Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Filipino

Wika • Sistema ng komunikasyon sa pagitan ng mga tao sa pamamagitan ng mga pasulat o pasalitang simbulo (Webster, 1974) • Masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo upang magamit ng mga taong kabilang sa isang kultura (Henry Gleason) Mga Teorya ng Pinagmulan ng Wika 1. Teoryang Bow-wow – ang wika ay mula sa panggagaya sa mga tunog ng kalikasan 2. Teoryang Pooh-pooh – unang natutong magsalita ang mga tao nang hindi sinasadya ay napabulalas sila bunga ng mga masisidhing damdamin tulad ng sakit, tuwa, sarap, kalungkutan, takot, pagkabigla at iba pa 3. Teoryang Yo-he-ho – natutong magsalita ang tao bunga ng kanyang pwersang pisikal 4. Teoryang Ta-ra-ra-boom-de-ay – ang wika ng tao ay nag-ugat sa mga tunog na kanilang nililikha sa mga ritwal na kalauna’y nagpapabagu-bago at nilapatan ng iba’t ibang kahulugan. 5. Teoryang Ta-ta – ang kumpas o galaw ng kamay ng tao na kanyang ginagawa sa bawat partikular na okasyon ay ginaya ng dila at naging sanhi ng pagkatuto ng taong lumikha ng tunog at kalauna’y nagsalita 6. Teoryang Dingdong – nagkaroon ng wika ang tao sa pamamagitan ng mga tunog na nalilikha ng mga bagay-bagay sa paligid Ang Wikang Filipino • 1973 – Sa Saligang-Batas, Artikulo XV: … Ang Pambansang Asamblea ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pormal na adapsyon ng panlahat na Wikang Pambansa na makikilalang Filipino. • 1987 – Pinagtibay ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas. Sa Artikulo XIV, Seksyon 6-9, nasasaad ang sumusunod: Sek. 6. Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Ang Filipino ay ang katutubong wika na ginagamit sa buong Pilipinas bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Katulad ng iba pang wikang buhay, ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika sa Pilipinas at mga di-katutubong wika at ebolusyon ng iba’t ibang barayti ng wika para sa iba’t ibang saligang sosyal, at para sa mga paksa ng talakayan at iskolarling pagpapahayag. Kalikasan at Istraktura ng Wikang Filipino Ponolohiya o palatunugan – pag-aaral sa iba’t ibang tunog at wastong bigkas na ginagamit sa pagsasalita Ponema – tumutukoy sa mga makahulugang tunog ng isang wika Ponemang segmental - may 21 ponema ang wikang Filipino - 16 katinig (p,b,m,t,d,n,s,l,r,y,k,g,w,_,_) - 5 patinig (i, e, a, o, u) Ponemang Suprasegmental 1. Diin – ang lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig 2. Haba – ang haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig 3. Tono – ang pagbaba at pagtaas sa bigkas ng pantig 4. Hinto – ang pansamantalang pagtigil sa pagsasalita Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng isang salita o morpema Mga Uri ng Morpema 1. Ponema – halimbawa nito ay ang /o/ at /a/ na maaaring mangahulugan ng kasarian Hal. maestro vs maestro Abugado vs abugada Paulo vs Paula

1

2 . Pangkayarian – walang kahulugan sa ganang sarili at kailangang Makita sa isang kayarian o konteksto upang maging makahulugan Hal. gitlapi. Hal. Salitang-ugat – mga payak na salita dahil walang panlapi Hal. Asimilasyon a. l. Payak . s.+ SAma + -han = kasamaHAN laRO + -an = laruAN (lugar) 6. umalis pinayungan taasan Ang morpema ay maaaring ring: 1. pang-uri. [pang] + dikdik = pandikdik [pang] + taksi = pantaksi b. Ang pag-uulit na ito ay maaaring magpahiwatig ng kilos na ginagawa o gagawin pa lamang. mata payong ligaya 3. asimilasyong ganap: bukod sa pagbabagong nagaganap sa ponemang /ng/. /o/ = /u/ Hal. [pang] + palo = pampalo = pamalo [pang] + tali = pantali = panali \ 2.tumutukoy sa anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensya ng kaligiran nito 1. r. asimilasyong parsyal o di-ganap: . hulapi Hal. ang /i/ at /n/ ay nagkakapalitan ng posisyon Hal. /d/ = /r/ Hal. takip + -an = takipan = takpan Kitil + -in = kitilin = kitlin 5.+ dapat = marapat ma. pananda Mga Pagbabagong Morpoponemiko . pandiwa.+ dunong – madunong lapad + -an = lapadan = laparan tawid + -in = tawidin = tawirin dugo + an = duguan Mabango = mabangung-mabango 3. nawawala pa rin ang unang ponema ng nilalapiang salita dahil sa ito ay inaasimila o napapaloob na sa sinusundang ponema Hal. ma. Pagkakaltas ng ponema – nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. -in + lipad = nilipad -in + yaya = niyaya 4. walang panlapi. Maaaring malipat ng isa o dalawang pantig ang diin patungong huling pantig o maaaring malipat ng pantig patungong unahan ng salita. Hal. Reduplikasyon – pag-uulit ng pantig ng salita. pang-angkop. Hal. panghalip. pang-ukol. tagagawa ng kilos o pagpaparami.nagiging /n/ kung ang kasunod ay aliman sa mga sumusunod na ponema: /d. Paglilipat-diin – may mga salitang nagbabago ng diin kapag nilalapian. Panlapi – maaaring unlapi. aalis matataas magtataho pupunta masasaya naglalakad Kayarian ng mga Salita 1. pangngalan.salitang ugat lamang.2. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita Hal. t/ Hal. aklat baha ganda bait b. BAsa + -hin = baSAhin Ka.kung ang isang panlapi o salita ay nagtatapos sa /ng/ ay ikinakabit sa isang salitang ugat na nagsisimula sa /p/ o /b/. Metatesis – kapag ang salitang ugat na nagsisimula sa /l/ o /y/ ay nilalagyan ng gitylaping –in. pang-abay 2. Pagpapalit ng ponema – may mga ponemang nagbabago o napapalitan sa pagbubuo ng mga salita a. ang /ng/ ay nagiging /m/ Hal. [pang] + paaralan = pampaaralan [pang] + bayan = pambayan . pangatnig. May kahulugang leksikal – kung ang salita ay pangnilalaman Hal.

3. 2. Maganda ang tanawin sa Tagaytay. silid-aklatan bahay-ampunan batang-lansangan b. Langkapan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di-makapag-iisa Hal. Pamanahon – nagsasabi ng oras o uri ng panahon Hal. Lagot ka! Ibinagsak mo ang cellphone ni nanay! C. Payak – nagpapahayag ng iisang kaisipan Hal. 4. Padamdam – nagpapakita ng matinding damdamin Hal. Mayroong handaan roon. Kayganda ng babaeng iyon! 3. Ayon sa kayarian o anyo ng pangungusap na may paksa 1. Magandang gabi. Tambalang di-ganap Hal. Kumuha ka ng plato. Pahanga – nagsasaad ng damdaming paghanga Hal. Sugnay na di-makapag-iisa – may simuno at panaguri ngunit walang buong diwa Hal. Ayon sa gamit ng pangungusap na may paksa 1. Sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin Hal. Pumasok ka kahapon? 4. Tambalang ganap Hal. Inuulit – kung ang kabuuan nito o isa o higit pang pantig sa dakong unahan ay inuulit a. Dahil sa baha Parirala – lipon ng salitang walang simuno at panaguri Uri ng Pangungusap A. 2. Tambalan – binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig Hal. araw-araw magbahay-bahay usung-uso b. Ang sapatos niya ay bagong bili kaya ingat na ingat siya na huwag itong maputikan. Aray! 4. Hugnayan – binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o higit pang sugnay na di makapag-iisa Hal. Ang aso ay tumatahol. Siya ay naglilinis 2. 2. 3 . 5. Ayon sa pangungusap na walang paksa 1. 3. aawit giginhawa bali-baligtad 3. Sugnay na makapag-iisa – may simuno at panag-uri na may diwa Hal. pulot-gata hampas-lupa ningas-kugon Sintaksis – pag-aaral sa iba’t ibang kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap Sugnay – kalipunan ng mga salitang may simuno at panag-uri na maaaring may buong diwa o di-buong diwa 1. Maaga pa. Tambalan – dalawang salitang pinagsama para makabuo ng isang salita a. Pautos – nagbibigay ng utos o kahilingan Hal. Pormularyong panlipunan – mga nakagawiang pagbati. Eksistensyal – nagpapahayag ng pagka-mayroon Hal. pagbibigay-galang atbp. Paturol o pasalaysay – nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari Hal. Patanong – naghahayag ng isang katanungan o pag-uusisa Hal. Hal. Pag-uulit na di-ganap o parsyal Hal. Pinatawad ni Nestor ang kanyang mga kapatid at sila’y sama-samang umuwi upang makasamang muli ang kanilang ama. Pag-uulit na ganap Hal.2. B. Si ate ay nagwawalis sa sala habang si kuya ay nagdidilig ng halaman sa hardin.

