Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Filipino

Wika • Sistema ng komunikasyon sa pagitan ng mga tao sa pamamagitan ng mga pasulat o pasalitang simbulo (Webster, 1974) • Masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo upang magamit ng mga taong kabilang sa isang kultura (Henry Gleason) Mga Teorya ng Pinagmulan ng Wika 1. Teoryang Bow-wow – ang wika ay mula sa panggagaya sa mga tunog ng kalikasan 2. Teoryang Pooh-pooh – unang natutong magsalita ang mga tao nang hindi sinasadya ay napabulalas sila bunga ng mga masisidhing damdamin tulad ng sakit, tuwa, sarap, kalungkutan, takot, pagkabigla at iba pa 3. Teoryang Yo-he-ho – natutong magsalita ang tao bunga ng kanyang pwersang pisikal 4. Teoryang Ta-ra-ra-boom-de-ay – ang wika ng tao ay nag-ugat sa mga tunog na kanilang nililikha sa mga ritwal na kalauna’y nagpapabagu-bago at nilapatan ng iba’t ibang kahulugan. 5. Teoryang Ta-ta – ang kumpas o galaw ng kamay ng tao na kanyang ginagawa sa bawat partikular na okasyon ay ginaya ng dila at naging sanhi ng pagkatuto ng taong lumikha ng tunog at kalauna’y nagsalita 6. Teoryang Dingdong – nagkaroon ng wika ang tao sa pamamagitan ng mga tunog na nalilikha ng mga bagay-bagay sa paligid Ang Wikang Filipino • 1973 – Sa Saligang-Batas, Artikulo XV: … Ang Pambansang Asamblea ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pormal na adapsyon ng panlahat na Wikang Pambansa na makikilalang Filipino. • 1987 – Pinagtibay ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas. Sa Artikulo XIV, Seksyon 6-9, nasasaad ang sumusunod: Sek. 6. Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Ang Filipino ay ang katutubong wika na ginagamit sa buong Pilipinas bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Katulad ng iba pang wikang buhay, ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika sa Pilipinas at mga di-katutubong wika at ebolusyon ng iba’t ibang barayti ng wika para sa iba’t ibang saligang sosyal, at para sa mga paksa ng talakayan at iskolarling pagpapahayag. Kalikasan at Istraktura ng Wikang Filipino Ponolohiya o palatunugan – pag-aaral sa iba’t ibang tunog at wastong bigkas na ginagamit sa pagsasalita Ponema – tumutukoy sa mga makahulugang tunog ng isang wika Ponemang segmental - may 21 ponema ang wikang Filipino - 16 katinig (p,b,m,t,d,n,s,l,r,y,k,g,w,_,_) - 5 patinig (i, e, a, o, u) Ponemang Suprasegmental 1. Diin – ang lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig 2. Haba – ang haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig 3. Tono – ang pagbaba at pagtaas sa bigkas ng pantig 4. Hinto – ang pansamantalang pagtigil sa pagsasalita Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng isang salita o morpema Mga Uri ng Morpema 1. Ponema – halimbawa nito ay ang /o/ at /a/ na maaaring mangahulugan ng kasarian Hal. maestro vs maestro Abugado vs abugada Paulo vs Paula

1

BAsa + -hin = baSAhin Ka. Salitang-ugat – mga payak na salita dahil walang panlapi Hal. s. Pagpapalit ng ponema – may mga ponemang nagbabago o napapalitan sa pagbubuo ng mga salita a. gitlapi. asimilasyong parsyal o di-ganap: .tumutukoy sa anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensya ng kaligiran nito 1. May kahulugang leksikal – kung ang salita ay pangnilalaman Hal. asimilasyong ganap: bukod sa pagbabagong nagaganap sa ponemang /ng/.salitang ugat lamang. -in + lipad = nilipad -in + yaya = niyaya 4. Asimilasyon a. pang-abay 2. ma. Metatesis – kapag ang salitang ugat na nagsisimula sa /l/ o /y/ ay nilalagyan ng gitylaping –in. t/ Hal. pandiwa. /o/ = /u/ Hal. Maaaring malipat ng isa o dalawang pantig ang diin patungong huling pantig o maaaring malipat ng pantig patungong unahan ng salita.+ dunong – madunong lapad + -an = lapadan = laparan tawid + -in = tawidin = tawirin dugo + an = duguan Mabango = mabangung-mabango 3. nawawala pa rin ang unang ponema ng nilalapiang salita dahil sa ito ay inaasimila o napapaloob na sa sinusundang ponema Hal. tagagawa ng kilos o pagpaparami.