PANIMULANG LINGGWISTIKA

BSEd FILIPINO II 2009

PASASALAMAT Buong-puso naming pasasalamat kay Bb.Elsie V. Tillor, ang napakaaktibo naming guro sa Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika, sa kanyang paghikayat na isakatuparan ang aklat na ito. At gayundin sa aming mga magulang, kaibigan at sa Poong Maykapal na siyang nagbibigay lakas at inspirasyon na nakatulong nang sa pagkakabuo ng aklat na ito.

PANIMULA Isang pagmamalaki naming mga may-akda ang makatugon sa utos ng aming guro na si Bb. Elsie V. Tillor tungkol sa aming asignaturang Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika . Layunin naming makabahagi sa kinakailangan ng aming mga kapwa mag-aaral sa kasalukuyan at sa hinaharap. Sinikap naming maipaloob sa aklat na ito ang iba’t ibang paksang panglinggwistika. Naniniwala kami sa pamamagitan ng pagsasanib ng makabagong balarila, ang kakayahang (1) bumasa, (2) umunawa, (3) magsalita at (4) sumulat ng mga mag-aaral ay madaling malilinang. Sinadya naming huwag maging saklaw ang pagtatalakay sa ilang paksa upang sa gayo’y maging daan naman ito ng mga mag-aaral na maatasan ang kanilang mga sarili ng wastong pananaliksik. Isa ring paghamon sa mga mag-aaral na gawing mabisa ang pagtatalakay sa mga paksang naririto upang maging kawili-wili at kapaki-pakinabang ang lahat ng nilalaman ng aklat na ito. BSEd – FILIPINO II 2009-2010

PAGTUTUKOY NG KAHULUGAN Denotasyon Ang tawag sa kahulugang galing sa diksyunaryo. Tinatawag din na aktwal na kahulugan. Halimbawa: Ibili mo nga ako ng balimbing sa palengke. Ang salitang balimbing sa pangungusap na ito ay nangangahulugang prutas. Konotasyon Ang tawag sa kahulugang iba sa kahulugang mababasa sa diksyunaryo. Kadalasan, ito ay nagbibigay ng matalinghagang kahulugan. Halimbawa: Huwag mong iboto ang ang pulitikong balimbing. Ang salitang balimbing ay sa pangungusap na ito ay nangangahulugang palipat-lipat o paiba-iba ang kinakampihan. Ang konotasyon ay maari ring tawaging:  Pahayag na Idyomatiko Pahayag na hindi literal ang kahulugan ng mga salita o di-tuwiran ang kahulugan. Halimbawa: magbanat ng buto (nagtatrabaho nang mabuti) hindi masikmura (hindi matanggap)  Patayutay na Pananalita Pahayag na sadyang lumilihis sa karaniwang paraan ng pagpapahayag nang ang pahayag ay magawang maganda at kaakit-akit. Halimbawa: kinakalawang na ang utak (mahina ang kakayahan) kamay na bakal (malupit na pakikitungo)  Eupemistikong Pananalita Pananalitang ipinapalit sa mga salitang maaaring makasakit ng damdamin. Halimbawa: binawian ng buhay (namatay) balat sibuyas (maramdamin)

 Makulay/Masining na Pananalita Pananalitang karaniwang ginagamit ng mga makata na may kakaiba ngunit maganda ang paglalarawan. Halimbawa: mala-makopang pisngi (kulay rosas ang pisngi) Ekstensyon Ito ay Tumutukoy sa lahat ng paksa maging isahan man o maramihan na nagtataglay ng mga katangiang isinasaad ng pangkalahatang kaisipan. Halimbawa:

PILIPINO

TSINO

ASYANO

MALAY

INDONESYO

MUSIKERO

RETRATISTA

ARTISTA

ISKULTOR

MANUNULAT

Ang salitang Asyano ay may mga ekstensyong “Pilipino”, “Tsino”, “Malay” at “Indonesyo”. Ang salitang artista ay may mga ekstensyong “musikero”, “retratista”, “manunulat” at “iskultor”.

 Unang Intensyon Kaisipang inilalahad ang kalikasan o uri ng isang bagay sa kung ano ang malimit na makikita sa pisikal na katotohanan.nasa hustong gulang na ] = [ . [. “wala” at “kaibahan” ng katangian ng isang bagay. [ . Halimbawa: tao (man) babae (woman) batang lalaki (boy) batang babae (girl) bata (child) = [ + lalaki ]. tao (human).nasa hustong gulang na ] Sa madaling sabi.Intensyon Pagpapakahulugan ng isipan ayon sa katotohanan. Ang ina ay ilaw ng tahanan. [ + nasa hustong gulang na ] = [ . Halimbawa: Ang puso ay punla ng pag-ibig. . Ang leon ay isang mabangis na hayop.lalaki ].  Ikalawang Intensyon Kaisipang inilalahad ang ibang paraan ng pagpapakahulugan kung saan nauunawan ng isipan ang uri o kalikasan ng isang bagay ayon sa lohikal na katotohanan. [.lalaki]. Tinatawag din itong feature analysis o contrast analysis. ang salitang babae (girl) ay maaaring magkaroon ng tatlong semantikang katangian.nasa hustong gulang na ] = [+/. Halimbawa: Ang mga penggwin ay hindi lumilipad. bata (young) at babae (female). Ipinapakita rito ang pagiging “meron”. Komponensyal Analisis Tumutukoy sa paglalarawan ng kahulugan ng mga salita sa pamamagitan ng nabuong set ng sematikang katangian.lalaki ]. [+ nasa hustong gulang na ] = [ + lalaki ].

Paalala: Pagbabagong morpoponimeko ay tumutukoy sa pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. mayroon ring isa higit pang titik na nakakaltas. ngunit hindi lang pagpapalit ang nagaganap dito. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang – ugat na hinuhulapian ay nawawala. anumang pagbabagong mapapansin natin sa isang morpema ay bunga ng impluwensya ng kapaligiran.) Maypalit – ito ay ang pagkakaroon ng pagpapalit ng titik sa loob ng pandiwa. . Pitong uri 1.MGA PANDIWANG DI-KARANIWAN Pandiwang di-karaniwan ang tawag sa mga pandiwang nagkakaroon ng mga pagbabagong morpoponimeko o ito yong mga pandiwang hindi sumusunod sa pangkaraniwang tuntunin ng palapantigan at paglalapi.) Maykaltas ( Sunscope ) – ito ay nangangahulugangang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita . Anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Halimbawa: Ang mga sumusunod na ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: Salitang – ugat + panlapi Lakad + in = lakadin Sunod + in = Sunudin Tawa + han = tawahan Halili + han = halilihan Kuha + in = kukunin Di-karaniwang anyo ng pawatas lakarin sunurin tawanan halinhan kunin o 2.

) Maypungos ( Apostrope ) – May nawawalang titik o pantig sa unahan na berb.ng mga pandiwang di – karaniwan na ma. Ang mga salitang ugat na nagsisimula sa / I / at / y / na ginigitlapian ng / in / ay magkakaroon ng paglilipat ng posiston ng / n / at ng / I / at / y /. Tinatawag din itong paglilipat.) Maytulad ( Paragoge ) – May nawawalang titik sa hulihan ng pandiwa / berb.pagkakaltas ng ponema o mga ponema Salitang – ugat + Panlapi Hali + an = halikan Bili + han = bilihan Palit + an = palitan Sara + han = sarahan Takip + an = takipan Buhos + an = buhusan Dumi + han = dumihan Di – karaniwang anyo ng pawatas halkan bilhan paltan sarhan takpan busan dumhan 3. Halimbawa: Salitang – ugat + Panlapi Tanim + an = taniman Talab + an = talaban Silid + an = sidlan Atip + an = atipan Lagay + in = linagay ( l ) + in+ agay Yari + in -y + in + ari = yinari Yaya + in = yinaya Lipad + in = linipad Di – karaniwang anyo ng pawatas tamnan tablan sidlan aptan nilagay niyari niyaya nilipad 4. . Narito ang ilang hal. Makikita ito sa paglilipatan ng posisyon ng ponema. Halimbawa: Magpadala Pakahigpitan Magpahanap Padala Higpitan Pahanap 5.) Maylipat (Metathesis) Ito ay paglilipat ng titk sa loob ng isang salita. At mayroon din titik na nawawala.

han Maging ito man ay nag – iisa o may kasamahang iba pang panlapi… .) May-angkop ( hypology ) – makikita ditto ang pag-iisa ng dalawang magkasunod na berb at nagkakaroon ng kaltas o palit sa anumang berb.) May paningit ( epenthesis ) – Mga pandiwa / berb na nagkakaroon ng paningit na titik na salita. Halimbawa: Kilalahin --Abalahin --Pagkakaisahan --Kilalahin Abalahin Pagkakaisahan 7. Halimbawa: Tayo na – kana Hintay ka – teka Hayaan mo – namo Paalala: Sa talaan ng mga halimbawa na ibinigay sa itaas ay mapapansing nagaganap lamang sa mga pandiwang di Karaniwan ang mga pagbabagong morpoponemiko kung ito ay ginagamitan ng panlaping – an / .Halimbawa: Halkan Takpan Buksan _ Halki Takpi buksi 6.

mataas-matangkad Di-wasto: Higit na mataas si Raul kaysa kay Robert. Wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay maalinsangan. Wasto: Lubhang maliwanag ang mga ebidensiya ng abogado. matingkad-maliwaang Di-wasto: Lubhang matingkad ang mga ebidensiya ng abogado. Wasto: Ang batang si Lito ay matalas kung mag-isip.MORPOSINTAKS Ang pagpili ng wasto at angkop na salitang gagamitin sa isang pahayag na hindi lumilihis sa tunay na nakis ipahayag ng pangungusap. Wasto: Matangos ang ilong ng pinsan kong Amerikano. Ito ay ang paglakip ng tumpak na salita upang mas maging kaaya-aya at kaakit-akit pakinggan ang isang pahayag. Wasto: Higit na matangkad si Raul kaysa kay Robert. . matalas-matalim Di-wasto: Ang batang si Lito ay matalim kung mag-isip. mainit-maalinsangan Di-wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay mainit. Halimbawa: mataas-matangos Di-wasto: Mataas ang ilong ng pinsang kong Amerikano.

2. lunan o pangyayari. Di-Tiyak 1. tiyak man o hindi ng mga pangngalan at panghalip Halimbawa: Tiyak 1. Ipinakikita ang katangian o bilang ng isang bagay. 2. URI NG PAMILANG *Pamilang Na Patakaran O Pamilang Na Kardinal Ito ang likas at basal na mga bilang na pinagbabatayan ng tawag ng iba’t ibang uri ng pagbibilang. URI NG PANG-URI *Panlarawan Ito ang mga likas na pang-uri na iniuugnay sa mga pangngalan na nagpapahayag ng katangiang taglay ng salitang binibigyang turing. Pulutong ng mga kadete ang sumalubong. *Pamilang Ito ay nagpapahayag ng bilang o halaga. Halimbawa: isa Labingwalo Dalawampu Tatlumpu’t isa apatnapu dalawang daan isang angaw pitong daan . Tatlong baroto ang dala ni Matet. Buwig ng saging ang pasalubong niya. Malungkot si Adel sa nangyari sa kapatid. Halimbawa: 1. Dalawang libo ang kinita nina Adel. Si Juan ay mapagsamantala at abusado.MGA PANURING PANG-URI Ito ay bahagi ng pananalita na nagbibigay-turing sa pangngalan at panghalip. 2. Masayang-masaya si Inday nang dumating ang matandang si Allen. 3. tao.

pang-. Magkakasimbilis ang mga kabayo na alaga niya. o sa paggamit ng pamilang na dalawa o ng salitang kapwa. Kapalagayang-loob ko siya.sa mga panlaping magka. Halimbawa: Ikalima Ikasiyam Ikalabing-isa Ikaisang daan at isa panglima pansiyam panlabing-isa pang-isang daan at isa KAILANAN NG PANG-URI *Isahan Ito ay ginagamit kung iisa lamang ang inilalarawan. *Dalawahan Ito ay ginagamit kung dalawa ang inilalarawan. 2. ng walang pag-uulit ng salitang-ugat o walang panandang mga.at –ka. Halimbawa: 1. ka-. May panlapi itong ika-. Magkamukha ang magkapatid na Mike at Choy. o sa paggamit ng sallitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa. Kapwa dalubhasang mangingisda ang mga binatang iyon. magkasing-. . *Maramihan Ito ay ginagamit kung higit sa dalawa ang inilalarawan. Maligayang pamilya ang pamilyang malusog. 2.*Pamilang Na Panunuran O Pamilang Na Ordinal Ito’y ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod ng tao. Halimbawa: 1. Ginagamit ang mga panlaping magka-.at magkasing-. Mga mapagkakatiwalaang kawaksi sa bahay ang mga iyan. 2. Ang anyong isahan ay naipapakita sa paggamit ng panlaping pang-isa.atbp.atbp. sa pag-uulit ng pantig na -na. Ginagamit ang pantukoy na mga. magsing-. bagay atbp. o pang. tulad ng ma-. Halimbawa: 1. o iba pang salitang nagsasaad ng bilang na higit sa isa.

ang pang-uri kung binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Halimbawa: 1. maka-. Halimbawa: 1. Ang mga ganitong uri ay maaaring may kahulugang karaniwan o patalinghaga. Panlaping makauri ang tawag sa mga panlaping ginagamit sa pagbubuo ng pang-uri. 2. Pag-uulit na Di-Ganap Maliliit ang alaga kong pusa. Halimbawa: Pag-uulit na Ganap Ang puti-puti ng damit ni Tolits. *Maylapi . pang- . masasabi kong siya ay makakalikasan. Mataba ang alaga naming baboy. *Tambalan .ang pang-uri kung binubuo ng salitang –ugat na may panlapi. at mala-. Halimbawa: Karaniwang kahulugan Biglang-yaman ang pamilya ko nang manalo si nanay sa lotto. ma-. 2. *Inuulit .salitang-ugat o salitang maylapi na may pag-uulit.ang pang-uri kung binubuo ng likas na salita lamang o salitang walang lapi.KAYARIAN NG PANG-URI *Payak . Maaaring ganap o di-ganap ang pag-uulit. Dahil sa pag-ibig niya sa kalikasan. Patalinghagang kahulugan Balat-sibuyas ang nakababata kong kapatid. kay-. Pinakagamitin ang mga panlaping ka-. Ang tiyan ng matanda ay malalobo sa laki. Ang bahay namin ay malapit sa punong Akasya.

hari ng.nagpapahayag ng kataasang uri o katangiang namumukod sa lahat. A. Halimbawa: Higit na marunong si Linda kaysa kay Nene. *Pasukdol . Di-Magkatulad – maaaring palamang o pasahol. Halimbawa: Di-lubhang mataas ang marka ko na gaya ng marka mo. Ginagamit ang panlaping napaka-. Walang paghahambing na nangyari. at sukdulan ng. . B. at mga salitang tulad. kasing. Pasahol – sahol o kulang o may kaliitan at kababaan sa pinagtutularan. at wala ng iba.ito’y tuwirang nagbibiga-turing sa pangngalan o panghalip na inaabayan.KAANTASAN NG PANG-URI *Lantay* .2. labis. ginagamit ang magsing-. Halimbawa: Kasingganda ng birhen si Nora. at pinaka-. Halimbawa: Ubod ng yabang ang taong iyan. B.1. pag-uulit ng salita at mga katagang ubod ng. *Pahambing -kung ang pang-uri ay nagtutulad sa dalawang tao o bagay. Palamang – nakahihigit ng katangian sa pinagtutularan. B. kawangis atbp. Magkatulad – patas at walang lamangan. ang paghahambing ay maaaring magkatulad o di-magkatulad. atbp. Halimbawa: Maligayang lahat ang mga busero at mangangabog.

mak. 3. Nag-ipon sin sila. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1.PANDIWA (VERB) • • • Bahagi ng pananalitang nagsasaad ng kilos o galaw. mga. 2. Kapag ang pandiwa ay may tuwirang layon. ito ay tintawag na pandiwang katawanin. Naglinis ng kwarto si Delia. Ito ang nagbibigay diwa sa isang pangungusap. ito ay pandiwang palipat Palipat Ang pandiwa kapag ito ay may tuwirang layon na tumatanggap ng kilos. sa mga. ma. han. Ang layong itoy pinangungunahan ng. 4. PANDIWANG KATAWANIN (intransitive verb) Kung ang pandiwa’y hindi na kailangan ng tuwirang layon at nagtataglay ng kahulugang buo sa ganang sarili kaya’t hindi na kailangan ang tagatanggap ng kilos. 2.isa.in. sa. at kinang. magsi. 4. um . sa at kay. Ito’y binubuo ng salitang-ugat at panlaping makadiwa tulad ng mga. maki. Nakinig kay Elvis Presley ang mga bata bago sila sumayaw. 3. Mga halimbawa: 1. 2. Bumili ng baging telebisyon ang nanay sa Makati. at iba pa. Ito ay may simuno at tuwirang layon. Gumagawa sina Mang Ben at Mang Lino. an. Ang tubero ay nag-aayos ng tubo sa aming bahay. Ito ay may simuno ngunit walang layong tumatanggap Mga halimbawa: 1. hin. Katawanin Ang mga pandiwa kapag walang tuwirang layong tumatanggap ng kilos.Ang masipag at determinado ay nagtatagumpay .ang pandiwa ay nakatatayong mag. PANDIWANG PALIPAT(transitive verb) Ang mga parirala ay nasa tuwirang layon at pinangungunahan ng pang-ukol na ng. kay. Pareho silang naghahanap.

Halimbawa: Nagsaliksik ako tungkol sa AIDS. . Imperpektibo Nasimulan na subalit hindi pa tapos ang kilos. Halimbawa: Nagsasaliksik ako tungkol sa AIDS. Halimbawa: Magsasaliksik ako tungkol sa AIDS.ASPEKTO NG PANDIWA Perpektibo Nasimulan na at natapos na ang kilos. Kontemplatibo Hindi pa nasisimulan ang kilos .

Halimbawa: 1. kailangang maging higit na malaki ang produksyon ng pagkain.MGA PANG. Ang huling ponema. ang simbolong (+) sa + na ay nangangahulugang ang pang-angkop na ay hindi ikinakabit sa salitang inaangkupan. Ang dalawang pang-angkop sa Filipino : 1. Ito ang katuturang pangkayarian nito. /n/. ang – ng   nag simbolong (–) sa – ng ay nangangahulugang ang pang-angkop ay ikinakabit sa salitang inaangkupan. na Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. ng mga salitang ito ay naasimilang pangangkop na –ng. 2. Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/. May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng Bansa. . 3. ang + na   2.ANGKOP   Ay mga katagang nag-uuganay sa panuring at salitang tinuturingan.angang at halamang ay amy pagbabagong morpoponemikong naganap. Para sa matatag na ekonomiya ng bansa. Mapapansing sa mga salitang kail. Dapat na magtanim pa ng mga halamang namumunga.

4. PASYENTE Isang kalahok na kung saan ang isang bagay ay nangyari na at bilang maapektuhan na kung ano ang mangyayari sa mga ito. Masaya si Rochie sa pagdating ni Kyle. Sumakay si Joanna ng dyipney papuntang paaralan. 3. Nagkaroon ng malakas na ulan datapwa’t sinuspende ang klase. Tumugtog si ng Torete gamit ang kanyang gitara. 5. 2. TEMA Isang kalahok na nagbibigay ng pagbabago sa kanyang posisyon o kondisyon. Sumulat si Lito ng liham para kay Lloyd. Halimbawa: Nahulog ang naglalakihang bato kung kaya’t nasira ang karsada. Ang susing ito ang gagamiting pambukas ng pinto sa bahay. EXPERIENCER Isang kalahok na nagbibigay kamalayan ng isang bagay. Halimbawa: Kinain ni Shira ang sorbetes. Halimbawa: Maraming tao ang takot sa ahas. INSTRUMENT Isang kalahok na ginagamit upang isagawa ang aksyon. Halimbawa: Gustong ipadala ni Cecile ang sobre sa simbahan. . Halimbawa:.TEMATIK NA TUNTUNIN (PAMPAKAY PAPEL) Ito ay semantikong relasyon sa pagitan ng isang tambalan at ng isang argumento ng isang pangungusap. Mga uri ng Tematik na Tuntunin: 1. AGENTS Isang kalahok na kung saan ang kahulagan ng pandiwa ay tumutukoy bilang paggawa o nagiging sanhi ng isang bagay. o bilang ng isang istado o posisyon.

Si Rose ay nagpunta sa palengke. Ang rocket ay inilunsad ng Central Command. Laging nakatingin sa malayo si Jan. MAGING SANHI NGMindlessly gumaganap ng aksyon. LOKASYON Saan nangyari ang aksyon. Halimbawa: Nasira ng Avalanche ang lumang templo.6. 7. 8. . Halimbawa: Ang caravan ay patuloy na nagtungo sa malalayong lugar. Namatay lahat ng Kamatis dahil sa pagsulpot ng epidemya. Halimbawa: Si Lovereign at Jehreign ay nag-aaral sa Cebu Normal University. 9. PINAGMULAN Kung saan buhat ang aksyon. LAYUNIN Kung ano ang itinuturo ng aksyon. Halimbawa: Ang libro ay ibenenta ng Rex bookstore.

r. Mapapamnsin ito sa panlaping /pam/ na inuunlapian sa ponemang /p/ tulad ng patay o pasigla. Ang pagbabagong nangyari sa salita ay tinatawag na asimilasyon.l. Ang /n/ ng /pang/ ay nagging /m/ o /n/ at mangyayari ay manatili /n/ ayon sa kasunod na tunog. Asimilasyong Ganap Taglay ang asimilasyong ganap kung ang unang ponemang inuunlapian ay naasimilang ganap ng tunog ng panlapi. sa halip na bigkasing pampatay ay nagging pamatay.PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO = tawag sa anumang pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. Ito ay nagpapakita ng asimilasyong ganap.t.s. Ang mga salitang-ugat na inuunlapian ay mananatili ang anyo nito gaya ng: pampalakas = hindi pamalakas pambarko = hindi pamarko 2.s. /pang/ + takas = pantakas /pang/ + lagay = panlagay /pang/ + babae = pambabae Mapapansin sa mga halimbawa sa itaas ang asimilasyong nangyari ay di-ganap o asimilasyong parsyal. Ang anumang maliit na sa salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. b. Asimilasyong Parsyal Ito ay mapapansin sa sa pagbabagong naganap sa isang morpema sanhi ng posisyong pinal na sinusundan ng mga salitang nagsisimula sa bigkas na pailong.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.b. Ang mga salitang pantakot at pansukat ay mga parsyal samakatuwid. Minsan lamang ang pagbabagong naganap. ASIMILASYON Nagbabago ang panlaping pang kapag kinakabitan ng mga salitang-ugat na nagsisimula sa letrang d. Sa kabilang dako naman. at ito’y magiging pan. a. 1. ito ay magiging pam kapag ang ikinakabit sa mga salitang-ugat ay nagsisimula sa p at b. Ang tunog na /p/ sa patay ay naasimila ng ponemang /m/ ng /pam/ kaya.PAGPAPALIT NG PONEMA Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan gaya ng: /o/ at /u/ Bago + bago = bagung-bago Damo + damo = damung-damo /e/ at /i/ Putahe + ng Pan + lalaki = putahing-putahe/ putahi = panlalake/ panlalaki /d/ at /r/ ma + dami ma + damot = marami = maramot /h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan . /pang/ + takot = pantakot = PANAKOT /pang/ + sukat = pansukat = PANUKAT Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p. dalawang beses ang pag-aasimila sa asimilasyong ganap. mananatiling pang ang panlaping ito kapag ang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga letrang hindi nabanggit.

Komunikasyon sa Akademikong Filipino. Lagay + in >l + in + agay > linagay = NILAGAY Yari + in > y + in + ari > yinari = NIYARI Tanim + an > taniman = TAMNAN 4. Godfrey M. PAG-AANGKOP Sa pagbabagong ito. PAGSUSUDLONG Nanganhulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ ginigitlapian ng posiyon ng /in/ ay magkaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Sta.. Ka+ ginhawa + an Ka + tapat + an = KAGINHAWAAN = KATAPATAN 6. 2008. Manila: ACCORD Printing Press PANG-UGNAY = ito ay salitang nagpapakita ng relasyon ng dalawang yunit sa pangungusap. Maari itong malipat ng isa o dalawang pantig tungo sa huling pantig o isang pantig sa unahan ng salita. Ito ay magaganap kung ang huling patinig ng salitang-ugat na hinuhunlapian ay nawawala. = TEKA = HAMO . METATESIS Ito ay paglilipat ng titik sa loob ng isang salita. o dalawang sugnay. et. Dakip + in > dakipin Takip + an > takipan = DAKPIN = TAKPAN 5. Hindi maiiwasan na magkaroon ito ng pagkakaltas upang mapaikli ang anyo ng nabuong bagong salita. PAGLILIPAT-DIIN Nagbabago ang diin sa pagbabago ng mga panlaping ginagamit. Ito ay magaganap kung ang huling ponema o morpema sa isang salita. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponem. Hintay + ka Hayaan + mo SOURCE: Leyson. Ka + totoo + han + an Alala + han + in = KATOTOHANAN = ALALAHANIN 7.3. Ana. dalawang parirala. Maaaring salita. al. PAGKAKALTAS NG PONEMA Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. Tinatawag din itong paglilipat. pinagsama ang dalawang salita upang makabuo ng isang bagong salita.

datapwat. pag. [ o. [ dahil sa. Panubali 3. pagbubukod o pagtanggi. sa bagay na ito ] ♥ Hindi na siya nagsalita upang matapos ang lahat. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay. Pangatnig 2. Pang-angkop 3. nalusutan nya ang kanyang mga problema. disin sana ] ♥ Kung uulan. Nangangailangan din ng paliwanag [ kung. Panagot sa tanong na BAKIT at nagbibigay ng katuwiran o kadahilanan. sa di kawasa. sapagkat. sa lahat ng ito. Panimbang PAMUKOD = Ginagamit ito sa pagpili. Panlinaw 7.3 Ang Mga Pang-ugnay: 1. bagaman. sakali. pagtatakwil. subalit. PANUBALI = Nagsasabi ito ng pag-aalinlangan. hindi nalang kami tutuloy. mangyari ] ♥ Namaos siya dahil sa pagkanta. . PANANHI = Nagbibigay ito ng dahilan o katuwiran. sanhi sa. ♥ Naghihirap sila ngayon sapagkat nasunug ang kanilang bahay. ♥ Kahit wala siyang pera. maging ] ♥ Siya ba o ikaw ang tutulungan ko. PANINSAY = Ginagamit ito kapag sinasalungat ng unang bahagi ng pangungusap ang ikalawa [ ngunit. ♥ Sakaling may bayad. ♥Gustuhin ko man. Panapos 6. hindi pwede may lakad ako mamaya. Paninsay 4. ni man. PANAPOS = Nagpapahuwatig ng nalalapit na katapusan sa pagsasalita [ upang. kahiman. hindi ako sasama. Pananhi 5. para sa pagkanap ng kilos. ♥ Sa di kawasa ang pulong ay tinapos na. Pang-ukol PANGATNIG = ito ang tawag sa kataga na nag-uugnay ng isang salita sa kapwa salita. May 7 Uri Ng Pangatnig: 1. kahit ] ♥ Gwapo nga siya subalit suplado naman. Pamukod 2. samantala. kapag.

♥ Maunlad na si Tom ngayon. INC. [ anupa’t.al. kung gayon. pati ] ♥ Wala na syang kaibigan at mapagkakatiwalaan. kung gayon magsasama na silang muli. samakatuwid. kaya.. PANIMBANG = Ginagamit sa pahayag ng karagdagang isipan [ at. may trabaho saka may sariling bahay na. . Nora D.et. ARDIZA Source: Javier. AILENE L.1999. ♥ Nagkasundo na ang mag-asawa. TIMBULAN II Batayang Aklat. Marikina City: FOUR J ARTS.PANLINAW = Ginagamit ito upang ipaliwang ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. saka. sa kabilang dako ] ♥ Marami akong pera at bahay samakatuwid ako ay mayaman.

Isa rin itong likas na makataong pamamaraan ng paghahatid ng mga kaisipan.Wika Ang wika ay isang bahagi ng pakikipagtalastasan. 7. 9. makapangyarihan . tunog.Ang wika ay may kakayahan na umakit ng mga tao. (may masistemang ayos ang mga salita sa isang pangungusap) 2.Ako ay nag aaral sa de la sale college of saint benilde.Ang wika ay parte ng pang araw-araw na buhay natin. 8.Tagalog ang isa sa pinaka ginagamit na wika ditto sa Pilipinas.Ang wika ay nahahati sa apat na uri. Ginagamit ang pamamaraang ito sa pagpapaabot ng kaisipan at damdamin sa pamamagitan ng pagsasalita at pagsulat. Mga katangian ng wika: 1.Gumagamit ang mga tao ng piling tunog upang magkaroon ng kahulugan ang wika.may pulitika .Madali ang pag aaral kung ikaw ay matiyaga. binubuo ng makahulugang tunog . nakabatay sa kultura . 10. may antas . nagkakaugnayan. 4.Laging nagbabago ang wika ayon sa panahon.Nakakahatak ng impluwensya ang pagsasalita. 5. at kabuuan din ito ng mga sagisag sa paraang binibigkas. kagila-gilagis . damdamin at mga hangarin sa pamamagitan ng isang kaparaanang lumilikha ng tunog. . 3. Sa pamamagitan nito. at mga kaugnay na batas upang maipahayag ang nais sabihin ng kaisipan. arbitraryo . nagkakaunawaan at nagkakaisa ang mga kaanib ng isang pulutong ng mga tao.Ang wika ay nakaka-kontrol ng pagiisip ng isang indibidual. pinipili at isinasa-ayos . may balangkas . ginagamit . Kalipunan ito ng mga simbolo. 6.

10. . Ginagamit araw-araw .lahat tayo ay gumagamit ng wika upang maipahay natin ang atin mga layunin araw-araw.

Maaaring isadiwa ang pag-aaral ng linggwistika sa tatlong malalaking aksis.Binabahala ng synchronic na pag-aaral ng wika ang kanyang anyo sa isang bigay na sandali samantala sinasakop ng diachronic na pag-aaral ang kasaysayan ng isang (grupo ng) wika at ang pagbabago ng kayarian sa palipas ng panahon. maliban sa panlabas na kaugnay na wika. paano ito nilikha at namataan. Teoretiko at nilapat . Kontekstwal at malaya . • • . Binabahala naman ng malayang linggwistika ang wika para sa kanyang sariling kapakinabangan.Binabahala ng linggwistikang kontekstwal kung papaano iangkop ang wika sa mundo: ang kanyang tungkulin sa lipunan. paano ito nakuha.Linggwistika Ang linggwistika ay ang pag-aaral sa wika ng tao at tinatawag na isang linggwista ang mga dalubhasa dito. isinisalarawan ang kanyang mga dulo ng sumusunod: • Synchronic at diachronic .Binabahala ng linggwistikang teoretiko ang mga framework para isalarawan ang kanya-kanyang wika at teoriya tungkol sa unibersal na aspekto ng wika samantala ang nilalapat ng linggwistikang nilapat ang mga teoriyang ito sa ibang larangan.

Yi-Fu Tuan 1974). katayuan.MGA GAMIT NG WIKA Etnolinggwistiks • ay isang larangan ng wikang panganthropolohiya na pag-aaral ang relasyon sa pagitan ng mga wika at kultura.org/wiki/Sociolinguistics Saykolinggwistiks • sikolohiya ng wika ay ang pag-aaral ng sikolohiya at neurobiological sa kadahilanan na paganahin ang mga tao para makakuha. na pinag-aaralan ang epekto ng lipunan sa mga wika nito sa mga tuntunin ng lahi. halimbawa. dahil unangunadahil sa kakulangan ng datus sa kung paano ang utak ng tao ay gumagana Sa ngayon may mga pananaliksik sa paggamit ng biology. neuroscience. cognitive science. na nagsasabing pang-unawa ay limitado lamang sa pamamagitan ng kung ano ang maaaring inilalarawan sa sariling wika. at sa konteksto. at ang paraan ng iba't-ibang grupo ng etniko mahalata ng mundo Isang kilalang (ngunit pinagtatalunan) ethnolinguistic na paksa ay ang Sapir-Whorf haka. at ipakita kung paano ito naaayon sa iba't ibang kultura at lipunan. kabilang ang mga kultura kaugalian. edad. gamitin. Ito rin ay pag-aaral kung paano ang wikang varieties sa pagitan ng mga grupo ay pinaghihiwalay ng mga tiyak na sosyal na variable. atbp • • http://en. atbp.wikipedia. edad. . naiiba mula sa sosyolohiya ng mga wika na ang mga sentro ng sociolinguistics ay ang epekto ng lipunan sa mga wika.org/wiki/Ethnolinguistics Sosyolinggwistiks • • ay ang pag-aaral ng epekto ng anumang aspeto ng lipunan. habang ang focus sa huli ay sa bisa ng wika sa ang lipunan. inaasahan. kasarian. maunawaan at gumawa ng mga wika. lahi. • http://en.wikipedia. Ang isang halimbawa ay ang paraan ng malapad orientation ay ipinahayag sa iba't-ibang kultura (Bernd Heine 1997. Paunang forays sa psycholinguistics ay higit na pangpilosopo . relihiyon. pag-aaral sa paraan sa pang-unawa at konseptong impluwensya ng wika. antas ng pag-aaral. sa wika na paraan ay ginamit. edukasyon. kasarian. relihiyon. Sociolinguistics ay ang sangay . katayuan. at kung paano binuo at malasakit sa mga tuntunin ay ginagamit upang bigyan ang mga tao ng lipunan o socioeconomic classes. at impormasyon ng teorya sa pag-aaral kung paano ang utak ang proseso ng wika.

text. pati na rin ang proseso na ito posible na maunawaan utterances. http://en.• Psycholinguistics sumasaklaw sa proseso ng pag-unawa na gumawa ng mga posible sa pagbuo ng isang panggramatika at makahulugang pangungusap sa labas ng bokabularyo at panggramatika istruktura. etc.org/wiki/Psycholinguistics . Developmental psycholinguistics pag-aaral ng kakayahan ng mga bata upang malaman ang wika .wikipedia. salita.

-um-.Morpemang Malaya galing.Ang Morpema Ang morpema ay pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. linis. mag-.Ang morpemang di-malaya ay tinatawag ding panlapi.+ salitang ugat = nagdasal Gitlaping –um.Morpemang Di-malaya + Salitang Ugat Unlaping nag. dilim. dasal 3.+ salitang ugat = bumili Hulaping -in + salitang ugat = linisin . Hindi lahat ng pinagsama-samang pantig ay makakabuo ng salita. Ang morpemang malaya ay tinatawag ding salitang ugat. Ang salita ay binubuo ng pinagsama-samang pantig. Halimbawa: 1. sipag. linaw.Morpema di-malaya ma-. -in 2.

pangabay. di-pagpapanaguri/non-predikeyt A. o pang-ukol ang simuno.SINTAKS Ang pagaaral ng pagbubuo ng mga pangungusap o sentens ang tinatawag na sintaks. Maaring Pariralang nominal (pangngalan at panghalip).Dalawang uri ang pangungusap sa Filipino.pandiwa..panguri. ekstensyal.Ang Pagpapanaguri Tinatawag na pagpapanaguri ang pangungusap na may simuno/sabjekt/tapik/paksa at panaguri/koment/predikeyt. a.) B. Ang simuno Napag aralan na sa dakong una ng aklat una ng aklat na ang ay nagpapakilala sa simuno at ipinakita na rin ang mga panghalili sa nga panghalip panao at pamatlig. Ang Panaguri .Pinangunahan ito ng marker na ang Parirala ang tawag salipon ng mga salitang walang simuno't panaguri. 1.) Pariralang Nominal Nagkaisa ang mga taong bayan Nagkaisa sina Juan b)Pariralang Panguri kailangan ang matalino Si haring Solomon ang matalino c)Pariralang Pang-ukol Awa ang nasa Diyos Gawa ang nasa tao d)Pariralang Eksistensyal Mabuti rin ang may sasakyan Mainam ang may sariling bahay e)Pariralang Pandiwa Madali ang magsalita Mahirap ang gumawa f)Pariralang Pangabay Paghandaan natin ang bukas Kalimutan natin ang kahapon (Itinuturi na ring parirala ang isang salita dahil sa pagbabalangkas ng mga pangungusap makikita ay pang-ilalim na istruktura noon sa hindi talagang iisang salita iyon. pagpapanaguri/pridekeyt at 2.Ang panaguriang nagsasaad ng tungkol sa simuno.

pangabay.(4)direksyunal na siyang pinag-uukulan.Pariralang Di-berbal Tinatawag na pariralang di-berbal ang mga pariralang pangngalan o panghalip. (6) instrumental na siyang kagamitan sa pagsasakilos at (7) kawsatib na siyang kadahilanan ng kilos at (8) resiprokal. a. nababago ang anyo batay sa aspekto.reyes 2)Pariralang Panghalip Ikaw ang may sala Ito ang katarungan 3)Pariralang Pang-uri Masinop si Deny. depende sa pokus ang nagiging panlapi nito.Kabilang sa komplenton na pangungusap ang (1) aktor na siyang gumagawa ng kilos. 1)Pariralang Pangngalan Anawnser si Rey Langit Presidente si Gng. pang-uk0ol at ekistensyal.Maaring pariralang berbal o di-berbal ang panag-uri ng mga pangungusap. . Sa pariralang berbal dapat talakayin ng muli abg tungkol sa pokus at komplemento ng paniwa Naiiba ang pandiwa dahil nababanghay ito. 6)Pariralang Ekestensyal Mayroon nga sila Wala na ang pag-asa ' nya. Sa kanila ang pangaral 4)Pariralang Pang-ukol Nasa tao ang gawa Sa kanila ang pangaral 5)Pariralang Pang-abay Patalikod ang lapit niya Patingkayad ang lapit niya. (5) benepaktib na siyang pinaglalaanan. pang-uri.(2) gol na siyang tumatanggap ng kilos (3) lokatib na siyang pook na pinangyarihan.

ukol kay. ipinakikilala ng pang-ukol na sa ang kaugnayan ng lapis sa kahon. Mga Halimbawa: ayon sa. Ang salaysay ay siyang layon ng pang-ukol na ng. Ang piso kay Gil ay nawala. alinsunod kay hinggil sa. laban kina sa likuran ng para sa. ayon kay. ayon kina sa gilid ng laban sa. para kay. o panghalip sa ibang salita sa loob ng pangungusap. Sa ikatlong pangungusap. Si Dora ay siyang layon ng pang-ukol na ni.PANG-UKOL Ang pang-ukol ay bahagi ng panalitang nagpapakilala ng kaugnayan ng isang pangngalan. gayon din. sa tabi ni. hinggil kay labag sa. ipinakikilala na pang-ukol na ng ang kaugnayan ng sumulat ng salaysay. ipinakikilala ng pang-ukol na kay ang kaugnayan ng piso kay Gil. ukol kina sa tabi ng. 2. Sa ikalawang pangungusap . 4. ipinakikilala ng pang-ukol na ni ang kaugnayan ng damit ni Dora. Ang lapis sa kahon ay akin. May mga pang-ukol na mahigit sa isa. sa kabila ng . Sila ay sumulat ng salaysay. Sa ikaapat na pangungusap. Mga halimbawa na pang-ukol: sa kina ay nina ng ni kay 1. And damit ni Dora ay bago. para kina sa tabi ng ukol sa. ng kay o sa at ni. 3. sa tabi nina alinsunod sa. Si Gil ay siyang layon ng pang-ukol na kay. laban kay. ngunit karaniwang sinasamahan ng sa o ng sa at ng. Ang kahon ay siyang layon ng pang-ukol na sa. Sa unang pangungusap.

ang ng tungkol sa wika ang pariralang pang-ukol dito. Hindi gumagawa ng labag sa batas ang aming pamilya. . 5. Sa ikatlong pangungusap. 2. sa ibabaw ng PARIRALANG PANG-UKOL Ang pariralang pang-ukol ay binubuo ng pang-ukol at layon nito. ang ng bagong damit ang pariralang pang-ukol dito. 3. Tinuruan kami ng aming magulang ng ayon sa kagandahang asal. Ang layon ng pang-ukol ay maaaring pangngalan o panghalip. Ang aming guro ay nagtatalumpati ng tungkol sa wika. 4. Ang prutas ay inilagay sa ibabaw ng mesa ni Karen. ukol sa sa harap ng ayon kay. Sa unang pangungusap. ang ng labag sa batas ang pariralang pang-ukol dito.ukol kay. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang wika. Bumili si Karen ng bagong damit. ang sa ibabaw ng mesa ang pariralang pang-ukol dito. Sa ikalawang pangungusap. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang bagong damit. ang ng ayon sa kagandahang asal ang pariralang pang-ukol dito. Sa ikalimang pangungusap. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang batas. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang mesa. Sa ikaapat na pangungusap.. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang kagandahang asal. Halimbawa: 1.

kaalaman. B. pakikinig sa radio. kaisipan. Ito ay pakikibahagi ng tao sa mga Gawain at kalakaran ng buhay sa pamamagitan ng umiiral na mga tuntunin ayon sa mga dalubwika. pati na ang saloobin. DEPINISYON NG KOMUNIKASYON Napakahalaga ng komunikasyon sa buhay bawat individual. isang pakikipag-uganayan. Ito ay pagpapahayag at pagpapalitan ng ideya. pag-aalala. Ito rin ang pinakakaraniwang uri ng komunikasyong nagaganap sa ating paligid. • Ang salitang komunikasyon ay pagsasa-Filipino ng salitang Ingles na communication na hango sa salitang Latin na “communis” at nangangahulugang panlahat o para sa lath ng tao ang komunikasyon. Komunikasyong Pangmadla o Pampubliko • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng isa o malaking pangkat ng mga tao gaya ng pagtatalumpati sa harap ng mga tao. pakikipagpalagayan o pakikipag-unawaan batay sa katuturan ni Webster. aklat o dyaryo. panonod ng telebisyon o pelikula. . kuro-kuro at damdamin. MGA URI NG PROSESONG PANGKOMUNIKASYON Ang komunikasyon ay proseso ng pagpapadala at pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng simbolikong cues na maaring berbal o di berbal. • • • • Samakatuwid. Ito ay napiling pagtugon ng organismo sa anumang bagay na nangangailangan ng pagkilos o reaksyon ayon sa isang sikologo.I. pagpapabatid o pagbibigay ng impormasyon sa mabisang paraan. ang komunikasyon ay isang proseso ng pagbibigay at pagtanggap ng mga impormasyon. pag-iisip. impresyon. Saklaw ng proseso ng komunikasyon ang sumusunod na mga uri: A. at ibang pakiramdam. Iba-iba ang pagpapakahulugan ng mga manunulat at mga dalubhasa sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. pagsusulat o pagsenyas ayon sa American College Dictionary nina Barnheart. o inpormasyon sa pamamgitan ng pagsasalita. Kominikasyong Interpersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng dalawang tao at maliit na pangkat. C. Narito ang ilan sa kanila. pagbabasa ng magazine. Komunikasyong Intrapersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa internal nating katauhan gaya ng pagbubulong sa sarili. opinion. Ito ay pagpapahayag.

Ito ay ginagamitan ng mga tunog at pingasama-samang mga salitang tao na nakapagpapalitan ng mga pahayag o pangungusap sa komunikasyon. Karaniwang ginagawa sa pag-uusap o dayalog.ay ang paggamit ng wikang sinasalita o sinusulat. ekspresyon ng mukha gaya ngpagpangiti. pag-iling. tunog.Ito ay isang sistema para sa komunikasyog interpersonal na gumagamit na simbolo. paggalaw ng mga mata gaya ng pagkinda. . kulay. PROSESO NG PAGSULAT Isang proseso ang pagsusulat at dalawa ang direksyon nito : una.Ito’y isang prosesong pangkaisipan na nangangailangan ng maingat na pagpili at pag-ayos ng kaisipan at karanasang naaayon sa layunin ng nagpapahayag.URI NG KOMUNIKASYON Madaling makikilala ang pagkakaiba ng dalawang uri ng komunikasyon. pagsmangot. . pag-aaway at iba pa. upang tuklasin sa sarili ang kakayahang makapagpapahayag ng ideya dahil ito’y mekanikal lamang at basta lalabas ang . II. pagbabati. Ang komunikasyong berbal ay tumutukoy sa lahat ng uri ng nasusulat at sinasalita samantalang ang di-berbal naman au tumutugon sa lahat ng aspetong hindi ginagamitan ng salita. . - DI-BERBAL .ay isang kontinuwum ng mga Gawain sa pagitan ng mekanikal o pormal na aspekto ng pagsulat sa isang banda at nang mas kompleks na Gawain ng paglikha sa kabilang dulo . BERBAL .ito ay isang multidimensyonal na proseso. pagngiwi.ay isang gawaing nag-uugat mula sa pagtamo ng kasanayan (skill –getting) hanngang ang mga kasanayang ito ay aktwal na magagamit (skill-using). paglelektyur. MAKRONG KASANAYAN SA PAGSULAT Katutran at Kahalagahan ng Pagsulat Makrong kasanayan sa pagsulat : . galaw ng mga kamayat iba pang paraang ginagamit upang maipahatid natin ang gusting maiparating. pagtango.ito ay maaring sa paggamitng galaw o kilos ng katawan. pagmulagat. pagtatalumpati. . . pagpapaliatan at pakikipag-uasp sa pamamgitan ng pasalitang pagpapahayag.isang anyo o kasanayang komunikasyon. ang mga simbolo at senyas.

Kasangkot ditto ang manunulat sa pag-iisip. .ito’y aktwal na pagsulat nang tuloy-tuloy na hindi isinaalang-alang ang maaaring pagkakamali. upang makabuo ng sulating naaayon sa pagkasunod-sunod at pagkakaugnay-ugnayan ng mga kaisipan. Pagrebisa 2. Alamin ang tiyak na layunin sa pagsulat at ang tiyak na babasa nito. Itama ang maling gramatika at gamit ng mga salita. pagtatalakay. B. ikalawa. Ang gawaing ito ay maaring ginagawa nang isahan o nang pangkatan. Bago Sumulat (Prewriting) . Kaya lang. Sa pagsulat natin ng teksto ay nagsisimula tayo sa isang blankong papel patungo sa isang kumpletong sulatin. Pag-eedit D. nagkakaroon tayo ng suliranin kung paano at saan kukuha ng mga kailangang impormasyon na siyang pupuno sa mga pahina. Pagsulat ng Burador (Draft Writing) .alam ng gustong sabihin. Ito ang unang hakbang na isasagawa sa pagpapaunlad ng paksang isusulat. Pumili ng paksa b. Ang unang yugto ng pagsulat ay naisasagawa ayon sa sumusunod na paraan: a. bantas at baybay. Muling Pagsulat (Rewriting ) 1. MGA YUGTO SA PROSESO NG PAGSULAT A. Sinasabi niyang mahirap ang magsulat at lalong mahirap ito kung hindi natin alam an gating isusulat. Konsultahin ang diksyunaryo kung nagdududa. pagbabasa. pag-eedit at pagsulat muli sa nabuong sulatin. Mga Patnubay sa Huling Pagsulat a.ang prewriting ay isang istratehiya tungo sa pormal na pagsulat. pagsusulat. Ang proseso ng pagsulat ay hindi lamang nakapokus sa akto ng pagsulat. Ang pagsulat ay isang prosesong paulit-ulit na pagsulat at pagkatapos ay pagsulat muli hanggang sa mabuo ang sulatin. pagmamalaking titik sa mga ngalang tangi. Panghuling Pagsulat . pagpaplano. C.dito isinagawa ang maingat ng magpatnubay-wasto (proofread) kung kontento na sa nilalaman ng katha. tama ang baybay ng mga salita.

b. Paglalathala ng mga napiling sulatinsa pahayagang pangkampus. . Komunikasyon sa Akademinkong Filipino. 2005. Paglalathala (Publishing) -ang paglalathala ay pakikibahagi ng nabuong sulatin sa mga target na tagabasa. iasaalang-alang ang mga bantas. al. Lededica D. 2003. et. al. Manila: Accord Printing Press. ang paggamit ng malaking titik sa mga pangangalang pantangi d. Cid V. E. BIBLIOGAFI : Alcaraz. Kabilang sa Gawain ito ang mga sumusunod: • • • • • Pagbabasa sa klase ng kanilang sinulat Pakikinig sa pagbasa ng iba Paggawa ng isang buklet o album ng kalipunan ng mga sinulat Pagdidispley sa bulletin bord na mga naisulat na akda. Quezon City: Adriana Printing Co. tama ba ang kayarian ng mga pangungusap ? c. Filipino I Komunikasyon sa Akademikong Filipino. et. Inc. Leyson..

Ang Kasaysayan ng Komisyon sa Wikang Filipino . • Saligang-Batas ng 1973 – Ang Batasang Pambansa ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa paglinang at pormal na adopsyon ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging Filipino • Saligang-Batas ng 1987 – Ang Wikang Pambansa ng Pilipinas ay Filipino. ito’y dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika. Hanggang hindi nagtatadhana ng iba ang batas. • Saligang-Batas ng 1935 – Ang Kongreso ay gagawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pagpapatibay ng isang wikang pambansa na batay sa isa sa mga umiiral na katutubong wika. ang Ingles at Kastila ay patuloy ng gagamiting mga wikang opisyal. Samantalang nililinang.Kasaysayan Page history last edited by GREG 1 yr ago Mga Probisyong Pangwika sa Saligang-Batas • Saligang-Batas ng Biyak-na-Bato (1896) – Ang Wikang Tagalog ang magiging opisyal na wika ng Pilipinas.

napunta sa gusali ng UP Alumni sa Padre Faura. 94 at ang Batas ng Pagbabagong Tatag ng 1947. lumipat ang SWP sa ikatlo at ikaapat na palapag ng Gusaling LDCI sa kanto ng EDSA at East Avenue. 1936. Si Jaime C. si Manuel L. Ang pangunahing layunin ng Surian ay piliin ang katutubong wika na gagamiting batayan ng pagpapalaganap at pagpapatibay ng wikang pambansa ng Pilipinas. Noong 1942. Kultura at Isports sa Palacio del Gobernador. Ang batas ay pag-alinsunod sa Konstitusyon ng 1935 na nagtatadhanang “ang Kongreso ay gagawa ng hakbang upang linangin at palaganapin ang wikang pambansa sa isang wikang katutubo.Itinatag ang Surian ng Wikang Pambansa (SWP) alinsunod sa Batas Komonwelt Blg. 326 ng Kongreso. at ito ay nanahanan sa gusali ng Edukasyon sa Arroceros. napunta naman ito sa Philippine Normal School (naging College at ngayo’y University) bago napalipat sa “radio room” ng Mataas na Paaralang Mapa noong 1946. nagpalipat-lipat ito: napatira sa Silid Blg.” Noong Enero 13. at noong 1940. nalipat sa Philippine Columbian. de Veyra ang naging unang direktor. hinirang ng Pangulo ang mga kagawad ng SWP. nang buwagin ang nasabing gusali at nalipat ang noo’y Ministri (ngayo’y Kagawaran) ng Edukasyon. Ang naging unang tahanan ng Surian ay ang isang maliit na silid sa Department of Public Information. Nagbalik ito sa Malacañang noong 1947 bago napunta sa Philippine School at Arts and Trade. Lungsod Quezon. inilipat ang pangangasiwa ng SWP sa Kagawaran ng Pagtuturo. Pagkaraan. Noong 1984. Quezon noong Nobyembre 13. . Tumagal ito roon ng 34 na taon. nagkaroon ng silid sa Malacañang. 184 na nilagdaan ng Pangulo ng Komonwelt. Maynila. Nagkaroon din ito ng opisina sa isang “Japanese Temple” sa kalye Lipa. Nang itadhana ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1937.

pagpapalaganap at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga wika ng Pilipinas. Laurel Street. San Miguel. Aquino. Linangan ng mga Wika sa Pilipinas at Komisyon sa Wikang Filipino RICARDO MA. batay sa nilagdaang Kautusang Tagapagpaganap Blg. Nakatuon sa ang komitment sa multilinggwal na adhikain. Kinikilala ng KWF ang . 1610 J. Guro. Ang natural na kundisyon ng karaniwang Pilipino at ng karaniwang mamamayan sa daigdig ay hindi lang iisa ang alam na wika. 14-g). ang komisyon sa Wikang Filipino ay nasa ilalim ng Tanggapan ng Pangulo ng Pilipinas at nakabahay sa ikalawang palapag (second floor) ng Gusaling Watson. 1991 nang likhain sa bisa ng Batas Republika Blg. iskolar at linggwista. Petsa Agosto 14. Ang katwiran nito ay ibinatay sa pagiging multilinggwal at pagiging multikultural ng mga Pilipino.P. magugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad. May atas ang Komisyon na magsagawa. 7104 ang Komisyon sa Wikang Filipino. Sek. Ang kasalukuyang administrasyon ng KWF ay naniniwala sa napakalaking bentahe ng pagkakaroon ng Pilipinas ng mahigit na 170ng wika sa halip na isang disbentahe. mga plano at mga programa ng iniuugnay sa iba’t ibang tanggapang pampamahalaan at maging pribado man (RA 7104. Mga Naging Direktor/Tagapangulo Surian ng Wikang Pambansa. ang SWP ay pinalitan ng Linangan ng mga Wika ng Pilipinas na pagkaraan ay binuwag naman nang buuin ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas noong 1987. DURAN NOLASCO(2006-Kasalukuyan). Sa kasalukuyan. 117 ng Pangulong Corazon C. Ang pagpapabilis ng pagsasakatuparan ng atas ay isinagawa sa pamamagitan ng pagbabalangkas ng mga patakaran.Noong Enero taong 1987. Maynila.

Kaugnay ng bagong bisyon ng KWF. lektyur. pinalalakas ang mga kakayahang pang-IT at pampananaliksik. programa sa balarila ng Pilipinas. programa para sa endangered languages. Sinisikap ng KWF na itayo ang Library at Archives of Philippine languages. . workshop. at iba pang aktibidad na pang-edukasyon. Binigyang tuon ang pagpapatibay sa mga proyekto ng mga Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino (PSWF) sa bawat etnolinggwistikong rehiyon na nakabase sa isang pang-estadong unibersidad o kolehiyo. nagtatayo ng mga language councils sa mga rehiyon. corpus ng mga wika sa Pilipinas. proyekto sa bibliograpiya ng mga wika sa Pilipinas. NITA P. tulad ng mga sumusunod: pinalalakas nito ang mga programa sa leksikograpiya. nagkakaloob ng mga research grants o tinutulungan ang mga stakeholder na makakuha ng mga research grants. ang wikang pambansa para sa pambansang kamalayan. pakikipag-ugnayan at pagkakakilanlan. proyekto sa sa pagmamapa ng mga wika sa Pilipinas. napataas ang kantidad at kalidad ng mga publikasyon. nagkaroon ito ng mga bagong programa at proyekto. BUENAOBRA (1999-2006) Guro at manunulat. at ang mga wikang pang-ibayong dagat na tutugon sa pangangailangan ng wika ng malawak na komunikasyon (language of wider communication) at wika ng ugnayang pang-internasyonal. Binigyang pagpapahalaga at pansin ang mga rehiyunal na wika sa pamamagitan ng paghanda/pagbuo ng mga diksyunaryong traylinggwal. etnikong pangangailangan at pang-arawaraw na gamit. ponetika at ortograpiya. pinapaganda ang website. programa sa ponolohiya.kahalagahan ng mga wikang ginagamit ng mga Pilipino – ang katutubong wika para sa literasiya at edukasyon ng mga mamamayan. pambansang programa sa pagsasalin. nagdadaos ng mga seminar. pagkakaunawaan. at higit sa lahat sinisikap na magkaroon ng sarili tahanan at gusali ng wika.

lexicographer at linggwista. Itinatag ang 12 Panrehiyong Sentro ng Wikang Filipino sa buong kapuluan. JOSE VILLA PANGANIBAN (1955-1970) (1946-1947) Makata. Bunga nito ang paggamit ng wikang pambansa sa mga diploma. PINEDA (1970-1999).Tagalog Dictionary na sinimulan sa panahon ng panunungkulan ni Cirio H. ang Wikang Pambansa na batay sa Tagalog ay tinawag na Pilipino. Nagdaos ng mga pasanayan sa korespondensya opisyal sa buong bansa. guro. CECILIO LOPEZ (1954-1955) . Tatlong rebolusyonaryong pagbabago ang ibinunsod ng SWP sa kanyang pangunguna: ang Edukasyong Bilinggwal noong 1974.P. Manunulat.PONCIANO B. Pinagtuunan ng pansin ang pagpapaunlad ng wika. Nailathala ang English. atb. at sinimulan ang talasalitaan ng walong pangunahing wika sa Pilipinas. Panganiban. Binalikat ang pagsasalin at pananaliksik. linggwista at abogada. ang wikang Filipino na ang nucleus ay Pilipino (na unang inlunsad noong 1983 at naging batayan ng probisyong pangwika ng Konstitusyon ng 1986) at ang Alpabetong Filipino na pinagtibay noong 1987. Noong 1959. pasaporte.

JULIAN CRUZ BALMACEDA (1947-1948) Mandudula. Nakapagpalimbag ng mga panayam at inumpisahan ang paggawa ng Diksiyunaryong Tagalog. makata. lpinagpatuloy ang diksyunaryong pinasimulan ng kanyang sinundan. Binigyang-diin ang linggwistika at pinasigla ang makabagong linggwistikong pag-aaral sa wikang pambansa at iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas. . abogado. Binuong muli ang Lupong Sanggunian ng SWP. mandudula. PANGANIBAN (1948-1954) Manunulat.Iskolar at linggwista. Pinasimulan ang paghahanda ng mga ispesyalisadong talasalitaan. Arithmetical and GeometrIcal Terms at iba pa. nobelista. CIRIO H. makata. tulad ng Legal Terms.

Magkakabisa ang proklamasyong ito dalawang taon matapos itong mapagtibay. .LOPE K. 1946. Pinasigla ang pagsusulat sa wikang pambansa. • Noong 1940. nobelista. DE VEYRA (1937-1941) Unang direktor at "tagapagtatag ng wikang pambansa. lider manggagawa at pulitiko. iprinoklama ng Pangulong Quezon na ang wikang Tagalog ang magiging batayan ng Wikang Pambansa. PNU at iba pa. nagkabisa ang Batas Komonwelt Blg. SANTOS (1941-1946) Makata. Napili ang Tagalog at naghanda ng gramatika at bokabularyo ng nasabing wika na inilathala noong 1940. Ebolusyon ng Wikang Pambansa • Disyembre 30. 570 na nagproklama na ang Wikang Pambansa na tatawaging Wikang Pambansang Pilipino ay isa nang wikang opisyal. • Simula Hunyo 4." Sa panahon ng kanyang panunungkulan. Nagdaos ng mga seminar at pasanayan sa paggamit ng wikang pambansa sa UP. JAIME C. Ang mga dokumento at palatastasan ng pamahalaan ay isinalin at ang opisyal na Gazatte ay inilathala sa wikang pambansa. pinag-aralan ang mga wika sa PIlipinas upang piliin ang isa sa mga ito na magiging batayan ng wikang pambansa. 1937. ipinag-utos ang pagtuturo ng Wikang pambansa sa lahat ng pampubliko at pribadong paaralan sa buong bansa. mandudula.

na binubuo ng 31 letra: a b c ch d e f g h i j k 1 11 m n ñ ng o p q r rr s t u v w x v z Kaugnay ng pagbago ng Konstitusyon. ang Pilipino o Tagalog. Ito ay bilang pagtugon sa mabilis na pagbabago.• Noong 1959 ibinaba ng Kalihim Jose B.1971. Santos ang Abakada. Romero ng Edukasyon ang Kautusang Pangkagawaran blg." Ito ay hindi pinaghalu-halong sangkap mula sa iba't ibang katutubong wika. na binubuo ng 14 katinig at 3 patinig. binuo ni Lope K. nabuo ang sumusunodna Alpabetong Filipino. Matapos ang seryengmga simposyum at sangguniang pulong na dinaluhan ng mga linggwista. alinsunod sa Konstitusyon ng 1987 na nagtatadhanang "ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. sa kanyang Balarila ng Wlkang Pumbansa. 7 na nagsasaad na ang Wikang Pambansa ay tatawagin nang Pilipino upnag mailagan na ang mahabang katawagang “Wikang pambansang Pilipino” o “Wikang Pambansa Batay sa Tagalog”. • Ngayon. pagunlad at paglaganap ng wikang pambansa. edukador. pinagtibay ng Sanggunian ng SWP ang pinayamang alpabeto. Ebolusyon ng Alpabetong Filipino Nang dumating ang mga Kastila noong Dantaon 16. ang Alibata o Baybayin. na may 28 letra: a b c d e f g h i j k I m n ñ ng o p q r s t u v w x y z . Pinalitan ito ng mga Kastila ng alpabetong Romano. guro. may sarili nang palatitikan ang ating mga ninuno. Filipino na ang ngalan ng wikang pambansa. bagkus. manunulat at iskolar ng wika. na may 20 titik: a b k d e g h i I m n ng o p r s t u w y Noong Oktubre 4. Noong 1940. muling nireporma ng SWP ang alpabetong Filipino at mga tuntunin ng palabaybayang Filipino. ito'y may nukleyus.

ang pinal na bersyon ng patnubay ay ipalalabas ng KWF bago matapos ang 2007.Noong 2001. z. ñ. nagkaroon ng maraming negatibong reaksyon at feedback mula sa mga guro. sinasabi na pinaluwag ang paggamit ng walong dagdag na letra. Ipinagagamit ang mga ito sa ispeling ng lahat ng hiram na salita anuman ang barayti nito kasama ang hindi pormal at hindi teknikal na barayti. f. j. q. muling nagkaroon ng rebisyon sa alpabetong Filipino upang tugunan ang patuloy na development at/o istandardisasyon ng sistema ng pagsulat sa Filipino. . karamihan mula sa Ingles at Kastila. 2006 ang Kagawaran ng Edukasyon sa kahilingan ng KWF ay nagpalabas ng isang memorandum na pansamantalang nagpapatigil sa implementasyon ng “2001 Revisyon ng Alfabeto at patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino”. v. Gayunpaman. o iyong tinatawag na karaniwang salita. Noong Agosto. estudyante. noong Oktubre 9. Kaugnay nito. Itinaguyod ng rebisyong ito ang leksikal na pagpapayaman ng Filipino sa pamamagitan ng pagluluwag sa panghihiram ng salita at pagsasalin. dalubhasa sa wika. inilabas ng KWF ang borador ng Ortograpiya ng Wikang Pambansa na binuo ng KWF sa pamamagitan ng serye ng mga konsultasyon sa mga guro. gamit ang walong karagdagang letra ng alpabeto. x. ang mga letrang c. superbisor sa Filipino at sa mga larangang ito sa buong bansa noong 2007 hanggang 2007. Sa rebisyong ito. 2007. magulang at iba pang tagagamit ng wika sa 2001 rebisyon sa ispeling.

Ponolohiya (Phonology) . Artikulador (Articulator) . ay. T Panggilagid (sounds produced by the gums) .H Mga Patinig: A.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . The mouth and nasal passageway are considered as resonators.Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. Halimbawang salita (Example word): bahaw. okoy. Enerhiya (Energy) . .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. baliw Kayarian ng mga Salita [baguhin] Payak Ito ay ang salitang-ugat lamang. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . Dalawa ang uri ng pag-uulit.L. E.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y.nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. iy.nagmomodipika ng tunog. Halimbawa: basa. ey. Halimbawa (Example): aw. N. Ng. Ang Filipino ay may 20 ponema. W Pasutsot (sounds produced by exhaling) . init [baguhin] Inuulit Ito ay kung inuulit ang kabuuan nito ang isa o higit pang patinig.isang makabuluhang tunog. M Pangipin (sounds produced by the teeth) . G. bahay. oy at uy. tulog. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. R.K. I. iw. O. U Diptonggo (Dipthong) .D. P.B. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) . Resonador (Resonator) .

. etc. ni-. Halimbawa: kakanta lalakad lulundag ] [baguhinMaylapi Ito ay binubuo ng salitang-ugat na may isa o higit pang panlapi. [baguhin] Unlapi ito naman ay ang mga salitang mayroong panlapi sa unahan ng salita.-an. (ma-.[baguhin] Pag-uulit na ganap Ito ay ang inuulit ang salitang-ugat. Halimbawa: araw-araw gabi-gabi [baguhin] Pag-uulit na di-ganap Ito ay ang inuulit ay bahagi lamang ng salita.-han.) [baguhin] Hulapi ito ay mga salita na dinadagdagan ng mga panlapi tulad ng ng -in.

Maaring magbago ang kahulugan ng isang pahayag kung mali ang gamit ng salita. Ugot. Rolando A. Hindi sumipot ang kausap ko kahapon. kailangang maipakita ang pagkakaugnay nila upang maipahayag o maibigay ang tamang diwa o kahulugan ng pangungusap. . Rolando A. nagkakaroon tuloy ng kamalian at hindi malinaw na pagpakahulugan sa mensahe o pahayag. Hindi sumulpot ang kausap ko kahapon. Mas makakabuti kung ang salitang sumipot ang gagamitin sapagkat ang salitang yaon ay mas angkop at mas magandang pakinggan at mas maiintindihan at mas maunawaan kung ano and dapat ipabatid. e.Semantik na Relasyon na Kahulugan ng Salita at Pangungusap . Ed. Dahil kung pagbabasihan natin ang kahulugan sa unang pangungusap. HALIMBAWA: 1. ang bawat salitang ginagamit ay may tiyak na kahulugan. At dahil ditto. Dahil semantik na relasyon ng kahulugan ng salita at pangungusap ang pinag-uusapan. Kapag maayos ang gamit ng salita sa isang pangungusap. Sa pangungusap. REFERENCE: BATAYANG LINGGWISTIKA EDISYON 2005 Irma V. talagang naroroon ang diwa na wala talagang nakipagkita kaysa pangalawa na pwede naming magkaroon ng kahulugan na maaring nandyan subalit sa hindi sa pasulpot na paraan. . mauunawaan ng tagapakinig at tagabasa kung ano ang ipakahulugan ng nagawang pangungusap. Maraming salita sa Filipino ang nagkakapalitan ng gamit. A.2007 RETORIKA MASINING NA PAGPAPAHAYAG Bernales. D AKADEMIKONG FILIPINO SA EPEKTIBONG KOMUNIKASYON Bernales. Ito ay bunga ng kakulangan ng pag-uunawa sa kahulugan ng salita at gamit nito sa pangungusap.al. B. .

Elisiting. ang komunikasyon ay ang akto ng pagpapahayag ng ideya sa pamamagitan ng pasalita o pasulat na paraan.PAGPAPAHAYAG NG KONSEPTO Makapangyarihan ang isang ideya. Maaari nitong aguhin ang kasaysayan. Inilarawan naman nina Greene at Petty. Kasi hindi iyunfair di ba? Ilan tayong men dito? 3. pagpapaliwanag. Imformativ at Elisiting/ Elisiting at Imformativ Nagpapahayag ng paghingi ng imformasyon at pagbigay ng imformasyon/pagbigay ng imformasyon at paghingi ng imformasyon Hal. upang maging lalong makapangyarihan ang mga ideya. Hal. Samakatuwid.tumutukoy sa paghingi ng sagot sa tanong. kailangang maagapan ang mga ito ng isa pang kapangyarihan. gabayan o baguhin ang kapalaran ng mga tao at mga bansa.ang kapangyarihan ng komunikasyon. Mga Batayan sa matagumpay na Pagpapahayag • Kahandaan ng sarili • May tiyak na ideya o paksa • Lawak ng kaisipan sa paksa o ideyang nais ipahayag • Epektibo. ideya. Why calls Rizal being a prophet?Alam nyo naman ang . pagbibigay ng opinion o reaksyon at iba pa. Ayon kay Webster. sa aklat nilang Developing Language Skills ang komunikasyon bilang isang intensyonal o konsyus na paggamit ng anumang simbolong tunog o anumang uri ng simbolo upang makapagpadala ng katotohanan. Hal. kawili-wili at kaakit-akit URI NG PAGPAPAHAYAG 1. Iyon ay mga ideyang nakarating sa isipan ng ibang tao at naging makapangyarihang tagapakilos. paglalahad. damdamin o emosyon mula sa isang indibidwal tungo sa iba. Imformativtumutukoy sa pagbibigay ng imformasyon tulad ng pag-uulat.Nasa loob ng pamilya ang interacting and interdependent personalities 2. pagtukoy sa mahaagang pangyayari. Ang mga ideyang nagkaroon ng gayong kapangyarihan ay hindi nananatili lamang sa isipan ng pinanggalingan niyon. Ang mga ideyang nanatili sa isipan ng may likha niyon ay nanatiling inefektibo at kadalasang naglalaho na lamang kalaunan.

propeta noon at ngayon ay iba. Do you have any reactions? Me reaksyon ba? Narinig mo ba ako. Well. maybe he said it kasi nabigla lang siya. He’s cute parang siyang si Rainer Castillo. So.” Sabi nila.ito ay tuwirang pagsipi o pagbigkas ng pahayag ng isang tao. Hal. 4. Hal. pagsang-ayon.nagpapahayag ng positivo o negatibong saloobin gaya ng tuwa. Direktang Pahayag. pagbibiro at iba pa. Hal. galit. . ganito ang gagawin natin. pagpapanatili at pagwawakas ng isang usapan Hal. Sabi na “ what men can do women can do. “there is something inside. 7. Pag-uulit –nagpapahayag ng pagbibigay-diin o paglilinaw sa mensahe o pagtanggap sa mensahe Hal. Expresiv.nagpapakitya ng mga pahayag na nagpapahiwatig ng pagsisimula. Actually. Do you hear me? 8. Gusto kong makapagtapos ng pag-aaral to help my family. Inferring. 6. hindi naman siya ang gumawa noon. paghanga. Direktiv ito ay nagpapahayag ng pag-uutos o pakikiusap. Kontak. 5.” 9.nagpapahayag ng pag-aalinlangan o hangaring nais mangyari sa hinaharap. What? Pakiulit mo. pagsalungat. Hal.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful