatwiran ang kanyang kabiguang humarap.
SEKSYON 15.

Hindi dapat suspindihin ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus, maliban kung may pananalakay o paghihimagsik, kapag kinakailangan ng kaligtasang pambayan.
SEKSYON 16.

Dapat magkaroon ang lahat ng mga tao ng karapatan sa madaliang paglutas ng kanilang mga usapin sa lahat ng mga kalupunang panghukuman, mala-panghukuman, o pampangasiwaan.
SEKSYON 17.

Hindi dapat pilitin ang isang tao na tumestigo laban sa kanyang sarili.
SEKSYON 18.

(1) Hindi dapat detenihin ang sino mang tao dahil lamang sa kanyang mga paniniwala at hangaring pampulitika. (2) Hindi dapat pairalin ang ano mang anyo ng sapilitang paglilingkod, maliban kung kaparusahang pataw ng hatol ng pagkakasala.
SEKSYON 19.

(1) Hindi dapat ipataw ang malabis na multa, ni ilapat ang malupit, imbi o di-makataong parusa, o ang parusang kamatayan, matangi kung magtadhana ang Kongreso ng parusang kamatayan sa mga kadahilanang bunsod ng mga buktot na krimen. Dapat ibaba sa reclusion perpetua ang naipataw nang parusang kamatayan. (2) Dapat lapatan ng kaukulang batas ang pagpapahirap na pisikal, sikolohikal, o imbing pagpaparusa sa sino mang bilanggo o detenido o ang paggamit ng mga kaluwagang penal na di-makatao.
SEKSYON 20.

5

Hindi dapat ibilanggo ang isang tao nang dahil sa pagkakautang o hindi pagbabayad ng sedula.
SEKSYON 21.

Hindi dapat na ang isang tao ay makalawang masapanganib ng kaparusahan sa iisang paglabag. Kung pinarurusahan ng batas at ng ordinansa ang isang kagagawan, ang pagkaparusa o pakaabswelto sa ilalim ng alin man dito ay magiging hadlang sa iba pang pag-uusig sa gayon ding kagagawan.
SEKSYON 22.

Hindi dapat magpatibay ng batas ex post facto o bill of attainder.

Karapatan ng Mga Bata
                    Karapatang mabuhay. Karapatang magkaroon ng pangalan at nasyonalidad. Karapatan sa kalusugan. Karapatang magtamasa ng lubos at maayos na pamumuhay kahit na ako’y may kapansanang mental o pisikal. Karapatang alagaan ng aking mga magulang. Karapatang ampunin kung ito ang higit na makabubuti sa akin. Karapatan na malayang ipahayag ang aking sarili. Karapatan sa sapat na pagkain, paninirahan at pananamit. Karapatan sa malayang pag-iisip, budhi at relihiyon. Karapatan sa sapat na edukasyon. Karapatan sa impormasyong kapakipakinabang at makakatulong sa aking pagtanda. Karapatang maprotektahan laban sa diskrimininasyon. Karapatan sa malayang pag-anib sa asosasyon at mapayapang pagpupulong. Karapatan na bigyang proteksyon laban sa pagdukot at pagbebenta ng mga bata. Karapatang mabigyan ng proteksyon laban sa malulupit na parusa. Karapatan na mabigyan ng proteksyon laban sa armadong laban. Karapatan na mapangalagaan laban sa sekswal na pagmamalabis. Karapatang mabigyan ng proteksyon laban sa bawal na gamut. Karapatang mapangalagaan laban sa pagsasamantalang pangkabuhayan. Karapatang mapahinga at maglaro. o Ang listahan ng karapatan ng mga bata ay base sa Pandaigdigan na Kasunduan sa mga Karapatan ng Bata (convention on the Rights of the Child) na pinagtibay ng UN General Assembly noong 1989. o Ang ilustrasyon (sa libro) ay iginuhit ni Norman Isaac para sa UN Information Center ng Pilipinas

6

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->