+ SAma + -han = kasamaHAN laRO + -an = laruAN (lugar) 6. pananda Mga Pagbabagong Morpoponemiko . pang-ukol. hulapi Hal. r. Hal. pang-angkop. Hal.kung ang isang panlapi o salita ay nagtatapos sa /ng/ ay ikinakabit sa isang salitang ugat na nagsisimula sa /p/ o /b/. Pangkayarian – walang kahulugan sa ganang sarili at kailangang Makita sa isang kayarian o konteksto upang maging makahulugan Hal. panghalip. Paglilipat-diin – may mga salitang nagbabago ng diin kapag nilalapian. Panlapi – maaaring unlapi. [pang] + dikdik = pandikdik [pang] + taksi = pantaksi b. umalis pinayungan taasan Ang morpema ay maaaring ring: 1. Ang pag-uulit na ito ay maaaring magpahiwatig ng kilos na ginagawa o gagawin pa lamang. takip + -an = takipan = takpan Kitil + -in = kitilin = kitlin 5. 2 . Hal. ang /i/ at /n/ ay nagkakapalitan ng posisyon Hal. ang /ng/ ay nagiging /m/ Hal. pang-uri. /d/ = /r/ Hal. Reduplikasyon – pag-uulit ng pantig ng salita. pangatnig. [pang] + palo = pampalo = pamalo [pang] + tali = pantali = panali \ 2.+ dapat = marapat ma. Payak . aalis matataas magtataho pupunta masasaya naglalakad Kayarian ng mga Salita 1. [pang] + paaralan = pampaaralan [pang] + bayan = pambayan . hindi inuulit at walang katambal na ibang salita Hal. mata payong ligaya 3.nagiging /n/ kung ang kasunod ay aliman sa mga sumusunod na ponema: /d. aklat baha ganda bait b.2. Pagkakaltas ng ponema – nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. pangngalan. walang panlapi. l.

2. 5. Ayon sa kayarian o anyo ng pangungusap na may paksa 1. 3 . Tambalang ganap Hal. Paturol o pasalaysay – nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari Hal. Patanong – naghahayag ng isang katanungan o pag-uusisa Hal. Si ate ay nagwawalis sa sala habang si kuya ay nagdidilig ng halaman sa hardin. 3. Hal. Ang aso ay tumatahol. Ayon sa pangungusap na walang paksa 1. pulot-gata hampas-lupa ningas-kugon Sintaksis – pag-aaral sa iba’t ibang kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap Sugnay – kalipunan ng mga salitang may simuno at panag-uri na maaaring may buong diwa o di-buong diwa 1. 4. Mayroong handaan roon. aawit giginhawa bali-baligtad 3. pagbibigay-galang atbp. Hugnayan – binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di makapag-iisa Hal. Siya ay naglilinis 2. Padamdam – nagpapakita ng matinding damdamin Hal. Tambalan – dalawang salitang pinagsama para makabuo ng isang salita a. Payak – nagpapahayag ng iisang kaisipan Hal. Langkapan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di-makapag-iisa Hal. Ayon sa gamit ng pangungusap na may paksa 1. Maganda ang tanawin sa Tagaytay. Dahil sa baha Parirala – lipon ng salitang walang simuno at panaguri Uri ng Pangungusap A. Eksistensyal – nagpapahayag ng pagka-mayroon Hal. Pautos – nagbibigay ng utos o kahilingan Hal. Lagot ka! Ibinagsak mo ang cellphone ni nanay! C. Tambalan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig Hal. Pag-uulit na di-ganap o parsyal Hal. Pag-uulit na ganap Hal.2. Sugnay na di-makapag-iisa – may simuno at panaguri ngunit walang buong diwa Hal. Pormularyong panlipunan – mga nakagawiang pagbati. Ang sapatos niya ay bagong bili kaya ingat na ingat siya na huwag itong maputikan. Aray! 4. araw-araw magbahay-bahay usung-uso b. Kayganda ng babaeng iyon! 3. Pumasok ka kahapon? 4. Pamanahon – nagsasabi ng oras o uri ng panahon Hal. 2. 2. Tambalang di-ganap Hal. Inuulit – kung ang kabuuan nito o isa o higit pang pantig sa dakong unahan ay inuulit a. Kumuha ka ng plato. silid-aklatan bahay-ampunan batang-lansangan b. 3. Pahanga – nagsasaad ng damdaming paghanga Hal. Magandang gabi. Maaga pa. B. Sugnay na makapag-iisa – may simuno at panag-uri na may diwa Hal. Sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin Hal. Pinatawad ni Nestor ang kanyang mga kapatid at sila’y sama-samang umuwi upang makasamang muli ang kanilang ama.

‘pag-‘. II. lapis. Panghalip . Di-palansak – tumutukoy lamang sa bagay na isinasaalang-alang Hal. buwaya (imbis na pulitiko). pook at pangyayari A. karaniwang nagiging simuno o layunin ang pangngalan sa pangungusap. tao. pagkain. pag-ibig. Ano ang dala (dinala) mo? 4. pagmamahal 3. bagay. pagandahan. tayo kayo sila Anyong ng (paukol) ko mo niya natin ninyo nila Anyong sa (paari) akin iyo kanya atin inyo kanila 4 . Walang kasarian – tumutukoy sa bagay na walang buhay Hal. kadalasan ding lalaki ang mga pangalang tunog “o” Hal. kapatid. madre. Basal – tumutukoy sa mga abstraktong konsepto. pangyayari Hal. bote.ginagamitan din ng mga pamilang na dalawa Hal. Pambalana – nagsisimula sa maliliit na titik na tumutukoy sa karaniwan o pangkalahatang ngalan ng tao. puno. Panao – pamalit sa pangalan ng tao Panauhan Isahan (kumakausap) Una Ikalawa Ikatlo Dalawahan (kinakausap) Una Ikalawa Ikatlo Anyong ang (palagyo) ako ikaw. Ayon sa katangian 1. Pambabae – tumutukoy sa tao o hayop na babae. pari. tumpok. Malapang-abay – nauukol sa panahon na bahagi ng isang araw o gabi Hal. guro. estudyante. kasangkapan a. sundalo. pasahero. Panlalaki – tumutukoy sa tao o hayop na lalaki. tatay. gamut. Nilalagnat sa hapon ang may TB. kasalan B. pag-asa. Zabarte. aklat D. dalagang anak 2. pasyalan. nanay. aso. tandang. payabangan 3. patatas. Tagpi.Bahagi ng Pananalita I. Ayon sa katungkulan. kabataan. bagay. reyna. Pantangi – nagsisimula sa malaking titik na tumutukoy sa tiyak na ngalan ng tao. sangkatauhan E. Di-tiyak – maaaring panlalaki o pambabae Hal. manong. Araw ng mga Puso 2. Isahan – ginagamitan din ng mga pamilang na isa Hal. hayop. Ayon sa kasarian 1. kadalasan ding babae ang mga pangalang tunog “a” Hal. doktora 3. o ‘-han’ Hal. ang baso. bulaklak. bagay. buwig. Dalawahan . hayop. Ayon sa kailanan 1. pangyayari Hal. Malapang-uri – nagbibigay ng tiyak na kaurian kapag kapwa sa pangalan Hal. langit (imbis na ligaya) C. Maramihan o lansakan – pinagsasama-sama ang mga bagay na magkakatulad Hal. isang bote 2. Jing. guro. Pangngalan – tumutukoy sa tao. kapit-bahay 4. pulo 2. Malapandiwari – alangang pandiwa at alangang pang-uri Hal. Palansak – tumutukoys sa iisang uri ng tao o bagay Hal. Malapandiwa – nagsisimula sa ‘pa-‘. hayop. dumalaga. papel. hayop. Mongol. dalawang aso 3. saging. kapuluan. barbero 2. kumpol. hukbo. hari.mga salita na pamalit sa pangngalan A. Tahas – tumutukoy sa bagay na materyal Hal. kapuluan b. diwa o kaisipan Hal. pera. kambal. Patalinghaga – hindi tuwirang patungkol sa bagay na pinangangalanan at sa halip ay inihahambing lamang sa bagay na kamukha o katulad Hal. ka siya kita. Ayon sa katuturan 1. o iba’t ibang anyo nito ay may kasamang ‘-an’. ngunit maaari ring gumanap ito bilang: 1. ‘pang-‘.

3. Layon – Kinain ng bata ang suman at manggang hinog. b. bagay. Panaklaw – sumasaklaw sa kaisahan. Pananong – pamalit sa ngalan ng tao at bagay na ginagamit sa pagtatanong Isahan Maramihan sino sinu-sino ano anu-ano alin alin-alin kanino kani-kanino Iba pa: bakit. doon C. (Perpektibo) 2. Nagdarasal ang mag-anak ngayon. Kagamitan – Ipinampunas ko ng lababo ang puting basahan. na tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap A. gumagamit ng mga panlaping ma. galit. anuman. tamad 2. pook na itinuturo 3 kategorya 1. Payak – gutom. malayo sa kapwa nagsasalita at nakikinig – iyon. b. malapit sa nakikinig – iyan. Malalaki at matataba ang alagang baboy niya. Sanhi – Ipinagkasakit niya ang pagpapatuyo ng pawis sa likod. Anyong ng a. b. tanan. dami o kalahatan ng tinutukoy Hal. Tagatanggap – Ibinili ko ng bagong aklat si Nehya. 3. Nagdasal na ang mag-anak. Malalaki at matataba ang alagang baboy ni Mang Cesar. Anyong sa a. Maramihan – higit sa dalawa ang inilalarawan. (Kontemplatibo) B. Magkalahi kaming dalawa. Direksyunal – Nagtungo sila sa Bicol. (Imperpektibo) 3. Ang aklat para sa mga guro ay tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. Tagaganap – Kumain ng suman at manggang hinog ang bata. 2. B. sinuman. IV. pang Hal. maliliit 4. butas-butas. mataas. Isahan – iisa lamang ang inilalarawan. Pamatlig – pumapalit sa ngalan ng tao. kalatog-pinggan B. ilan III. o sa pag-uulit ng pantig na ka sa mga panlaping magka at magkasing. 7. Kayarian 1. 3. diyan 3. lunan atbp. 2. Ganapan – Pinagtamnan ng gulay an gaming bakuran. malapit sa nagsasalita – ito. hayop. 4. Pokus – ang tawag sa kaugnayan ng pandiwa sa simuno ng pangungusap Hal. gaano . C. kalahi 3. gumagamit ng mga panlaping magka. kailanman D. Ang aklat para sa kanila tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. Maylapi – makatao. kailan. kapit-tuko. Ang Unang Ginang ng bansa ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla.o sa paggamit ng salitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa Hal. Inuulit – puting-puti. dito 2. Tambalan – kulay-abo.Maramihan (pinag-uusapan) Una kami Ikalawa kayo Ikatlo sila namin ninyo nila amin inyo kanila Halimbawa: 1. 1. 1. magkano. Kaantasan 5 . 5. bagay. paano. magkasing Hal. naipapakita sa pamamgitan ng pantukoy na mga. Magkakalahi tayong lahat. Panahunan (tense) Hal. Kalahi ko siya. 2. Pandiwa – nagsasaad ng kilos o nagbibigay buhay sa pangungusap A. Magdarasal na ang mga mag-anak. ilanman. Dalawahan – dalawa ang inilalarawan. lahat. Pang-uri – nagsasaad ng katangian o uri ng tao. 6. Anyong ang a. balu-baluktot. Kailanan 1. isa. Siya ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. ka.

minsan. napakaganda. ayon sa Hal. nang kaunti o sa pag-uulit ng salitang ugat o dalawang pantig nito Hal. Di-magkatulad – ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. kahapon. sapat ang benta E. mapula-pula. sa (sa kantina.1. kasingganda. hindi. kung 4. Ang mga ala-alang ito ay para sa iyong ina. maliit-liit 3. Pamukod – o 5. tunay. Ang pagkain ay inilagay na sa mesa. saka. talaga Hal. kagabi B. Panang-ayon – naghahayag ng pagsang-ayon Hal. Pananhi – dahil. marahil. Panimbang – at. maganda. Pang-ukol – nag-uugnay sa pangngalan o panghalip sa ibang mga salita sa pangungusap 1. paris. di tulad. pinakatanyag. mayaman. oo. at saka 2. Pang-abay – nagbibigay turing sa pandiwa. tila F. kapwa Hal. gumagamit ng mga salitang paghahambing tulad ng kaysa. kapwa mabait 2. marahan. bukas. kung gayon 7. ikatlo… pang-una. d -gaya. kayputi. Lantay – karaniwang anyo ng pang-uri Hal. B. palabiro 2. sa Hal. kay. lalo. Pamilang na patakaran o pamilang na cardinal – isa…sampu. siguro. gumagamit ng panlaping ka. nag… an. makalawa. Pamanahon – nagsasabi kung kailan naganap ang kilos Hal. Pamaraan – naglalarawan kung paano naganap ang kilos Hal. Panunuran – una. walang kasing Hal. bagay. bagaman 3. Ayon sa balita. pang-uri at iba pang pang-abay A. Paninsay – ngunit. Pangatnig – nag-uugnay sa kapwa salita. sobrang mahiyain. Pang-ukol na dalawang salita – para sa. pagka. medyo hilaw. Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng paggamit ng mga panlaping napaka. pagkabait. labing-isa…dalawampu 2. pangalawa. doon. bihira. Panukdulan – gumagamit ng mga panlaping pinaka. Panggaano – o pampanukat na sumasahot sa tanong na magkano/gaano Hal. sa lahat ng ito 6 . maitim nang bahagya. Pang-agam – nagsasaad ng walang katiyakan ng isang kilos Hal. masyado. dati. mabagal D. sing. Pananggi – nagsasaad ng hindi pagsang-ayon o pagtanggi Hal. parirala at sugnay 1. Hambingan – naghahambing ng dalawang tao. Panubali – pag. sadyang. tulad. di gaano Hal. 3. walang kasing sungit E. totoo. Pang-ukol na sa isang salita – ng. kamukha. huwag G. ngayon. Panapos – at sa wakas. 2. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan o saang pook ang pangyayarihan ng kilos Hal. Katamtamang antas – naipakikita sa pamamgitan ng paggamit ng mga salitang medyo. bahagya. higit Mga Pang-ugnay A. lubhang kaawa-awa D. lagi. ayaw. sapagkat 6. sa kusina) C. patakbo. sing. Panulad – naghahambing ng kilos o galaw ng pandiwa o pang-uri Hal. Pamilang – ibinibilang sa mga pang-uri ang mga pamilanhg dahil ginagamit na panuring ng pangngalan o panghalip 1. dito. talaga H. Ang alagang aso ay pumanhok ng (sa) bahay. nagkaroon daw ng mahigpit na pagtatalo sa Kongreso. Pahambing na magkatulad – pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. ikalawa. pangatlo… V. mga salitang lubha. Malayo ang Kalinga kaysa Baguio kung manggagaling ka sa Maynila. at pampanulad tulad ng gaya. Panlinaw – samakatwid. pook 1.

ba. pala. Kaganapang tagaganap Hal. a. Kaganapang ganapan Hal. Pandiwang ginagamit na panuring Hal. Karaniwang pang-uri Hal. 4. Mga panuring Batayang pangungusap. din/rin na. Konkreto/karaniwan/obhetibo 2.Pagpapalawak ng Pangungusap A. Mga kaganapan ng pandiwa 1. insidente. Teknikal C. ho. daw/raw. Pangangatwiran (Argumentative) – panghihikayat sa iba na tanggapin ang katotohanan o kawastuan ng isang paninindigan o di kaya’y baguhin ang kanilang pag-iisip o impluwensyahan ang kanilang paguugali at pagkilos sa pamamagitan ng makatwirang pahayag ************************** Inihanda ni: Lourdes Zorilla-Hinampas Guro sa Filipino 7 . Namili ng mga alahas si Josefina. Nagluto si Pining para sa mga bata. 5. 1. Kaganapang kagamitan Hal. Ang mag-aaral na babaeng iyon ay iskolar. 3. 2. Mga paningit o ingklitik Hal. Ang matalinong mag-aaral sa klase ay iskolar. Patalilis na umalis agad ang mag-anak. Ang mag-aaral ay iskolar. b. o senaryo Mga Uri ng Paglalarawan 1. Apat na Uri ng Pagpapahayag A. Pariralang panuring Hal. muna. Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat. naman. 6. Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito. Ang matalinong mag-aaral ay iskolar. C. lang. nga. yata B. bagay. 7. Kaganapang sanhi Hal. kaya. 4. sitwasyon. Kaganapang direksyunal Hal. man. 2. Panghalip na ginagamit na panuring Hal. Masining 3. b. Ang mag-aaral na babaeng iyon na nagtatalumpati ay iskolar. kasi. Ibang bahagi ng pananalita na gumaganap ng tungkulin ng pang-uri a. Tumakbo ang criminal patungo sa liblib na pook na iyon. 3. Paglalahad (Expository) – pagpapaliwanag ng obhetibo o walang pagkampi na may sapat na detalye na pawing pampapalawak ng kaalaman sa paksang binibigyang-linaw nang lubos na mauunawaan ng may interes B. Ang mag-aaral na babae ay iskolar. Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. c. Paglalarawan (Descriptive) – pagpapakita ng kaanyuan at kabuuan ng tao. Pangngalang ginagamit na panuring Hal. Pagsasalaysay (Narrative) – nagkukwento ng isang pangyayari o kawil ng pangyayari D. Pang-abay na pamaraan Hal. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay Batayang pangungusap: Umalis ang mag-anak. Umalis agad ang mag-anak. Kaganapang tagatanggap Hal. tuloy. Pang-abay na pamanahon Hal. po. pa. lamang. Kaganapang layon Hal. sana.

may tendensiya na magpaulit-ulit 4. ito ay tinatawag na malayang taludturan Mga Uri a. Panitikan sa Panahon ng mga Espanyol (1565-1898) A. Hudhud (Ifugao) g. Ibalon (Bicol) c. Indarapatra at Sulayman (Mindanao) d. ang wika ay wika ng pang-araw-araw na pamumuhay 3. Alamat . naglalaman ng mga dasal b. may tugmaan o ritma 6. kaugalian. Tulang sagutan o patnigan d. na inunlapian ng pang (pan) at hinulapian ng an. Salawikain at kasabihan – ang salawikain ay nagbibigay ng aral samantala ang kasabihan ay patulang taludtod na naghahayag ng pang-araw-araw na katotohanan ng buhay 3. Patula – masining na pagsasama-sama ng mga salita upang makabuo ng mga taludtod na may sukat at tugma. Tulang pandulaan 2. Anyo ng Panitikan 1. pag-aari ng buong pamayanan ang mga akda II. Liriko o tula ng damdamin b. Epiko – mahahabang tulang pasalaysay na inaawit o binigkas nang taimtim at nahihingil sa mga mahiwagang pangyayari at kabayanihan a. kung walang sukat at tugma. kultura. patotodan (Bicol). Kwentong-bayan a.Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Panitikan Panitikan – mula sa salitang titik. paniniwala ng mga tao at hinggil sa bagay-bagay sa daigdig repleksyon ng reyalidad ng lipunan Dalawang Anyo ng Panitikan 1. Bugtong (Tagalog). Mito – kwento tungkol sa pinagmulan ng daigdig at Bathala b. Pabula – kwento na ang pangunahing tauhan ay hayop B. diona – kasal o panliligaw c. Urbana at Feliza – isang epistolaryo na isinulat ni Modesto de Castro noong 8 . Awiting-bayan a. Katangian 1. kumintang – pakikidigma f. dalit – pagpuri o pagsamba e. Hinilawod (Hiligaynon) f. huhulaan (Eastern Visayas) 2. Pasalaysay c. sambotani –tagumpay g. Mga Akdang Panrelihiyon 1. tungkol sa karanasan ng mga tao 2. talindaw – pamamangka b. Darangan (Mindanao) 4.kwento tungkol sa pinagmulan ng mga bagay-bagay at lugar c. isang salaysay sa Bibliya mula sa Griyego c. Prosa a. pabitla (Pangasinan). Pasyon – ang unang pasyon ay akda ni Gaspar Aquino de Belen noong 1704 d. Tuluyan – maluwag na pagsasama-sama ng mga salita sa katutubong takbo ng pangungusap I. panumbas ito sa wikang Tagalog sa salitang literature na galing sa wikang Ingles na nangangahulugang letra o titik koleksyon ng mga akdang oral (sinasalita) at nakalimbag tungkol sa pamumuhay. burbutia (Ilocano). Panitikan Bago Dumating ang mga Mananakop (-1564) A. Barlaan at Josaphat – inilimbag ni Antonio de Borja noong 1708 at 1712 ang kanyang salin sa Tagalog. Torogi (Igorot) h. kundiman – awit ng pag-ibig 5. esteryotipiko ang mga tauhan 5. Lam-ang (Ilokano) b. Alim(Ifugao) e. oyayi – pagpapatulog ng sanggol (lullaby) d. Doctrina Cristiana en Lengua Espanola y Tagala (1593) – kauna-unahang akda tungkol sa relihiyon na nalimbag sa Pilipinas. tradisyon.

paghahanap ni Santa Elena sa krus na pinagpakuan kay Hesus d. Mga Bantog na Makata/Manunulat 1. kilalang katha: Historia Famoso ni Bernardo Carpio at Doce Pares de Francia 5. Moriones – nakasuot ng unipormeng pangsundalo ng mga Romano at nakamaskara. ipinapakita ang paghahanap ni Maria sa sabsaban i. Pagkakapantay-pantay sa harap ng batas’ b. ang pugutan ang kasukdulan ng palabas k. Tomas Pinpin – Ang Librong Pag-aaralan ng mga Tagalog ng Wikang Castila 3. El Filibusterismo) 3) Tula (Sa Aking mga Kababata. Eulogio Julian de Tandiama * May Bagyo Mat May Rilim (1605) C. Francisco Baltazar – “Balagtas”.1855 2. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas c. Duplo o ensilada – patulang pagtatalo na ginagawa bilang pang-aliw sa namatayan Mga kabilang sa Duplo 1) hari o punong halaman 2) belyako (lalaki) 3) belyaka (babae) 4) duke 5) konde (tagapayo) 6) reyna 7) berdugo (tagaganap ng hatol) 3. Jose dela Cruz – “Husing Sisiw”. Marcelo H. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (octosyllabic quatrains) c. kilalang katha: Florante at Laura. Tulang Ladino – nakasulat ang tula sa dalawang wika (Tagalog at Espanyol) b. Kalayaang pangkatauhan 2. Karilyo – isang uri ng libangan ng mga tao kung tumatamang madilim ang gabi ng kapistahan ng isang bayan. Fernando Bagong Banta – Memorial dela Vida Cristiana 4. Drama a. Panulaan a. Kilusang Propaganda (1872-1895) 1. walong pantig ang bawat taludtod. del Pilar (abugado at mamamahayag) – kilala sa bansag na Plaridel. Dalit – awit para kay Maria b. La India Elegante y El Negrito Amante. Ibalik ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Korte ng Espanya d. Orosman at Zafira 6. Awit – katulad ng korido ang kaibahan lang ay sampung pantig ang bawat taludtod. Hangarin: a. Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon) 2) Nobela (Noli me Tangere. Senakulo – dulang nagsasalaysay ng buhay at kamatayan ni Hesus c. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (dodecasyllabic quatrains) d. 24. pagkikita ni Hesus at Maria j. Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino. Panuluyan – ginagawa tuwing gabi ng Dis. Ananias Zorilla – 7. Korido – patula ang pagkakasulat pero paawit kung binibigkas.ladino 2. Jose Rizal (mangagamot at manunulat) 1) Sanaysay (Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon. Pedro Bukaneg . Sarswela – melodramang may kasamang awit at tugtog *Jaguar con Fuego (1878) – unang sarswela h. Salubong – ginagawa tuwing Pasko ng Pagkabuhay. nagpapagalaw ng mga anino ng mga pira-pirasong kartong hugis-tao na sinasabayan ng salita g. Pangangaluluwa – ginagawa sa Araw ng mga Patay B. Tibag – pagtatanghal kung buwan ng Mayo. Mga Propagandista a. Gawing Pilipino ang kura paroko e. Komedya o Moro-moro – naglalarawan ng pakikipag[alaban ng Espanya sa mga Moro (Muslim) f. Mi Ultimo Adios) 4) Dula (El Consejo de los Dioses) b. 9 . La Solidaridad – opisyal na pahayagan 3.

Isabelo delos Reyes (poklorista at mamamahayag) l. Maikling Kwento 1. Frustrations (1944) B. pulitika (mahiwalay ang Pilipinas sa Espanya) b. Juan Luna (pintor) f. Severino Reyes (Don Binoy) – kilala sa pagsusulat ng sarswela. Rosario – Ama ng Maikling Kwentong Tagalog. Jesus Balmori – Mi Casa de Nipa 4. Nobela 1. Panahon ng KKK (Kagalang-galangang Kataas-taasang Katipunan ng mga Anak ng Bayan) 1. LIwanag at Dilim. Valeriano Hernandez-Pena – “Ama ng Nobelang Tagalog”. El Verdadero Decalogo (Ang Tunay na Sampung Utos). Manuel E. Regalado – Madaling Araw (1909). Lalaking Uliran o Tulisan (1914). Carlos Bulosan – America is in the Heart (1946) D. Roman Reyes – Pusong Walang Pag-ibig (1910). Mariano Ponce (mananalaysay) e. Lope K. Panahon ng Amerikano (1898-1945) A. Pedro Serrano Laktaw (guro at leksikograpo) k. Dula 1. Wilfrido Ma. Guerrero – Wanted: A Chapero (1940). Dolores Manapat at Pupdoh 1) Dasalan at Tocsohan 2) Aba Ginoong Barya c. Capitan Bensio (1907). * 1924 – Balagtasan 10 .Peping Dilat. Juan Lauro Arsciwals 4. Mga Katipunero a. Cecilio Apotol . Pedro Paterno (abogado at manunulat) – Ninay (nobela) h. Juan Abad – Tanikalang Guinto (1902) 4. Arguilla – How my Brother Leon Brought a Wife and Other Stories (1941) 4. Apolinario Mabini (Dakilang Lumpo) – El Desarollo y Caida de la Republika Filipina (Ang Pataas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino). Felix Resurreccion Hidalgo (pintor) g. Faustino Aguilar – Pinaglahuan (1907). Alfaro (1909) 2. Dominador Gomez (manggagamot at mananalumpati) D. kilala sa sagisag na Katabay 3. Walang Sugat (1902) 2. Santos – Banaag at Sikat (1904). Panganiban (mananaling-wika at mananalaysay) i. Iba pang manunulat a. moral (maturuan ng katatagan at kagandahang-asal ang mamamayan nang malayo sa pagiging panatiko) c. Jose M. Patricio Mariano – Anak ng Dagat (1922) 6. Benigno R. sibiko (maging mapagtanggol sa mga mahihirap at naaapi) 2. Laya – His Native Soil (1941) 7. Deogracias A. Leona Florentino – makatang Ilokano III. Graciano Lopez Jaena (mananalumpati at kritiko) – Fray Botod (nobela) d. Ngayon at Bukas (1903) 5. Pangginggera (1912) isang tula 8. Ramos – 5. Inigo Ed. Juan C. Tula 1. Gabriel Beato Francisco – Fulgencia Galbillo (1907).Pentelicas 3. Aurelio Tolentino – Kahapon. Sampagitang Walang Bango (1918) 3. Katungkulan Gagawin ng mga Anak ng Bayan (Kartilya). Fernando Ma. Andres Bonifacio (Ama ng Katipunan) – Pag-ibig sa Tinubuang Lupa. Arturo Rotor – The Wound and the Scar (1937) 3. Hangarin: a. Pedro Gatmaitan – Tungkos ng Alaala 6. Jose Alejandrino (inhinyero) j. Sa Dakong Silangan C. Juan Matapang Cruz – Hindi Aco Patay (1903) 3. Bagong Dalaga (sequel) 6. The Forsaken House (1940). Guerrero – Crisalidas 2. Jose Garcia Villa – Footnote to Youth and Other Stories (1931) 2. Nena at Neneng 5. Lihim ng Isang Pulo (1926) 9. Jose Corazon de Jesus – kilala bilang Huseng Batute. Mga Gintong Dahon. Emilio Jacinto (Utak ng Katipunan) – Kartilya ng Katipunan. Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog b. kilala rin bilang Dimas-ilaw (manunulat) at Pingkian (Katipunan) c.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful