Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Filipino

Wika • Sistema ng komunikasyon sa pagitan ng mga tao sa pamamagitan ng mga pasulat o pasalitang simbulo (Webster, 1974) • Masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo upang magamit ng mga taong kabilang sa isang kultura (Henry Gleason) Mga Teorya ng Pinagmulan ng Wika 1. Teoryang Bow-wow – ang wika ay mula sa panggagaya sa mga tunog ng kalikasan 2. Teoryang Pooh-pooh – unang natutong magsalita ang mga tao nang hindi sinasadya ay napabulalas sila bunga ng mga masisidhing damdamin tulad ng sakit, tuwa, sarap, kalungkutan, takot, pagkabigla at iba pa 3. Teoryang Yo-he-ho – natutong magsalita ang tao bunga ng kanyang pwersang pisikal 4. Teoryang Ta-ra-ra-boom-de-ay – ang wika ng tao ay nag-ugat sa mga tunog na kanilang nililikha sa mga ritwal na kalauna’y nagpapabagu-bago at nilapatan ng iba’t ibang kahulugan. 5. Teoryang Ta-ta – ang kumpas o galaw ng kamay ng tao na kanyang ginagawa sa bawat partikular na okasyon ay ginaya ng dila at naging sanhi ng pagkatuto ng taong lumikha ng tunog at kalauna’y nagsalita 6. Teoryang Dingdong – nagkaroon ng wika ang tao sa pamamagitan ng mga tunog na nalilikha ng mga bagay-bagay sa paligid Ang Wikang Filipino • 1973 – Sa Saligang-Batas, Artikulo XV: … Ang Pambansang Asamblea ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pormal na adapsyon ng panlahat na Wikang Pambansa na makikilalang Filipino. • 1987 – Pinagtibay ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas. Sa Artikulo XIV, Seksyon 6-9, nasasaad ang sumusunod: Sek. 6. Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Ang Filipino ay ang katutubong wika na ginagamit sa buong Pilipinas bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Katulad ng iba pang wikang buhay, ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika sa Pilipinas at mga di-katutubong wika at ebolusyon ng iba’t ibang barayti ng wika para sa iba’t ibang saligang sosyal, at para sa mga paksa ng talakayan at iskolarling pagpapahayag. Kalikasan at Istraktura ng Wikang Filipino Ponolohiya o palatunugan – pag-aaral sa iba’t ibang tunog at wastong bigkas na ginagamit sa pagsasalita Ponema – tumutukoy sa mga makahulugang tunog ng isang wika Ponemang segmental - may 21 ponema ang wikang Filipino - 16 katinig (p,b,m,t,d,n,s,l,r,y,k,g,w,_,_) - 5 patinig (i, e, a, o, u) Ponemang Suprasegmental 1. Diin – ang lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig 2. Haba – ang haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig 3. Tono – ang pagbaba at pagtaas sa bigkas ng pantig 4. Hinto – ang pansamantalang pagtigil sa pagsasalita Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng isang salita o morpema Mga Uri ng Morpema 1. Ponema – halimbawa nito ay ang /o/ at /a/ na maaaring mangahulugan ng kasarian Hal. maestro vs maestro Abugado vs abugada Paulo vs Paula

1

s. Payak . Maaaring malipat ng isa o dalawang pantig ang diin patungong huling pantig o maaaring malipat ng pantig patungong unahan ng salita. Paglilipat-diin – may mga salitang nagbabago ng diin kapag nilalapian. pangatnig.+ dunong – madunong lapad + -an = lapadan = laparan tawid + -in = tawidin = tawirin dugo + an = duguan Mabango = mabangung-mabango 3. Salitang-ugat – mga payak na salita dahil walang panlapi Hal. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita Hal. asimilasyong parsyal o di-ganap: . Pangkayarian – walang kahulugan sa ganang sarili at kailangang Makita sa isang kayarian o konteksto upang maging makahulugan Hal. [pang] + paaralan = pampaaralan [pang] + bayan = pambayan . mata payong ligaya 3. [pang] + palo = pampalo = pamalo [pang] + tali = pantali = panali \ 2. Asimilasyon a. pangngalan. Panlapi – maaaring unlapi. pang-angkop. tagagawa ng kilos o pagpaparami. walang panlapi. ang /ng/ ay nagiging /m/ Hal. aalis matataas magtataho pupunta masasaya naglalakad Kayarian ng mga Salita 1.tumutukoy sa anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensya ng kaligiran nito 1. aklat baha ganda bait b. [pang] + dikdik = pandikdik [pang] + taksi = pantaksi b. takip + -an = takipan = takpan Kitil + -in = kitilin = kitlin 5. panghalip. Pagkakaltas ng ponema – nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.salitang ugat lamang. pananda Mga Pagbabagong Morpoponemiko . gitlapi. t/ Hal. umalis pinayungan taasan Ang morpema ay maaaring ring: 1. -in + lipad = nilipad -in + yaya = niyaya 4. Metatesis – kapag ang salitang ugat na nagsisimula sa /l/ o /y/ ay nilalagyan ng gitylaping –in. pang-abay 2.+ dapat = marapat ma. ang /i/ at /n/ ay nagkakapalitan ng posisyon Hal.nagiging /n/ kung ang kasunod ay aliman sa mga sumusunod na ponema: /d.2. 2 . ma. r. Hal. May kahulugang leksikal – kung ang salita ay pangnilalaman Hal.+ SAma + -han = kasamaHAN laRO + -an = laruAN (lugar) 6. nawawala pa rin ang unang ponema ng nilalapiang salita dahil sa ito ay inaasimila o napapaloob na sa sinusundang ponema Hal. pandiwa. asimilasyong ganap: bukod sa pagbabagong nagaganap sa ponemang /ng/. hulapi Hal. /o/ = /u/ Hal. Ang pag-uulit na ito ay maaaring magpahiwatig ng kilos na ginagawa o gagawin pa lamang. pang-uri. Reduplikasyon – pag-uulit ng pantig ng salita.kung ang isang panlapi o salita ay nagtatapos sa /ng/ ay ikinakabit sa isang salitang ugat na nagsisimula sa /p/ o /b/. Hal. /d/ = /r/ Hal. BAsa + -hin = baSAhin Ka. l. pang-ukol. Pagpapalit ng ponema – may mga ponemang nagbabago o napapalitan sa pagbubuo ng mga salita a. Hal.

pulot-gata hampas-lupa ningas-kugon Sintaksis – pag-aaral sa iba’t ibang kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap Sugnay – kalipunan ng mga salitang may simuno at panag-uri na maaaring may buong diwa o di-buong diwa 1. 5. Dahil sa baha Parirala – lipon ng salitang walang simuno at panaguri Uri ng Pangungusap A. pagbibigay-galang atbp. Maaga pa. silid-aklatan bahay-ampunan batang-lansangan b. Payak – nagpapahayag ng iisang kaisipan Hal. Si ate ay nagwawalis sa sala habang si kuya ay nagdidilig ng halaman sa hardin. Pag-uulit na ganap Hal. Sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin Hal. Patanong – naghahayag ng isang katanungan o pag-uusisa Hal. Ayon sa pangungusap na walang paksa 1. Mayroong handaan roon. Langkapan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di-makapag-iisa Hal. Eksistensyal – nagpapahayag ng pagka-mayroon Hal. Kayganda ng babaeng iyon! 3. B. Magandang gabi. Ayon sa gamit ng pangungusap na may paksa 1. 3. Ang sapatos niya ay bagong bili kaya ingat na ingat siya na huwag itong maputikan. Maganda ang tanawin sa Tagaytay. Ayon sa kayarian o anyo ng pangungusap na may paksa 1. Pamanahon – nagsasabi ng oras o uri ng panahon Hal. Hugnayan – binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di makapag-iisa Hal. Siya ay naglilinis 2. Aray! 4. Tambalang ganap Hal. Sugnay na di-makapag-iisa – may simuno at panaguri ngunit walang buong diwa Hal. Tambalan – dalawang salitang pinagsama para makabuo ng isang salita a. 3 . 3. Paturol o pasalaysay – nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari Hal. araw-araw magbahay-bahay usung-uso b. Pormularyong panlipunan – mga nakagawiang pagbati.2. Inuulit – kung ang kabuuan nito o isa o higit pang pantig sa dakong unahan ay inuulit a. 2. Pumasok ka kahapon? 4. Pautos – nagbibigay ng utos o kahilingan Hal. Ang aso ay tumatahol. Padamdam – nagpapakita ng matinding damdamin Hal. 4. Tambalan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig Hal. Pahanga – nagsasaad ng damdaming paghanga Hal. Sugnay na makapag-iisa – may simuno at panag-uri na may diwa Hal. aawit giginhawa bali-baligtad 3. 2. Lagot ka! Ibinagsak mo ang cellphone ni nanay! C. Pinatawad ni Nestor ang kanyang mga kapatid at sila’y sama-samang umuwi upang makasamang muli ang kanilang ama. Kumuha ka ng plato. Hal. 2. Tambalang di-ganap Hal. Pag-uulit na di-ganap o parsyal Hal.

Maramihan o lansakan – pinagsasama-sama ang mga bagay na magkakatulad Hal. hari. tatay.ginagamitan din ng mga pamilang na dalawa Hal. Ayon sa kailanan 1. Nilalagnat sa hapon ang may TB. tandang. pag-ibig. kadalasan ding lalaki ang mga pangalang tunog “o” Hal. kasalan B. bagay. Patalinghaga – hindi tuwirang patungkol sa bagay na pinangangalanan at sa halip ay inihahambing lamang sa bagay na kamukha o katulad Hal. pari. barbero 2. ang baso. kambal. bagay. kasangkapan a. hukbo. manong. Zabarte. hayop.Bahagi ng Pananalita I. aklat D. ‘pag-‘. Panlalaki – tumutukoy sa tao o hayop na lalaki. ‘pang-‘. Ayon sa katangian 1. kadalasan ding babae ang mga pangalang tunog “a” Hal. o ‘-han’ Hal. sangkatauhan E. kapuluan. Pambabae – tumutukoy sa tao o hayop na babae. hayop. kabataan. Basal – tumutukoy sa mga abstraktong konsepto. Di-palansak – tumutukoy lamang sa bagay na isinasaalang-alang Hal. dalawang aso 3. Walang kasarian – tumutukoy sa bagay na walang buhay Hal. pook at pangyayari A. pagkain. pagmamahal 3. kapatid. ka siya kita. Mongol. hayop. buwig. Palansak – tumutukoys sa iisang uri ng tao o bagay Hal. tayo kayo sila Anyong ng (paukol) ko mo niya natin ninyo nila Anyong sa (paari) akin iyo kanya atin inyo kanila 4 . guro. pasahero. aso. pera. Di-tiyak – maaaring panlalaki o pambabae Hal. Araw ng mga Puso 2. diwa o kaisipan Hal. estudyante. kapuluan b. pulo 2. reyna. Dalawahan . doktora 3. Panghalip . Isahan – ginagamitan din ng mga pamilang na isa Hal. Ano ang dala (dinala) mo? 4. dumalaga. Malapang-uri – nagbibigay ng tiyak na kaurian kapag kapwa sa pangalan Hal. Tahas – tumutukoy sa bagay na materyal Hal. tumpok. madre. payabangan 3. Ayon sa katuturan 1. patatas. pangyayari Hal. Jing. II. Panao – pamalit sa pangalan ng tao Panauhan Isahan (kumakausap) Una Ikalawa Ikatlo Dalawahan (kinakausap) Una Ikalawa Ikatlo Anyong ang (palagyo) ako ikaw. kumpol.mga salita na pamalit sa pangngalan A. ngunit maaari ring gumanap ito bilang: 1. Malapandiwa – nagsisimula sa ‘pa-‘. saging. Malapandiwari – alangang pandiwa at alangang pang-uri Hal. guro. pag-asa. hayop. pangyayari Hal. Ayon sa kasarian 1. isang bote 2. papel. tao. dalagang anak 2. lapis. bagay. o iba’t ibang anyo nito ay may kasamang ‘-an’. buwaya (imbis na pulitiko). sundalo. nanay. karaniwang nagiging simuno o layunin ang pangngalan sa pangungusap. langit (imbis na ligaya) C. bote. Ayon sa katungkulan. Pantangi – nagsisimula sa malaking titik na tumutukoy sa tiyak na ngalan ng tao. bulaklak. Tagpi. pagandahan. Pambalana – nagsisimula sa maliliit na titik na tumutukoy sa karaniwan o pangkalahatang ngalan ng tao. puno. Pangngalan – tumutukoy sa tao. Malapang-abay – nauukol sa panahon na bahagi ng isang araw o gabi Hal. pasyalan. kapit-bahay 4. gamut.

b. Layon – Kinain ng bata ang suman at manggang hinog. Anyong ang a. 3. Magkakalahi tayong lahat. Kayarian 1. kailan. magkano. Maylapi – makatao. 2. bagay. paano. Tambalan – kulay-abo. Anyong ng a. 5. ilanman. malapit sa nakikinig – iyan. 3. kapit-tuko. 3. anuman. 2. gumagamit ng mga panlaping magka. 1. Panaklaw – sumasaklaw sa kaisahan. naipapakita sa pamamgitan ng pantukoy na mga.o sa paggamit ng salitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa Hal. lahat. ka. C. Nagdarasal ang mag-anak ngayon. Pang-uri – nagsasaad ng katangian o uri ng tao. Maramihan – higit sa dalawa ang inilalarawan. 6. Dalawahan – dalawa ang inilalarawan. gumagamit ng mga panlaping ma. hayop. Kagamitan – Ipinampunas ko ng lababo ang puting basahan. Pamatlig – pumapalit sa ngalan ng tao. Direksyunal – Nagtungo sila sa Bicol. Panahunan (tense) Hal. Malalaki at matataba ang alagang baboy niya. Kalahi ko siya. Sanhi – Ipinagkasakit niya ang pagpapatuyo ng pawis sa likod. doon C. mataas. Isahan – iisa lamang ang inilalarawan. Pandiwa – nagsasaad ng kilos o nagbibigay buhay sa pangungusap A. B. sinuman. kailanman D. balu-baluktot. Siya ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. Pananong – pamalit sa ngalan ng tao at bagay na ginagamit sa pagtatanong Isahan Maramihan sino sinu-sino ano anu-ano alin alin-alin kanino kani-kanino Iba pa: bakit. magkasing Hal. malapit sa nagsasalita – ito. b. isa. Nagdasal na ang mag-anak. Magdarasal na ang mga mag-anak. bagay. ilan III. 1. Ang aklat para sa mga guro ay tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. tamad 2. Payak – gutom. na tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap A. butas-butas. (Imperpektibo) 3. Tagaganap – Kumain ng suman at manggang hinog ang bata. (Kontemplatibo) B. 4. Tagatanggap – Ibinili ko ng bagong aklat si Nehya.Maramihan (pinag-uusapan) Una kami Ikalawa kayo Ikatlo sila namin ninyo nila amin inyo kanila Halimbawa: 1. dami o kalahatan ng tinutukoy Hal. pook na itinuturo 3 kategorya 1. b. 2. Pokus – ang tawag sa kaugnayan ng pandiwa sa simuno ng pangungusap Hal. Ang aklat para sa kanila tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. Ang Unang Ginang ng bansa ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. galit. lunan atbp. Malalaki at matataba ang alagang baboy ni Mang Cesar. dito 2. (Perpektibo) 2. kalahi 3. Inuulit – puting-puti. Anyong sa a. IV. maliliit 4. o sa pag-uulit ng pantig na ka sa mga panlaping magka at magkasing. malayo sa kapwa nagsasalita at nakikinig – iyon. Kaantasan 5 . tanan. gaano . kalatog-pinggan B. Magkalahi kaming dalawa. diyan 3. Ganapan – Pinagtamnan ng gulay an gaming bakuran. Kailanan 1. pang Hal. 7.

pinakatanyag. pangalawa. maliit-liit 3. Pamukod – o 5. Hambingan – naghahambing ng dalawang tao. sadyang. nang kaunti o sa pag-uulit ng salitang ugat o dalawang pantig nito Hal. Panunuran – una. saka. kayputi. pangatlo… V. kung 4. kay. Panubali – pag. Malayo ang Kalinga kaysa Baguio kung manggagaling ka sa Maynila. Panukdulan – gumagamit ng mga panlaping pinaka. ikalawa. Pamanahon – nagsasabi kung kailan naganap ang kilos Hal.1. Pang-agam – nagsasaad ng walang katiyakan ng isang kilos Hal. Panang-ayon – naghahayag ng pagsang-ayon Hal. Katamtamang antas – naipakikita sa pamamgitan ng paggamit ng mga salitang medyo. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan o saang pook ang pangyayarihan ng kilos Hal. talaga H. Ang mga ala-alang ito ay para sa iyong ina. labing-isa…dalawampu 2. Panulad – naghahambing ng kilos o galaw ng pandiwa o pang-uri Hal. sa lahat ng ito 6 . mabagal D. Panapos – at sa wakas. ikatlo… pang-una. lagi. walang kasing Hal. Pahambing na magkatulad – pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. minsan. pagkabait. walang kasing sungit E. Pang-ukol – nag-uugnay sa pangngalan o panghalip sa ibang mga salita sa pangungusap 1. B. Panimbang – at. sa Hal. hindi. masyado. oo. tulad. bagay. lubhang kaawa-awa D. paris. Ang alagang aso ay pumanhok ng (sa) bahay. 3. sing. gumagamit ng mga salitang paghahambing tulad ng kaysa. dati. di gaano Hal. Pamaraan – naglalarawan kung paano naganap ang kilos Hal. kahapon. Lantay – karaniwang anyo ng pang-uri Hal. marahan. Ayon sa balita. ngayon. Pangatnig – nag-uugnay sa kapwa salita. kamukha. Panlinaw – samakatwid. sobrang mahiyain. Di-magkatulad – ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. talaga Hal. doon. nagkaroon daw ng mahigpit na pagtatalo sa Kongreso. kasingganda. bagaman 3. ayon sa Hal. kapwa mabait 2. pook 1. Pananggi – nagsasaad ng hindi pagsang-ayon o pagtanggi Hal. Pamilang na patakaran o pamilang na cardinal – isa…sampu. mayaman. pagka. kapwa Hal. Paninsay – ngunit. Pang-ukol na sa isang salita – ng. bukas. totoo. siguro. Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng paggamit ng mga panlaping napaka. Pang-abay – nagbibigay turing sa pandiwa. makalawa. gumagamit ng panlaping ka. marahil. kung gayon 7. patakbo. napakaganda. at pampanulad tulad ng gaya. tunay. mapula-pula. bahagya. Pang-ukol na dalawang salita – para sa. Ang pagkain ay inilagay na sa mesa. Pananhi – dahil. huwag G. bihira. sapat ang benta E. sa kusina) C. 2. kagabi B. medyo hilaw. palabiro 2. d -gaya. dito. higit Mga Pang-ugnay A. sapagkat 6. tila F. Panggaano – o pampanukat na sumasahot sa tanong na magkano/gaano Hal. maganda. pang-uri at iba pang pang-abay A. sa (sa kantina. lalo. sing. ayaw. Pamilang – ibinibilang sa mga pang-uri ang mga pamilanhg dahil ginagamit na panuring ng pangngalan o panghalip 1. parirala at sugnay 1. maitim nang bahagya. nag… an. di tulad. at saka 2. mga salitang lubha.

Pang-abay na pamaraan Hal. Ang mag-aaral ay iskolar. o senaryo Mga Uri ng Paglalarawan 1. C. lamang. b. Nagluto si Pining para sa mga bata. sana. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay Batayang pangungusap: Umalis ang mag-anak. kaya. Ang mag-aaral na babae ay iskolar. nga. yata B. Pangangatwiran (Argumentative) – panghihikayat sa iba na tanggapin ang katotohanan o kawastuan ng isang paninindigan o di kaya’y baguhin ang kanilang pag-iisip o impluwensyahan ang kanilang paguugali at pagkilos sa pamamagitan ng makatwirang pahayag ************************** Inihanda ni: Lourdes Zorilla-Hinampas Guro sa Filipino 7 . c. 3. 4. pa. Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito. Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat. ho. 1. Kaganapang layon Hal. pala. 3. Kaganapang tagaganap Hal. 6. man. Patalilis na umalis agad ang mag-anak. Ang matalinong mag-aaral ay iskolar. Karaniwang pang-uri Hal. lang. Umalis agad ang mag-anak. Pariralang panuring Hal.Pagpapalawak ng Pangungusap A. Mga paningit o ingklitik Hal. muna. Konkreto/karaniwan/obhetibo 2. Namili ng mga alahas si Josefina. a. Mga kaganapan ng pandiwa 1. 4. 2. Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. Kaganapang tagatanggap Hal. daw/raw. Ibang bahagi ng pananalita na gumaganap ng tungkulin ng pang-uri a. kasi. naman. Kaganapang kagamitan Hal. Pandiwang ginagamit na panuring Hal. 2. tuloy. b. Panghalip na ginagamit na panuring Hal. insidente. ba. Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. Masining 3. Tumakbo ang criminal patungo sa liblib na pook na iyon. 7. Pagsasalaysay (Narrative) – nagkukwento ng isang pangyayari o kawil ng pangyayari D. Paglalahad (Expository) – pagpapaliwanag ng obhetibo o walang pagkampi na may sapat na detalye na pawing pampapalawak ng kaalaman sa paksang binibigyang-linaw nang lubos na mauunawaan ng may interes B. Kaganapang direksyunal Hal. 5. po. Ang mag-aaral na babaeng iyon ay iskolar. bagay. Pangngalang ginagamit na panuring Hal. Pang-abay na pamanahon Hal. Kaganapang ganapan Hal. Paglalarawan (Descriptive) – pagpapakita ng kaanyuan at kabuuan ng tao. Kaganapang sanhi Hal. sitwasyon. din/rin na. Teknikal C. Ang mag-aaral na babaeng iyon na nagtatalumpati ay iskolar. Ang matalinong mag-aaral sa klase ay iskolar. Mga panuring Batayang pangungusap. Apat na Uri ng Pagpapahayag A.

kaugalian. Tulang pandulaan 2. Epiko – mahahabang tulang pasalaysay na inaawit o binigkas nang taimtim at nahihingil sa mga mahiwagang pangyayari at kabayanihan a. diona – kasal o panliligaw c. na inunlapian ng pang (pan) at hinulapian ng an. Salawikain at kasabihan – ang salawikain ay nagbibigay ng aral samantala ang kasabihan ay patulang taludtod na naghahayag ng pang-araw-araw na katotohanan ng buhay 3. Indarapatra at Sulayman (Mindanao) d. tungkol sa karanasan ng mga tao 2. Pasyon – ang unang pasyon ay akda ni Gaspar Aquino de Belen noong 1704 d. Katangian 1. Torogi (Igorot) h. ito ay tinatawag na malayang taludturan Mga Uri a. may tugmaan o ritma 6. Panitikan Bago Dumating ang mga Mananakop (-1564) A. Mga Akdang Panrelihiyon 1. Urbana at Feliza – isang epistolaryo na isinulat ni Modesto de Castro noong 8 . Lam-ang (Ilokano) b. Kwentong-bayan a. sambotani –tagumpay g. tradisyon. oyayi – pagpapatulog ng sanggol (lullaby) d. Prosa a.Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Panitikan Panitikan – mula sa salitang titik. panumbas ito sa wikang Tagalog sa salitang literature na galing sa wikang Ingles na nangangahulugang letra o titik koleksyon ng mga akdang oral (sinasalita) at nakalimbag tungkol sa pamumuhay. patotodan (Bicol). dalit – pagpuri o pagsamba e. kung walang sukat at tugma. Bugtong (Tagalog). isang salaysay sa Bibliya mula sa Griyego c. Anyo ng Panitikan 1. esteryotipiko ang mga tauhan 5. Pabula – kwento na ang pangunahing tauhan ay hayop B. Pasalaysay c. Patula – masining na pagsasama-sama ng mga salita upang makabuo ng mga taludtod na may sukat at tugma. Awiting-bayan a. Hinilawod (Hiligaynon) f. paniniwala ng mga tao at hinggil sa bagay-bagay sa daigdig repleksyon ng reyalidad ng lipunan Dalawang Anyo ng Panitikan 1. Tuluyan – maluwag na pagsasama-sama ng mga salita sa katutubong takbo ng pangungusap I. Ibalon (Bicol) c. kumintang – pakikidigma f.kwento tungkol sa pinagmulan ng mga bagay-bagay at lugar c. Mito – kwento tungkol sa pinagmulan ng daigdig at Bathala b. pabitla (Pangasinan). burbutia (Ilocano). naglalaman ng mga dasal b. pag-aari ng buong pamayanan ang mga akda II. Tulang sagutan o patnigan d. Hudhud (Ifugao) g. kultura. Liriko o tula ng damdamin b. ang wika ay wika ng pang-araw-araw na pamumuhay 3. huhulaan (Eastern Visayas) 2. kundiman – awit ng pag-ibig 5. Alamat . Panitikan sa Panahon ng mga Espanyol (1565-1898) A. Barlaan at Josaphat – inilimbag ni Antonio de Borja noong 1708 at 1712 ang kanyang salin sa Tagalog. Doctrina Cristiana en Lengua Espanola y Tagala (1593) – kauna-unahang akda tungkol sa relihiyon na nalimbag sa Pilipinas. may tendensiya na magpaulit-ulit 4. Darangan (Mindanao) 4. talindaw – pamamangka b. Alim(Ifugao) e.

ang pugutan ang kasukdulan ng palabas k. Jose Rizal (mangagamot at manunulat) 1) Sanaysay (Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon. Mga Propagandista a.ladino 2. Kilusang Propaganda (1872-1895) 1. Hangarin: a. walong pantig ang bawat taludtod. Francisco Baltazar – “Balagtas”. Gawing Pilipino ang kura paroko e. nagpapagalaw ng mga anino ng mga pira-pirasong kartong hugis-tao na sinasabayan ng salita g. La Solidaridad – opisyal na pahayagan 3. Mga Bantog na Makata/Manunulat 1. Korido – patula ang pagkakasulat pero paawit kung binibigkas. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (octosyllabic quatrains) c. Panuluyan – ginagawa tuwing gabi ng Dis. Jose dela Cruz – “Husing Sisiw”. Kalayaang pangkatauhan 2. Mi Ultimo Adios) 4) Dula (El Consejo de los Dioses) b. 9 . Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas c. Moriones – nakasuot ng unipormeng pangsundalo ng mga Romano at nakamaskara. 24. Karilyo – isang uri ng libangan ng mga tao kung tumatamang madilim ang gabi ng kapistahan ng isang bayan. La India Elegante y El Negrito Amante. del Pilar (abugado at mamamahayag) – kilala sa bansag na Plaridel. paghahanap ni Santa Elena sa krus na pinagpakuan kay Hesus d. Tomas Pinpin – Ang Librong Pag-aaralan ng mga Tagalog ng Wikang Castila 3. Pedro Bukaneg . Ananias Zorilla – 7. Eulogio Julian de Tandiama * May Bagyo Mat May Rilim (1605) C. Pangangaluluwa – ginagawa sa Araw ng mga Patay B. Orosman at Zafira 6. Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino. Ibalik ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Korte ng Espanya d. Panulaan a. kilalang katha: Historia Famoso ni Bernardo Carpio at Doce Pares de Francia 5. Marcelo H. Salubong – ginagawa tuwing Pasko ng Pagkabuhay. Pagkakapantay-pantay sa harap ng batas’ b. Drama a. Senakulo – dulang nagsasalaysay ng buhay at kamatayan ni Hesus c. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (dodecasyllabic quatrains) d. Tulang Ladino – nakasulat ang tula sa dalawang wika (Tagalog at Espanyol) b. Duplo o ensilada – patulang pagtatalo na ginagawa bilang pang-aliw sa namatayan Mga kabilang sa Duplo 1) hari o punong halaman 2) belyako (lalaki) 3) belyaka (babae) 4) duke 5) konde (tagapayo) 6) reyna 7) berdugo (tagaganap ng hatol) 3. pagkikita ni Hesus at Maria j. El Filibusterismo) 3) Tula (Sa Aking mga Kababata. Fernando Bagong Banta – Memorial dela Vida Cristiana 4. Dalit – awit para kay Maria b. Komedya o Moro-moro – naglalarawan ng pakikipag[alaban ng Espanya sa mga Moro (Muslim) f. ipinapakita ang paghahanap ni Maria sa sabsaban i. Sarswela – melodramang may kasamang awit at tugtog *Jaguar con Fuego (1878) – unang sarswela h. kilalang katha: Florante at Laura. Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon) 2) Nobela (Noli me Tangere.1855 2. Awit – katulad ng korido ang kaibahan lang ay sampung pantig ang bawat taludtod. Tibag – pagtatanghal kung buwan ng Mayo.

Roman Reyes – Pusong Walang Pag-ibig (1910). Juan C. Apolinario Mabini (Dakilang Lumpo) – El Desarollo y Caida de la Republika Filipina (Ang Pataas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino). Juan Abad – Tanikalang Guinto (1902) 4. Katungkulan Gagawin ng mga Anak ng Bayan (Kartilya). Pedro Serrano Laktaw (guro at leksikograpo) k. Jose Alejandrino (inhinyero) j. Faustino Aguilar – Pinaglahuan (1907). Inigo Ed. Jose M. Mariano Ponce (mananalaysay) e. Arturo Rotor – The Wound and the Scar (1937) 3. Juan Matapang Cruz – Hindi Aco Patay (1903) 3. Benigno R. Arguilla – How my Brother Leon Brought a Wife and Other Stories (1941) 4. Dominador Gomez (manggagamot at mananalumpati) D. Tula 1. Panahon ng KKK (Kagalang-galangang Kataas-taasang Katipunan ng mga Anak ng Bayan) 1. Nena at Neneng 5. Lope K. Rosario – Ama ng Maikling Kwentong Tagalog. Juan Luna (pintor) f. Pangginggera (1912) isang tula 8. Leona Florentino – makatang Ilokano III. sibiko (maging mapagtanggol sa mga mahihirap at naaapi) 2. Valeriano Hernandez-Pena – “Ama ng Nobelang Tagalog”. Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog b. Pedro Paterno (abogado at manunulat) – Ninay (nobela) h. * 1924 – Balagtasan 10 . Guerrero – Wanted: A Chapero (1940). Gabriel Beato Francisco – Fulgencia Galbillo (1907). Laya – His Native Soil (1941) 7. Guerrero – Crisalidas 2. Panahon ng Amerikano (1898-1945) A. pulitika (mahiwalay ang Pilipinas sa Espanya) b. Lalaking Uliran o Tulisan (1914). Bagong Dalaga (sequel) 6. Carlos Bulosan – America is in the Heart (1946) D. Santos – Banaag at Sikat (1904). Andres Bonifacio (Ama ng Katipunan) – Pag-ibig sa Tinubuang Lupa. Aurelio Tolentino – Kahapon. Emilio Jacinto (Utak ng Katipunan) – Kartilya ng Katipunan. Nobela 1. Pedro Gatmaitan – Tungkos ng Alaala 6. Manuel E. kilala sa sagisag na Katabay 3. Panganiban (mananaling-wika at mananalaysay) i. LIwanag at Dilim. Mga Katipunero a. Ngayon at Bukas (1903) 5. kilala rin bilang Dimas-ilaw (manunulat) at Pingkian (Katipunan) c. Graciano Lopez Jaena (mananalumpati at kritiko) – Fray Botod (nobela) d. Iba pang manunulat a. Jose Garcia Villa – Footnote to Youth and Other Stories (1931) 2. Frustrations (1944) B. moral (maturuan ng katatagan at kagandahang-asal ang mamamayan nang malayo sa pagiging panatiko) c. Regalado – Madaling Araw (1909). Walang Sugat (1902) 2. Sampagitang Walang Bango (1918) 3.Pentelicas 3. Fernando Ma. Deogracias A. Jose Corazon de Jesus – kilala bilang Huseng Batute. Dula 1. Hangarin: a. The Forsaken House (1940). Cecilio Apotol . Ramos – 5. Wilfrido Ma. Dolores Manapat at Pupdoh 1) Dasalan at Tocsohan 2) Aba Ginoong Barya c. Mga Gintong Dahon. Patricio Mariano – Anak ng Dagat (1922) 6. Isabelo delos Reyes (poklorista at mamamahayag) l. Juan Lauro Arsciwals 4. Alfaro (1909) 2. Sa Dakong Silangan C. Capitan Bensio (1907). Maikling Kwento 1.Peping Dilat. Jesus Balmori – Mi Casa de Nipa 4. Lihim ng Isang Pulo (1926) 9. Severino Reyes (Don Binoy) – kilala sa pagsusulat ng sarswela. El Verdadero Decalogo (Ang Tunay na Sampung Utos). Felix Resurreccion Hidalgo (pintor) g.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful