TAHANAN NG ISANG SUGAROL Akdang: Malay Teorya: Imahismo Genre: Maikling kwento Salin ni Rustica Carpio Ang maputing

ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan, parang bahaghari. Mabilis na papunta sa kanluran ang lumulubog na araw. Dahil tapos nang magalaba, mabagal na tumayo si Lian-chiao sa tabi ng balon. Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya, gustong mawala ang mga bituing nakahihilo. Si Siao-lan, ang anak niyang babae na tatlong taong gulang ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig. “Inay, tapos na po ba kayong maglaba? Ako na ang magsasampay.” Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Siao-lan ng mga tatlo o apat na taon. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chaisim sa kabilang gilid. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina, mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding. Hindi sinagot ni Lian-chiao si Ah Yue. Tumango lamang siya, nakatayo pa rin at nakapikit—nagpipilit na mabawi ang lakas. Payat siya at maliit, mga biente-singko anyos, at nakasuot ng kupas na asul na sam-fu. Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo. Halatang napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang. Malaki ang kanyang tiyan. Madaling mapansing nagdadalantao siya at malapit nang manganak. Nang dumilat si Lian-chiao, nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinampay ang mga damit sa alambre. Dahil mataas ang alambre, kailangang tumingkayad siya at tumingala. Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasmpay ng mga damit sa alambre, biglang nahabag si Lian-chiao. Mahina niyang sinabi, “Ah Yue, mag-ingat ka. Baka ka mahulog!” “Opo!”, sagot ni Ah Yue. Bigla iyong pumihit, nangangambang tumingin at nagtanong, “Inay, luto nab a ang hapunan? Kung hindi, kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni itay!” Nakapukaw kay Lian-chiao ang huling sinabi niyon. Bigla siyang kinabahan. Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian, lulutuin pa ang mga gulay. Kapag walang nakain, pag-uwi ang asawa niyang sugarol, tiyak na may mangyayari. Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo. Tuamahip ang kanyang puso. Nagmamadali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungansi Siao-lan sa paglilinis ng katawan nito. Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan, sa malaki at bilog na tiyan, sa dalawang umuugang balde ng tubig sa pingga, sa umiika niyang paa, at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran, palinga-linga. Pagod na si Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho, ngunit hindi siya puwedeng magbagal ng kilos. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon, hiniwa ang mga gulay, pinakulo ang tubig, nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusina.

nang bumangon siya para maghanda ng almusal. sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa gawain sa bahay. Yukung-yuko siya dahil sa bigat ng tubig. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon. Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa. Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok. “Ah Yue! Hindi ka ba natatakot mahulog diyan? Ang taas ng naaakyat mo. Si Li Hua. Kinakailangang isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalan para manguha ng panggatong. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay. Abala sa gawain si Lian-chiao. nagsimula siyang maghubad. Pagkatapos… pagkatapos ay puwede na tayong… maghapunan. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana na nagbuhat sa labas ng pinto.” Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. “Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig.Tinanglawan ng liwanag na namumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. ha? Gusto mo nab a dalawin ang hari ng kadiliman?” “Itay… Nagsasampay lang ako…”. Nakaupo si Siao-lan sa loobg ng bahay. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa. kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng kanyang bahay. ang asawa ni Lian-chiao. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasinang isda. Pagkatapos ay binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo. kiming sagot ni Ah Yue. Matapos nakapamaywang na sinigawan ang bawat isa. Halos kasimbilis ng kidlat. galit. at bunutin ang ligaw na damo. “Lintik! Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan. Kung hindi ay bubugbugin siya ng kangyang asawa kapag nagging masama ang ani. at marahas na nagtanong. ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo:payat at matangkad.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi. “Sssst…” Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote. ikinakalat sa lahat ng lugar. Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong. may maiitim na ngipin at namumulang mga mata. at noong hapon ay nagsibak siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho isang damong panggamot nagagamitin niyang pampaligo pagkapanganak. Noong umaga’y nanguha siya ng mga punla ng palay at itinanim sa bukid. Mula alas-sais ng umaga. anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siya ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa Hsiang Chi Coffee Shop.Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa iba’t ibang bahagi. Wala na iyong laman. Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na… Ipiprito ko na lang ang inasinang isda. Umaalog ang malaki . hindi na siya natigil sa paggawa hanggang ngayon maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian. Walang makasisisi sa kanya. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak ng langis sa kawali. dinidilaan ang mga labi at tinitignan ang nakatatandang kapatid na nakatyao pa rin sa kuwadradong bangko sa labas. Kung hindi niya aasikasuhin ang mga bagay-bagay ngayon. Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailanga. ibinuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya.

Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay. nakabuka ang medyo laylay na bibig. Inaakalang aalis na naman ang lalaki. Kahit pago na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong pagtatrabaho. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya—si LianChiao na kinse anyos pa lamang noon. at laban sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila. Mahangin at maginaw nang gabing iyon.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao. sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. Naglalakbay ang kanyang isip. Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig. Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula. gising na gising pa rin ang kanyang isip. biglang nagtaas ng kilay si Li Hua. Bakit hindi ako babalik para makabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… Malapit na akong manganak. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy. Kailangang bumili ako ng ilang itlog para lutuin sa luya at alak. Hindi mo ba naaamoy? Napakabagal mong kumilos. na anak ng noo’y isang mayamang negosyante. naaanod. na kumakain pa. Humakbang ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan. “Pwe!”. aalis ka na naman? Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis!” Napakalakas ng boses ni Li hua. Kabisado na nila ang nangyayari. Sa kagustuhang magkaapo kaagad. naaanod—kasinggaan ng usok. lumura sa lupa. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. at nakangiwi ang maputlang mukha. Nang marinig na kailangan niya ng pera. “Ama ni Ah Yue. Lahat . ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin. “Hindi! Hindi! Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap ba pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order. Wala kanga lam kundi kumain!” Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y papunta sa banyo. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawangpag-sa. baka natalo na naman sa sugal si Li Hua. “Masusunog na ang inasinang isda. At ang masama pa. nanginginig sa takot. Ibinuka niya ang bibig. natitigilan at hindi makakilos.niyang tiyan. Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan and nguso. ang mangkok at chopsticks. at nagkakandautal na. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. Masyadong mahina at mababa ang kanyang boses. “Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak. Sumagitsit sa kawali ang inasinang isda dahil sa init ng mantika. pinili niya para maging manugang si Li Hua. hindi makatulog si Lian-chiao.

ha! Quadruple! Unang apat. Sa kabila ng kanyang pagbubuntis.. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa. na umuungol pa ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan. Si Li Hua. Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya and Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras.” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao. paglalasing. Dahil dito. Malapit na siyang manganak. “Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad… dalhin ninyo ako sa ospital…” “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. Mahimbing na natutulog ang dalawa. Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galing sa iyo! Napakagaling! Ha. ha. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse. Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog. mandidilat agad iyon. paghithit ng opyo. Ang pinakamalakas na dagok kay Lian-chiao ay ang pagkamapamahiin ni Li Hua. Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi ito kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte. si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad. Ito talaga ang kailangan ko. Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata. humihiyaw. ang walang silbi at tila kawayang siLi Hua. Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao. . at dodoblehin sa gabi. maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. sino ang humahalinghing. ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalim si Lian-chiao. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya. Sandali. Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak. “Ha. magkayakap. at mamatay siya. Ngayon.ng kanyang pag-asa ay nabigo. Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggatong. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatwiran at kung minsan ay malupit na pakikitungo nito sa kanya. Ha. may humimok kay Li Hua. Manganganak na ang misis mo!. pangalawang apt…isang libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki and panalong iyon. Galit na tinignan niya si Lian-chiao at nag-aatubiling tumayo. Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot. at luluraan sa mukha mismo. Nagsimula siya sa ilang chips lamang ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya.. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. Nag-aalala siya. Makukunan kaya siya? Mahirap sabihin. Sa madaling sabi. puwede ka nang lumayaw ngayon din. Tuwang tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang kakatawa. Marami siyang bisyo: pagsusugal. pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito. Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatwiran. Walang magawa si Li Hua kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya. “Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin? Luka-luka! Kung gusto mong lumayaw. Alis! Alis! Sinong pumipigil sa iyo?. ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib. Pung! Ang galing! Ang gandang pitsa ito. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay—kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. Dahan dahan siyang bumaling.

.kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawing kaliwa ng maliit na kalsada. Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi. kaya dinala ko siya dito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina.” Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri. Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong. umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto. Hindi na matiis ni Lianchiao ang sakit. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto. mabagal. Hindi siya makasulong at hindi din siya makaurong ilang sandal siya tumayo roon. Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. Habang papalapit iyon ay nakita niya si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid. Si Lian-chiao at ang lahat ng bagay sa kanyang paligid ay dagling nakulong sa kadiliman. Ngunit nang matanto niya kung sino ang babae. Muling bumugso ang hangin. Bahagyang kumislap ang munting ilaw. Walang lumapit para buksan ang pinto. Natutuliro siya at nahihilo. nilapitan ang maliliit na batang babae. Pagkalipas ng ilang sandali. Hindi na maisip ni Lian-chiao kung ano ang nangyayari. Humagulgol ng iyak si Siao-lan… Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao. hindi matatag. Si Lian-chiao na nakasandal ng mabuti sa pinto ay bumagsak sa loob. Hinahanap niya ang nanay. matamang nakatingin sa mesa. Habang pinapahiran ang luha a ilong. Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan.balisa si Lian-chiao. “Kokak. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera. walang tinag at hindi malaman ang gagawin. ang maingay na boses ng mga sugarol. Luhaan ang mga mata niya. na dadampot na lamang ng pitsa ay namangha rin s pagdating ni Lian-chiao. Noon una ay nagulat ang matabang babae sa pagpasok niya. Narating din sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop. Naisip kong baka narito kayo. marahang nagssaita si Ah Yue. yuyuko ng mababa hanggang ang sakit ay humupa… ngunit ilang sandal lamang. teka! Red Center ba ‘yon? Ha! Maganda!” Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbyos siya. ”Kras. medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. hindi malaman kung ano ang gagawin. maliksi niya itong tinulungan at inakay papasok. Tatayo siya. dahil marahil sa hangin. “Ah Yue. at kumatok uli siya ng buong lakas. Si Li Hua. nagpupumilit na manatili siyang nakatayo. Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya. Ah Yue! Bakit dinala mo rito ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumabas sa kotse si Lian-chiao. o baka naman napakahina ng katok niya. “Anong nangyari? Bakit gabing-gabi na ay narito ka pa? Pung! Teka. kumbot ng kaunti ang ilong nya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok. Napakaliwanag s loob at maingay: ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa. Lumakad siyang muli. Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada.Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya. “Nagising ako sa iyak ni Siao-lan. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. Hindi ko Makita si nanay sa bahay. Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo. Marahil ay buhos na buhos ang mga isip ng tao sa pagsusugal. Bigla siyang nakakita ng ilaw ma mabilis na papalapit sa dako nila.nagkapira-piraso.

Hindi niyang makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan. pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid. Pagkahatid sa akin sa ospital. uuwi ang tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… . Malakas ang ihip ng hangin. “Kheta… khe-ta…” at paminsan minsan ng malakas na pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. “Inay. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan.Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. “Ah Yue. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi. kasama ang kapatid ko. Pagkatapos ay pumasok sa kotse. huwag kang umiyak. Si Ah Yue. Lumabas si Li Hua. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila. May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo. Mabait ka di ba? Alagaan mong mabuti and kapatid mo. Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. binuhay ang makina at pinatakbo. Sasabihin ko kay Itay na isama kami roon. napaiyak na rin si Lian-chiao. Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw. Hindi siya makapagsalita dahil sa pag-aalala. dadalawin ko kayo bukas. Kinagalitan ang dalawang bata gaya ng dati. Dadalhin ko iyon para magamit mo muna…” Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful