P. 1
Noli Me Tangere Deciphered-kab013

Noli Me Tangere Deciphered-kab013

|Views: 3,274|Likes:
Premonisyon ng Bagyo
Premonisyon ng Bagyo

More info:

Published by: Daniel Mendoza-Anciano on Apr 03, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF or read online from Scribd
See more
See less

01/15/2013

pdf

KABANATA 13 PREMONISYON NG BAGYO

Sa sandaling lumalabas ang matanda ay siya namang paghinto sa daanan ng isang karwaheng nagpapahiwatig na nagmula sa isang mahabang paglalakbay.1 Ito ay puno ng alikabok at ang mga kabayo ay pinagpapawisan pa. Pumanog si Ibara, kasunod ang isang matandang utusan; at sa pamamagitan ng isang kumpas ng kamay ay pinaalis ang sasakyan at tahimik na tinungo ang libingan. ´Dahilan sa aking karamdaman at iba pang mga gawain ay hindi ako nakabalik!µ ang pakumbabang sabi ng matanda, ´ang sabi ni Kapitan Tiyago ay siya na ang magpapagawa ng isang nitso; nguni·t nilagyan ko ng mga bulaklak at isang krus na aking ginawa« Si Ibarra ay hindi sumagot. ´Doon po sa likod ng malaking krus!µ ang patuloy ng utusan na nakaturo sa isang sulok nang sila ay makapasok na sa pintuan. Dahil sa mga alalahaning taglay ay hindi napuna ni Ibarra ang pamamangha ng ilang katao nang siya ay makilala, mga taong pinigil ang pagdarasal at sinundan siya ng mausisang tingin.2 Ang binata ay maingat na naglalakad, umiiwas na dumaan sa ibabaw ng mga libingan na madaling malaman dahil sa lubog ng lupa. Nang siya ay bata pa ay tinutuntungan niya ang mga iyon at sa ngayon ay kanyang iginagalang; ang kanyang ama ay nakalibing na rin doon. Ang kanyang kasama ay napahinto na hindi malaman ang gagawin; humahanap ng bakas sa lupa nguni·t walang krus kahit saan dako. ´Dito kaya?µ ang bulong, ´hindi, doon; ngunit nakabungkal ang lupa!µ Malungkot siyang tinitingnan ni Ibarra.3

MGA PALIWANAG 1 Mapapansin sa pagbubukas ng kabanata ay halos pinagtagpo ni Rizal si Pilosopo Tasyo at si Ibarra sa may pintuan ng simenteryo. Ang una ay isang matanda na katutubong intilekwal ng bayan at ang binata na inaasahan na mayroong liberal na kaisipan na mula sa malayo ang pinanggalingan ng kaalaman. 2 Mapapansin na ang mga tao ay namangha sa pagdating ni Ibarra sa simenteryo upang bisitahin ang libingan ng kaniyang ama. Alam ng mga tao sa San Diego sa kanilang mga palihim na kuwentuhan ang nangyari sa bangkay ni Don Rafael. Subalit sa malalim na layer ay nais na ilarawan ni Rizal na ang pamamangha ng mga karaniwang tao sa istoryang ito ay isang pailalim na simbolismo sa nagiging reaksyon ng mga ito sa biglaang paglitaw ng liberal na kaisipan sa kanilang kalagitnaan. 3 Hindi ba alam ng matandang utusan ni Ibarra ang nangyari sa bangkay ni Don Rafael? Maari ba naman niyang hindi malaman ang ginawang paglapastangan sa bangkay ni Don Rafael, napakaliit ng bayan ng San Diego at nagkaroon ng pag-iimbestiga si Tinyente Guevarra, na nagresulta sa pagkakaalis ni Padre Damaso. Maari rin siyang nagkukunwaring walang alam, dahilan sa natatakot siyang sabihin ang totoo kay Ibarra at hayaan na

148

´Siya nga pala, naaalala ko ng may isang bato sa tabi; ang libingan ay may kaunting kaiklian; ang sepulturero ay may sakit noon kaya isang magsasaka pa ang tumulong para mahukay iyon; ngunit itanong natin sa sepulturero kung ano ang nangyari sa inilagay kong krus.µ Tinungo nila ang sepulturero na sila ang labis na tinitigan. Ang sepulturero ay bumating nag-alis ng salakot. ´Masasabi po ba ninyo kung alin ang libingang may isang krus doon?µ ang tanong ng alila. Tiningnan ng pinagtanungan ang pook na itinuro at saka nag-isip ´Isang krus na malaki?µ ´Oo nga, malaki,µ masayang patotoo ng matanda na tumingin nang may kahulugan kay Ibarra na nagbigay ng liwanag sa anyong malungkot na mukha. ´Isang krus na may mga ukit at natatalian ng yantok?µ muling tanong ng sepulturero. ´Iyon nga, iyon nga, ganito,µ at iginuhit ng alila sa lupa ang isang krus na katulad ng gawang -Bizantina.4 ´At sa baunan ay may mga tanim na bulaklak?µ
lamang ang binata ang makatuklas ng masakit na katotohanan. Maging si Tinyente Guevarra ay hindi rin sinabi kay Ibarra ang nangyari sa bangkay ng kaniyang ama. Pansinin ang sagot ng matandang utusan: ´Dahilan sa aking karamdaman at iba pang mga gawain ay hindi ako nakabalik!µ at ´ang sabi ni Kapitan Tiyago ay siya na ang magpapagawa ng isang nitso; nguni·t nilagyan ko ng mga bulaklak at isang krus na aking ginawa«µ Ang mga sagot na ito ay higit na pagdadahilan. 4 Malupit talaga ni Rizal sa simbolismo! Mapansin sana ang disenyo ng krus sa libingan ni Don Rafael ay Byzantine Cross at hindi Roman Cross. ang una ay ginagamit Greek Orthodox Church at ang ikalawa ay ng Roman Catholic Church Bakit Byzantine Cross ang nasa libingan ni Don Rafael? Pansinin ang pagkakaiba ng paniniwala ng Simbahang Romano sa Simbahang Orthodox
The Orthodox believe that when a person dies his soul is ´temporarilyµ separated from his body. Though it may linger for a short period on Earth, it is ultimately escorted either to heaven or hell. The soul·s experience of either of these states is only a ´foretasteµ until the Final Judgment. The Orthodox believe that the state of the soul in hell can be changed by the love and

149

´Mga adelfa, sampaga at pensamiento!µ Iyon nga!µ ang tugong masaya ng alila at dinulutan ng isang tabako ang kausap.5 ´Ituro ninyo sa amin kung alin ang libingan at kung nasaan ang krus.µ Kinamot ng sepulturero ang kanyang tainga at sumagot na kasabay ang paghikab. ´Ang krus ay«sinunog ko na.µ6 ´Sinunog? At bakit ninyo sinunog?µ ´Sapagkat utos ng kurang malaki.µ ´Sino ang kurang malaki?µ ang tanong ni Ibarra. ´Sino? Yong kurang namamalo, si Padre Garrote.µ Hinaplos ni Ibarra ang kanyang noo. ´Subalit masasabi ba ninyo sa amin kung nasaan ang libingan? Dapat ninyong maalala.µ Ang sepulturero ay ngumiti. ´Wala na riyan ang patay!µ ang panatag na sagot. ´Ano ang sabi ninyo?µ ´Aba!µ ang sagot ng lalaki, ´mga isang linggo pa lamang, ang ipinalit ko sa kanyang libingan ay ang bangkay ng isang babae.µ ´Ulol ka ba?µ ang tanong ng alila, ´wala pa mang isang taong kalilibing doon!µ ´Oo nga! May ilang buwan nang hinukay kong muli. Iniutos sa akin ng kurang malaki7 para ilipat sa libingan ng mga Insik.8 Dahilan sa mabigat at umuulan nang gabing yaon«µ
prayers of the righteous up until the last judgment; while Roman Catholics maintain that prayers only can benefit the righteous in purgatory (which the Orthodox do not believe in) and Protestants generally do not pray for the dead at all.

5 Makikita sa pananalitang ito ang kahinaan ng empleyado ng kolonyal na pamahalaan sa maliit na anyo ng suhol ² tabako lang, puwede na. Lalo na kung may pamiryenda pa at lihim na bigay na pera. 6 Sinunog ng sepulturero ang byzantine cross? ² isang patagong paglalarawan ni Rizal sa paghihiwalay sa kasaysayan ng Kristiyanismo ng Greek Orthodox Church at Roman Catholic Church. 7 Ang paghukay ng bangkay ng isang pinaniniwalaang erehe ay naging kagawian nang mga alagad ng simbahan sa Kalagitnaang Panahon sa Europa. Maging ang bangkay ni Papa Formosus ay ipinahukay pa ng papa na humalili sa kaniya upang iharap ang bangkay sa paglilitis. Maaring i-search sa internet ang The Cadaver Synod: The Strangest Trial In History. Subalit ang pinakakilalang itinuring na erehe ng simbahan ay ang teologo na si John Wyclife na ang kaniyang bangkay ay hinukay sa libingan, sinunnog ang mga buto at itinapon ang abo sa ilog. http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wycliffe#Last_days

150

Ang sepulturero ay hindi nakapagpatuloy; gulat na napaurong nang mamalas ang nagbabantang kilos ni Crisostomo at na sinundan ng pagsunggab sa bisig at saka niliglig. ´At, ginawa mo?µ tanong ng binata na ang tinig ay hindi maunawaan ang ibig sabihin. ´Huwag po kayong magalit, ginoo,µ ang sagot na namumutla at nanginginig, ´hindi ko inilibing na kasama ng mga patay na Insik. Nasabi ko sa sarili ko noon na mabuti pa ang malunod kaysa makasama ng mga Insik, kaya inihagis ko sa tubig ang bangkay!µ Sinunggaban ni Ibarra ang dalawang balikat ng nagsalita at malaong pinagmasdan ng isang tinging hindi matuturan ang ibig sabihin. ´Ikaw ay isang kahabag-habag lamang!µ ang sabi at matuling umalis na tinuntungan ang mga buto, mga libingan, mga krus, na parang baliw. Hinipu-hipo ng sepulturero ang kanyang mga bisig samantalang bumubulong: ´Oh, ano ba itong gawaing ibinibigay sa akin ng patay na ito! Una ay binambo ako ng paring malaki dahil sa pinayagan kong iyon ay malibing, samantalang ako ay may sakit noon; ngayon naman ay kaunti nang baliin nito ang aking bisig dahil sa inalis ko sa libingan.! Marahil ay maalis pa ako nito sa aking katungkulan.µ9 Matulin ang lakad ni Ibarra na nakatingin sa malayo; at nakasunod na umiiyak ang matandang utusan.10 Ang araw ay lumulubog na;11 ang langit ay natatabingan ng makakapal kurtina ng ulap sa may dakong Silangan;12 isang tuyo at malakas na hangin ang

8 Sa kapanahunan ng kolonyalismo ng Espanya ay naging mababa ang pagtingin ng mga Pilipino sa mga Intsik, lalo na sa mga hindi binyagan. Ang pinakamataas na anyo ng pagmaliit ng mga Pilipino sa mga Intsik sa nasabing panahon ay ang pagtuturing na isang malaking kasawian para sa kanila ang mailibing na kasama ng mga ito. 9 Mapapansin din dito ang kalituhan ng tagapaglibing dahilan sa pabagobago ng utos. Kagaya din ng mga empleyado ng gobyerno nahihirapan sa mga kapritsosong kautusan ng mga nakakataas sa kanila. Mapapansin din na ang kinatatakutan ay maalis siya sa katungkulan. 10 Paglalarawan ni Rizal sa maaring maging mabilis na pagtakbo ng liberal na kaisipan, na nagngangalit laban sa kawalan ng katarungan. Ang matandang utusan ay umiiyak na nakasunod kay Ibarra ² nararamndaman nito ang pagkahabag sa binata at higit sa lahat ang posibilidad na siya ay masangkot sa kaguluhan ng kaniyang amo na inaakala ng mga makalumang elemento na nagtataglay ng isang mapanganib na desposisyon. 11 Ang araw ay lubog na ² lihim na simbolismo ni Rizal ukol sa kahinaan ng kolonyal na pamahalaan ng Espanya sa kaniyang kapanahunan. 12 Paglalarawan ni Rizal ng pagbabanta ng isang pagkilos ng bayan sa hinaharap ² makikita ang katunayan ng pagpapakahulugan na ito sa

151

pumapaspas sa sanga ng mga puno at nagpapaiyak sa mga punongkawayan.13 Lumalakad na walang sumbrerong si Ibarra; ang kanyang mga mata ay walang luha, at ang dibdib ay hindi man lamang tinatakasan kahit isa man lamang na buntung-hininga. Ang kaniyang paglakad ay parang may nais na takasan, marahil ang anino ng kanyang ama o kaya ay ang unos na lumalapit. Binagtas ang bayan patungo sa dakong kinaroroonan nang matandang bahay na may ilang taon nang hindi niya natutuntungan. Ang bahay ay nababakuran ng mga batong tinutubuan ng ilang halamang gumagapang, na parang kumakaway sa kaniyang pagbabalik: ang mga bintana ay nakabukas; ang ilang-ilang ay nagduduyan at masayang iginagalaw ang kanyang mga sanga na puno ng bulaklak; nagliparan ang mga kalapati sa paligid-ligid sa pabilog na bubungan ng kanyang tahanang nakatayo sa gitna ng halamanan. Ngunit ang binata ay hindi napupuna ang mga masayang palatandaan ng kaniyang pagbabalik sa dating tahanan: ang kanyang mga mata ay nakapako ang pagkakatitig sa isang paring nasasalubong. Ang paring ito ang kura sa San Diego, iyong mapag-isip na Pransiskano na ating nakita na, ang karibal ng alperes. Ang malakas na hangin ay niyuyupi ang kaniyang malapad na sumbrero;14 ang abitong ginggon ay nadidikit at nababakat ang ayos ng kanyang katawan at naghahayag ng kaniyang payat at pabilog na hita.15 Sa kanang kamay ay hawak ang isang tungkod na ang puluhan ay mayroong nakadikit na garing.16 Ito ang unang pagkakataon na silang dalawa ni Ibarra ay nagkatagpo.17 Nang sila ay magkalapit ay humintong sandali ang binata at siya ay tinitigan;18 umiwas si Padre Salvi sa mabalasik na tingin at nagwalang-bahala.19 Sa isang kisapmata lamang ang itinagal ng pagKabanata 14. 13 nagpapaiyak sa mga punong-kawayan - Tandaan na itinulad ni Rizal ang mga Pilipino sa punong kawayan - Isang simbolikal na paglalarawan ng kaapihan ng bayan na nagaganap bago dumating ang isang inaasahang unos. 14 Ang malakas na hangin ng liberalismo ay niyuyupi ang subrero na ginagamit ng prayle upang magmukha siya mataas kaysa sa kaniyang tunay na kalagayan. 15 Ang malakas na hangin ng liberalismo ang naghahayag ng pagiging tao at kahinaan ng mga prayle na may kontrol noon sa isipan ng mga Pilipino. 16 Sa kabila ng malakas na hangin ng liberalismo ay nakahawak pa rin ang prayle sa tungkod na simbolo ng kaniyang kaniyang kapangyarihan. 17 Simbolilkal na pagtatagpo ng kaisipang liberal at panatisismo. 18 Ang liberalismo ay tumitingin ng may balasik sa panatisismo. 19 Ang pagwawalang bahala ng panatisismo ay dahilan sa pangamba nito sa lakas ng liberalismo.

152

aalinlangan: biglang nilapitan siya ni Ibarra, pinigil sa pamamagitan ng malalakas na kamay sa nakapatong sa kaniyang balikat at tinanong siyang bahagya nang madinig ang boses: ´Ano ang ginawa mo sa ama ko?µ Si Padre Salvi, ay namumutla at nanginginig dahil sa nakikita niyang damdaming nakalarawan sa mukha ng binata, kaya hindi nakasagot: parang tinakasan siya ng lakas.20 ´Ano ang ginawa mo sa ama ko?µ ang paulit na tanong, na ang boses ay timpi. Ang paring ay unti-unti·y nababaluktot dahil sa kamay na sa kanya ay pumipigil ay nagpumilit na 21 makakilos at sumagot: ´Nagkakamali kayo: wala akong ginawang anuman sa inyong ama!µ ´Wala?µ ang patuloy ng binata na siya ay pinisil hanggang sa mapaluhod. ´Wala nga, pinatutunayan ko sa inyo! Ang gumawa niyon ay ang aking pinalitan, si Padre Damaso«µ22 ´Ah!µ ang bulalas ng binata na napatampal sa noo at siya ay binitiwan. At matapos iwanan si Padre Salvi ay matuling nagtungo sa kanyang bahay. Samantala ay dumating ang alila at tinulungan sa pagtindig ang prayle.

20 Sa pamamagitan ng pagtatagpong ito ni Ibarra at ni Padre Salvi ay ipakita ni Rizal ang simbolismo ng pagtatagpo ng liberalismo at ng prayle. Ang adbanseng kaalaman ng mga edukadong kabataan ay sapat upang labanan ang lakas ang mga abusadong prayle noong panahong iyon. 21 Ipinapakita ni Rizal sa mga mambabasa ang pisikal na kahinaan ng mga prayle. Matapang lang sila dahil hawak nila ang kaisipan ng bayan, ngunit tao rin sila na ang pisikal na kakayahan ay kayang tapatan ng mga karaniwang tao. 22 Pansinin sana ang ipinagamit ni Rizal na pangangatwiran ni Padre Salvi ² ang kaniyang hinalinhan ang may kasalanan at ito ay wala. Isinisisi sa nakalipas ang pagkukulang o kahinaan.

153

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->