P. 1
Let Review

Let Review

5.0

|Views: 5,594|Likes:
Published by Jing Garcia Zorilla

More info:

Published by: Jing Garcia Zorilla on Sep 10, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as RTF, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/25/2015

pdf

text

original

Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Filipino

Wika • Sistema ng komunikasyon sa pagitan ng mga tao sa pamamagitan ng mga pasulat o pasalitang simbulo (Webster, 1974) • Masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo upang magamit ng mga taong kabilang sa isang kultura (Henry Gleason) Mga Teorya ng Pinagmulan ng Wika 1. Teoryang Bow-wow – ang wika ay mula sa panggagaya sa mga tunog ng kalikasan 2. Teoryang Pooh-pooh – unang natutong magsalita ang mga tao nang hindi sinasadya ay napabulalas sila bunga ng mga masisidhing damdamin tulad ng sakit, tuwa, sarap, kalungkutan, takot, pagkabigla at iba pa 3. Teoryang Yo-he-ho – natutong magsalita ang tao bunga ng kanyang pwersang pisikal 4. Teoryang Ta-ra-ra-boom-de-ay – ang wika ng tao ay nag-ugat sa mga tunog na kanilang nililikha sa mga ritwal na kalauna’y nagpapabagu-bago at nilapatan ng iba’t ibang kahulugan. 5. Teoryang Ta-ta – ang kumpas o galaw ng kamay ng tao na kanyang ginagawa sa bawat partikular na okasyon ay ginaya ng dila at naging sanhi ng pagkatuto ng taong lumikha ng tunog at kalauna’y nagsalita 6. Teoryang Dingdong – nagkaroon ng wika ang tao sa pamamagitan ng mga tunog na nalilikha ng mga bagay-bagay sa paligid Ang Wikang Filipino • 1973 – Sa Saligang-Batas, Artikulo XV: … Ang Pambansang Asamblea ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pormal na adapsyon ng panlahat na Wikang Pambansa na makikilalang Filipino. • 1987 – Pinagtibay ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas. Sa Artikulo XIV, Seksyon 6-9, nasasaad ang sumusunod: Sek. 6. Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Ang Filipino ay ang katutubong wika na ginagamit sa buong Pilipinas bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Katulad ng iba pang wikang buhay, ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika sa Pilipinas at mga di-katutubong wika at ebolusyon ng iba’t ibang barayti ng wika para sa iba’t ibang saligang sosyal, at para sa mga paksa ng talakayan at iskolarling pagpapahayag. Kalikasan at Istraktura ng Wikang Filipino Ponolohiya o palatunugan – pag-aaral sa iba’t ibang tunog at wastong bigkas na ginagamit sa pagsasalita Ponema – tumutukoy sa mga makahulugang tunog ng isang wika Ponemang segmental - may 21 ponema ang wikang Filipino - 16 katinig (p,b,m,t,d,n,s,l,r,y,k,g,w,_,_) - 5 patinig (i, e, a, o, u) Ponemang Suprasegmental 1. Diin – ang lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig 2. Haba – ang haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig 3. Tono – ang pagbaba at pagtaas sa bigkas ng pantig 4. Hinto – ang pansamantalang pagtigil sa pagsasalita Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng isang salita o morpema Mga Uri ng Morpema 1. Ponema – halimbawa nito ay ang /o/ at /a/ na maaaring mangahulugan ng kasarian Hal. maestro vs maestro Abugado vs abugada Paulo vs Paula

1

2 . Metatesis – kapag ang salitang ugat na nagsisimula sa /l/ o /y/ ay nilalagyan ng gitylaping –in. l. aalis matataas magtataho pupunta masasaya naglalakad Kayarian ng mga Salita 1. takip + -an = takipan = takpan Kitil + -in = kitilin = kitlin 5. Payak . Pangkayarian – walang kahulugan sa ganang sarili at kailangang Makita sa isang kayarian o konteksto upang maging makahulugan Hal. ang /i/ at /n/ ay nagkakapalitan ng posisyon Hal.kung ang isang panlapi o salita ay nagtatapos sa /ng/ ay ikinakabit sa isang salitang ugat na nagsisimula sa /p/ o /b/. May kahulugang leksikal – kung ang salita ay pangnilalaman Hal. [pang] + palo = pampalo = pamalo [pang] + tali = pantali = panali \ 2. r. BAsa + -hin = baSAhin Ka. Paglilipat-diin – may mga salitang nagbabago ng diin kapag nilalapian. umalis pinayungan taasan Ang morpema ay maaaring ring: 1. aklat baha ganda bait b.+ SAma + -han = kasamaHAN laRO + -an = laruAN (lugar) 6. Pagpapalit ng ponema – may mga ponemang nagbabago o napapalitan sa pagbubuo ng mga salita a. pangatnig. pandiwa. Asimilasyon a. Salitang-ugat – mga payak na salita dahil walang panlapi Hal. pang-angkop. Ang pag-uulit na ito ay maaaring magpahiwatig ng kilos na ginagawa o gagawin pa lamang. Reduplikasyon – pag-uulit ng pantig ng salita. s. walang panlapi. pang-uri. ang /ng/ ay nagiging /m/ Hal.tumutukoy sa anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensya ng kaligiran nito 1. gitlapi. Hal. Hal. pangngalan. mata payong ligaya 3. pang-ukol. pang-abay 2. tagagawa ng kilos o pagpaparami. t/ Hal. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita Hal. nawawala pa rin ang unang ponema ng nilalapiang salita dahil sa ito ay inaasimila o napapaloob na sa sinusundang ponema Hal. asimilasyong parsyal o di-ganap: . [pang] + paaralan = pampaaralan [pang] + bayan = pambayan . Pagkakaltas ng ponema – nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.salitang ugat lamang. asimilasyong ganap: bukod sa pagbabagong nagaganap sa ponemang /ng/. ma. Hal. Panlapi – maaaring unlapi. /d/ = /r/ Hal. panghalip.nagiging /n/ kung ang kasunod ay aliman sa mga sumusunod na ponema: /d. hulapi Hal. pananda Mga Pagbabagong Morpoponemiko .+ dunong – madunong lapad + -an = lapadan = laparan tawid + -in = tawidin = tawirin dugo + an = duguan Mabango = mabangung-mabango 3.+ dapat = marapat ma.2. [pang] + dikdik = pandikdik [pang] + taksi = pantaksi b. /o/ = /u/ Hal. -in + lipad = nilipad -in + yaya = niyaya 4. Maaaring malipat ng isa o dalawang pantig ang diin patungong huling pantig o maaaring malipat ng pantig patungong unahan ng salita.

Padamdam – nagpapakita ng matinding damdamin Hal. Mayroong handaan roon. Tambalan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig Hal. Pag-uulit na ganap Hal. silid-aklatan bahay-ampunan batang-lansangan b. Hal. Pamanahon – nagsasabi ng oras o uri ng panahon Hal. aawit giginhawa bali-baligtad 3. Tambalang di-ganap Hal. Pinatawad ni Nestor ang kanyang mga kapatid at sila’y sama-samang umuwi upang makasamang muli ang kanilang ama. Ang aso ay tumatahol. Pormularyong panlipunan – mga nakagawiang pagbati. Tambalan – dalawang salitang pinagsama para makabuo ng isang salita a. Pautos – nagbibigay ng utos o kahilingan Hal. Hugnayan – binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di makapag-iisa Hal. Si ate ay nagwawalis sa sala habang si kuya ay nagdidilig ng halaman sa hardin. Paturol o pasalaysay – nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari Hal. Maganda ang tanawin sa Tagaytay. Ayon sa pangungusap na walang paksa 1. 2. Tambalang ganap Hal. Ang sapatos niya ay bagong bili kaya ingat na ingat siya na huwag itong maputikan.2. Eksistensyal – nagpapahayag ng pagka-mayroon Hal. araw-araw magbahay-bahay usung-uso b. Pahanga – nagsasaad ng damdaming paghanga Hal. Maaga pa. Kumuha ka ng plato. Dahil sa baha Parirala – lipon ng salitang walang simuno at panaguri Uri ng Pangungusap A. Ayon sa kayarian o anyo ng pangungusap na may paksa 1. 3. pulot-gata hampas-lupa ningas-kugon Sintaksis – pag-aaral sa iba’t ibang kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap Sugnay – kalipunan ng mga salitang may simuno at panag-uri na maaaring may buong diwa o di-buong diwa 1. 3 . Magandang gabi. 5. pagbibigay-galang atbp. Pag-uulit na di-ganap o parsyal Hal. Aray! 4. Patanong – naghahayag ng isang katanungan o pag-uusisa Hal. Sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin Hal. 2. Siya ay naglilinis 2. Lagot ka! Ibinagsak mo ang cellphone ni nanay! C. Kayganda ng babaeng iyon! 3. Payak – nagpapahayag ng iisang kaisipan Hal. 4. Langkapan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di-makapag-iisa Hal. B. Pumasok ka kahapon? 4. 2. Ayon sa gamit ng pangungusap na may paksa 1. Sugnay na makapag-iisa – may simuno at panag-uri na may diwa Hal. 3. Inuulit – kung ang kabuuan nito o isa o higit pang pantig sa dakong unahan ay inuulit a. Sugnay na di-makapag-iisa – may simuno at panaguri ngunit walang buong diwa Hal.

pulo 2. II. pook at pangyayari A. Pambalana – nagsisimula sa maliliit na titik na tumutukoy sa karaniwan o pangkalahatang ngalan ng tao. bagay. Ayon sa katuturan 1. karaniwang nagiging simuno o layunin ang pangngalan sa pangungusap. hayop. sangkatauhan E. tandang. hari. Malapang-abay – nauukol sa panahon na bahagi ng isang araw o gabi Hal. Panao – pamalit sa pangalan ng tao Panauhan Isahan (kumakausap) Una Ikalawa Ikatlo Dalawahan (kinakausap) Una Ikalawa Ikatlo Anyong ang (palagyo) ako ikaw. hayop. pagkain.Bahagi ng Pananalita I. pari. kapuluan. lapis. Panghalip . madre. doktora 3. kadalasan ding babae ang mga pangalang tunog “a” Hal. hayop. Ayon sa kailanan 1. bagay. Isahan – ginagamitan din ng mga pamilang na isa Hal. kadalasan ding lalaki ang mga pangalang tunog “o” Hal. papel. kapatid. kapuluan b. bagay. manong. ‘pag-‘. Malapang-uri – nagbibigay ng tiyak na kaurian kapag kapwa sa pangalan Hal. buwig. Pambabae – tumutukoy sa tao o hayop na babae. pagandahan. kapit-bahay 4. guro. Ayon sa katangian 1. nanay. diwa o kaisipan Hal. o ‘-han’ Hal. ang baso. Tagpi. kasangkapan a. guro. pera. Zabarte. langit (imbis na ligaya) C. payabangan 3. kambal. estudyante. Nilalagnat sa hapon ang may TB. dumalaga. reyna. tayo kayo sila Anyong ng (paukol) ko mo niya natin ninyo nila Anyong sa (paari) akin iyo kanya atin inyo kanila 4 . kasalan B. pasahero. Dalawahan . ka siya kita. Malapandiwari – alangang pandiwa at alangang pang-uri Hal. Ayon sa kasarian 1. dalawang aso 3. Panlalaki – tumutukoy sa tao o hayop na lalaki.ginagamitan din ng mga pamilang na dalawa Hal. barbero 2. Araw ng mga Puso 2. Palansak – tumutukoys sa iisang uri ng tao o bagay Hal. pag-ibig. puno. Di-tiyak – maaaring panlalaki o pambabae Hal. Basal – tumutukoy sa mga abstraktong konsepto. kabataan. tao. saging. Walang kasarian – tumutukoy sa bagay na walang buhay Hal. sundalo. Patalinghaga – hindi tuwirang patungkol sa bagay na pinangangalanan at sa halip ay inihahambing lamang sa bagay na kamukha o katulad Hal. pag-asa. kumpol. o iba’t ibang anyo nito ay may kasamang ‘-an’. ngunit maaari ring gumanap ito bilang: 1. Pantangi – nagsisimula sa malaking titik na tumutukoy sa tiyak na ngalan ng tao. tumpok. pangyayari Hal. gamut. ‘pang-‘. pasyalan. aklat D. dalagang anak 2. pangyayari Hal. Jing. hukbo. bote. Tahas – tumutukoy sa bagay na materyal Hal. Maramihan o lansakan – pinagsasama-sama ang mga bagay na magkakatulad Hal. patatas. Di-palansak – tumutukoy lamang sa bagay na isinasaalang-alang Hal. buwaya (imbis na pulitiko). pagmamahal 3. aso. bulaklak. Ano ang dala (dinala) mo? 4. isang bote 2.mga salita na pamalit sa pangngalan A. Ayon sa katungkulan. Mongol. Malapandiwa – nagsisimula sa ‘pa-‘. hayop. Pangngalan – tumutukoy sa tao. tatay.

Ang aklat para sa kanila tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. Panaklaw – sumasaklaw sa kaisahan. (Kontemplatibo) B. doon C. o sa pag-uulit ng pantig na ka sa mga panlaping magka at magkasing. IV. Tagaganap – Kumain ng suman at manggang hinog ang bata. 3. butas-butas. Panahunan (tense) Hal. 3. 5. malayo sa kapwa nagsasalita at nakikinig – iyon. ilan III. kailan. b. hayop. Maramihan – higit sa dalawa ang inilalarawan. Magkakalahi tayong lahat. 2. gumagamit ng mga panlaping ma. Pokus – ang tawag sa kaugnayan ng pandiwa sa simuno ng pangungusap Hal. Ganapan – Pinagtamnan ng gulay an gaming bakuran. diyan 3.o sa paggamit ng salitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa Hal. B. mataas. Magdarasal na ang mga mag-anak. magkano. Dalawahan – dalawa ang inilalarawan. Isahan – iisa lamang ang inilalarawan. b. Malalaki at matataba ang alagang baboy ni Mang Cesar. bagay. Layon – Kinain ng bata ang suman at manggang hinog. sinuman. Anyong ang a. dami o kalahatan ng tinutukoy Hal. C. ka. 1. lahat. isa. lunan atbp. 7. Tambalan – kulay-abo. 2. kalahi 3. malapit sa nagsasalita – ito. Kagamitan – Ipinampunas ko ng lababo ang puting basahan. Pandiwa – nagsasaad ng kilos o nagbibigay buhay sa pangungusap A. Kayarian 1. balu-baluktot. Malalaki at matataba ang alagang baboy niya. Ang aklat para sa mga guro ay tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. 6. b. kalatog-pinggan B. malapit sa nakikinig – iyan. paano. ilanman. Direksyunal – Nagtungo sila sa Bicol. Pang-uri – nagsasaad ng katangian o uri ng tao. 2. Sanhi – Ipinagkasakit niya ang pagpapatuyo ng pawis sa likod. 3. kapit-tuko. Ang Unang Ginang ng bansa ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. Kaantasan 5 . tanan. (Perpektibo) 2. Anyong sa a. Nagdasal na ang mag-anak. Kalahi ko siya. na tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap A. anuman. (Imperpektibo) 3. maliliit 4. gaano . Anyong ng a. Maylapi – makatao. Kailanan 1. Payak – gutom. Magkalahi kaming dalawa. bagay. Nagdarasal ang mag-anak ngayon. pook na itinuturo 3 kategorya 1. dito 2. Tagatanggap – Ibinili ko ng bagong aklat si Nehya. tamad 2. galit. magkasing Hal. Pamatlig – pumapalit sa ngalan ng tao. Siya ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. gumagamit ng mga panlaping magka. pang Hal. Pananong – pamalit sa ngalan ng tao at bagay na ginagamit sa pagtatanong Isahan Maramihan sino sinu-sino ano anu-ano alin alin-alin kanino kani-kanino Iba pa: bakit. 1. naipapakita sa pamamgitan ng pantukoy na mga. kailanman D. 4. Inuulit – puting-puti.Maramihan (pinag-uusapan) Una kami Ikalawa kayo Ikatlo sila namin ninyo nila amin inyo kanila Halimbawa: 1.

maitim nang bahagya. pang-uri at iba pang pang-abay A. parirala at sugnay 1. kung 4. marahil. saka. mapula-pula. kapwa Hal. sing. B. sapat ang benta E. at saka 2. pangalawa. Katamtamang antas – naipakikita sa pamamgitan ng paggamit ng mga salitang medyo. lalo. d -gaya. Panukdulan – gumagamit ng mga panlaping pinaka. gumagamit ng panlaping ka. medyo hilaw. bihira. pagkabait. di tulad. Pang-abay – nagbibigay turing sa pandiwa. kasingganda. marahan. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan o saang pook ang pangyayarihan ng kilos Hal. 2. sing. Paninsay – ngunit. Panunuran – una. Panubali – pag. Ang alagang aso ay pumanhok ng (sa) bahay.1. maliit-liit 3. Pamilang na patakaran o pamilang na cardinal – isa…sampu. mayaman. Pananhi – dahil. Pamaraan – naglalarawan kung paano naganap ang kilos Hal. siguro. labing-isa…dalawampu 2. lubhang kaawa-awa D. Panulad – naghahambing ng kilos o galaw ng pandiwa o pang-uri Hal. Pahambing na magkatulad – pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. tulad. gumagamit ng mga salitang paghahambing tulad ng kaysa. mabagal D. nang kaunti o sa pag-uulit ng salitang ugat o dalawang pantig nito Hal. Pang-ukol – nag-uugnay sa pangngalan o panghalip sa ibang mga salita sa pangungusap 1. bahagya. patakbo. Lantay – karaniwang anyo ng pang-uri Hal. Pangatnig – nag-uugnay sa kapwa salita. Pamanahon – nagsasabi kung kailan naganap ang kilos Hal. pinakatanyag. walang kasing sungit E. kay. Pang-ukol na sa isang salita – ng. pangatlo… V. at pampanulad tulad ng gaya. sa Hal. kagabi B. bukas. Ayon sa balita. bagaman 3. maganda. pagka. di gaano Hal. Pamilang – ibinibilang sa mga pang-uri ang mga pamilanhg dahil ginagamit na panuring ng pangngalan o panghalip 1. Malayo ang Kalinga kaysa Baguio kung manggagaling ka sa Maynila. talaga H. Panggaano – o pampanukat na sumasahot sa tanong na magkano/gaano Hal. pook 1. Panapos – at sa wakas. ikatlo… pang-una. Ang pagkain ay inilagay na sa mesa. higit Mga Pang-ugnay A. Panimbang – at. sa lahat ng ito 6 . hindi. sapagkat 6. ikalawa. bagay. kung gayon 7. napakaganda. kahapon. nag… an. paris. Hambingan – naghahambing ng dalawang tao. sobrang mahiyain. totoo. Panlinaw – samakatwid. ayon sa Hal. dati. Di-magkatulad – ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. kapwa mabait 2. lagi. Pananggi – nagsasaad ng hindi pagsang-ayon o pagtanggi Hal. Pang-agam – nagsasaad ng walang katiyakan ng isang kilos Hal. talaga Hal. huwag G. sa kusina) C. Ang mga ala-alang ito ay para sa iyong ina. doon. sadyang. tila F. masyado. 3. ayaw. Pang-ukol na dalawang salita – para sa. tunay. makalawa. dito. palabiro 2. mga salitang lubha. ngayon. Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng paggamit ng mga panlaping napaka. sa (sa kantina. oo. kamukha. Pamukod – o 5. walang kasing Hal. kayputi. nagkaroon daw ng mahigpit na pagtatalo sa Kongreso. minsan. Panang-ayon – naghahayag ng pagsang-ayon Hal.

Mga kaganapan ng pandiwa 1. Pangangatwiran (Argumentative) – panghihikayat sa iba na tanggapin ang katotohanan o kawastuan ng isang paninindigan o di kaya’y baguhin ang kanilang pag-iisip o impluwensyahan ang kanilang paguugali at pagkilos sa pamamagitan ng makatwirang pahayag ************************** Inihanda ni: Lourdes Zorilla-Hinampas Guro sa Filipino 7 . Ang mag-aaral na babaeng iyon ay iskolar. 4. Konkreto/karaniwan/obhetibo 2. 3. Pang-abay na pamanahon Hal. 2. Umalis agad ang mag-anak. Ang matalinong mag-aaral ay iskolar. Kaganapang direksyunal Hal. kasi. nga. sitwasyon. Pagsasalaysay (Narrative) – nagkukwento ng isang pangyayari o kawil ng pangyayari D. b. Panghalip na ginagamit na panuring Hal. pala. Pariralang panuring Hal. o senaryo Mga Uri ng Paglalarawan 1. 6. insidente. Karaniwang pang-uri Hal. Ang matalinong mag-aaral sa klase ay iskolar. kaya. Kaganapang ganapan Hal. Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. c. muna. Paglalarawan (Descriptive) – pagpapakita ng kaanyuan at kabuuan ng tao.Pagpapalawak ng Pangungusap A. Teknikal C. C. sana. Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. 1. Kaganapang tagatanggap Hal. Apat na Uri ng Pagpapahayag A. lang. Kaganapang sanhi Hal. Mga panuring Batayang pangungusap. ho. pa. 3. din/rin na. ba. 5. Kaganapang tagaganap Hal. Ang mag-aaral ay iskolar. bagay. lamang. tuloy. Namili ng mga alahas si Josefina. Kaganapang kagamitan Hal. yata B. man. Pandiwang ginagamit na panuring Hal. Ibang bahagi ng pananalita na gumaganap ng tungkulin ng pang-uri a. Ang mag-aaral na babaeng iyon na nagtatalumpati ay iskolar. Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat. naman. Tumakbo ang criminal patungo sa liblib na pook na iyon. Patalilis na umalis agad ang mag-anak. Paglalahad (Expository) – pagpapaliwanag ng obhetibo o walang pagkampi na may sapat na detalye na pawing pampapalawak ng kaalaman sa paksang binibigyang-linaw nang lubos na mauunawaan ng may interes B. daw/raw. po. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay Batayang pangungusap: Umalis ang mag-anak. a. Nagluto si Pining para sa mga bata. 4. Mga paningit o ingklitik Hal. Ang mag-aaral na babae ay iskolar. Pang-abay na pamaraan Hal. 7. Kaganapang layon Hal. Masining 3. Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito. 2. Pangngalang ginagamit na panuring Hal. b.

panumbas ito sa wikang Tagalog sa salitang literature na galing sa wikang Ingles na nangangahulugang letra o titik koleksyon ng mga akdang oral (sinasalita) at nakalimbag tungkol sa pamumuhay. na inunlapian ng pang (pan) at hinulapian ng an. Mito – kwento tungkol sa pinagmulan ng daigdig at Bathala b.kwento tungkol sa pinagmulan ng mga bagay-bagay at lugar c. Anyo ng Panitikan 1. Hudhud (Ifugao) g. Barlaan at Josaphat – inilimbag ni Antonio de Borja noong 1708 at 1712 ang kanyang salin sa Tagalog. pag-aari ng buong pamayanan ang mga akda II. Salawikain at kasabihan – ang salawikain ay nagbibigay ng aral samantala ang kasabihan ay patulang taludtod na naghahayag ng pang-araw-araw na katotohanan ng buhay 3. Tuluyan – maluwag na pagsasama-sama ng mga salita sa katutubong takbo ng pangungusap I. Lam-ang (Ilokano) b. oyayi – pagpapatulog ng sanggol (lullaby) d. Panitikan sa Panahon ng mga Espanyol (1565-1898) A. Epiko – mahahabang tulang pasalaysay na inaawit o binigkas nang taimtim at nahihingil sa mga mahiwagang pangyayari at kabayanihan a. may tendensiya na magpaulit-ulit 4. Hinilawod (Hiligaynon) f. Ibalon (Bicol) c. burbutia (Ilocano). Prosa a. Mga Akdang Panrelihiyon 1. kultura. dalit – pagpuri o pagsamba e. talindaw – pamamangka b. Kwentong-bayan a. tradisyon. Torogi (Igorot) h. Alamat . Panitikan Bago Dumating ang mga Mananakop (-1564) A. kaugalian. paniniwala ng mga tao at hinggil sa bagay-bagay sa daigdig repleksyon ng reyalidad ng lipunan Dalawang Anyo ng Panitikan 1. patotodan (Bicol). kumintang – pakikidigma f. kung walang sukat at tugma. Pasalaysay c. Tulang pandulaan 2. may tugmaan o ritma 6. naglalaman ng mga dasal b. Katangian 1. Darangan (Mindanao) 4. Alim(Ifugao) e. esteryotipiko ang mga tauhan 5. pabitla (Pangasinan). sambotani –tagumpay g. isang salaysay sa Bibliya mula sa Griyego c. Pabula – kwento na ang pangunahing tauhan ay hayop B. Liriko o tula ng damdamin b. Indarapatra at Sulayman (Mindanao) d. ito ay tinatawag na malayang taludturan Mga Uri a. Urbana at Feliza – isang epistolaryo na isinulat ni Modesto de Castro noong 8 . huhulaan (Eastern Visayas) 2. Doctrina Cristiana en Lengua Espanola y Tagala (1593) – kauna-unahang akda tungkol sa relihiyon na nalimbag sa Pilipinas. Bugtong (Tagalog). Awiting-bayan a. Patula – masining na pagsasama-sama ng mga salita upang makabuo ng mga taludtod na may sukat at tugma. tungkol sa karanasan ng mga tao 2. Tulang sagutan o patnigan d. Pasyon – ang unang pasyon ay akda ni Gaspar Aquino de Belen noong 1704 d. kundiman – awit ng pag-ibig 5. ang wika ay wika ng pang-araw-araw na pamumuhay 3.Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Panitikan Panitikan – mula sa salitang titik. diona – kasal o panliligaw c.

kilalang katha: Florante at Laura. ipinapakita ang paghahanap ni Maria sa sabsaban i. Tulang Ladino – nakasulat ang tula sa dalawang wika (Tagalog at Espanyol) b. Awit – katulad ng korido ang kaibahan lang ay sampung pantig ang bawat taludtod. Salubong – ginagawa tuwing Pasko ng Pagkabuhay. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (octosyllabic quatrains) c. walong pantig ang bawat taludtod. Orosman at Zafira 6. Dalit – awit para kay Maria b. Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon) 2) Nobela (Noli me Tangere. Tomas Pinpin – Ang Librong Pag-aaralan ng mga Tagalog ng Wikang Castila 3. Fernando Bagong Banta – Memorial dela Vida Cristiana 4. La India Elegante y El Negrito Amante. Karilyo – isang uri ng libangan ng mga tao kung tumatamang madilim ang gabi ng kapistahan ng isang bayan. 24. Sarswela – melodramang may kasamang awit at tugtog *Jaguar con Fuego (1878) – unang sarswela h. Jose dela Cruz – “Husing Sisiw”. paghahanap ni Santa Elena sa krus na pinagpakuan kay Hesus d. Hangarin: a. La Solidaridad – opisyal na pahayagan 3.ladino 2. pagkikita ni Hesus at Maria j. Eulogio Julian de Tandiama * May Bagyo Mat May Rilim (1605) C. Jose Rizal (mangagamot at manunulat) 1) Sanaysay (Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon. 9 . Mga Propagandista a. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas c. nagpapagalaw ng mga anino ng mga pira-pirasong kartong hugis-tao na sinasabayan ng salita g. Duplo o ensilada – patulang pagtatalo na ginagawa bilang pang-aliw sa namatayan Mga kabilang sa Duplo 1) hari o punong halaman 2) belyako (lalaki) 3) belyaka (babae) 4) duke 5) konde (tagapayo) 6) reyna 7) berdugo (tagaganap ng hatol) 3. del Pilar (abugado at mamamahayag) – kilala sa bansag na Plaridel. Panulaan a. Komedya o Moro-moro – naglalarawan ng pakikipag[alaban ng Espanya sa mga Moro (Muslim) f. Francisco Baltazar – “Balagtas”. Kalayaang pangkatauhan 2. Kilusang Propaganda (1872-1895) 1. Pangangaluluwa – ginagawa sa Araw ng mga Patay B. Ibalik ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Korte ng Espanya d. El Filibusterismo) 3) Tula (Sa Aking mga Kababata. Mga Bantog na Makata/Manunulat 1. Pagkakapantay-pantay sa harap ng batas’ b. Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino. kilalang katha: Historia Famoso ni Bernardo Carpio at Doce Pares de Francia 5. Tibag – pagtatanghal kung buwan ng Mayo. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (dodecasyllabic quatrains) d. Panuluyan – ginagawa tuwing gabi ng Dis. Korido – patula ang pagkakasulat pero paawit kung binibigkas. Gawing Pilipino ang kura paroko e. Drama a. Ananias Zorilla – 7. Moriones – nakasuot ng unipormeng pangsundalo ng mga Romano at nakamaskara. ang pugutan ang kasukdulan ng palabas k.1855 2. Mi Ultimo Adios) 4) Dula (El Consejo de los Dioses) b. Senakulo – dulang nagsasalaysay ng buhay at kamatayan ni Hesus c. Pedro Bukaneg . Marcelo H.

Arturo Rotor – The Wound and the Scar (1937) 3. Cecilio Apotol . Panganiban (mananaling-wika at mananalaysay) i. Mga Katipunero a. Guerrero – Crisalidas 2. Wilfrido Ma. Alfaro (1909) 2. Valeriano Hernandez-Pena – “Ama ng Nobelang Tagalog”. LIwanag at Dilim. Nena at Neneng 5. * 1924 – Balagtasan 10 . Jose M. Patricio Mariano – Anak ng Dagat (1922) 6. Dula 1. El Verdadero Decalogo (Ang Tunay na Sampung Utos). Panahon ng KKK (Kagalang-galangang Kataas-taasang Katipunan ng mga Anak ng Bayan) 1. moral (maturuan ng katatagan at kagandahang-asal ang mamamayan nang malayo sa pagiging panatiko) c. Maikling Kwento 1. sibiko (maging mapagtanggol sa mga mahihirap at naaapi) 2. Severino Reyes (Don Binoy) – kilala sa pagsusulat ng sarswela. Santos – Banaag at Sikat (1904). Pedro Gatmaitan – Tungkos ng Alaala 6. Juan C. Jesus Balmori – Mi Casa de Nipa 4. Leona Florentino – makatang Ilokano III. Mga Gintong Dahon. Roman Reyes – Pusong Walang Pag-ibig (1910). Dolores Manapat at Pupdoh 1) Dasalan at Tocsohan 2) Aba Ginoong Barya c. Regalado – Madaling Araw (1909). Walang Sugat (1902) 2. Fernando Ma. kilala rin bilang Dimas-ilaw (manunulat) at Pingkian (Katipunan) c. Guerrero – Wanted: A Chapero (1940). Juan Lauro Arsciwals 4. Juan Luna (pintor) f. Pedro Serrano Laktaw (guro at leksikograpo) k. The Forsaken House (1940). Sampagitang Walang Bango (1918) 3. Jose Garcia Villa – Footnote to Youth and Other Stories (1931) 2. Panahon ng Amerikano (1898-1945) A. Nobela 1. kilala sa sagisag na Katabay 3. Faustino Aguilar – Pinaglahuan (1907). Lihim ng Isang Pulo (1926) 9. Gabriel Beato Francisco – Fulgencia Galbillo (1907). Laya – His Native Soil (1941) 7. Isabelo delos Reyes (poklorista at mamamahayag) l. Manuel E. Aurelio Tolentino – Kahapon. Deogracias A. Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog b. Jose Alejandrino (inhinyero) j. Inigo Ed. Lope K. Sa Dakong Silangan C. Pedro Paterno (abogado at manunulat) – Ninay (nobela) h. Katungkulan Gagawin ng mga Anak ng Bayan (Kartilya). Carlos Bulosan – America is in the Heart (1946) D. Benigno R.Pentelicas 3. Rosario – Ama ng Maikling Kwentong Tagalog. Felix Resurreccion Hidalgo (pintor) g. pulitika (mahiwalay ang Pilipinas sa Espanya) b. Ngayon at Bukas (1903) 5. Jose Corazon de Jesus – kilala bilang Huseng Batute. Apolinario Mabini (Dakilang Lumpo) – El Desarollo y Caida de la Republika Filipina (Ang Pataas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino). Juan Matapang Cruz – Hindi Aco Patay (1903) 3. Capitan Bensio (1907). Juan Abad – Tanikalang Guinto (1902) 4. Iba pang manunulat a. Andres Bonifacio (Ama ng Katipunan) – Pag-ibig sa Tinubuang Lupa. Tula 1. Ramos – 5. Pangginggera (1912) isang tula 8. Dominador Gomez (manggagamot at mananalumpati) D. Bagong Dalaga (sequel) 6. Frustrations (1944) B.Peping Dilat. Graciano Lopez Jaena (mananalumpati at kritiko) – Fray Botod (nobela) d. Mariano Ponce (mananalaysay) e. Arguilla – How my Brother Leon Brought a Wife and Other Stories (1941) 4. Hangarin: a. Emilio Jacinto (Utak ng Katipunan) – Kartilya ng Katipunan. Lalaking Uliran o Tulisan (1914).

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->