Di-palansak – tumutukoy lamang sa bagay na isinasaalang-alang Hal. Pantangi – nagsisimula sa malaking titik na tumutukoy sa tiyak na ngalan ng tao. kasalan B. karaniwang nagiging simuno o layunin ang pangngalan sa pangungusap. reyna. hukbo. Araw ng mga Puso 2. Patalinghaga – hindi tuwirang patungkol sa bagay na pinangangalanan at sa halip ay inihahambing lamang sa bagay na kamukha o katulad Hal. ang baso. diwa o kaisipan Hal. Malapang-uri – nagbibigay ng tiyak na kaurian kapag kapwa sa pangalan Hal. pagmamahal 3. hayop. Ayon sa kailanan 1. pari. Isahan – ginagamitan din ng mga pamilang na isa Hal. Dalawahan .mga salita na pamalit sa pangngalan A. kumpol. buwaya (imbis na pulitiko). kadalasan ding babae ang mga pangalang tunog “a” Hal. isang bote 2. guro. pook at pangyayari A. ka siya kita. estudyante. papel. sangkatauhan E. dalawang aso 3. Zabarte. tandang. aso.ginagamitan din ng mga pamilang na dalawa Hal. bote. Maramihan o lansakan – pinagsasama-sama ang mga bagay na magkakatulad Hal. saging. kambal. kasangkapan a. pasahero. pag-ibig. aklat D. ngunit maaari ring gumanap ito bilang: 1. Malapang-abay – nauukol sa panahon na bahagi ng isang araw o gabi Hal. langit (imbis na ligaya) C. tatay. patatas. Malapandiwari – alangang pandiwa at alangang pang-uri Hal. pag-asa. sundalo. Ayon sa katungkulan. lapis. pulo 2. Walang kasarian – tumutukoy sa bagay na walang buhay Hal. Pambabae – tumutukoy sa tao o hayop na babae. Palansak – tumutukoys sa iisang uri ng tao o bagay Hal. Tagpi. ‘pag-‘. pagkain. Nilalagnat sa hapon ang may TB. doktora 3. kapatid. puno. Di-tiyak – maaaring panlalaki o pambabae Hal. kabataan. kapuluan. bulaklak. Ayon sa katuturan 1. pangyayari Hal. bagay. madre. hayop. pangyayari Hal. kapit-bahay 4. Mongol. nanay. pera. o iba’t ibang anyo nito ay may kasamang ‘-an’. ‘pang-‘. tao. Panlalaki – tumutukoy sa tao o hayop na lalaki. hayop. Ano ang dala (dinala) mo? 4.Bahagi ng Pananalita I. kadalasan ding lalaki ang mga pangalang tunog “o” Hal. pagandahan. kapuluan b. Panao – pamalit sa pangalan ng tao Panauhan Isahan (kumakausap) Una Ikalawa Ikatlo Dalawahan (kinakausap) Una Ikalawa Ikatlo Anyong ang (palagyo) ako ikaw. pasyalan. o ‘-han’ Hal. Panghalip . Pambalana – nagsisimula sa maliliit na titik na tumutukoy sa karaniwan o pangkalahatang ngalan ng tao. manong. gamut. guro. Ayon sa kasarian 1. payabangan 3. hari. Ayon sa katangian 1. Malapandiwa – nagsisimula sa ‘pa-‘. dalagang anak 2. buwig. Pangngalan – tumutukoy sa tao. bagay. barbero 2. bagay. II. Basal – tumutukoy sa mga abstraktong konsepto. Jing. dumalaga. tayo kayo sila Anyong ng (paukol) ko mo niya natin ninyo nila Anyong sa (paari) akin iyo kanya atin inyo kanila 4 . hayop. tumpok. Tahas – tumutukoy sa bagay na materyal Hal.

gumagamit ng mga panlaping ma. kalatog-pinggan B. B. maliliit 4. malapit sa nagsasalita – ito. ilanman. (Imperpektibo) 3. sinuman. 6. b. Pamatlig – pumapalit sa ngalan ng tao. lahat. Panaklaw – sumasaklaw sa kaisahan. pook na itinuturo 3 kategorya 1. magkano. 2. Anyong ng a. Ang aklat para sa kanila tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. Kaantasan 5 . o sa pag-uulit ng pantig na ka sa mga panlaping magka at magkasing. 3. (Kontemplatibo) B. galit. Tagaganap – Kumain ng suman at manggang hinog ang bata. dito 2. Magkakalahi tayong lahat. 5. Kagamitan – Ipinampunas ko ng lababo ang puting basahan. Nagdarasal ang mag-anak ngayon. hayop. Malalaki at matataba ang alagang baboy niya. IV. Anyong sa a. Panahunan (tense) Hal. mataas. Maramihan – higit sa dalawa ang inilalarawan. Sanhi – Ipinagkasakit niya ang pagpapatuyo ng pawis sa likod. lunan atbp. Payak – gutom. gaano . b. gumagamit ng mga panlaping magka. diyan 3. kalahi 3. dami o kalahatan ng tinutukoy Hal. kailanman D. Pandiwa – nagsasaad ng kilos o nagbibigay buhay sa pangungusap A. Ganapan – Pinagtamnan ng gulay an gaming bakuran. 2. balu-baluktot. magkasing Hal. Layon – Kinain ng bata ang suman at manggang hinog. Siya ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. tamad 2. b. pang Hal. (Perpektibo) 2. Pananong – pamalit sa ngalan ng tao at bagay na ginagamit sa pagtatanong Isahan Maramihan sino sinu-sino ano anu-ano alin alin-alin kanino kani-kanino Iba pa: bakit. malapit sa nakikinig – iyan. 1. malayo sa kapwa nagsasalita at nakikinig – iyon. Inuulit – puting-puti. 3. Kayarian 1. Malalaki at matataba ang alagang baboy ni Mang Cesar. kapit-tuko. Ang aklat para sa mga guro ay tungkol sa industriya at ekonomiya ng bayan. 1. bagay. na tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap A. bagay. Nagdasal na ang mag-anak. 3. Pokus – ang tawag sa kaugnayan ng pandiwa sa simuno ng pangungusap Hal. Direksyunal – Nagtungo sila sa Bicol. 4. Isahan – iisa lamang ang inilalarawan. Kalahi ko siya. 2. Ang Unang Ginang ng bansa ay masigasig na tagapagtaguyod ng kapakanang pangmadla. tanan. 7. Kailanan 1. Maylapi – makatao.o sa paggamit ng salitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa Hal. C. anuman. Tagatanggap – Ibinili ko ng bagong aklat si Nehya. ilan III. Magkalahi kaming dalawa. paano. Tambalan – kulay-abo. Dalawahan – dalawa ang inilalarawan. Pang-uri – nagsasaad ng katangian o uri ng tao. isa. Anyong ang a. butas-butas. kailan.Maramihan (pinag-uusapan) Una kami Ikalawa kayo Ikatlo sila namin ninyo nila amin inyo kanila Halimbawa: 1. ka. naipapakita sa pamamgitan ng pantukoy na mga. Magdarasal na ang mga mag-anak. doon C.

Panulad – naghahambing ng kilos o galaw ng pandiwa o pang-uri Hal. bahagya. Pamukod – o 5. dito. bagaman 3. kagabi B. Hambingan – naghahambing ng dalawang tao. d -gaya. Ang pagkain ay inilagay na sa mesa. kung 4. nagkaroon daw ng mahigpit na pagtatalo sa Kongreso. Pamilang na patakaran o pamilang na cardinal – isa…sampu. kay. kapwa Hal. Panang-ayon – naghahayag ng pagsang-ayon Hal. walang kasing Hal. B. pagka. ikalawa. maganda. pang-uri at iba pang pang-abay A. Pang-abay – nagbibigay turing sa pandiwa. talaga Hal. ikatlo… pang-una. pangatlo… V. oo. mapula-pula. pinakatanyag. sobrang mahiyain. pook 1. Panimbang – at. huwag G. Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng paggamit ng mga panlaping napaka. siguro. maliit-liit 3. sa kusina) C. sa lahat ng ito 6 . sapagkat 6. mga salitang lubha. doon. Pananggi – nagsasaad ng hindi pagsang-ayon o pagtanggi Hal. lagi. dati. at pampanulad tulad ng gaya. Katamtamang antas – naipakikita sa pamamgitan ng paggamit ng mga salitang medyo. Panubali – pag. minsan. mayaman. Pamilang – ibinibilang sa mga pang-uri ang mga pamilanhg dahil ginagamit na panuring ng pangngalan o panghalip 1. kamukha. tulad. at saka 2. 3. Paninsay – ngunit. higit Mga Pang-ugnay A. maitim nang bahagya. napakaganda. Pang-agam – nagsasaad ng walang katiyakan ng isang kilos Hal. walang kasing sungit E. bihira. masyado. sing. Pang-ukol na sa isang salita – ng. tunay. gumagamit ng mga salitang paghahambing tulad ng kaysa. Panukdulan – gumagamit ng mga panlaping pinaka. ayon sa Hal.1. mabagal D. medyo hilaw. sa (sa kantina. marahan. Pamanahon – nagsasabi kung kailan naganap ang kilos Hal. Ang alagang aso ay pumanhok ng (sa) bahay. saka. di gaano Hal. kapwa mabait 2. sa Hal. lalo. Pang-ukol – nag-uugnay sa pangngalan o panghalip sa ibang mga salita sa pangungusap 1. 2. Pahambing na magkatulad – pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. di tulad. totoo. nang kaunti o sa pag-uulit ng salitang ugat o dalawang pantig nito Hal. nag… an. sing. makalawa. Panlinaw – samakatwid. gumagamit ng panlaping ka. parirala at sugnay 1. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan o saang pook ang pangyayarihan ng kilos Hal. Panggaano – o pampanukat na sumasahot sa tanong na magkano/gaano Hal. kasingganda. paris. sapat ang benta E. pangalawa. Ayon sa balita. ngayon. Pangatnig – nag-uugnay sa kapwa salita. bukas. Panapos – at sa wakas. kung gayon 7. sadyang. talaga H. Lantay – karaniwang anyo ng pang-uri Hal. kahapon. kayputi. Pang-ukol na dalawang salita – para sa. marahil. Panunuran – una. palabiro 2. Pananhi – dahil. labing-isa…dalawampu 2. bagay. hindi. Pamaraan – naglalarawan kung paano naganap ang kilos Hal. Malayo ang Kalinga kaysa Baguio kung manggagaling ka sa Maynila. lubhang kaawa-awa D. pagkabait. ayaw. patakbo. tila F. Di-magkatulad – ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. Ang mga ala-alang ito ay para sa iyong ina.

Mga panuring Batayang pangungusap. 4. din/rin na. Kaganapang layon Hal. 6. Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat. tuloy. Pariralang panuring Hal. Patalilis na umalis agad ang mag-anak. c. 3. Panghalip na ginagamit na panuring Hal. insidente. 4. lang. Pagsasalaysay (Narrative) – nagkukwento ng isang pangyayari o kawil ng pangyayari D. Kaganapang kagamitan Hal. Karaniwang pang-uri Hal. Kaganapang ganapan Hal. Namili ng mga alahas si Josefina. Tumakbo ang criminal patungo sa liblib na pook na iyon. 3. 7. sana. yata B. kaya. Pang-abay na pamaraan Hal. Ibang bahagi ng pananalita na gumaganap ng tungkulin ng pang-uri a. Teknikal C. Ang matalinong mag-aaral sa klase ay iskolar. Ang mag-aaral na babaeng iyon na nagtatalumpati ay iskolar. bagay. naman. lamang. 2. Pangangatwiran (Argumentative) – panghihikayat sa iba na tanggapin ang katotohanan o kawastuan ng isang paninindigan o di kaya’y baguhin ang kanilang pag-iisip o impluwensyahan ang kanilang paguugali at pagkilos sa pamamagitan ng makatwirang pahayag ************************** Inihanda ni: Lourdes Zorilla-Hinampas Guro sa Filipino 7 . muna. o senaryo Mga Uri ng Paglalarawan 1. Umalis agad ang mag-anak. b. a. Mga kaganapan ng pandiwa 1. Pandiwang ginagamit na panuring Hal. pala. ba. Pang-abay na pamanahon Hal. Paglalahad (Expository) – pagpapaliwanag ng obhetibo o walang pagkampi na may sapat na detalye na pawing pampapalawak ng kaalaman sa paksang binibigyang-linaw nang lubos na mauunawaan ng may interes B. Paglalarawan (Descriptive) – pagpapakita ng kaanyuan at kabuuan ng tao. Pangngalang ginagamit na panuring Hal. kasi. Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito. Ang mag-aaral na babaeng iyon ay iskolar. Apat na Uri ng Pagpapahayag A. b. Ang matalinong mag-aaral ay iskolar. ho. 1. 2.Pagpapalawak ng Pangungusap A. Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. 5. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay Batayang pangungusap: Umalis ang mag-anak. Kaganapang tagatanggap Hal. C. po. nga. Kaganapang tagaganap Hal. Ang mag-aaral na babae ay iskolar. Nagluto si Pining para sa mga bata. Konkreto/karaniwan/obhetibo 2. daw/raw. Kaganapang direksyunal Hal. Kaganapang sanhi Hal. Ang mag-aaral ay iskolar. pa. sitwasyon. Masining 3. Mga paningit o ingklitik Hal. man.

patotodan (Bicol). Tuluyan – maluwag na pagsasama-sama ng mga salita sa katutubong takbo ng pangungusap I. burbutia (Ilocano). Alamat . Lam-ang (Ilokano) b. Panitikan Bago Dumating ang mga Mananakop (-1564) A. Tulang pandulaan 2. kung walang sukat at tugma.kwento tungkol sa pinagmulan ng mga bagay-bagay at lugar c. isang salaysay sa Bibliya mula sa Griyego c. tradisyon. Urbana at Feliza – isang epistolaryo na isinulat ni Modesto de Castro noong 8 . sambotani –tagumpay g. Katangian 1. panumbas ito sa wikang Tagalog sa salitang literature na galing sa wikang Ingles na nangangahulugang letra o titik koleksyon ng mga akdang oral (sinasalita) at nakalimbag tungkol sa pamumuhay. na inunlapian ng pang (pan) at hinulapian ng an. pabitla (Pangasinan). Anyo ng Panitikan 1. Barlaan at Josaphat – inilimbag ni Antonio de Borja noong 1708 at 1712 ang kanyang salin sa Tagalog. Liriko o tula ng damdamin b. may tendensiya na magpaulit-ulit 4. Panitikan sa Panahon ng mga Espanyol (1565-1898) A. Pabula – kwento na ang pangunahing tauhan ay hayop B. esteryotipiko ang mga tauhan 5. talindaw – pamamangka b. Torogi (Igorot) h. Bugtong (Tagalog). Salawikain at kasabihan – ang salawikain ay nagbibigay ng aral samantala ang kasabihan ay patulang taludtod na naghahayag ng pang-araw-araw na katotohanan ng buhay 3. Mga Akdang Panrelihiyon 1. Hinilawod (Hiligaynon) f. may tugmaan o ritma 6. paniniwala ng mga tao at hinggil sa bagay-bagay sa daigdig repleksyon ng reyalidad ng lipunan Dalawang Anyo ng Panitikan 1. ang wika ay wika ng pang-araw-araw na pamumuhay 3. Prosa a. Alim(Ifugao) e. Awiting-bayan a. Darangan (Mindanao) 4. kaugalian. pag-aari ng buong pamayanan ang mga akda II. Pasalaysay c. Tulang sagutan o patnigan d. tungkol sa karanasan ng mga tao 2. diona – kasal o panliligaw c. naglalaman ng mga dasal b. oyayi – pagpapatulog ng sanggol (lullaby) d. Patula – masining na pagsasama-sama ng mga salita upang makabuo ng mga taludtod na may sukat at tugma. dalit – pagpuri o pagsamba e. Ibalon (Bicol) c. Kwentong-bayan a. ito ay tinatawag na malayang taludturan Mga Uri a. kultura. kumintang – pakikidigma f. Hudhud (Ifugao) g. Indarapatra at Sulayman (Mindanao) d. Doctrina Cristiana en Lengua Espanola y Tagala (1593) – kauna-unahang akda tungkol sa relihiyon na nalimbag sa Pilipinas. Pasyon – ang unang pasyon ay akda ni Gaspar Aquino de Belen noong 1704 d. Epiko – mahahabang tulang pasalaysay na inaawit o binigkas nang taimtim at nahihingil sa mga mahiwagang pangyayari at kabayanihan a.Mga Batayang Kaalaman sa Pagtuturo ng Panitikan Panitikan – mula sa salitang titik. huhulaan (Eastern Visayas) 2. kundiman – awit ng pag-ibig 5. Mito – kwento tungkol sa pinagmulan ng daigdig at Bathala b.

kilalang katha: Florante at Laura. Korido – patula ang pagkakasulat pero paawit kung binibigkas. Mga Propagandista a. Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon) 2) Nobela (Noli me Tangere.ladino 2. Mga Bantog na Makata/Manunulat 1. Pagkakapantay-pantay sa harap ng batas’ b. walong pantig ang bawat taludtod. Salubong – ginagawa tuwing Pasko ng Pagkabuhay. Hangarin: a. Tibag – pagtatanghal kung buwan ng Mayo.1855 2. Pangangaluluwa – ginagawa sa Araw ng mga Patay B. Kalayaang pangkatauhan 2. Gawing Pilipino ang kura paroko e. ipinapakita ang paghahanap ni Maria sa sabsaban i. Fernando Bagong Banta – Memorial dela Vida Cristiana 4. El Filibusterismo) 3) Tula (Sa Aking mga Kababata. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (octosyllabic quatrains) c. ang bawat saknong ay binubuo ng apat na taludtod (dodecasyllabic quatrains) d. Ananias Zorilla – 7. Dalit – awit para kay Maria b. Eulogio Julian de Tandiama * May Bagyo Mat May Rilim (1605) C. Marcelo H. Mi Ultimo Adios) 4) Dula (El Consejo de los Dioses) b. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas c. Panulaan a. Karilyo – isang uri ng libangan ng mga tao kung tumatamang madilim ang gabi ng kapistahan ng isang bayan. Jose dela Cruz – “Husing Sisiw”. Drama a. paghahanap ni Santa Elena sa krus na pinagpakuan kay Hesus d. Ibalik ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Korte ng Espanya d. Komedya o Moro-moro – naglalarawan ng pakikipag[alaban ng Espanya sa mga Moro (Muslim) f. La Solidaridad – opisyal na pahayagan 3. nagpapagalaw ng mga anino ng mga pira-pirasong kartong hugis-tao na sinasabayan ng salita g. Francisco Baltazar – “Balagtas”. pagkikita ni Hesus at Maria j. Pedro Bukaneg . del Pilar (abugado at mamamahayag) – kilala sa bansag na Plaridel. Moriones – nakasuot ng unipormeng pangsundalo ng mga Romano at nakamaskara. Kilusang Propaganda (1872-1895) 1. Awit – katulad ng korido ang kaibahan lang ay sampung pantig ang bawat taludtod. Panuluyan – ginagawa tuwing gabi ng Dis. kilalang katha: Historia Famoso ni Bernardo Carpio at Doce Pares de Francia 5. ang pugutan ang kasukdulan ng palabas k. La India Elegante y El Negrito Amante. Duplo o ensilada – patulang pagtatalo na ginagawa bilang pang-aliw sa namatayan Mga kabilang sa Duplo 1) hari o punong halaman 2) belyako (lalaki) 3) belyaka (babae) 4) duke 5) konde (tagapayo) 6) reyna 7) berdugo (tagaganap ng hatol) 3. Sarswela – melodramang may kasamang awit at tugtog *Jaguar con Fuego (1878) – unang sarswela h. Tomas Pinpin – Ang Librong Pag-aaralan ng mga Tagalog ng Wikang Castila 3. Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino. 9 . Jose Rizal (mangagamot at manunulat) 1) Sanaysay (Ang Pilipinas sa Loob ng 100 Taon. Tulang Ladino – nakasulat ang tula sa dalawang wika (Tagalog at Espanyol) b. Orosman at Zafira 6. 24. Senakulo – dulang nagsasalaysay ng buhay at kamatayan ni Hesus c.

Regalado – Madaling Araw (1909). Isabelo delos Reyes (poklorista at mamamahayag) l. Arturo Rotor – The Wound and the Scar (1937) 3. LIwanag at Dilim. Juan Lauro Arsciwals 4. Capitan Bensio (1907). Aurelio Tolentino – Kahapon. Benigno R. Arguilla – How my Brother Leon Brought a Wife and Other Stories (1941) 4. Jose M. Lihim ng Isang Pulo (1926) 9. Juan C. Panahon ng Amerikano (1898-1945) A. pulitika (mahiwalay ang Pilipinas sa Espanya) b. Jose Alejandrino (inhinyero) j. Dula 1. Dominador Gomez (manggagamot at mananalumpati) D. Pedro Serrano Laktaw (guro at leksikograpo) k. Guerrero – Wanted: A Chapero (1940). Jose Corazon de Jesus – kilala bilang Huseng Batute. Graciano Lopez Jaena (mananalumpati at kritiko) – Fray Botod (nobela) d. Katungkulan Gagawin ng mga Anak ng Bayan (Kartilya). Faustino Aguilar – Pinaglahuan (1907). Juan Matapang Cruz – Hindi Aco Patay (1903) 3. Emilio Jacinto (Utak ng Katipunan) – Kartilya ng Katipunan. Panahon ng KKK (Kagalang-galangang Kataas-taasang Katipunan ng mga Anak ng Bayan) 1.Pentelicas 3. Juan Abad – Tanikalang Guinto (1902) 4. Hangarin: a. kilala rin bilang Dimas-ilaw (manunulat) at Pingkian (Katipunan) c. Deogracias A. Ngayon at Bukas (1903) 5. Ramos – 5. Cecilio Apotol . Mariano Ponce (mananalaysay) e. Alfaro (1909) 2. Inigo Ed. Apolinario Mabini (Dakilang Lumpo) – El Desarollo y Caida de la Republika Filipina (Ang Pataas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino).Peping Dilat. Walang Sugat (1902) 2. Sa Dakong Silangan C. * 1924 – Balagtasan 10 . Maikling Kwento 1. Rosario – Ama ng Maikling Kwentong Tagalog. Nena at Neneng 5. Pedro Paterno (abogado at manunulat) – Ninay (nobela) h. Patricio Mariano – Anak ng Dagat (1922) 6. sibiko (maging mapagtanggol sa mga mahihirap at naaapi) 2. Panganiban (mananaling-wika at mananalaysay) i. moral (maturuan ng katatagan at kagandahang-asal ang mamamayan nang malayo sa pagiging panatiko) c. Wilfrido Ma. Lope K. Nobela 1. Manuel E. Valeriano Hernandez-Pena – “Ama ng Nobelang Tagalog”. Laya – His Native Soil (1941) 7. Tula 1. Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog b. Frustrations (1944) B. Lalaking Uliran o Tulisan (1914). kilala sa sagisag na Katabay 3. El Verdadero Decalogo (Ang Tunay na Sampung Utos). Iba pang manunulat a. Mga Katipunero a. The Forsaken House (1940). Fernando Ma. Felix Resurreccion Hidalgo (pintor) g. Mga Gintong Dahon. Jose Garcia Villa – Footnote to Youth and Other Stories (1931) 2. Santos – Banaag at Sikat (1904). Roman Reyes – Pusong Walang Pag-ibig (1910). Andres Bonifacio (Ama ng Katipunan) – Pag-ibig sa Tinubuang Lupa. Jesus Balmori – Mi Casa de Nipa 4. Juan Luna (pintor) f. Sampagitang Walang Bango (1918) 3. Severino Reyes (Don Binoy) – kilala sa pagsusulat ng sarswela. Bagong Dalaga (sequel) 6. Dolores Manapat at Pupdoh 1) Dasalan at Tocsohan 2) Aba Ginoong Barya c. Leona Florentino – makatang Ilokano III. Pedro Gatmaitan – Tungkos ng Alaala 6. Pangginggera (1912) isang tula 8. Gabriel Beato Francisco – Fulgencia Galbillo (1907). Carlos Bulosan – America is in the Heart (1946) D. Guerrero – Crisalidas 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful