P. 1
morpolohiya

morpolohiya

4.5

|Views: 41,376|Likes:
Published by zalbertjohn
morpolohiya
morpolohiya

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: zalbertjohn on Oct 06, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/10/2013

pdf

text

original

Filipino 11

Students” •Jerson Balassu •Jovy Covita •Norie Leabres •April Calub •Ma.helen Fernandez •FitzGerald Acoba •Vanessa Suratos
Teacher” MS. Arcely Ramos

Morpolohiya
• Ang morpolohiya ay isang disiplina ng linggwistika na nag-aaral ng kayarian ng mga salita. • Ang morpolohiya ay pag-aaral ng mga morpema ng isang wika. Ito ay sistema ng pagsasama-sama ng mga morpema sa pagbuo ng mga salitang isang wika.

Ang morpema ang pinakamaliit na bahagi ng wika na nagtataglay ng sariling kahulugan. Hindi ito dapat ipagkamali sa pantig na likha ng mga salita kung isinusulat o ang bawat saltik ng dila kapag binibigkas. Maraming mga pantig ang walang kahulugan sa sarili kaya hindi maaaring tawaging morpema. Ang morpema ay maaaring isang salita o bahagi lamang ng isang salita.

Tatlong anyo ng morpema :
1. Morpemang salitang-ugat - ito ay binubuo ng salitang walang kasamang panlapi. Ito ay mga salitang payak. Tinatawag din itong malayang morpema. Halimbawa : ilog, bahay, araw, lupa, bandila 2. Morpemang binubuo ng isang ponema - makikita sa mga sumusunod na halimbawa : doktor - doktora, abogado - abogada

3. Morpemang panlapi - ito ay may taglay na kahulugan sa sarili. Ngunit tina- tawag ang ganitong morpema na di-malayang morpema. Hindi sila makakatayo sa kanilang sarili. kinakailangan pa itong samahan ng isang malayang morpema upang magkaroon ng ganap na kahulugan. Iba - ibang pusisyon ang kinalalagyan ng panlapi sa salita kaya may iba - ibang uri din ng panlapi ayon sa pusisyon nila sa loob ng salita. Unlapi - kapag inilalagay sa unahan ng salita. Halimbawa : magbasa, umibig, paalis, makahuli Gitlapi - kapag nakalagay sa loob ng salita. Halimbawa : sumayaw, lumakad, sinagot, ginawa Hulapi - kapag nakalagay sa hulihan ng salita. Halimbawa : ibigin, sulatan, sabihan, gabihin Kabilaan - kapag ang isang pares ng panlapi ay nakalagay sa unahan at ang isa ay nasa hulihan ng salita. Halimbawa : mag-awitan, paalisin, kaibigan, kadalagahan Laguhan - kapag makikita ang mga panlapi sa unahan, gitna at hulihan ng salita. Halimbawa : magdinuguan, pagsumikapan, ipagsumigawan

Kayarian ng salita
May apat na kayarian ng mga salita. Ito ang mga sumusunod: 1. 2. 3. 4. payak - salitang-ugat maylapi - salitang-ugat at may panlapi inuulit - kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita - dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan

Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1. Ingat-yaman - tresyurera o tresyurero, tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 2. Matapobre - mapagmataas, malupit, mapangmata sa mga mahihirap 3. Patay-gutom - timawa, palaging gutom, matakaw 4. Hampaslupa - mahirap, pobre, pulubi 5. Akyat-bahay - magnanakaw, mang-uumit sa bahay ng iba 6. Boses-palaka - pangit kumanta, sintunado o wala sa tono 7. Ningas-kugon - sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 8. Nakaw-tingin - pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 9. Agaw-pansin - madaling makakuha ng pansin o atensyon, takaw-pansin, agaw-eksena 10. Sirang-plaka - paulit-ulit ang sinasabi

Pagbabagong Morpoponemiko
- pagbabagong nagaganap sa morpema (S.U. at Pantig) - mga nakapaligid sa ponema

Uri:
1)Asimilasyon a) Parsyal – pagbabagong naganap sa NG ng morpermang NANG Hal. M(p,b)---- Pang+paaralan = Pampaaralan N(D,l,r,s,t) ----- Pang+taksil = Pantaksil NG(pantig, atbp.) ---- Pang+gabi = Panggabi b)Ganap – tinatanggal ang unag titik ng S.U. Hal. Pang+palo = Pamalo Pang+tali = Panali

2) Pagkakaltas ng Ponema – ang patinig ng huling pantig ng S.U. ay nawawala Hal. Takip+an = Takipan = Takpan Sara+han = Sarahan = SarhaN

3) Pagpapalit ng Ponema – titik ay nagbabago sa pagbuo ng salita a) D-R Hal. Ma+dunong = Marunong Ma+dumi = Marumi Tawid+an = tawiran Lapad+an = laparan b) O-U Hal. Dugo+an = duguan Ano(x2) = Anu-ano c) H-N Hal. Tawa+han = tawanan 4) Metatesis – kapag ang S.U. nagsisimula sa L o’ Y at gigitpapian ng in ang L o’ Y ng S.U. at ang in ay magpapalit Hal. In+lipad = nilipad In+yaya = niyaya

Ang mga pantig ay maaring pagsamasamahin upang makabuo ng mga morpema. Ang morpema ay ang isang kombinasyon ng ponema na may kahulugan. Ang mga ponema ay walang kahulogan. Sila ay mga representasyon lamang ng mga tunog. Ngunit kung silay pagsamasamahin, silay makakabuo ng isang konstruksyon na makahulogan. Ang morpolohiya ay tumatalakay sa mga proseso at mga alituntunin sa pagbubuo ng mga salita sa isang wika. Isa sa mga proseso sa pagbubuo ng mga salita sa Filipino ay ang paglalapi (affixation). May tatlong uri ng panlapi sa Filipino: unlapi-, -gitlapi-, at hulapi-. Sa isang salitang ugat ay maaring mabuo ang 50 o mas mahigit pang salita dahil sa paglalapi. Halimbawa, ang salitang ugat na "bili" ay maaring magbigay ng sumusunod na mga salita: ibili, ibibili,, ibinili, ipagbili, ipinagbili, binili, binibili, bilhin, bibilhin, bumili, bumibili, atbp. Isa pang proseso ay ang tinatawag na compounding. Ito ay ang pagtatambal ng dalawang salita upang ang tambalang iyon ay magkaroon ng bagong kahulogan. Halimbawa, sampay-bakod, akyatbahay, bantay-salakay, ligaw-tingin, kapit-patalim, akyat-panaog, dagdag-bawas, atbp. Ang blending naman ay ang pagsamasama ng mga parti ng dalawa o higit pang mga salita upang mabuo ang isang salita na may bagong kahulogan. Halimbawa: ang tapsilog ay galing sa tapa, sinangag at itlog; ang iskargu, sa isda, karne, at gulay; ang brenda, sa brain damage; ang tradpol o trapo, sa traditional politician; ang altanghap, sa almusal, tanghalian, at hapunan. Ang mga ito ay iilan lamang sa mga proseso sa pagbubuo ng mga salita sa wika.

Pansinin naman natin ngayon ang tatlong alituntunin sa morpolohiya: ang paglalapi, metatesis at ang deletion o ang pagtatanggal ng ponema.

Hanayan 4 Halimbawa ng mga proseso sa morpolohiya Paglalapi (6) silid > silid + -an > silidan (7) bili > bili + -han> bilihan Deletion > sildan > bilhan Metatesis > sidlan

Ipinapakita sa (6) kung paano naging "sidlan" ang salitang ugat na "silid" --itoy nilapian ng hulaping -an at ang nabuong salitang "silidan" ay tinanggalan ng isang ponema (ang huling patinig sa salitang ugat), at makikita ang pagpalit ng pwesto ng mga ponemang / d / at / l /. Pinapakita naman sa (7) ang paglalapi at deletion..

Sintaks.
Ang sintaks ay ang kombinasyon nga mga salita upang makakabuo ng mga prase at ang pagsasamasama ng mga praseng ito upang makakabuo ng pangungusap o sentens. Ito ay may dalawang bahagi, linear at hierarchical. Upang mas maintindihan ito, tingnan ang mga halimbawa sa ibaba
Hanayan 5 Halimbawa ng Linear na kaayusan ng pangungusap Pangungusap (8) Maganda ang dalaga. > (9) Tumakbo ang pulis. > (10) Bumili ng masarap na pansit ang mabait na pulis > (11) Nagpatayo ng magarang bahay ang mayor > Panaguri Maganda Tumakbo Simuno ang dalaga ang pulis

Bumili ng masarap ang mabait na pulis. na pansit Nagpatayo ng magarang bahay ang mayor

Ang linear na kaayusan sa mga sentens sa itaas ay Panaguri + Simuno. Tawagin nating PV ang ating Panaguri (Praseng Verbo) at PN (Praseng Noun) naman ang ating Simuno. Samakatuwid, ang linear na kaayusan ay maisulat sa ganitong pormula: P.1 S ----> PV + PN na ang ibig sabihin ay ang S [sentens o pangungusap] ay maaring ipahayag bilang kabuuan ng Praseng Verbo at Praseng Noun.

Tunghayan naman natin ang hierarchical na kaayusan sa mga sentens bilang 8 hanggang 11. Ang kaayusang ito ay may kinalaman sa mga salitang bumubuo sa mga prase. Ang mga salitang ito ay tinatawag na constituent. Ang PV sa bilang 8 at 9 ay binubuo ng tig-iisang salita lamang—maganda (adjective) at tumakbo (verb). Samantalang ang sa 10 at 11 ay binubuo ng mga prase na may pandiwa o verb (PV)--bumili at nagpatayo—at ng obheto (object) ng verb na pawang mga praseng noun (PN). Ang mga PV natin ay maaring isulat bilang ganito: P.2 PV ---> PRASENG AJDECTIVE/ VERBO/ VERBO + PN Ang Praseng Noun naman ay binubuo ng isang marker o pananda at ng isang noun o pangngalan. Kaya ang praseng ito ay maaring isulat sa pormulang: P.3 PN ---> M + N

Tunghayan naman natin ang ating simuno o PN na binubuo ng marker na "ang" at ng isang noun, sa bilang (11), may adjective ang noun. Samakatuwid, ang PN ay maaring isulat bilang: P.4 PN --> M + ADJ + N

Ang PN ay maaring mabuo sa pamamagitan ng isang maker ng noun, ng adjective na maaring opsiyonal, at ng isang obligatori noun. Ang mga opsyonal na komponenet ng prase ay nilalagay sa loob ng parentesis. Ngayon maari na nating pagsamasamahin ang mga pormula natin na naglalarawan sa kabuuan ng mga constituent ng ating sentens. Sa paggawa natin nito ay mailarawan na rin natin ang hierarchical na kaayusan ng sintaks sa sentens na ito. P.1 P.2 P.3 S ----> PV + PN PV ---> PAdj / V + PN PN ---> M + (PAdj + linker) + N

(Ang linker ay ginagamit sa pag-uugnay ng adjective sa noun sa praeng ito.) Upang maipakita ang hierarchy ay maari tayong gumawa ng syntactic tree para sa sentens

Ang PN na nasa sanga ng S ay ang simuno ng sentens; habang ang PN sa sanga ng PV ay ang object ng verbo.

Dayakronikong Linggwistiks
Ang pag-aaral ng mga pagbabago sa isang wika sa loob ng maraming taon ay ang paksa ng diachronic o historical linguistics. Samakatuwid, tinitingnan ng mga historical linguist ang ebolusyon ng isang wika. Binabakas nila ang mga kapamilyang wika nito batay sa mga katangian na komon sa kanilang ponolohiya, istruktura at leksikon. Ang mga magkapamilyang wika ay tinataya nilang nanggaling sa isang wika lamang na tinaguriang proto-language . Ang orihinal na wika na ito ay kanilang magawan ng reconstruction sa pamamagitan nga mga salita na galing sa mga daughter languages nito na magkasinghulugan at, humigit kumulang, magkasingtunog. Ang mga salitang ito ay tinatawag na cognate sets. Isa sa mga dahilan sa pagbabago ng wika ay ang panghihiram o borrowing. Ang pagkakalayo at pagkawala ng ugnayan ng mga nagsasalita ng isang wika ay isa pang dahilan kung bakit nagbabago ang isang wika. May mga aspetong sosyal din na naging dahilan sa pagbabago ng wika tulad ng katayuan sa lipunan, relihiyon, o sa kinabibilangang lahi.

.. Pangngalan
Ang pangngalan ay salita o bahagi ng pangungusap na tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, pook, hayop, at pangyayari. Maaari din na ipakilala ng pangngalan ang isang kaisipan o konsepto[1] Sa linggwistika, kasapi ang pangngalan sa isang malawak, bukas na leksikong kategorya na kung saan ang mga kasapi nito ay nagiging pangunahing salita sa isang simuno ng isang sugnay, bagay sa isang pandiwa, o bagay sa isang pang-ukol.[1]

Mga nilalaman •1 Pagkahati-hati ng pangngalan o1.1 Uri ng pangngalan o1.2 Ayon sa katuturan o1.3 Ayon sa kasarian o1.4 Ang Kailanan ng Pangalan o1.5 Ayon sa kalikasan o1.6 Ayon sa kaanyuan o1.7 Ayon sa katungkulan •2 Mga sanggunian

Pagkahati-hati ng pangngalan Maaaring mahimay ang pangngalan nang ayon sa kaurian, katuturan, kasarian, kailanan, kaanyuan, kalikasan, at katungkulan.[2]

Uri ng pangngalan
Nauukol ang pangngalan ayon sa kaurian sa pagpapangalan sa tao, bagay o pangyayari. Maaari itong pambalana o pantangi. Pantangi - mga pangngalang nagsisimula sa malaking titik na tumutukoy sa tangi o tiyak na ngalan ng tao, hayop, bagay, lugar, kathang-isip, o pangyayari na ibinubukod sa kauri nito. Tinitiyak ng pangngalang pantangi na hindi maipagkamali ang tinutukoy sa iba. Halimbawa: Jose Rizal, Luneta, Gloria Macapagal-Arroyo, Bathala Pambalana - mga pangngalang nagsisimula sa maliit na titik na tumutukoy sa pangkalahatang ngalan ng tao, hayop, bagay, lugar, pangyayari at iba pa. Kasama rin ang kabuuan ng mga basal na salita. Halimbawa: bayani, aso, katamisan ,pagdiriwang

Ayon sa katuturan
•Naayon sa sakop o uri ng katuturan ang mga pangalan. Maaari itong tahas, basal, hango, lansak o patalinghaga. •Tahas - pangngalang nararanasan ng isa sa mga limang pandamdam (paningin, pandinig, panlasa, pakiramdam at pang-amoy) at may katangiang pisikal. Halimbawa: tubig, bundok, pagkain •Basal - pangngalang tumutukoy sa mga kaisipan o konsepto na hindi nararanasan ng limang pandamdam at walang pisikal na katangian. Nasa anyong payak ang lahat ng pangngalan basal. Halimbawa: wika, yaman, buhay •Lansak - pangngalang tumutukoy sa isang kalipunan o karamihan. Maaaring maylapi ito o wala. Halimbawa: madla, sangkatauhan, kapuluan •Hango - pangngalang nakabatay sa isang salitang basal. Halimbawa: kaisipan, salawikain, katapangan •Patalinghaga - pangalang hindi tuwirang patungkol sa bagay na pinangangalanan sa halip inihahambing lamang sa bagay na kamukha o katulad lamang. Halimbawa: buwaya (imbis na kurakot), langit (imbis na ligaya), kababuyan (imbis na kasalaulaan)

Ayon sa kasarian
Masasabing walang partikular na babae o lalaki sa mga pangngalan. Ngunit matutukoy ang kasarian ng pangngalan kapag nilalagyan ng salitang "lalaki" o "babae" bago o pagkatapos ng salitang kinauukulan. Halimbawa: batang babae, batang lalaki, lalaking aso, babaing pusa Mayroon din namang mga salitang hindi na kailangan lagyan ng mga salitang "lalaki" o "babae" kung likas na matutukoy ang kasarian ng isang pangngalan. Kadalasang matutukoy din ang kasarian sa pangalan o palayaw. Halimbawa, kadalasang lalaki ang mga pangalang tunog "o" at babae naman kapag tunog "a". Tingnan ang sumusunod na mga halimbawa: •Panlalaki - pari, hari, tatay, kuya, manong, tandang (lalaking manok), kalaykan (lalaking kalabaw) •Pambabae - madre, reyna, nanay, ate, libay (usang babae), dumalaga (hindi pa nanganganak na babaing hayop) •Di tiyak - tumutukoy sa ngalang maaring babae o lalaki •Walang Kasarian - ngalang tumutukoy sa bagay na walang buhay

Ang Kailanan ng Pangalan
Tungkol naman sa bilang kung isahan, maramihan, o lansakan ang kailanan ng pangngalan. •Isahan - pangngalang gumagamit ng pantukoy na si, ni, o kay kapag mga tao ang tinutukoy, at ang, ng (nang), o sa kapag mga pangngalang pambalana. Ginagamit din ang pamilang isang o sang, sam, at son na mga hangong salita nito. Halimbawa: Ang burol ay isang anyong lupa. •Maramihan - pangngalang gumagamit ng pantukoy na sina, nina, kina, at ang mga (manga, ng mga, sa mga) at gumagamit din ng mga pamilang nagmula sa dalawa. Halimbawa: Sina Roberto at Rowena ang bumato sa mga ibong lumilipad. •Lansakan - pangngalan na pinagsama-sama ang mga bagay na magkakatulad. Kadalasang may magkabilang panlapi itong "ka" at "an" o "han". Halimbawa: kabahayan, kabukiran, Kabisayaan

Ayon sa kalikasan
Maaaring iuri ang pangngalan sa kalikasan o pinagmulan nito. •Likas - pangngalang taal na sa sarili nito at kadalasang hango sa kalikasan. Halimbawa: apoy, lindol, ligaya •Likha - pangangalang hinango ng mga dalubhasa dahil sa pangangailangan. Maaaring bagong likha at lumang salita na may bagong kahulugan ang pangngalan na ito. Halimbawa: agham, talatinigan, sining •Ligaw - pangngalang hiniram o hinango mula sa mga salitang banyaga. Halimbawa: demokrasya, relihiyon, butones

Ayon sa kaanyuan
Tungkol paglalapi ang kaanyuan ng pangngalan. •Payak - pangngalang hindi inuulit, walang panlapi, o katambal. Halimbawa: talumpati, watawat, ligalig •Maylapi - pangngalang binubuo ng salitang-ugat na may panlapi sa unahan, gitna, hulihan o magkabila. Halimbawa: sinigang, inihaw, tindahan, palakasan •Inuulit - pangngalang inuulit na maaaring may panlapi o salitangugat lamang. Halimbawa: tau-tauhan, bagay-bagay, bali-balita •Tambalan - pangngalang binubuo ng dalawang salitang magkaiba na pinagsasama upang maging isa at may gitling sa pagitan nito. Halimbawa: kisap-mata, bahay-kubo, bantay-salakay

Ayon sa katungkulan
Sa karaniwang katungkulan sa pangungusap, nagiging simuno o layunin ang isang pangngalan. Subalit maaaring gumanap din ang pangngalan bilang pagkapandiwa, pagka-pandiwari, pagka-pang-uri, pagka-pang-abay at iba pa sa tulong ng ilang panlapi o pananalita. Nasa sumusunod ang ilang mga halimbawa: •Pangngalang malapang-uri - nagbibigay ng tiyak na kaurian kapag pinagsama sa kapuwa pangngalan. Halimbawa: Andres Bonifacio, Kay Huseng Batute, dalagang anak, baboy-ramo •Pangngalang malapandiwa - gumaganap bilang isang pandiwa na nagsisimula sa "pa", "pag", "pang", "paki" o mga iba't ibang anyo nito at may kasamang "an" o "han". Halimbawa: Ang pahayag (ipinahayag) ng Senador ay mahalaga sa bayan. •Pangngalang malapandiwari - kung ang pagganap ay alangang pandiwa at alangang pang-uri. Matitiyak kung malapandiwari ang pangngalan sa pagtatanong ng "ano ang...?" Halimbawa: Ano ang dala (dinala) mo? Ang dala ko ay... •Pangngalang malapang-abay - kadalasang nauukol sa panahon na bahagi ng isang araw o gabi. Halimbawa: Nilalagnat sa hapon ang may tuberkolosis.

Ang Panghalip ay ang salitang panghahalili o pamalit sa pangngalan. Ito ay tinatawag na Pronoun sa wikang Ingles. Uri ng Panghalip Panao ang tawag sa panghalip na pamalit o panghalili sa pangngalang tao. Ang panghalip na panao ay ipinapalit sa taong nagsasalita, kinakausap at pinaguusapan. Ito ay maaring isahan o maramihan Panauhan Una Ikalawa Ikatlo Isahan ako, ko, akin, kata iyo, mo, ka, ikaw kaniya, siya, niya Dalawahan kita, amin, natin, atin kayo, inyo, ninyo nila, sila, kanila Maramihan tayo, kami, naming, atin kayo, inyo, ninyo nila, sila, kanila

Kung saan ang: •Unang Panauhan — tumutukoy sa tagapagsalita. •Ikalawang Panauhan — tumutukoy sa kinakausap. •Ikatlong Panauhan — tumutukoy sa pinag-uusapan.

Pamatlig
panghalip na ipinapalit o ihinahalili sa pangngalang bagay o lugar na itinuturo. Halimbawa, Ang ito, iyan at iyon ay mga panghalip na pamatlig na pambagay Ang dito, diyan at doon ay mga panghalip na pamatlig na panlunan. Ginagamit ang: Ito – kung hawak o malapit sa nagsasalita ang bagay na itinuturo Iyan – kung hawak o malapit sa kinakausap ang bagay na itinuturo Iyon – kung ang itinuturong bagay ay malayo sa nag-uusap Dito – kung ang lugar na itinuturo ay malapit sa nagsasalita Diyan – kung malapit sa kinakausap ang lugar na itinuturo. Doon –kung ang lugar na itinuturo ay malayo sa nag-uusap

Ang dito, diyan at doon ay nagiging rito, riyan at roon kung ang nauunang salita ay nagtatapos sa patinig sa mala-patinig na w at y. Halimbawa: parke roon; bahay rito

Kinalalagyan
Malapit sa nagsasalita Malapit sa kausap Malayo sa kausap

Paturol
ito,ire,dito iyan iyon

Paari

Patulad Pahimaton
eto, heto hayan, ayan hayun, ayun

nito, nire ganito,ganire niyan niyon ganyan ganoon

Panaklaw
Ito ay nagsasaad ng dami o kalahatan. anuman, kaninuman, lahat, bawat-isa, alinman, sinuman, pulos, madla, iba Nakahilig na panitik Panghalip na kaukulan Palagyo Ito ay kapag ginagamit ang panghalip bilang simuno. Halimbawa: Ako ang magluluto. Ikaw ang magluluto. Siya ang magluluto. Panauhan Unang Panauhan Ikalawang Panauhan Ikatlong Panauhan Una ako ka siya Ikalawa kata ikaw sila Ikatlo kami kayo

Paari
-Ito ay nagsasaad ng pag-aari ng isang bagay. akin, ko, amin, atin, Unang naming, natin Panauhan Ikalawang Panauhan Ikatlong Panauhan mo, iyo, ninyo, inyo niya, kaniya, nila, kanila

Halimbawa: (Pauna) Ang inyong damit ay nalabhan na. (Pahuli) Ang damit mo ay nalabhan na.

Palayon
Ito ay ginagamit bilang layon ng pang-ukol at sumusunod sa pandiwang nasa tinig ng balintiyak. Halimbawa: Si Jenny ay nakasakay ko. Pinakain nila ang mga tuta.

Mga Gamit ng Panghalip Simuno o Paksa ng pangungusap Halimbawa: Ikaw ay magaling. Ang mga damit na ito ay para sa iyo. Panaguri ng Pangungusap Halimbawa: Ang pera ay kanya. Ang bola ay kanila. Panuring Pangngalan Halimbawa: Ang ganiyang tatak ng relo ay maganda. Ginagamit bilang Pantawag Halimbawa: Ikaw, umalis ka na. Kayo, hindi ba kayo sasama?

Bilang Kaganapang Pansimuno Halimbawa: Tayo ay kakain na. Iyan ang gagawin mo. Bilang Layon ng Pang-ukol Halimbawa: Nagluluto si Diane para sa inyo. Para sa kanila ito. Tagaganap ng Pandiwa sa Balintiyak na Ayos Halimbawa: Inabutan niya sila ng pagkain.

Ang Pandiwa ay ang salitang nagpapahiwatig ng kilos, gawa o kalagayan. Ito ay tinatawag na Verb sa wikang Ingles. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan Katawanin Ito ay may simuno ngunit walang layong tumatanggap. Halimbawa: Ang masipag at determinado ay nagtatagumpay. Palipat Ito ay may simuno at tuwirang layon. Halimbawa: Naglinis ng kwarto si Delia.

Mga Aspekto ng Pandiwa
Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo Ito ay nagsasaad ng kilos o gawang natupad na. Halimbawa: Nagdeposito ng pera sa bangko si Jean b. Albutra Pangkasalukuyan/Imperpektibo Ito ay ang pagkilos ay nasimulan na pero hindi pa tapos. Halimbawa: Natutunaw ang yelo sa baso. Panghinaharap/Gaganapin o kontemplatibo Ito ay ang kilos ay mangyayari pa lamang. Halimbawa: Kakain si Nicco Pintac sa carinderia.

Tinig ng Pandiwa
Tahasan Ito ay ginaganap ng simuno ang isinasaad na pandiwa. Halimbawa: Si Andres Bonifacio ang nagtatag ng Katipunan noong 1892. Balintiyak Ito ay hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Halimbawa: Ang pagtatatag ng kalipunan ay pinasimulan ni Andres Bonifacio.

Kailanan ng Pandiwa Isahan Ito ay kapag ang pandiwa ay nasa payak na anyo. Halimbawa: Ang aso ay nagbabantay ng bahay tuwing gabi. Maramihan Ito ay marami ang simuno at kilos na isinasaad. Halimbawa: Ang mga aso ay nagsisipagbantay ng bahay tuwing gabi.

Panlaping Banghayin
Ito ay ang panlaping nagbabanghay sa sarili samantalang hindi nagbabago ang salitang-ugat. isa, maki, magka, maging, magsa, suma Nyutral magbigay magsagawa Naganap nagbigay nagsagawa Nagaganap nagbibigay nagsasagawa Magaganap magbibigay magsasagawa

Panlaping Makabanghay
Ito ay kapwa nababanghay ang panlapi at salitang-ugat na nilalapian. Um mag Pa-an Ma Maka Pag-an i, in, o hin Ka-an An o han Pag-in mang Ma-an Ma-in

Nyutral lumilipad tumatakbo

Naganap lumipad tumakbo

Nagaganap Magaganap lumilipad tumatakbo lilipad tatakbo

Mga Uri ng Pandiwang Di-Karaniwan Maykaltas Ito ay kapag may titik o pantig na kulang sa salita. Kunin (kuhanin), damhin (damahin), bathin (bati-hin) Maylipat Ito ay may titik na nag-iiba ng lunan sa loob ng salita. Tupdin (tuparin), tamnan (taniman) , sidlan (siliran) Maypalit Ito ay kapag mayroong isa o dalawang titik na napalitan ng iba. Hagkan (halikan), datnan (datingan), tawanan (tawahan) Maypungos Ito ay kapag may nabawas na titik sa unahan ng salita. magpasabi (pasabi)

Pagkakaisa ng Simuno at Pandiwa
Ang simunong nasa kailanang isahan ay nangangailangan ng pandiwang isahan din. Halimbawa: Si Tonio ay naglalakbay sa kahabaan ng Edsa. Ang simunong nasa kailanang maramihan ay humihingi ng pandiwang maramihan din. Halimbawa: Si Tonio at Juan ay nagsipagtapos sa kolehiyo. Pokus ng Pandiwa Ito ay ang relasyon ng pandiwa sa simuno. Aktor-pokus-nagtuturo na ang tagaganap o aktor ang siyang simuno ng pangungusap. ang mga panlaping ito ay nasa aktor-pokus- um-, mag-, ma-, mang-, maka-, makapag-, maki-, at magpa-. Halimbawa: Nagsayaw ng limbo rock ang mga kalahok sa paligsahan sa programang Eat Bulaga.

Layon Ang paksa ng pangungusap ay ang layon. Halimbawa: Ang basura ay ipinatapon niya sa basurahan. Ganapan Ang lugar o pook ang ganapan ng kilos. Halimbawa: Ang bakanteng lote ay tinataniman nila ng gulay. Tagatanggap Ang simuno ang pinaglalaanan ng kilos. Halimbawa: Ipagsasalok mo ng suka ang bisita para inumin nila.. Gamit Ang kasangkapan o bagay na ginagamit ang gagawa ng kilos. Halimbawa: Ang abaka ay ipantatali niya sa duyan.

Sanhi Ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi. Halimbawa: Ikinagagalak niya ang pagtanggap sa kanyang pag-ibig. Direksyon Ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa. Halimbawa: Ang Chocolate Hills ay pinuntahan nila.

Kaganapan ng Pandiwa Ito ay ang relasyon ng pandiwa sa panag-uri. Kaganapang Tagaganap Ito ay ang bahagi ng panaguri ang gumaganap ng kilos ng pandiwa. Halimbawa: Ang unang anibersaryo ng kanilang kasal ay ipinagdiwang ng mag-asawang Leny at Ariel. Kaganapan sa Layon Ito ay kung ano ang bagay na tinutukoy ng pandiwa. Halimbawa: Sumasayaw ng tinikling ang mga naga nayon. Kaganapang Tagatanggap Ito ay kung sino ang nakikinabang sa kilos ng pandiwa. Halimbawa: Nagluto si Nida ng Spaghetti para sa kanyang mga anak.

Kaganapang Ganapan
Ito ay nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa. Halimbawa: Nag-aararo sa bukid ang ama ni Ryna Angelica Kaganapang Kagamitan Ito ay kung anong bagay o instrumento ang ginagamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. Halimbawa: Ang lamesa ay pinunasan ni Jonathan ng basahang tuyo . Kaganapang Direksyon Ito ay nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa, Halimbawa: Ang mga panauhin naming balikbayan ay ipinasyal namin sa Luneta . Mga Gamit ng Pangngalang Pandiwa Ang pangngalang-pandiwa ay binubuo ng panlaping pag- at salitang ugat. pag + sukat = pagsukat pag + tulong = pagtulong

Bilang Simuno ng Pangungusap Halimbawa: Ang pagtulong sa kapwa ay pinagpapala. Tuwirang Layon sa Pandiwa Halimbawa: Si Bitoy ay mahilig sa paglalaro. Bilang Kaganapang Pansimuno Halimbawa: Ang susi sa tagumpay ay pagtitiis. Bilang Di-tuwirang Layon Halimbawa: Si Andrew ay magtatayo ng paaralan ukol sa pagtuturo ng Ingles.

Ang Pang-uri ay ang salitang naglalarawan sa pangngalan at panghalip. Ito ay tinatawag na Adjective sa wikang Ingles. Uri ng Pang-uri Panlarawan Ito ay naglalarawan ng katangian ukol sa laki, kulay, hugis o kalagayan ng pangngalan o panghalip. Halimbawa: •malapalasyong bahay •pulang mansanas •bilugang mukha •matayog na pangarap •matuling kabayo •mainit na panahon

Pamilang
Ito ay nagsasaad ng bilang ng pangngalan o panghalip. Patakaran o Kardinal Ito ay gamit sa bilang o dami Halimbawa: lima, anim, sandaan, sanlibo Panunuran Ito ay isang mais na kinain ni john lloyd. Halimbawa: una, ikalima/ika-5, pangalawa, ikasiyam/ika-9 Pamahagi Ito ay pamilang na bahagi ng isang buo o mahigit sa isang buo. Halimbawa: kalahati (½) bahagdan (1/100) kaapat (¼) Pamilang Ito ay iniuukol sa dalawa o higit pang tao o bagay. Halimbawa: tig-apat na piso tig-aanim na mansanas

Kailanan ng Pang-uri
Isahan Ito ay ginagamit kung iisa lamang ang inilalarawan. Halimbawa: Kaibigan ko siya. Dalawahan Ito ay ginagamit kung dalawa ang inilalarawan. Halimbawa: Magkasimpangit ang magkaibigan. Maramihan Ito ay ginagamit sa tatlo o higit pa. Halimbawa: Magkakaibigan silang tatlo. Magkakasimbilis sila sa pagtakbo.

Kaanyuan ng Pang-uri
Payak Ito ay kapag ang anyo ng pang-uri ay salitang ugat. Halimbawa: •basang trapo •sariwang gatas •puting sapin Maylapi Ito ay pang-uring likas na may panlaping ma, maka at iba pa. Halimbawa: •masikip na daan •makataong asal Inuulit Ito ay ang pang-uri ay inuulit bilang pagbigay diin. Halimbawa: •libu-libong salapi •sabi-sabi ng mga tao

Tambalan Ito ay binubuo ng dalawang salita. Halimbawa: •balat-sibuyas •kapit-tuko •tulog-mantika Kaantasan ng Pang-uri Lantay Ito ay kung tinutukoy ang katangiang sarili ng pangngalan o panghalip na tinuturingan. Halimbawa: •mayamang lahi •masipag na ama

Pahambing Ito ay para sa pagtutulad ng dalawang tao, bagay o pangyayari. Magkatulad Ito ay kung nagtataglay ng magkatulad na katangian, kagamitan ng panlaping: sing, kasing at magkasing Halimbawa: •kasingpalad •singganda •magkasinggaling Kung ang pang-uring uulapian ay nagsisiumula sa d, l, o, r, s, t ay alisin ang titik g sa palaping: sing, kasing, masing at magkasing. Halimbawa: Ang lupa nila Ding ay kasinlaki ng kina Dang. Kung ang pang-uring uunlapian ay nagsisimula sa b, p, alisin ang titik n sa panlapi palitan ng m.

Di-magkatulad
Ito ay kung hindi magkapantay sa katangian, gumamit sa salitang digaano, higit o lalo bago ang pang-uri at sinusundan ng: tulad, gaya o kaysa.

Pasukdol
Ito ay ginagamit upang ipakita ang kahigitan ng isang bagay kaysa sa karamihan o sa laha t. Gamitin ang sumusunod na paraan: Pag-uulit ng pang-uri na inuugnay ng, na at nang. Halimbawa: •pabait nang pabait •mababaw na mababaw •pamura nang pamura •Paggamit ng panlaping nag, napaka, pinaka, an at han.

Ang ay ang salitang naglalarawan o tumuturing sa pandiwa, panguri, o isa pang pang-abay. Ito ay tinatawag na Adverb sa wikang Ingles.

Pang-abay

Uri ng Pang-abay
Pang-abay na Kataga o Ingklitik Ito ay nagsasad sa unang salita ng kayariang kinabibilangan (kasi sana pa na tuloy pala) Halimbawa: Nagluluto pa sila hanggang ngayon. Nasarapan sa luto tuloy si Ging2x. Pang-abay na Salita o Parirala Pamaraan Ito ay nagsasaad ng kilos na sumasagot sa tanong na paano. Halimbawa: Madali niyang naluto ang pansit. tahimik siyang nauupo

Panggaano
Ito ay nagsasaad sa dami o sukat na isinasaad ng pandiwa at sumasagot sa tanong na: gaano? malimit marami kaunti sapat kapos madalang bahagya kainaman lamang kulang Halimbawa: Madalang niyang ginagamit ang kotse. Malimit kaming manood ng sine.

Pang-agam
Ito ay kapag nagbabadya ng pag-aalinlangan. Halimbawa: Siguro hindi makakarating si Eron. Marahil ay may pasok ngayon.

Pamanahon
Ito ay nagsasaad ng panahon o oras at sumasagot sa tanong na: kailan? agad kagabi pa maaga matagal na Halimbawa: Naglaro sina Ging2x at Cesar kagabi. Matagal silang natapos sa paglaro ng chess.

Pananggi
Ito ay nagsasaad ng pagtanggi o pagsalungat. huwag ayaw aywan hindi 'di Halimbawa: Huwag kang aalis ngayon. Hindi kaaya-aya ang palabas.

Panang-ayon
Ito ay nagsasaad ng pagsang-ayon. opo talaga tunay walang-duda Halimbawa: Ang sunog ay talaga namang nakakatakot. Walang-duda na maganda siya.

Panlunan
ang panlunan ay nagsasaad ng pagkaganap. Sumasagot sa tanong na SAAN?

Pananong
Ito ay nagtatanong ukol sa panahon, lunan at kailanan ng pandiwa, pang-uri o kapwa pang-abay. Halimbawa: Saan tayo magtatagpo? Kailan tayo aalis?

Kundisyunal
Ito ay nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos ng pandiwa. Halimbawa: Maraming turista ang pupunta rito kapag nawala na ang mga terorista.

Pang-abay na Kusatibo
Ito ay nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. Halimbawa: Nasagasaan ang dalawang matanda dahil sa mabilis na pagpapatakbo ng driber.

Hambingan ng Pang-abay
Ang mga antas ng paghahambing ng pang-abay at pang-uri ay magkatulad.

Lantay
Ito ay payak o karaniwan ang anyo ng pang-abay. Halimbawa: Si Jiann Jaramilo ay mahusay magluto ng adobo.

Pahambing
Ito ay gumagamit ng salitang lalo o higit bago ang pang-abay at sinusundan pagkatapos ng kaysa. Halimbawa: Si Carlo ay higit na mahusay magluto ng adobo kaysa kay Gina.

Pasukdol
Ito ay gumagamit ng panlaping pinaka sa lantay na antas ng pang-abay. Halimbawa: Si Lara ang pinakamahusay magluto ng adobo sa magkakapatid.

Mga Gamit ng Pang-abay
Pariralang pang-abay Halimbawa: Nag-eensayo siya nang mabuti Ayoko nang kumain. Pariralang pang-abay na kaganapang pansimuno Halimbawa: Ang aming guro ay mahusay magturo. Sugnay na pang-abay Halimbawa: Nakita ni Kate ang aso nang lumabas siya ng bakuran. Wastong Gamit ng "NG" Nagpapapahiwatig ng pagmamay-ari o kaukulang paari. Halimbawa: ina ng bata takip ng bote Ginagamit bilang pantukoy.

Wastong Gamit ng "NANG“ Katumbas ng "noong" Halimbawa: Nang ako'y bumalik, siya'y nakaalis na. Natuwa ang nanay nang malamang iskolar ang anak niya. Ginagamit bilang pang-ugnay sa pandiwa at pang-abay. Halimbawa: Nagsalita nang matatas ang bata. Ginagamit sa pagitan ng dalawang salitang inuulit. tulog nang tulog Halimbawa: tawa ng tawa

Sayonara”

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->