P. 1
ANDRES BONIFACIO: Ang Buhay na Puno ng Pakikibaka

ANDRES BONIFACIO: Ang Buhay na Puno ng Pakikibaka

|Views: 2,275|Likes:

More info:

Published by: Daniel Mendoza-Anciano on Apr 30, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF or read online from Scribd
See more
See less

01/07/2013

pdf

ANDRES BONIFACIO Ang Buhay na Puno ng Pakikipagbaka

Daniel Mendoza Anciano Hindi mapag-aalinlanganan na ang mga Filipinong ilustrado ay nakapag-ambag ng malaki sa ebolusyon ng nasyonalismo sa bansa, ang kanilang pagnanais na isulong ang interes na dinadala ng kanilang kinabibilangang pangkat sa lipunan at mga naging mapangahas nilang pagpapahayag ng ideyalismo para sa kapantayan ng mga Filipino sa mga Espanyol ay nagsilbing mga lagabog ng maso na lumamat sa tila matibay na moog ng kolonyalismo sa bansa. Ngunit ang kanilang mga mahalagang nagawa ay mayroon limitasyon, dahilan sa taglay nilang ilusyon na magkakaroon ng reporma at posibilidad ng asimilasyon sa sistemang kolonyal ay hindi nila tinawid ang parametro ng radikal na pagkilos upang tahakin ang kasarinlan ng bansa mula sa pagkaalipin ng mga banyaga. Sa ilang huling mga taon na lamang ng ika -19 na daantaon, ang ilusyon na dinala ng mga ilustrado ay nagbigay daan sa dis-ilusyon at napagtanto na ang pangarap na reporma ay hindi magaganap sa isang lipunan na kontrolado ng mga pangkat ng mananakop na hindi kaylanman naging mapagparaya sa pagbibigay daan para sa mga positibong pagbabago, dahilan dito ang kurtina ng kasaysayan ay nahawi na para bigyang daan ang ating himagsikan. Ang Himagsikang Filipino ng 1896 ay maituturing na pinakamapagpasiyang pangyayari sa pahina ng kasaysayan ng ating bansa. Ito ang panahon na ang sambayanang Filipino ay kolektibo at nangahas na pinili ang pagsusulong ng isang armadong pakikibaka bilang paraan ng paglatid ng kadena ng kolonyalismo. Ito ang panahon na ipinahayag ng sambayanan ang kanilang paghahangad na maging mga tunay na panginoon na magpapasiya sa kapalaran at kahahantungan ng ating bayan. Kung ang himagsikan ay isang mapangahas na pagkilos, gayundin masasabi nating ang naging tagapasimuno nito ay nagtataglay ng isang mapangahas na personalidad at tila aserong determinasyon upang pamunuan ang isang kilusan na maglalatid ng kadena ng pangkaalipin ng kaniyang mga abang kababayan. Ang lider na ito ay walang iba kundi si Andres Bonifacio, ang tagapasimuno at kaluluwa ng himagsikang Filipino. Kung ang mga ilustrado ay nakipaglaban para sa interes ng gitnang uring kanilang kinabibilangan ang masang Filipino ay nakatagpo din ng lider na magsusulong ng kanilang totoong interes, sa katauhan ni Bonifacio, kung naging mas radikal man ang kaniyang naging direksiyon sa pagtahak sa pagbabagong panlipunan ay sa dahilang ang buhay ng isang anak-maralita ay naratibo ng pang-araw-araw na personal na pakikipaglaban para mabuhay. Mga karanasan na pumanday upang magkaroon ng isang malalim na repleksiyon sa katotohanan ng buhay ng

kaniyang mga kapwa maralita at epektibo mapamunuan ang himagsikan na magpapalaya sa kaniyang mga kababayan sa dinadanas nilang paniniil at kadahupan. Ang Panimula ng Pakikipagbaka Ang maralitang lider ay ipinaganak sa isang kubo sa Tondo noong Nobyembre 30, 1863 sa mag-asawang Santiago Bonifacio na isang sastre at Catalina Castro. Sa batang edad ay naulila sa parehong magulang at natagpuan ang sarili na tagakupkop ng kaniyang mga nakababatang kapatid. Sa pagtutulungan ng mga magkakapatid nakita nila ang kanilang mga sarili na nasa lansangan ng Maynila o nasa mga patyo ng simbahan (na tila streetchildren ngayon) at naglalako ng pamaypay at baston sa mga nagdadaan. Nagpatuloy ang kaniyang pagsuporta sa kaniyang mga kapatid hanggang sa pagdating ng sapat na taong gulang at maempleyo si Bonifacio sa Fleming & Company (pag-aari ng mga Ingles) at sa bandang " huli bilang ahente ng Fressel a nd Company (pag-aari ng mga Aleman). Ang leksiyon ng kaniyang unang pakikibaka ay ang makita ni Bonifacio na siya ang nagsilbing magulang ng kaniyang mga kapatid. Isang karanasan na naghanda sa kaniya para tanggapin ang papel na maging isang ama na gagabay sa kanyang ulilang bansa. Ang Pakikipagbaka Laban sa Kamangmangan Si Bonifacio bilang isang anak mahirap sa kaniyang kapanahunan na pinalala ng pagkaulila at pangangailangan na maandukha ang kaniyang mga nakakabatang kapatid, ang isang mas malak ing pakikipagbaka na kaniyang hinarap ay ang labanan ang kamangmangan na tiyak niyang kahahantungan. Sa kaniyang kabataan ang kaniyang tanging pormal na edukasyon ay ang pagpasok niya sa paaralan ni Don Guillermo Osmeña na ito ay agad din naputol. Sa pagtatantiya ni Professor Teodoro Agoncillo, sa ating panukatan ang kaniyang natapos ay ikaapat na baitang lamang ng paaralang elementarya. Ngunit ang tunay na esensiya ng edukasyon ay hindi lamang turuan ang mag-aaral kundi ang matutunan ng mag-aaral na turuan ang kaniyang sarili. Nilabanan ni Bonifacio ang kamangmangan na maari niya sanang nasadlakan sa pamamagitan ng sariling pag -aaral at ang kaniyang pagtatrabaho sa mga establisementong dayuhan ay nagbigay daan para masundan niya ang mga kaganapan at pag-unlad ng kaisipan sa labas ng bansa. Ang kaniyang pakikisalamuha sa mga Espanyol sa tanggapang kaniyang pinaglilingkuran ay nagpatalas sa kaniyang komprehensiyon ng wikang Espanyol at magkaroon ito ng sapat na kaalaman upang maunawaan ang wika ng dati nating mga panginoon. Ito ang dahilan kung bakit nagkaroon siya ng pagkakataon na maunawaan ang mga kaisipan ng mga pantas ng kanluran na si Hugo ( Les Misarables _), Sue (Wandering Jews ); inunawa ang sistemang presidensiyal

ng Amerika (Buhay ng mga Pangulo ng Estados Unidos); at ang kalakaran ng himagsikan sa aklat na Kasaysayan ng Himagsikang Pranses . Nagkaroon din ng inpluwensiya sa kaniyang kaisipan ang mga sulatin ng mga Filipinong Propagandista sa Europa, lalo na sina Del Pilar at Jose Rizal sa aklat ng huli na Noli Me Tangere at El Filibusterismo . Ang pagbabasa ng supremo ay hindi lamang naging isang pag-sasanay na pangkaisipan at hindi rin nanatili lamang sa bakuran ng kaniyang kaisipan. Ang kaniyang mga natutunan ay nagsilbing isang apoy na nagpakulo ng kaniyang kaisipan, na sa dakong huli ang namuong ideya ay nailipat sa mas kongretong pagkilos. Isa rin sa naging sanayang pang -kaisipan ni Bonifacio ay ang tanghalan na kung saan siya ay isa sa mga gumaganap sa palabas na moro moro. Ang moro-moro ay isang pagtatanghal ng paglalaban ng dalawang magkasalungat na puwersa, sa una ay maririnig ang argu mentong isinasaad ng kaisipan at sa dakong huli ay ang pagpipingkian ng mga sandata ng dalawang pangkat na ang argumento ay hindi pinapakinggan ng isa't isa. Sa tanghalan lumalabas ang salungatan, katwiranan, at sa bandang huli ang pisikal na pagla laban. Dito natutunan ni Bonifacio ang pangangailangan sa pagkakaroon ng isang malakas, mapang -akit at makapangyarihang pananalita, at ang pagtatantiya ng takbo ng istorya para sa mga tauhan. Nilisan ng supremo ang kaniyang tanghalang paaralan, ginamit niya ang pangangailangan ng mapang-akit at makapangyarihang pananalita sa kaniyang mga naging kasama sa Katipunan. Sa paglisan niya ng tanghalan ng moro -moro ay kaniyang inilipat ito sa mismong puso ng lipunan na kaniyang ginagalawan. Pakikibaka Laban sa Matandang Kaisipan Ang lipunan sa panahon ni Bonifacio ay pinangingimbabawan ng sapot kamangmangan at pamahiin na pinanatili ng mga alagad ng kolonyal na Kristiyanismo sa paniniwala ng mga ito na ang kanilang pagsasamantala sa ating bayan ay malulubos lamang sa isang kapaligiran na hindi sinisikatan ng liwanag ng kaalaman. Ang mga alagad ng kolonyal na Kristiyanismo ang nagpakalat ng paniniwala a ang mga katutubo ay likas na mahina, mangmang, at ang edukasyon para sa mga ito ay mapanganib sa kanilang mga kaluluwa - sa mismong panulat ng isang prayle Ang isang indio kapag natuto, ay magiging kalaban ng Diyos at ng Espanya Sa pamamagitan ng sariling edukasyon, namulat ang mata ni Bonifacio sa kalagayan ng lipunan sa kaniyang kapanahun an. Ngunit ang kaalamang natutunan ay hindi sinarili manapa ay kaniya itong ibinahagi sa iba sa layunin na gisisingin ang kaniyang mga kababayan para sa pagbabago sa bayan. Nagsimula bilang isang masugid na tagasuporta ng kilusang propaganda at naging tagapamahagi (sa pamamagitan ng lihim na pagtitinda) ng mga literaturang pang-protesta sa mga mag-aaral ng Unibersidad ng Santo Tomas, at sa pamamagitan ng pagtitinda ng mga literaturang pang-protesta ay nakilala niya si Ladislao Diwa na noon ay

isang mag-aaral ng abogasya sa unibersidad at sa dakong huli ay nakasama niyang naging tagapagtatag ng Katipunan. Sa pagkakatag ng Katipunan ay inandukha niya ang pagkakaroon ng isang limbagan at pahayagan ng kilusan. Sa pagkakalathala ng _Kalayaan_ naiparating niya sa pamamagitan ng panulat ang kaniyang mga pananaw, at adhikain para sa inang bayan. Katulad ng kaniyang mga nabasang mga literaturang politikal mula sa mga ilustrado sa kaniyang panahon, ikinalat niya ang kaniyang paniniwala na ang mga Filipino ay hindi mangmang at hindi dapat na manatiling mangmang, ngunit kakaiba sa kaniyang mga kasabayang ilustrado, naniwala si Bonifacio sa kakayahan ng mga mababang uri na mapalaya ang kanilang mga sarili. Sa pamamagitan ng propaganda ng Kalayaan ay naiparating ni Bonifacio ang pag-aaring ganap sa pangangailangan ng isang armadong pakikibaka para sa katubusan ng bayan mula sa kadena ng mga dayuhan. Ang Pakikibaka Para sa Bayan Sa taong 1896, dumami ng bilang ng kasapian ng Katipu nan at ang pagiging lihim nito ay hindi na maitago sa mga dayuhang maykapangyarihan. Sumapit na ito sa bingit ng pagkakatuklas. Hiniling niya ang payo ni Rizal sa pamamagitan ng emisaryong si Pio Valenzuela at sinabing ang bayan ay hindi pa handa dahilan sa kakulangan ng sandata at kawalan ng isang bansa na posibleng maging kakampi sa panahon ng pagsiklab ng himasikan, at ilan din sa kaniyang mga mismong kasama sa samahan ay tutol na ang pasimulan ang himagsikan dahilan sa kawalan ng katiyakan ng tagumpay. Natuklasan ang Katipunan sa panahon ng kawalan ng kahandaan, ano ang magagawa ng mga itak, sibat na kawalayan, paltik, at ilang lumang baril at mga katipunerong walang aktwal na pagsasanay sa digmaan sa panahon na ito ay mapaharap sa puwersa ng kolonyal na pamahalaan na kumpleto sa kagamitang pamuksa, may ganap na pagsasanay at ang nakakarami ay mga beterano ng ilang mga labanan para Espanya sa nakalipas. Ito ang predikamentong namamayani ng ginaganap ang mapagpasiyan g pagpupulong sa Pugad Lawin. Ngunit ang supremo ay tumayo, pinangibabaw ang ideyalismo laban sa pragmatismo at hinikayat ang mga kasamahan na magpasiya ng taliwas sa tila matinong pangangatwiran ng mga segurista, pinunit nila ang mga sedula na isang hayagang dokumento ng pagkaduwagi at sinindihan ang mitsa ng himagsikan. Ito ang himagsikang pinasimulan ng supremo, kulang sa armas, pagkain, lohistika, at mahusay na istratehiya na kinakilangan sa isang matagumpay na pakikipaglaban sa isang hukbo ng kaaway na nagmamayari ng lahat ng kalamangan. Ang mga salik na ito rin an g naging dahilan upang magapi ang supremo sa Pinaglabanan. Bumagsak ang Pinaglabanan ngunit katulad isang malaking dinamita, kinakailangan munang masunog ng mitsa. Pagkatapos ng Pinaglabanan, ang himagsikan ay kumalat na

tila malaking apoy sa mga karatig lalawigan ng Maynila at sa momentum ng lagablab ay nilalamon ng apoy nito ang habi ng istrakturang kolonyal. Ang Huling Pakikibaka Sa pagdating ni Bonifacio sa Cavite ay nahantad sa kaniya ang katotohanan na ang pagtatagumpay ng mga rebolusyonaryo sa nasabing lalawigan ay naging sanhi ng karibalan ng mga kapwa niya rebolusyonaryo. Nilasing ng tagumpay ang pamunuan ng mga paksiyong Magdiwang at Magdalo sa Cavite, pagkalasing na nagpalimot sa isa sa pangunahing aral ng Katipunan na kapatiran. Nilimot ang kapatiran dahilan sa pagnanais na kunin ang kapangyarihan at ipinatupad pa ng isang paksiyon ang maitim na balakin na lusawin ang Katipunan at palitan ito ng bagong anyo ng pamahalaan na dominante ng mga ilustradong Caviteño. Sa Kumbensiyon ng Tejeros nalansag ang Katipunan sa pamamagitan ng isang tiwaling halalan, naagaw ang liderato mula sa supremo at nalipat sa kamay ng mga ilustrado. Hindi ito natanggap ng supremo at binalak niyang bawiin ang nawala sa kaniya sa pamamagitan ng pagproprotesta sa resulta ng eleksiyon na kilala sa tawag na Acta de Tejeros at sa pag-oorganisa ng isang kahiwalay na pamahalaan sa ginanap na pagpupulong sa Naic. Sa mga unang pakikibaka ng supremo laban sa puwersang kolonyal ng kaniyang kapanahunan ay naging matagumpay siya, ngunit hindi sa kaniyang huling pakikibaka sa mga taong minsan ay kaniyang niyakap at tinawag na mga kapatid sa mga isinagawang inisasyon ng Katipunan sa nakalipas. Sa pagbabasa kaya ni Andres Bonifacio ng Kasaysayan ng ebolusyong Pranses hindi kaya niya nabasa ang yugto sa buhay ng isa sa mga naging tagapasimuno nito na si Maximilian Robespierre? Si Robespierre ay bumagsak sa kapangyarihan pagkatapos na maisagawa ang isang Kombensiyon ng mga Maghihim agsik at pagkatapos ay pinutulan ng ulo sa gilotina sa isa sa mga lansangan ng Paris sa kaniyang kamatayan na nakasama niyang pinutulan ng ulo ang kaniyang nakakabatang kapatid na si Augustine. Ito rin ang kinahantungan ni Andres Bonifacio, ang pagbag sak sa Kombensiyon ng Tejeros at ang pagbitay sa kaniya at sa kaniyang kapatid na si Procorpio sa paanan ng isa sa mga bundok sa bayan ng Maragondon, Cavite. Minsan kung kung ikukumpara ang kamatayan ng dalawang pambansang bayaning Filipino ay makiki ta rin ang balintuna ng kasaysayan. Sa dalawang bayani na tila nag -aagawan sa pedestal ng kadakilaan ay makikita ang hayagang salungatan. Si Rizal na hanggang sa huli ay naniniwala sa pagiging tapat ng Espanya na maglalapat ng reporma pasa sa Filipinas. Samantalang si Bonifacio ay nanalig sa kakayahan ng

mga Filipino na mapalaya ang kanilang sarili mula sa pamatok ng pagkaalipin. Ngunit ng ipagparaya ng kasaysayan ang kanilang mga buhay sa altar ng kalayaan, si Rizal na naniniwala sa Espanya ay namatay sa kautusan at punlo ng hukbong kolonyal, samantalang si Bonifacio na naniniwala sa kakayahan ng mga Filipino ay kinitilan ng buhay sa utos at punlo ng kaniyang mga sariling kababayan.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->