PANIMULANG LINGGWISTIKA

BSEd FILIPINO II 2009

PASASALAMAT Buong-puso naming pasasalamat kay Bb.Elsie V. Tillor, ang napakaaktibo naming guro sa Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika, sa kanyang paghikayat na isakatuparan ang aklat na ito. At gayundin sa aming mga magulang, kaibigan at sa Poong Maykapal na siyang nagbibigay lakas at inspirasyon na nakatulong nang sa pagkakabuo ng aklat na ito.

PANIMULA Isang pagmamalaki naming mga may-akda ang makatugon sa utos ng aming guro na si Bb. Elsie V. Tillor tungkol sa aming asignaturang Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika . Layunin naming makabahagi sa kinakailangan ng aming mga kapwa mag-aaral sa kasalukuyan at sa hinaharap. Sinikap naming maipaloob sa aklat na ito ang iba’t ibang paksang panglinggwistika. Naniniwala kami sa pamamagitan ng pagsasanib ng makabagong balarila, ang kakayahang (1) bumasa, (2) umunawa, (3) magsalita at (4) sumulat ng mga mag-aaral ay madaling malilinang. Sinadya naming huwag maging saklaw ang pagtatalakay sa ilang paksa upang sa gayo’y maging daan naman ito ng mga mag-aaral na maatasan ang kanilang mga sarili ng wastong pananaliksik. Isa ring paghamon sa mga mag-aaral na gawing mabisa ang pagtatalakay sa mga paksang naririto upang maging kawili-wili at kapaki-pakinabang ang lahat ng nilalaman ng aklat na ito. BSEd – FILIPINO II 2009-2010

PAGTUTUKOY NG KAHULUGAN Denotasyon Ang tawag sa kahulugang galing sa diksyunaryo. Tinatawag din na aktwal na kahulugan. Halimbawa: Ibili mo nga ako ng balimbing sa palengke. Ang salitang balimbing sa pangungusap na ito ay nangangahulugang prutas. Konotasyon Ang tawag sa kahulugang iba sa kahulugang mababasa sa diksyunaryo. Kadalasan, ito ay nagbibigay ng matalinghagang kahulugan. Halimbawa: Huwag mong iboto ang ang pulitikong balimbing. Ang salitang balimbing ay sa pangungusap na ito ay nangangahulugang palipat-lipat o paiba-iba ang kinakampihan. Ang konotasyon ay maari ring tawaging:  Pahayag na Idyomatiko Pahayag na hindi literal ang kahulugan ng mga salita o di-tuwiran ang kahulugan. Halimbawa: magbanat ng buto (nagtatrabaho nang mabuti) hindi masikmura (hindi matanggap)  Patayutay na Pananalita Pahayag na sadyang lumilihis sa karaniwang paraan ng pagpapahayag nang ang pahayag ay magawang maganda at kaakit-akit. Halimbawa: kinakalawang na ang utak (mahina ang kakayahan) kamay na bakal (malupit na pakikitungo)  Eupemistikong Pananalita Pananalitang ipinapalit sa mga salitang maaaring makasakit ng damdamin. Halimbawa: binawian ng buhay (namatay) balat sibuyas (maramdamin)

 Makulay/Masining na Pananalita Pananalitang karaniwang ginagamit ng mga makata na may kakaiba ngunit maganda ang paglalarawan. Halimbawa: mala-makopang pisngi (kulay rosas ang pisngi) Ekstensyon Ito ay Tumutukoy sa lahat ng paksa maging isahan man o maramihan na nagtataglay ng mga katangiang isinasaad ng pangkalahatang kaisipan. Halimbawa:

PILIPINO

TSINO

ASYANO

MALAY

INDONESYO

MUSIKERO

RETRATISTA

ARTISTA

ISKULTOR

MANUNULAT

Ang salitang Asyano ay may mga ekstensyong “Pilipino”, “Tsino”, “Malay” at “Indonesyo”. Ang salitang artista ay may mga ekstensyong “musikero”, “retratista”, “manunulat” at “iskultor”.

lalaki ].lalaki]. Ang ina ay ilaw ng tahanan. Komponensyal Analisis Tumutukoy sa paglalarawan ng kahulugan ng mga salita sa pamamagitan ng nabuong set ng sematikang katangian. ang salitang babae (girl) ay maaaring magkaroon ng tatlong semantikang katangian.nasa hustong gulang na ] = [+/. bata (young) at babae (female).Intensyon Pagpapakahulugan ng isipan ayon sa katotohanan. Halimbawa: Ang puso ay punla ng pag-ibig.  Ikalawang Intensyon Kaisipang inilalahad ang ibang paraan ng pagpapakahulugan kung saan nauunawan ng isipan ang uri o kalikasan ng isang bagay ayon sa lohikal na katotohanan. Halimbawa: Ang mga penggwin ay hindi lumilipad. Halimbawa: tao (man) babae (woman) batang lalaki (boy) batang babae (girl) bata (child) = [ + lalaki ].nasa hustong gulang na ] Sa madaling sabi. Ipinapakita rito ang pagiging “meron”. [ . . [+ nasa hustong gulang na ] = [ + lalaki ]. tao (human). Ang leon ay isang mabangis na hayop.lalaki ].nasa hustong gulang na ] = [ . [. [.  Unang Intensyon Kaisipang inilalahad ang kalikasan o uri ng isang bagay sa kung ano ang malimit na makikita sa pisikal na katotohanan. [ + nasa hustong gulang na ] = [ . Tinatawag din itong feature analysis o contrast analysis. “wala” at “kaibahan” ng katangian ng isang bagay.

Pitong uri 1. Anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Halimbawa: Ang mga sumusunod na ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: Salitang – ugat + panlapi Lakad + in = lakadin Sunod + in = Sunudin Tawa + han = tawahan Halili + han = halilihan Kuha + in = kukunin Di-karaniwang anyo ng pawatas lakarin sunurin tawanan halinhan kunin o 2. mayroon ring isa higit pang titik na nakakaltas.) Maykaltas ( Sunscope ) – ito ay nangangahulugangang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita . anumang pagbabagong mapapansin natin sa isang morpema ay bunga ng impluwensya ng kapaligiran.) Maypalit – ito ay ang pagkakaroon ng pagpapalit ng titik sa loob ng pandiwa. ngunit hindi lang pagpapalit ang nagaganap dito. . Paalala: Pagbabagong morpoponimeko ay tumutukoy sa pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang – ugat na hinuhulapian ay nawawala.MGA PANDIWANG DI-KARANIWAN Pandiwang di-karaniwan ang tawag sa mga pandiwang nagkakaroon ng mga pagbabagong morpoponimeko o ito yong mga pandiwang hindi sumusunod sa pangkaraniwang tuntunin ng palapantigan at paglalapi.

Ang mga salitang ugat na nagsisimula sa / I / at / y / na ginigitlapian ng / in / ay magkakaroon ng paglilipat ng posiston ng / n / at ng / I / at / y /.ng mga pandiwang di – karaniwan na ma. . Narito ang ilang hal.) Maylipat (Metathesis) Ito ay paglilipat ng titk sa loob ng isang salita. At mayroon din titik na nawawala.pagkakaltas ng ponema o mga ponema Salitang – ugat + Panlapi Hali + an = halikan Bili + han = bilihan Palit + an = palitan Sara + han = sarahan Takip + an = takipan Buhos + an = buhusan Dumi + han = dumihan Di – karaniwang anyo ng pawatas halkan bilhan paltan sarhan takpan busan dumhan 3. Halimbawa: Magpadala Pakahigpitan Magpahanap Padala Higpitan Pahanap 5. Makikita ito sa paglilipatan ng posisyon ng ponema. Halimbawa: Salitang – ugat + Panlapi Tanim + an = taniman Talab + an = talaban Silid + an = sidlan Atip + an = atipan Lagay + in = linagay ( l ) + in+ agay Yari + in -y + in + ari = yinari Yaya + in = yinaya Lipad + in = linipad Di – karaniwang anyo ng pawatas tamnan tablan sidlan aptan nilagay niyari niyaya nilipad 4.) Maytulad ( Paragoge ) – May nawawalang titik sa hulihan ng pandiwa / berb.) Maypungos ( Apostrope ) – May nawawalang titik o pantig sa unahan na berb. Tinatawag din itong paglilipat.

han Maging ito man ay nag – iisa o may kasamahang iba pang panlapi… .Halimbawa: Halkan Takpan Buksan _ Halki Takpi buksi 6. Halimbawa: Kilalahin --Abalahin --Pagkakaisahan --Kilalahin Abalahin Pagkakaisahan 7. Halimbawa: Tayo na – kana Hintay ka – teka Hayaan mo – namo Paalala: Sa talaan ng mga halimbawa na ibinigay sa itaas ay mapapansing nagaganap lamang sa mga pandiwang di Karaniwan ang mga pagbabagong morpoponemiko kung ito ay ginagamitan ng panlaping – an / .) May paningit ( epenthesis ) – Mga pandiwa / berb na nagkakaroon ng paningit na titik na salita.) May-angkop ( hypology ) – makikita ditto ang pag-iisa ng dalawang magkasunod na berb at nagkakaroon ng kaltas o palit sa anumang berb.

Wasto: Ang batang si Lito ay matalas kung mag-isip. Wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay maalinsangan.MORPOSINTAKS Ang pagpili ng wasto at angkop na salitang gagamitin sa isang pahayag na hindi lumilihis sa tunay na nakis ipahayag ng pangungusap. Wasto: Matangos ang ilong ng pinsan kong Amerikano. matalas-matalim Di-wasto: Ang batang si Lito ay matalim kung mag-isip. Halimbawa: mataas-matangos Di-wasto: Mataas ang ilong ng pinsang kong Amerikano. mataas-matangkad Di-wasto: Higit na mataas si Raul kaysa kay Robert. Wasto: Lubhang maliwanag ang mga ebidensiya ng abogado. Ito ay ang paglakip ng tumpak na salita upang mas maging kaaya-aya at kaakit-akit pakinggan ang isang pahayag. Wasto: Higit na matangkad si Raul kaysa kay Robert. mainit-maalinsangan Di-wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay mainit. matingkad-maliwaang Di-wasto: Lubhang matingkad ang mga ebidensiya ng abogado. .

Ipinakikita ang katangian o bilang ng isang bagay. Malungkot si Adel sa nangyari sa kapatid. Di-Tiyak 1. Buwig ng saging ang pasalubong niya. URI NG PAMILANG *Pamilang Na Patakaran O Pamilang Na Kardinal Ito ang likas at basal na mga bilang na pinagbabatayan ng tawag ng iba’t ibang uri ng pagbibilang. tiyak man o hindi ng mga pangngalan at panghalip Halimbawa: Tiyak 1. Tatlong baroto ang dala ni Matet. Pulutong ng mga kadete ang sumalubong. Masayang-masaya si Inday nang dumating ang matandang si Allen. lunan o pangyayari.MGA PANURING PANG-URI Ito ay bahagi ng pananalita na nagbibigay-turing sa pangngalan at panghalip. Si Juan ay mapagsamantala at abusado. Dalawang libo ang kinita nina Adel. *Pamilang Ito ay nagpapahayag ng bilang o halaga. 2. 2. 3. Halimbawa: isa Labingwalo Dalawampu Tatlumpu’t isa apatnapu dalawang daan isang angaw pitong daan . URI NG PANG-URI *Panlarawan Ito ang mga likas na pang-uri na iniuugnay sa mga pangngalan na nagpapahayag ng katangiang taglay ng salitang binibigyang turing. 2. Halimbawa: 1. tao.

o sa paggamit ng pamilang na dalawa o ng salitang kapwa. Kapalagayang-loob ko siya. tulad ng ma-. Ang anyong isahan ay naipapakita sa paggamit ng panlaping pang-isa. . 2.*Pamilang Na Panunuran O Pamilang Na Ordinal Ito’y ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod ng tao. pang-.sa mga panlaping magka. 2.at magkasing-. sa pag-uulit ng pantig na -na. ka-. Halimbawa: Ikalima Ikasiyam Ikalabing-isa Ikaisang daan at isa panglima pansiyam panlabing-isa pang-isang daan at isa KAILANAN NG PANG-URI *Isahan Ito ay ginagamit kung iisa lamang ang inilalarawan. *Maramihan Ito ay ginagamit kung higit sa dalawa ang inilalarawan. ng walang pag-uulit ng salitang-ugat o walang panandang mga. o pang. o iba pang salitang nagsasaad ng bilang na higit sa isa. Ginagamit ang pantukoy na mga. 2. *Dalawahan Ito ay ginagamit kung dalawa ang inilalarawan. Kapwa dalubhasang mangingisda ang mga binatang iyon. Halimbawa: 1. Ginagamit ang mga panlaping magka-. Maligayang pamilya ang pamilyang malusog. Halimbawa: 1. Halimbawa: 1. magsing-. o sa paggamit ng sallitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa. Mga mapagkakatiwalaang kawaksi sa bahay ang mga iyan.atbp. May panlapi itong ika-. Magkamukha ang magkapatid na Mike at Choy.atbp. magkasing-. Magkakasimbilis ang mga kabayo na alaga niya.at –ka. bagay atbp.

Pag-uulit na Di-Ganap Maliliit ang alaga kong pusa. Pinakagamitin ang mga panlaping ka-. Ang bahay namin ay malapit sa punong Akasya. Panlaping makauri ang tawag sa mga panlaping ginagamit sa pagbubuo ng pang-uri. Halimbawa: 1. 2. Dahil sa pag-ibig niya sa kalikasan.ang pang-uri kung binubuo ng likas na salita lamang o salitang walang lapi. at mala-. Halimbawa: 1.KAYARIAN NG PANG-URI *Payak . Mataba ang alaga naming baboy.salitang-ugat o salitang maylapi na may pag-uulit.ang pang-uri kung binubuo ng salitang –ugat na may panlapi. Halimbawa: Karaniwang kahulugan Biglang-yaman ang pamilya ko nang manalo si nanay sa lotto. Maaaring ganap o di-ganap ang pag-uulit. Ang mga ganitong uri ay maaaring may kahulugang karaniwan o patalinghaga. *Tambalan . masasabi kong siya ay makakalikasan. ma-. *Maylapi . 2. maka-. *Inuulit . Halimbawa: Pag-uulit na Ganap Ang puti-puti ng damit ni Tolits. pang- . Ang tiyan ng matanda ay malalobo sa laki. kay-.ang pang-uri kung binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Patalinghagang kahulugan Balat-sibuyas ang nakababata kong kapatid.

Pasahol – sahol o kulang o may kaliitan at kababaan sa pinagtutularan. Halimbawa: Higit na marunong si Linda kaysa kay Nene. Palamang – nakahihigit ng katangian sa pinagtutularan.ito’y tuwirang nagbibiga-turing sa pangngalan o panghalip na inaabayan. ginagamit ang magsing-. Di-Magkatulad – maaaring palamang o pasahol. Halimbawa: Di-lubhang mataas ang marka ko na gaya ng marka mo. *Pahambing -kung ang pang-uri ay nagtutulad sa dalawang tao o bagay. Ginagamit ang panlaping napaka-. at wala ng iba. Halimbawa: Ubod ng yabang ang taong iyan. pag-uulit ng salita at mga katagang ubod ng. B. B.nagpapahayag ng kataasang uri o katangiang namumukod sa lahat. at pinaka-. labis. ang paghahambing ay maaaring magkatulad o di-magkatulad.KAANTASAN NG PANG-URI *Lantay* . kawangis atbp. Halimbawa: Kasingganda ng birhen si Nora. . kasing. Magkatulad – patas at walang lamangan. B. Halimbawa: Maligayang lahat ang mga busero at mangangabog. *Pasukdol . atbp. Walang paghahambing na nangyari. A. at sukdulan ng. hari ng.2. at mga salitang tulad.1.

Ang tubero ay nag-aayos ng tubo sa aming bahay. sa.isa. at kinang. 2. Ito ay may simuno at tuwirang layon. 3. hin.in. sa mga. um . Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1. kay. Ito ang nagbibigay diwa sa isang pangungusap. sa at kay. Ito ay may simuno ngunit walang layong tumatanggap Mga halimbawa: 1. ito ay pandiwang palipat Palipat Ang pandiwa kapag ito ay may tuwirang layon na tumatanggap ng kilos. maki. Kapag ang pandiwa ay may tuwirang layon. 3.PANDIWA (VERB) • • • Bahagi ng pananalitang nagsasaad ng kilos o galaw. ito ay tintawag na pandiwang katawanin. Naglinis ng kwarto si Delia. Ang layong itoy pinangungunahan ng. Gumagawa sina Mang Ben at Mang Lino. Nag-ipon sin sila. Mga halimbawa: 1. Ito’y binubuo ng salitang-ugat at panlaping makadiwa tulad ng mga. Pareho silang naghahanap. magsi. 2. Bumili ng baging telebisyon ang nanay sa Makati. PANDIWANG KATAWANIN (intransitive verb) Kung ang pandiwa’y hindi na kailangan ng tuwirang layon at nagtataglay ng kahulugang buo sa ganang sarili kaya’t hindi na kailangan ang tagatanggap ng kilos. mga. 4. han. PANDIWANG PALIPAT(transitive verb) Ang mga parirala ay nasa tuwirang layon at pinangungunahan ng pang-ukol na ng. at iba pa. Nakinig kay Elvis Presley ang mga bata bago sila sumayaw.ang pandiwa ay nakatatayong mag. mak. 4. Katawanin Ang mga pandiwa kapag walang tuwirang layong tumatanggap ng kilos.Ang masipag at determinado ay nagtatagumpay . ma. 2. an.

Halimbawa: Nagsasaliksik ako tungkol sa AIDS.ASPEKTO NG PANDIWA Perpektibo Nasimulan na at natapos na ang kilos. Halimbawa: Nagsaliksik ako tungkol sa AIDS. Imperpektibo Nasimulan na subalit hindi pa tapos ang kilos. Kontemplatibo Hindi pa nasisimulan ang kilos . Halimbawa: Magsasaliksik ako tungkol sa AIDS. .

ANGKOP   Ay mga katagang nag-uuganay sa panuring at salitang tinuturingan. /n/. Ito ang katuturang pangkayarian nito. ang simbolong (+) sa + na ay nangangahulugang ang pang-angkop na ay hindi ikinakabit sa salitang inaangkupan. ang – ng   nag simbolong (–) sa – ng ay nangangahulugang ang pang-angkop ay ikinakabit sa salitang inaangkupan. 2. kailangang maging higit na malaki ang produksyon ng pagkain. Ang huling ponema.MGA PANG. ang + na   2. Dapat na magtanim pa ng mga halamang namumunga. Ang dalawang pang-angkop sa Filipino : 1. na Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. 3.angang at halamang ay amy pagbabagong morpoponemikong naganap. Mapapansing sa mga salitang kail. ng mga salitang ito ay naasimilang pangangkop na –ng. Para sa matatag na ekonomiya ng bansa. Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/. May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng Bansa. Halimbawa: 1. .

o bilang ng isang istado o posisyon. Halimbawa: Gustong ipadala ni Cecile ang sobre sa simbahan. Halimbawa:. Sumulat si Lito ng liham para kay Lloyd. INSTRUMENT Isang kalahok na ginagamit upang isagawa ang aksyon. Halimbawa: Nahulog ang naglalakihang bato kung kaya’t nasira ang karsada.TEMATIK NA TUNTUNIN (PAMPAKAY PAPEL) Ito ay semantikong relasyon sa pagitan ng isang tambalan at ng isang argumento ng isang pangungusap. Halimbawa: Maraming tao ang takot sa ahas. PASYENTE Isang kalahok na kung saan ang isang bagay ay nangyari na at bilang maapektuhan na kung ano ang mangyayari sa mga ito. Masaya si Rochie sa pagdating ni Kyle. 3. 2. TEMA Isang kalahok na nagbibigay ng pagbabago sa kanyang posisyon o kondisyon. . Mga uri ng Tematik na Tuntunin: 1. 4. Sumakay si Joanna ng dyipney papuntang paaralan. EXPERIENCER Isang kalahok na nagbibigay kamalayan ng isang bagay. Halimbawa: Kinain ni Shira ang sorbetes. AGENTS Isang kalahok na kung saan ang kahulagan ng pandiwa ay tumutukoy bilang paggawa o nagiging sanhi ng isang bagay. Nagkaroon ng malakas na ulan datapwa’t sinuspende ang klase. Tumugtog si ng Torete gamit ang kanyang gitara. 5. Ang susing ito ang gagamiting pambukas ng pinto sa bahay.

Ang rocket ay inilunsad ng Central Command. 9. Si Rose ay nagpunta sa palengke. Halimbawa: Ang libro ay ibenenta ng Rex bookstore.6. Halimbawa: Nasira ng Avalanche ang lumang templo. 7. LAYUNIN Kung ano ang itinuturo ng aksyon. Laging nakatingin sa malayo si Jan. PINAGMULAN Kung saan buhat ang aksyon. Halimbawa: Si Lovereign at Jehreign ay nag-aaral sa Cebu Normal University. . MAGING SANHI NGMindlessly gumaganap ng aksyon. LOKASYON Saan nangyari ang aksyon. Namatay lahat ng Kamatis dahil sa pagsulpot ng epidemya. Halimbawa: Ang caravan ay patuloy na nagtungo sa malalayong lugar. 8.

1. dalawang beses ang pag-aasimila sa asimilasyong ganap.l.s.r. b. Minsan lamang ang pagbabagong naganap. a. ASIMILASYON Nagbabago ang panlaping pang kapag kinakabitan ng mga salitang-ugat na nagsisimula sa letrang d.t. Asimilasyong Parsyal Ito ay mapapansin sa sa pagbabagong naganap sa isang morpema sanhi ng posisyong pinal na sinusundan ng mga salitang nagsisimula sa bigkas na pailong. Ito ay nagpapakita ng asimilasyong ganap.PAGPAPALIT NG PONEMA Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan gaya ng: /o/ at /u/ Bago + bago = bagung-bago Damo + damo = damung-damo /e/ at /i/ Putahe + ng Pan + lalaki = putahing-putahe/ putahi = panlalake/ panlalaki /d/ at /r/ ma + dami ma + damot = marami = maramot /h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan . Sa kabilang dako naman.s. Ang /n/ ng /pang/ ay nagging /m/ o /n/ at mangyayari ay manatili /n/ ayon sa kasunod na tunog. Ang anumang maliit na sa salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Mapapamnsin ito sa panlaping /pam/ na inuunlapian sa ponemang /p/ tulad ng patay o pasigla.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. ito ay magiging pam kapag ang ikinakabit sa mga salitang-ugat ay nagsisimula sa p at b. at ito’y magiging pan. Ang mga salitang pantakot at pansukat ay mga parsyal samakatuwid. Ang pagbabagong nangyari sa salita ay tinatawag na asimilasyon. /pang/ + takot = pantakot = PANAKOT /pang/ + sukat = pansukat = PANUKAT Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO = tawag sa anumang pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. mananatiling pang ang panlaping ito kapag ang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga letrang hindi nabanggit.b. sa halip na bigkasing pampatay ay nagging pamatay. /pang/ + takas = pantakas /pang/ + lagay = panlagay /pang/ + babae = pambabae Mapapansin sa mga halimbawa sa itaas ang asimilasyong nangyari ay di-ganap o asimilasyong parsyal. Asimilasyong Ganap Taglay ang asimilasyong ganap kung ang unang ponemang inuunlapian ay naasimilang ganap ng tunog ng panlapi. Ang tunog na /p/ sa patay ay naasimila ng ponemang /m/ ng /pam/ kaya. Ang mga salitang-ugat na inuunlapian ay mananatili ang anyo nito gaya ng: pampalakas = hindi pamalakas pambarko = hindi pamarko 2.

Ito ay magaganap kung ang huling patinig ng salitang-ugat na hinuhunlapian ay nawawala. PAGLILIPAT-DIIN Nagbabago ang diin sa pagbabago ng mga panlaping ginagamit. Maaaring salita. = TEKA = HAMO .3. PAGSUSUDLONG Nanganhulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat. o dalawang sugnay. Hintay + ka Hayaan + mo SOURCE: Leyson. pinagsama ang dalawang salita upang makabuo ng isang bagong salita. Ana. Komunikasyon sa Akademikong Filipino. Godfrey M. Tinatawag din itong paglilipat. Ito ay magaganap kung ang huling ponema o morpema sa isang salita.. Ka + totoo + han + an Alala + han + in = KATOTOHANAN = ALALAHANIN 7. Sta. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ ginigitlapian ng posiyon ng /in/ ay magkaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. et. Lagay + in >l + in + agay > linagay = NILAGAY Yari + in > y + in + ari > yinari = NIYARI Tanim + an > taniman = TAMNAN 4. Ka+ ginhawa + an Ka + tapat + an = KAGINHAWAAN = KATAPATAN 6. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponem. METATESIS Ito ay paglilipat ng titik sa loob ng isang salita. Maari itong malipat ng isa o dalawang pantig tungo sa huling pantig o isang pantig sa unahan ng salita. Dakip + in > dakipin Takip + an > takipan = DAKPIN = TAKPAN 5. 2008. dalawang parirala. Hindi maiiwasan na magkaroon ito ng pagkakaltas upang mapaikli ang anyo ng nabuong bagong salita. PAG-AANGKOP Sa pagbabagong ito. Manila: ACCORD Printing Press PANG-UGNAY = ito ay salitang nagpapakita ng relasyon ng dalawang yunit sa pangungusap. PAGKAKALTAS NG PONEMA Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. al.

sanhi sa. [ o. Panubali 3. sa lahat ng ito. Panlinaw 7. ♥Gustuhin ko man. pagbubukod o pagtanggi. nalusutan nya ang kanyang mga problema. Panapos 6. ni man. May 7 Uri Ng Pangatnig: 1. PANINSAY = Ginagamit ito kapag sinasalungat ng unang bahagi ng pangungusap ang ikalawa [ ngunit. Panimbang PAMUKOD = Ginagamit ito sa pagpili. kapag. Pananhi 5. . PANAPOS = Nagpapahuwatig ng nalalapit na katapusan sa pagsasalita [ upang. mangyari ] ♥ Namaos siya dahil sa pagkanta. hindi pwede may lakad ako mamaya. ♥ Naghihirap sila ngayon sapagkat nasunug ang kanilang bahay. datapwat. pagtatakwil. maging ] ♥ Siya ba o ikaw ang tutulungan ko. sa di kawasa. pag. Pang-ukol PANGATNIG = ito ang tawag sa kataga na nag-uugnay ng isang salita sa kapwa salita. hindi nalang kami tutuloy. sakali. samantala. Pang-angkop 3. disin sana ] ♥ Kung uulan. Paninsay 4.3 Ang Mga Pang-ugnay: 1. subalit. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay. sapagkat. Panagot sa tanong na BAKIT at nagbibigay ng katuwiran o kadahilanan. ♥ Kahit wala siyang pera. Pangatnig 2. Nangangailangan din ng paliwanag [ kung. kahiman. PANANHI = Nagbibigay ito ng dahilan o katuwiran. ♥ Sakaling may bayad. sa bagay na ito ] ♥ Hindi na siya nagsalita upang matapos ang lahat. para sa pagkanap ng kilos. [ dahil sa. PANUBALI = Nagsasabi ito ng pag-aalinlangan. Pamukod 2. kahit ] ♥ Gwapo nga siya subalit suplado naman. ♥ Sa di kawasa ang pulong ay tinapos na. hindi ako sasama. bagaman.

[ anupa’t. AILENE L. kung gayon. sa kabilang dako ] ♥ Marami akong pera at bahay samakatuwid ako ay mayaman. TIMBULAN II Batayang Aklat. INC. may trabaho saka may sariling bahay na. Marikina City: FOUR J ARTS.. pati ] ♥ Wala na syang kaibigan at mapagkakatiwalaan. kung gayon magsasama na silang muli.1999. kaya. PANIMBANG = Ginagamit sa pahayag ng karagdagang isipan [ at. samakatuwid. saka.PANLINAW = Ginagamit ito upang ipaliwang ang bahagi o kabuuan ng isang banggit.al. ♥ Nagkasundo na ang mag-asawa. Nora D.et. ARDIZA Source: Javier. . ♥ Maunlad na si Tom ngayon.

pinipili at isinasa-ayos . arbitraryo . 10. (may masistemang ayos ang mga salita sa isang pangungusap) 2. 9.Ang wika ay parte ng pang araw-araw na buhay natin.Gumagamit ang mga tao ng piling tunog upang magkaroon ng kahulugan ang wika. at mga kaugnay na batas upang maipahayag ang nais sabihin ng kaisipan. 8. makapangyarihan .Ang wika ay may kakayahan na umakit ng mga tao. 4. kagila-gilagis .Madali ang pag aaral kung ikaw ay matiyaga. .Wika Ang wika ay isang bahagi ng pakikipagtalastasan. 5.Ang wika ay nahahati sa apat na uri. may antas . Isa rin itong likas na makataong pamamaraan ng paghahatid ng mga kaisipan.Ako ay nag aaral sa de la sale college of saint benilde.Nakakahatak ng impluwensya ang pagsasalita. 6. Ginagamit ang pamamaraang ito sa pagpapaabot ng kaisipan at damdamin sa pamamagitan ng pagsasalita at pagsulat. may balangkas . nagkakaunawaan at nagkakaisa ang mga kaanib ng isang pulutong ng mga tao. at kabuuan din ito ng mga sagisag sa paraang binibigkas.Laging nagbabago ang wika ayon sa panahon.Tagalog ang isa sa pinaka ginagamit na wika ditto sa Pilipinas. tunog. Mga katangian ng wika: 1. binubuo ng makahulugang tunog . Sa pamamagitan nito. 7.Ang wika ay nakaka-kontrol ng pagiisip ng isang indibidual. 3.may pulitika . ginagamit . nagkakaugnayan. Kalipunan ito ng mga simbolo. nakabatay sa kultura . damdamin at mga hangarin sa pamamagitan ng isang kaparaanang lumilikha ng tunog.

. Ginagamit araw-araw .10.lahat tayo ay gumagamit ng wika upang maipahay natin ang atin mga layunin araw-araw.

Binabahala naman ng malayang linggwistika ang wika para sa kanyang sariling kapakinabangan. Teoretiko at nilapat . maliban sa panlabas na kaugnay na wika. paano ito nakuha.Binabahala ng synchronic na pag-aaral ng wika ang kanyang anyo sa isang bigay na sandali samantala sinasakop ng diachronic na pag-aaral ang kasaysayan ng isang (grupo ng) wika at ang pagbabago ng kayarian sa palipas ng panahon.Binabahala ng linggwistikang teoretiko ang mga framework para isalarawan ang kanya-kanyang wika at teoriya tungkol sa unibersal na aspekto ng wika samantala ang nilalapat ng linggwistikang nilapat ang mga teoriyang ito sa ibang larangan. paano ito nilikha at namataan. Maaaring isadiwa ang pag-aaral ng linggwistika sa tatlong malalaking aksis.Binabahala ng linggwistikang kontekstwal kung papaano iangkop ang wika sa mundo: ang kanyang tungkulin sa lipunan.Linggwistika Ang linggwistika ay ang pag-aaral sa wika ng tao at tinatawag na isang linggwista ang mga dalubhasa dito. isinisalarawan ang kanyang mga dulo ng sumusunod: • Synchronic at diachronic . • • . Kontekstwal at malaya .

na pinag-aaralan ang epekto ng lipunan sa mga wika nito sa mga tuntunin ng lahi. Paunang forays sa psycholinguistics ay higit na pangpilosopo . lahi. at ipakita kung paano ito naaayon sa iba't ibang kultura at lipunan. at sa konteksto. habang ang focus sa huli ay sa bisa ng wika sa ang lipunan. at ang paraan ng iba't-ibang grupo ng etniko mahalata ng mundo Isang kilalang (ngunit pinagtatalunan) ethnolinguistic na paksa ay ang Sapir-Whorf haka. . edad. • http://en. inaasahan. na nagsasabing pang-unawa ay limitado lamang sa pamamagitan ng kung ano ang maaaring inilalarawan sa sariling wika. relihiyon. katayuan.org/wiki/Ethnolinguistics Sosyolinggwistiks • • ay ang pag-aaral ng epekto ng anumang aspeto ng lipunan. sa wika na paraan ay ginamit. edad. at impormasyon ng teorya sa pag-aaral kung paano ang utak ang proseso ng wika.wikipedia. kasarian. Yi-Fu Tuan 1974). cognitive science.org/wiki/Sociolinguistics Saykolinggwistiks • sikolohiya ng wika ay ang pag-aaral ng sikolohiya at neurobiological sa kadahilanan na paganahin ang mga tao para makakuha. Sociolinguistics ay ang sangay . edukasyon.wikipedia. Ito rin ay pag-aaral kung paano ang wikang varieties sa pagitan ng mga grupo ay pinaghihiwalay ng mga tiyak na sosyal na variable. gamitin. katayuan. kasarian. at kung paano binuo at malasakit sa mga tuntunin ay ginagamit upang bigyan ang mga tao ng lipunan o socioeconomic classes.MGA GAMIT NG WIKA Etnolinggwistiks • ay isang larangan ng wikang panganthropolohiya na pag-aaral ang relasyon sa pagitan ng mga wika at kultura. atbp. relihiyon. antas ng pag-aaral. naiiba mula sa sosyolohiya ng mga wika na ang mga sentro ng sociolinguistics ay ang epekto ng lipunan sa mga wika. halimbawa. pag-aaral sa paraan sa pang-unawa at konseptong impluwensya ng wika. neuroscience. kabilang ang mga kultura kaugalian. maunawaan at gumawa ng mga wika. atbp • • http://en. dahil unangunadahil sa kakulangan ng datus sa kung paano ang utak ng tao ay gumagana Sa ngayon may mga pananaliksik sa paggamit ng biology. Ang isang halimbawa ay ang paraan ng malapad orientation ay ipinahayag sa iba't-ibang kultura (Bernd Heine 1997.

salita. etc.org/wiki/Psycholinguistics . pati na rin ang proseso na ito posible na maunawaan utterances. Developmental psycholinguistics pag-aaral ng kakayahan ng mga bata upang malaman ang wika .wikipedia. http://en. text.• Psycholinguistics sumasaklaw sa proseso ng pag-unawa na gumawa ng mga posible sa pagbuo ng isang panggramatika at makahulugang pangungusap sa labas ng bokabularyo at panggramatika istruktura.

-um-. dilim. -in 2. linis.Morpemang Malaya galing. mag-. sipag. linaw.Ang morpemang di-malaya ay tinatawag ding panlapi.Morpemang Di-malaya + Salitang Ugat Unlaping nag.Morpema di-malaya ma-. Halimbawa: 1.+ salitang ugat = bumili Hulaping -in + salitang ugat = linisin . dasal 3.+ salitang ugat = nagdasal Gitlaping –um.Ang Morpema Ang morpema ay pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Ang morpemang malaya ay tinatawag ding salitang ugat. Ang salita ay binubuo ng pinagsama-samang pantig. Hindi lahat ng pinagsama-samang pantig ay makakabuo ng salita.

SINTAKS Ang pagaaral ng pagbubuo ng mga pangungusap o sentens ang tinatawag na sintaks. Ang Panaguri .) B.Ang Pagpapanaguri Tinatawag na pagpapanaguri ang pangungusap na may simuno/sabjekt/tapik/paksa at panaguri/koment/predikeyt.pangabay. Maaring Pariralang nominal (pangngalan at panghalip). pagpapanaguri/pridekeyt at 2. a. o pang-ukol ang simuno. ekstensyal.Dalawang uri ang pangungusap sa Filipino.pandiwa.. Ang simuno Napag aralan na sa dakong una ng aklat una ng aklat na ang ay nagpapakilala sa simuno at ipinakita na rin ang mga panghalili sa nga panghalip panao at pamatlig.panguri.Pinangunahan ito ng marker na ang Parirala ang tawag salipon ng mga salitang walang simuno't panaguri.Ang panaguriang nagsasaad ng tungkol sa simuno.) Pariralang Nominal Nagkaisa ang mga taong bayan Nagkaisa sina Juan b)Pariralang Panguri kailangan ang matalino Si haring Solomon ang matalino c)Pariralang Pang-ukol Awa ang nasa Diyos Gawa ang nasa tao d)Pariralang Eksistensyal Mabuti rin ang may sasakyan Mainam ang may sariling bahay e)Pariralang Pandiwa Madali ang magsalita Mahirap ang gumawa f)Pariralang Pangabay Paghandaan natin ang bukas Kalimutan natin ang kahapon (Itinuturi na ring parirala ang isang salita dahil sa pagbabalangkas ng mga pangungusap makikita ay pang-ilalim na istruktura noon sa hindi talagang iisang salita iyon. 1. di-pagpapanaguri/non-predikeyt A.

Sa pariralang berbal dapat talakayin ng muli abg tungkol sa pokus at komplemento ng paniwa Naiiba ang pandiwa dahil nababanghay ito.(4)direksyunal na siyang pinag-uukulan. a. nababago ang anyo batay sa aspekto. 6)Pariralang Ekestensyal Mayroon nga sila Wala na ang pag-asa ' nya.(2) gol na siyang tumatanggap ng kilos (3) lokatib na siyang pook na pinangyarihan. pang-uk0ol at ekistensyal.reyes 2)Pariralang Panghalip Ikaw ang may sala Ito ang katarungan 3)Pariralang Pang-uri Masinop si Deny. pangabay.Maaring pariralang berbal o di-berbal ang panag-uri ng mga pangungusap. (5) benepaktib na siyang pinaglalaanan. pang-uri. depende sa pokus ang nagiging panlapi nito.Kabilang sa komplenton na pangungusap ang (1) aktor na siyang gumagawa ng kilos. Sa kanila ang pangaral 4)Pariralang Pang-ukol Nasa tao ang gawa Sa kanila ang pangaral 5)Pariralang Pang-abay Patalikod ang lapit niya Patingkayad ang lapit niya. 1)Pariralang Pangngalan Anawnser si Rey Langit Presidente si Gng. (6) instrumental na siyang kagamitan sa pagsasakilos at (7) kawsatib na siyang kadahilanan ng kilos at (8) resiprokal. .Pariralang Di-berbal Tinatawag na pariralang di-berbal ang mga pariralang pangngalan o panghalip.

sa kabila ng . Si Dora ay siyang layon ng pang-ukol na ni. para kay. gayon din. ipinakikilala ng pang-ukol na ni ang kaugnayan ng damit ni Dora. hinggil kay labag sa. Ang piso kay Gil ay nawala. And damit ni Dora ay bago. Mga Halimbawa: ayon sa. Ang kahon ay siyang layon ng pang-ukol na sa. ukol kay. Sa unang pangungusap. laban kay. Si Gil ay siyang layon ng pang-ukol na kay. ayon kay. Sila ay sumulat ng salaysay. o panghalip sa ibang salita sa loob ng pangungusap. ipinakikilala ng pang-ukol na sa ang kaugnayan ng lapis sa kahon. Sa ikalawang pangungusap . ipinakikilala na pang-ukol na ng ang kaugnayan ng sumulat ng salaysay. Sa ikatlong pangungusap. Mga halimbawa na pang-ukol: sa kina ay nina ng ni kay 1. 2. alinsunod kay hinggil sa. 3. sa tabi nina alinsunod sa. Sa ikaapat na pangungusap. May mga pang-ukol na mahigit sa isa.PANG-UKOL Ang pang-ukol ay bahagi ng panalitang nagpapakilala ng kaugnayan ng isang pangngalan. sa tabi ni. para kina sa tabi ng ukol sa. ng kay o sa at ni. Ang salaysay ay siyang layon ng pang-ukol na ng. 4. ngunit karaniwang sinasamahan ng sa o ng sa at ng. ukol kina sa tabi ng. ayon kina sa gilid ng laban sa. Ang lapis sa kahon ay akin. laban kina sa likuran ng para sa. ipinakikilala ng pang-ukol na kay ang kaugnayan ng piso kay Gil.

At ang layon ng pang-ukol naman ay ang kagandahang asal. 5. Sa ikalimang pangungusap. Sa ikatlong pangungusap. Bumili si Karen ng bagong damit. Hindi gumagawa ng labag sa batas ang aming pamilya. 3. ang ng labag sa batas ang pariralang pang-ukol dito.. Tinuruan kami ng aming magulang ng ayon sa kagandahang asal. Ang aming guro ay nagtatalumpati ng tungkol sa wika. ang sa ibabaw ng mesa ang pariralang pang-ukol dito. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang mesa. ang ng ayon sa kagandahang asal ang pariralang pang-ukol dito. ukol sa sa harap ng ayon kay. Ang layon ng pang-ukol ay maaaring pangngalan o panghalip. . At ang layon ng pang-ukol naman ay ang bagong damit. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang batas. ang ng bagong damit ang pariralang pang-ukol dito. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang wika. Halimbawa: 1. Ang prutas ay inilagay sa ibabaw ng mesa ni Karen. Sa ikaapat na pangungusap. 2. sa ibabaw ng PARIRALANG PANG-UKOL Ang pariralang pang-ukol ay binubuo ng pang-ukol at layon nito. Sa ikalawang pangungusap. ang ng tungkol sa wika ang pariralang pang-ukol dito.ukol kay. Sa unang pangungusap. 4.

kuro-kuro at damdamin. . Ito ay pagpapahayag. Narito ang ilan sa kanila. Komunikasyong Intrapersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa internal nating katauhan gaya ng pagbubulong sa sarili. kaisipan. Saklaw ng proseso ng komunikasyon ang sumusunod na mga uri: A. pakikipagpalagayan o pakikipag-unawaan batay sa katuturan ni Webster. Ito ay pakikibahagi ng tao sa mga Gawain at kalakaran ng buhay sa pamamagitan ng umiiral na mga tuntunin ayon sa mga dalubwika. Komunikasyong Pangmadla o Pampubliko • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng isa o malaking pangkat ng mga tao gaya ng pagtatalumpati sa harap ng mga tao. pag-aalala. • Ang salitang komunikasyon ay pagsasa-Filipino ng salitang Ingles na communication na hango sa salitang Latin na “communis” at nangangahulugang panlahat o para sa lath ng tao ang komunikasyon. impresyon. Kominikasyong Interpersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng dalawang tao at maliit na pangkat. pakikinig sa radio. ang komunikasyon ay isang proseso ng pagbibigay at pagtanggap ng mga impormasyon. pagpapabatid o pagbibigay ng impormasyon sa mabisang paraan. Ito rin ang pinakakaraniwang uri ng komunikasyong nagaganap sa ating paligid. isang pakikipag-uganayan. Ito ay napiling pagtugon ng organismo sa anumang bagay na nangangailangan ng pagkilos o reaksyon ayon sa isang sikologo. kaalaman. at ibang pakiramdam. opinion. Ito ay pagpapahayag at pagpapalitan ng ideya. C. pag-iisip. o inpormasyon sa pamamgitan ng pagsasalita. • • • • Samakatuwid. pati na ang saloobin. aklat o dyaryo. Iba-iba ang pagpapakahulugan ng mga manunulat at mga dalubhasa sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. DEPINISYON NG KOMUNIKASYON Napakahalaga ng komunikasyon sa buhay bawat individual. pagsusulat o pagsenyas ayon sa American College Dictionary nina Barnheart. panonod ng telebisyon o pelikula. pagbabasa ng magazine. B. MGA URI NG PROSESONG PANGKOMUNIKASYON Ang komunikasyon ay proseso ng pagpapadala at pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng simbolikong cues na maaring berbal o di berbal.I.

pagmulagat. Ito ay ginagamitan ng mga tunog at pingasama-samang mga salitang tao na nakapagpapalitan ng mga pahayag o pangungusap sa komunikasyon. kulay. upang tuklasin sa sarili ang kakayahang makapagpapahayag ng ideya dahil ito’y mekanikal lamang at basta lalabas ang .isang anyo o kasanayang komunikasyon.Ito ay isang sistema para sa komunikasyog interpersonal na gumagamit na simbolo. paglelektyur. tunog. pagpapaliatan at pakikipag-uasp sa pamamgitan ng pasalitang pagpapahayag. .ay ang paggamit ng wikang sinasalita o sinusulat. pagsmangot. II.Ito’y isang prosesong pangkaisipan na nangangailangan ng maingat na pagpili at pag-ayos ng kaisipan at karanasang naaayon sa layunin ng nagpapahayag. . BERBAL . ang mga simbolo at senyas. - DI-BERBAL .URI NG KOMUNIKASYON Madaling makikilala ang pagkakaiba ng dalawang uri ng komunikasyon. Ang komunikasyong berbal ay tumutukoy sa lahat ng uri ng nasusulat at sinasalita samantalang ang di-berbal naman au tumutugon sa lahat ng aspetong hindi ginagamitan ng salita. pagtatalumpati.ay isang gawaing nag-uugat mula sa pagtamo ng kasanayan (skill –getting) hanngang ang mga kasanayang ito ay aktwal na magagamit (skill-using). Karaniwang ginagawa sa pag-uusap o dayalog. . pagbabati.ito ay isang multidimensyonal na proseso.ito ay maaring sa paggamitng galaw o kilos ng katawan. paggalaw ng mga mata gaya ng pagkinda. ekspresyon ng mukha gaya ngpagpangiti. pag-aaway at iba pa.ay isang kontinuwum ng mga Gawain sa pagitan ng mekanikal o pormal na aspekto ng pagsulat sa isang banda at nang mas kompleks na Gawain ng paglikha sa kabilang dulo . pag-iling. pagtango. MAKRONG KASANAYAN SA PAGSULAT Katutran at Kahalagahan ng Pagsulat Makrong kasanayan sa pagsulat : . . PROSESO NG PAGSULAT Isang proseso ang pagsusulat at dalawa ang direksyon nito : una. galaw ng mga kamayat iba pang paraang ginagamit upang maipahatid natin ang gusting maiparating. . pagngiwi.

C. pag-eedit at pagsulat muli sa nabuong sulatin.alam ng gustong sabihin. nagkakaroon tayo ng suliranin kung paano at saan kukuha ng mga kailangang impormasyon na siyang pupuno sa mga pahina. Ang pagsulat ay isang prosesong paulit-ulit na pagsulat at pagkatapos ay pagsulat muli hanggang sa mabuo ang sulatin. pagpaplano. Ang proseso ng pagsulat ay hindi lamang nakapokus sa akto ng pagsulat. ikalawa. upang makabuo ng sulating naaayon sa pagkasunod-sunod at pagkakaugnay-ugnayan ng mga kaisipan. Alamin ang tiyak na layunin sa pagsulat at ang tiyak na babasa nito. . Kasangkot ditto ang manunulat sa pag-iisip. B.dito isinagawa ang maingat ng magpatnubay-wasto (proofread) kung kontento na sa nilalaman ng katha. Itama ang maling gramatika at gamit ng mga salita. Ang unang yugto ng pagsulat ay naisasagawa ayon sa sumusunod na paraan: a. Ang gawaing ito ay maaring ginagawa nang isahan o nang pangkatan. Panghuling Pagsulat . pagtatalakay. tama ang baybay ng mga salita. Bago Sumulat (Prewriting) .ito’y aktwal na pagsulat nang tuloy-tuloy na hindi isinaalang-alang ang maaaring pagkakamali. Pagrebisa 2. Pag-eedit D. Pumili ng paksa b. Mga Patnubay sa Huling Pagsulat a. Pagsulat ng Burador (Draft Writing) . bantas at baybay.ang prewriting ay isang istratehiya tungo sa pormal na pagsulat. Sa pagsulat natin ng teksto ay nagsisimula tayo sa isang blankong papel patungo sa isang kumpletong sulatin. MGA YUGTO SA PROSESO NG PAGSULAT A. pagbabasa. pagsusulat. Muling Pagsulat (Rewriting ) 1. Sinasabi niyang mahirap ang magsulat at lalong mahirap ito kung hindi natin alam an gating isusulat. Konsultahin ang diksyunaryo kung nagdududa. pagmamalaking titik sa mga ngalang tangi. Kaya lang. Ito ang unang hakbang na isasagawa sa pagpapaunlad ng paksang isusulat.

al. Komunikasyon sa Akademinkong Filipino. Lededica D. iasaalang-alang ang mga bantas. Paglalathala ng mga napiling sulatinsa pahayagang pangkampus. tama ba ang kayarian ng mga pangungusap ? c. . Cid V. Filipino I Komunikasyon sa Akademikong Filipino. Kabilang sa Gawain ito ang mga sumusunod: • • • • • Pagbabasa sa klase ng kanilang sinulat Pakikinig sa pagbasa ng iba Paggawa ng isang buklet o album ng kalipunan ng mga sinulat Pagdidispley sa bulletin bord na mga naisulat na akda. 2005. BIBLIOGAFI : Alcaraz.b. 2003. al. E. Quezon City: Adriana Printing Co. Manila: Accord Printing Press. Leyson. et. Inc. et.. Paglalathala (Publishing) -ang paglalathala ay pakikibahagi ng nabuong sulatin sa mga target na tagabasa. ang paggamit ng malaking titik sa mga pangangalang pantangi d.

• Saligang-Batas ng 1973 – Ang Batasang Pambansa ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa paglinang at pormal na adopsyon ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging Filipino • Saligang-Batas ng 1987 – Ang Wikang Pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Hanggang hindi nagtatadhana ng iba ang batas. Samantalang nililinang.Kasaysayan Page history last edited by GREG 1 yr ago Mga Probisyong Pangwika sa Saligang-Batas • Saligang-Batas ng Biyak-na-Bato (1896) – Ang Wikang Tagalog ang magiging opisyal na wika ng Pilipinas. ito’y dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika. ang Ingles at Kastila ay patuloy ng gagamiting mga wikang opisyal. Ang Kasaysayan ng Komisyon sa Wikang Filipino . • Saligang-Batas ng 1935 – Ang Kongreso ay gagawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pagpapatibay ng isang wikang pambansa na batay sa isa sa mga umiiral na katutubong wika.

Kultura at Isports sa Palacio del Gobernador. 94 at ang Batas ng Pagbabagong Tatag ng 1947. nang buwagin ang nasabing gusali at nalipat ang noo’y Ministri (ngayo’y Kagawaran) ng Edukasyon. nagkaroon ng silid sa Malacañang. Pagkaraan. nagpalipat-lipat ito: napatira sa Silid Blg. Quezon noong Nobyembre 13. 1937. Noong 1984. Si Jaime C. at noong 1940. Nagbalik ito sa Malacañang noong 1947 bago napunta sa Philippine School at Arts and Trade. 326 ng Kongreso. Maynila. 184 na nilagdaan ng Pangulo ng Komonwelt. de Veyra ang naging unang direktor. lumipat ang SWP sa ikatlo at ikaapat na palapag ng Gusaling LDCI sa kanto ng EDSA at East Avenue. hinirang ng Pangulo ang mga kagawad ng SWP. at ito ay nanahanan sa gusali ng Edukasyon sa Arroceros. Ang naging unang tahanan ng Surian ay ang isang maliit na silid sa Department of Public Information. napunta sa gusali ng UP Alumni sa Padre Faura. si Manuel L.Itinatag ang Surian ng Wikang Pambansa (SWP) alinsunod sa Batas Komonwelt Blg. Ang pangunahing layunin ng Surian ay piliin ang katutubong wika na gagamiting batayan ng pagpapalaganap at pagpapatibay ng wikang pambansa ng Pilipinas. Noong 1942. Lungsod Quezon. Nagkaroon din ito ng opisina sa isang “Japanese Temple” sa kalye Lipa. napunta naman ito sa Philippine Normal School (naging College at ngayo’y University) bago napalipat sa “radio room” ng Mataas na Paaralang Mapa noong 1946.” Noong Enero 13. . inilipat ang pangangasiwa ng SWP sa Kagawaran ng Pagtuturo. nalipat sa Philippine Columbian. 1936. Nang itadhana ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. Ang batas ay pag-alinsunod sa Konstitusyon ng 1935 na nagtatadhanang “ang Kongreso ay gagawa ng hakbang upang linangin at palaganapin ang wikang pambansa sa isang wikang katutubo. Tumagal ito roon ng 34 na taon.

Laurel Street. magugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad. iskolar at linggwista. Nakatuon sa ang komitment sa multilinggwal na adhikain. batay sa nilagdaang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 117 ng Pangulong Corazon C. Ang pagpapabilis ng pagsasakatuparan ng atas ay isinagawa sa pamamagitan ng pagbabalangkas ng mga patakaran. pagpapalaganap at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga wika ng Pilipinas. Petsa Agosto 14. Maynila. ang komisyon sa Wikang Filipino ay nasa ilalim ng Tanggapan ng Pangulo ng Pilipinas at nakabahay sa ikalawang palapag (second floor) ng Gusaling Watson. Aquino. Linangan ng mga Wika sa Pilipinas at Komisyon sa Wikang Filipino RICARDO MA. Mga Naging Direktor/Tagapangulo Surian ng Wikang Pambansa. Guro. 7104 ang Komisyon sa Wikang Filipino. 1991 nang likhain sa bisa ng Batas Republika Blg. 14-g). DURAN NOLASCO(2006-Kasalukuyan). Sa kasalukuyan. ang SWP ay pinalitan ng Linangan ng mga Wika ng Pilipinas na pagkaraan ay binuwag naman nang buuin ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas noong 1987.P. San Miguel. Ang katwiran nito ay ibinatay sa pagiging multilinggwal at pagiging multikultural ng mga Pilipino. 1610 J. Kinikilala ng KWF ang . Sek. mga plano at mga programa ng iniuugnay sa iba’t ibang tanggapang pampamahalaan at maging pribado man (RA 7104.Noong Enero taong 1987. Ang natural na kundisyon ng karaniwang Pilipino at ng karaniwang mamamayan sa daigdig ay hindi lang iisa ang alam na wika. Ang kasalukuyang administrasyon ng KWF ay naniniwala sa napakalaking bentahe ng pagkakaroon ng Pilipinas ng mahigit na 170ng wika sa halip na isang disbentahe. May atas ang Komisyon na magsagawa.

pagkakaunawaan. pinalalakas ang mga kakayahang pang-IT at pampananaliksik. programa para sa endangered languages. nagkakaloob ng mga research grants o tinutulungan ang mga stakeholder na makakuha ng mga research grants. workshop. proyekto sa sa pagmamapa ng mga wika sa Pilipinas. programa sa ponolohiya. Binigyang pagpapahalaga at pansin ang mga rehiyunal na wika sa pamamagitan ng paghanda/pagbuo ng mga diksyunaryong traylinggwal. pinapaganda ang website. at iba pang aktibidad na pang-edukasyon. at ang mga wikang pang-ibayong dagat na tutugon sa pangangailangan ng wika ng malawak na komunikasyon (language of wider communication) at wika ng ugnayang pang-internasyonal. napataas ang kantidad at kalidad ng mga publikasyon. at higit sa lahat sinisikap na magkaroon ng sarili tahanan at gusali ng wika. proyekto sa bibliograpiya ng mga wika sa Pilipinas. ang wikang pambansa para sa pambansang kamalayan. nagtatayo ng mga language councils sa mga rehiyon. programa sa balarila ng Pilipinas. NITA P. Binigyang tuon ang pagpapatibay sa mga proyekto ng mga Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino (PSWF) sa bawat etnolinggwistikong rehiyon na nakabase sa isang pang-estadong unibersidad o kolehiyo. tulad ng mga sumusunod: pinalalakas nito ang mga programa sa leksikograpiya. nagkaroon ito ng mga bagong programa at proyekto. lektyur. etnikong pangangailangan at pang-arawaraw na gamit. pakikipag-ugnayan at pagkakakilanlan.kahalagahan ng mga wikang ginagamit ng mga Pilipino – ang katutubong wika para sa literasiya at edukasyon ng mga mamamayan. pambansang programa sa pagsasalin. . ponetika at ortograpiya. nagdadaos ng mga seminar. Sinisikap ng KWF na itayo ang Library at Archives of Philippine languages. Kaugnay ng bagong bisyon ng KWF. corpus ng mga wika sa Pilipinas. BUENAOBRA (1999-2006) Guro at manunulat.

PINEDA (1970-1999). CECILIO LOPEZ (1954-1955) . atb. Manunulat. Binalikat ang pagsasalin at pananaliksik. ang Wikang Pambansa na batay sa Tagalog ay tinawag na Pilipino.Tagalog Dictionary na sinimulan sa panahon ng panunungkulan ni Cirio H. Panganiban. Nagdaos ng mga pasanayan sa korespondensya opisyal sa buong bansa. Noong 1959. Bunga nito ang paggamit ng wikang pambansa sa mga diploma. Itinatag ang 12 Panrehiyong Sentro ng Wikang Filipino sa buong kapuluan. Nailathala ang English.P. Tatlong rebolusyonaryong pagbabago ang ibinunsod ng SWP sa kanyang pangunguna: ang Edukasyong Bilinggwal noong 1974. JOSE VILLA PANGANIBAN (1955-1970) (1946-1947) Makata. at sinimulan ang talasalitaan ng walong pangunahing wika sa Pilipinas. linggwista at abogada. lexicographer at linggwista.PONCIANO B. pasaporte. guro. ang wikang Filipino na ang nucleus ay Pilipino (na unang inlunsad noong 1983 at naging batayan ng probisyong pangwika ng Konstitusyon ng 1986) at ang Alpabetong Filipino na pinagtibay noong 1987. Pinagtuunan ng pansin ang pagpapaunlad ng wika.

mandudula. Nakapagpalimbag ng mga panayam at inumpisahan ang paggawa ng Diksiyunaryong Tagalog. Pinasimulan ang paghahanda ng mga ispesyalisadong talasalitaan. . Arithmetical and GeometrIcal Terms at iba pa. makata. PANGANIBAN (1948-1954) Manunulat. makata. tulad ng Legal Terms. Binuong muli ang Lupong Sanggunian ng SWP.Iskolar at linggwista. nobelista. lpinagpatuloy ang diksyunaryong pinasimulan ng kanyang sinundan. JULIAN CRUZ BALMACEDA (1947-1948) Mandudula. abogado. CIRIO H. Binigyang-diin ang linggwistika at pinasigla ang makabagong linggwistikong pag-aaral sa wikang pambansa at iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas.

Magkakabisa ang proklamasyong ito dalawang taon matapos itong mapagtibay. iprinoklama ng Pangulong Quezon na ang wikang Tagalog ang magiging batayan ng Wikang Pambansa. nobelista. JAIME C. pinag-aralan ang mga wika sa PIlipinas upang piliin ang isa sa mga ito na magiging batayan ng wikang pambansa. nagkabisa ang Batas Komonwelt Blg. Ang mga dokumento at palatastasan ng pamahalaan ay isinalin at ang opisyal na Gazatte ay inilathala sa wikang pambansa. DE VEYRA (1937-1941) Unang direktor at "tagapagtatag ng wikang pambansa. .LOPE K. ipinag-utos ang pagtuturo ng Wikang pambansa sa lahat ng pampubliko at pribadong paaralan sa buong bansa. Napili ang Tagalog at naghanda ng gramatika at bokabularyo ng nasabing wika na inilathala noong 1940. • Noong 1940. • Simula Hunyo 4. lider manggagawa at pulitiko. mandudula. SANTOS (1941-1946) Makata. Ebolusyon ng Wikang Pambansa • Disyembre 30. 570 na nagproklama na ang Wikang Pambansa na tatawaging Wikang Pambansang Pilipino ay isa nang wikang opisyal. 1946. Nagdaos ng mga seminar at pasanayan sa paggamit ng wikang pambansa sa UP. Pinasigla ang pagsusulat sa wikang pambansa." Sa panahon ng kanyang panunungkulan. PNU at iba pa. 1937.

pinagtibay ng Sanggunian ng SWP ang pinayamang alpabeto.1971. Filipino na ang ngalan ng wikang pambansa. Noong 1940. binuo ni Lope K.• Noong 1959 ibinaba ng Kalihim Jose B. muling nireporma ng SWP ang alpabetong Filipino at mga tuntunin ng palabaybayang Filipino. nabuo ang sumusunodna Alpabetong Filipino. Santos ang Abakada. Matapos ang seryengmga simposyum at sangguniang pulong na dinaluhan ng mga linggwista. na may 28 letra: a b c d e f g h i j k I m n ñ ng o p q r s t u v w x y z . sa kanyang Balarila ng Wlkang Pumbansa. Ito ay bilang pagtugon sa mabilis na pagbabago. Romero ng Edukasyon ang Kautusang Pangkagawaran blg. guro. edukador. manunulat at iskolar ng wika. ang Alibata o Baybayin. na binubuo ng 14 katinig at 3 patinig. bagkus. • Ngayon. Pinalitan ito ng mga Kastila ng alpabetong Romano. 7 na nagsasaad na ang Wikang Pambansa ay tatawagin nang Pilipino upnag mailagan na ang mahabang katawagang “Wikang pambansang Pilipino” o “Wikang Pambansa Batay sa Tagalog”. pagunlad at paglaganap ng wikang pambansa. ito'y may nukleyus. ang Pilipino o Tagalog. Ebolusyon ng Alpabetong Filipino Nang dumating ang mga Kastila noong Dantaon 16. alinsunod sa Konstitusyon ng 1987 na nagtatadhanang "ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. may sarili nang palatitikan ang ating mga ninuno." Ito ay hindi pinaghalu-halong sangkap mula sa iba't ibang katutubong wika. na binubuo ng 31 letra: a b c ch d e f g h i j k 1 11 m n ñ ng o p q r rr s t u v w x v z Kaugnay ng pagbago ng Konstitusyon. na may 20 titik: a b k d e g h i I m n ng o p r s t u w y Noong Oktubre 4.

ñ. Kaugnay nito. Ipinagagamit ang mga ito sa ispeling ng lahat ng hiram na salita anuman ang barayti nito kasama ang hindi pormal at hindi teknikal na barayti. 2007. f. estudyante. nagkaroon ng maraming negatibong reaksyon at feedback mula sa mga guro. x. Gayunpaman.Noong 2001. superbisor sa Filipino at sa mga larangang ito sa buong bansa noong 2007 hanggang 2007. inilabas ng KWF ang borador ng Ortograpiya ng Wikang Pambansa na binuo ng KWF sa pamamagitan ng serye ng mga konsultasyon sa mga guro. . sinasabi na pinaluwag ang paggamit ng walong dagdag na letra. q. Itinaguyod ng rebisyong ito ang leksikal na pagpapayaman ng Filipino sa pamamagitan ng pagluluwag sa panghihiram ng salita at pagsasalin. gamit ang walong karagdagang letra ng alpabeto. ang mga letrang c. magulang at iba pang tagagamit ng wika sa 2001 rebisyon sa ispeling. v. ang pinal na bersyon ng patnubay ay ipalalabas ng KWF bago matapos ang 2007. Sa rebisyong ito. 2006 ang Kagawaran ng Edukasyon sa kahilingan ng KWF ay nagpalabas ng isang memorandum na pansamantalang nagpapatigil sa implementasyon ng “2001 Revisyon ng Alfabeto at patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino”. noong Oktubre 9. karamihan mula sa Ingles at Kastila. dalubhasa sa wika. Noong Agosto. j. z. o iyong tinatawag na karaniwang salita. muling nagkaroon ng rebisyon sa alpabetong Filipino upang tugunan ang patuloy na development at/o istandardisasyon ng sistema ng pagsulat sa Filipino.

O.K.B. ay. Halimbawa: basa. Enerhiya (Energy) .Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. W Pasutsot (sounds produced by exhaling) . M Pangipin (sounds produced by the teeth) .) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . I.nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. . T Panggilagid (sounds produced by the gums) . U Diptonggo (Dipthong) .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. P. N. oy at uy. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) . init [baguhin] Inuulit Ito ay kung inuulit ang kabuuan nito ang isa o higit pang patinig. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . Ng. The mouth and nasal passageway are considered as resonators. Resonador (Resonator) . okoy. E. Artikulador (Articulator) . R. Dalawa ang uri ng pag-uulit. iy. G. Ang Filipino ay may 20 ponema.L. ey. iw.H Mga Patinig: A.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y.D. tulog.Ponolohiya (Phonology) . baliw Kayarian ng mga Salita [baguhin] Payak Ito ay ang salitang-ugat lamang.nagmomodipika ng tunog. Halimbawa (Example): aw. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. Halimbawang salita (Example word): bahaw. bahay.isang makabuluhang tunog.

.[baguhin] Pag-uulit na ganap Ito ay ang inuulit ang salitang-ugat. ni-. Halimbawa: araw-araw gabi-gabi [baguhin] Pag-uulit na di-ganap Ito ay ang inuulit ay bahagi lamang ng salita. [baguhin] Unlapi ito naman ay ang mga salitang mayroong panlapi sa unahan ng salita. (ma-.-an.-han. etc.) [baguhin] Hulapi ito ay mga salita na dinadagdagan ng mga panlapi tulad ng ng -in. Halimbawa: kakanta lalakad lulundag ] [baguhinMaylapi Ito ay binubuo ng salitang-ugat na may isa o higit pang panlapi.

Ito ay bunga ng kakulangan ng pag-uunawa sa kahulugan ng salita at gamit nito sa pangungusap. .2007 RETORIKA MASINING NA PAGPAPAHAYAG Bernales. kailangang maipakita ang pagkakaugnay nila upang maipahayag o maibigay ang tamang diwa o kahulugan ng pangungusap. Hindi sumipot ang kausap ko kahapon. mauunawaan ng tagapakinig at tagabasa kung ano ang ipakahulugan ng nagawang pangungusap.al. Rolando A. talagang naroroon ang diwa na wala talagang nakipagkita kaysa pangalawa na pwede naming magkaroon ng kahulugan na maaring nandyan subalit sa hindi sa pasulpot na paraan. . Maraming salita sa Filipino ang nagkakapalitan ng gamit. nagkakaroon tuloy ng kamalian at hindi malinaw na pagpakahulugan sa mensahe o pahayag. A. ang bawat salitang ginagamit ay may tiyak na kahulugan. Rolando A. Mas makakabuti kung ang salitang sumipot ang gagamitin sapagkat ang salitang yaon ay mas angkop at mas magandang pakinggan at mas maiintindihan at mas maunawaan kung ano and dapat ipabatid. Kapag maayos ang gamit ng salita sa isang pangungusap. Dahil kung pagbabasihan natin ang kahulugan sa unang pangungusap. B.Semantik na Relasyon na Kahulugan ng Salita at Pangungusap . D AKADEMIKONG FILIPINO SA EPEKTIBONG KOMUNIKASYON Bernales. At dahil ditto. REFERENCE: BATAYANG LINGGWISTIKA EDISYON 2005 Irma V. Hindi sumulpot ang kausap ko kahapon. Sa pangungusap. e. Ed. . Maaring magbago ang kahulugan ng isang pahayag kung mali ang gamit ng salita. HALIMBAWA: 1. Ugot. Dahil semantik na relasyon ng kahulugan ng salita at pangungusap ang pinag-uusapan.

Imformativ at Elisiting/ Elisiting at Imformativ Nagpapahayag ng paghingi ng imformasyon at pagbigay ng imformasyon/pagbigay ng imformasyon at paghingi ng imformasyon Hal. ideya. Samakatuwid. Ang mga ideyang nagkaroon ng gayong kapangyarihan ay hindi nananatili lamang sa isipan ng pinanggalingan niyon. pagbibigay ng opinion o reaksyon at iba pa. pagpapaliwanag. gabayan o baguhin ang kapalaran ng mga tao at mga bansa. kailangang maagapan ang mga ito ng isa pang kapangyarihan. Hal. Inilarawan naman nina Greene at Petty. paglalahad. pagtukoy sa mahaagang pangyayari. Ayon kay Webster. Maaari nitong aguhin ang kasaysayan. Hal. Kasi hindi iyunfair di ba? Ilan tayong men dito? 3. Ang mga ideyang nanatili sa isipan ng may likha niyon ay nanatiling inefektibo at kadalasang naglalaho na lamang kalaunan. upang maging lalong makapangyarihan ang mga ideya. Why calls Rizal being a prophet?Alam nyo naman ang .Nasa loob ng pamilya ang interacting and interdependent personalities 2. sa aklat nilang Developing Language Skills ang komunikasyon bilang isang intensyonal o konsyus na paggamit ng anumang simbolong tunog o anumang uri ng simbolo upang makapagpadala ng katotohanan.PAGPAPAHAYAG NG KONSEPTO Makapangyarihan ang isang ideya. Imformativtumutukoy sa pagbibigay ng imformasyon tulad ng pag-uulat. kawili-wili at kaakit-akit URI NG PAGPAPAHAYAG 1. Mga Batayan sa matagumpay na Pagpapahayag • Kahandaan ng sarili • May tiyak na ideya o paksa • Lawak ng kaisipan sa paksa o ideyang nais ipahayag • Epektibo. Elisiting. Iyon ay mga ideyang nakarating sa isipan ng ibang tao at naging makapangyarihang tagapakilos. ang komunikasyon ay ang akto ng pagpapahayag ng ideya sa pamamagitan ng pasalita o pasulat na paraan. damdamin o emosyon mula sa isang indibidwal tungo sa iba.tumutukoy sa paghingi ng sagot sa tanong.ang kapangyarihan ng komunikasyon.

So.nagpapahayag ng pag-aalinlangan o hangaring nais mangyari sa hinaharap. galit. Hal.propeta noon at ngayon ay iba.nagpapakitya ng mga pahayag na nagpapahiwatig ng pagsisimula. 7. Gusto kong makapagtapos ng pag-aaral to help my family. pagbibiro at iba pa.ito ay tuwirang pagsipi o pagbigkas ng pahayag ng isang tao. Direktiv ito ay nagpapahayag ng pag-uutos o pakikiusap. Pag-uulit –nagpapahayag ng pagbibigay-diin o paglilinaw sa mensahe o pagtanggap sa mensahe Hal. 6. Do you have any reactions? Me reaksyon ba? Narinig mo ba ako. paghanga. Kontak.” Sabi nila. Sabi na “ what men can do women can do. “there is something inside. Well. 5. Hal. He’s cute parang siyang si Rainer Castillo. Direktang Pahayag. Hal. Expresiv. maybe he said it kasi nabigla lang siya. Hal. pagsang-ayon. What? Pakiulit mo. pagpapanatili at pagwawakas ng isang usapan Hal. Do you hear me? 8. hindi naman siya ang gumawa noon. . pagsalungat. ganito ang gagawin natin. Inferring.” 9. 4.nagpapahayag ng positivo o negatibong saloobin gaya ng tuwa. Actually.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful