TAHANAN NG ISANG SUGAROL Akdang: Malay Teorya: Imahismo Genre: Maikling kwento Salin ni Rustica Carpio Ang maputing

ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan, parang bahaghari. Mabilis na papunta sa kanluran ang lumulubog na araw. Dahil tapos nang magalaba, mabagal na tumayo si Lian-chiao sa tabi ng balon. Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya, gustong mawala ang mga bituing nakahihilo. Si Siao-lan, ang anak niyang babae na tatlong taong gulang ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig. “Inay, tapos na po ba kayong maglaba? Ako na ang magsasampay.” Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Siao-lan ng mga tatlo o apat na taon. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chaisim sa kabilang gilid. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina, mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding. Hindi sinagot ni Lian-chiao si Ah Yue. Tumango lamang siya, nakatayo pa rin at nakapikit—nagpipilit na mabawi ang lakas. Payat siya at maliit, mga biente-singko anyos, at nakasuot ng kupas na asul na sam-fu. Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo. Halatang napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang. Malaki ang kanyang tiyan. Madaling mapansing nagdadalantao siya at malapit nang manganak. Nang dumilat si Lian-chiao, nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinampay ang mga damit sa alambre. Dahil mataas ang alambre, kailangang tumingkayad siya at tumingala. Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasmpay ng mga damit sa alambre, biglang nahabag si Lian-chiao. Mahina niyang sinabi, “Ah Yue, mag-ingat ka. Baka ka mahulog!” “Opo!”, sagot ni Ah Yue. Bigla iyong pumihit, nangangambang tumingin at nagtanong, “Inay, luto nab a ang hapunan? Kung hindi, kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni itay!” Nakapukaw kay Lian-chiao ang huling sinabi niyon. Bigla siyang kinabahan. Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian, lulutuin pa ang mga gulay. Kapag walang nakain, pag-uwi ang asawa niyang sugarol, tiyak na may mangyayari. Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo. Tuamahip ang kanyang puso. Nagmamadali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungansi Siao-lan sa paglilinis ng katawan nito. Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan, sa malaki at bilog na tiyan, sa dalawang umuugang balde ng tubig sa pingga, sa umiika niyang paa, at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran, palinga-linga. Pagod na si Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho, ngunit hindi siya puwedeng magbagal ng kilos. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon, hiniwa ang mga gulay, pinakulo ang tubig, nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusina.

Wala na iyong laman. Si Li Hua. Matapos nakapamaywang na sinigawan ang bawat isa. ang asawa ni Lian-chiao.Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa iba’t ibang bahagi. “Sssst…” Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote. at noong hapon ay nagsibak siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho isang damong panggamot nagagamitin niyang pampaligo pagkapanganak. “Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig. Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok. at bunutin ang ligaw na damo. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay. Umaalog ang malaki . Nakaupo si Siao-lan sa loobg ng bahay. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa. galit. Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailanga. Yukung-yuko siya dahil sa bigat ng tubig. Abala sa gawain si Lian-chiao. isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. ha? Gusto mo nab a dalawin ang hari ng kadiliman?” “Itay… Nagsasampay lang ako…”. “Ah Yue! Hindi ka ba natatakot mahulog diyan? Ang taas ng naaakyat mo. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana na nagbuhat sa labas ng pinto. Walang makasisisi sa kanya. ikinakalat sa lahat ng lugar. Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa. Kung hindi niya aasikasuhin ang mga bagay-bagay ngayon. hindi na siya natigil sa paggawa hanggang ngayon maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian. Kung hindi ay bubugbugin siya ng kangyang asawa kapag nagging masama ang ani. Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na… Ipiprito ko na lang ang inasinang isda. Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong. at marahas na nagtanong. dinidilaan ang mga labi at tinitignan ang nakatatandang kapatid na nakatyao pa rin sa kuwadradong bangko sa labas. sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa gawain sa bahay. Pagkatapos… pagkatapos ay puwede na tayong… maghapunan.Tinanglawan ng liwanag na namumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. Kinakailangang isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalan para manguha ng panggatong. kiming sagot ni Ah Yue. “Lintik! Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan. ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo:payat at matangkad. Noong umaga’y nanguha siya ng mga punla ng palay at itinanim sa bukid. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon. kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng kanyang bahay. nagsimula siyang maghubad. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasinang isda. Pagkatapos ay binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo.” Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. Halos kasimbilis ng kidlat. Mula alas-sais ng umaga.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi. nang bumangon siya para maghanda ng almusal. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak ng langis sa kawali. may maiitim na ngipin at namumulang mga mata. ibinuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya. anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siya ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa Hsiang Chi Coffee Shop.

Wala kanga lam kundi kumain!” Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y papunta sa banyo. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita. Bakit hindi ako babalik para makabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… Malapit na akong manganak. biglang nagtaas ng kilay si Li Hua.niyang tiyan. Kahit pago na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong pagtatrabaho. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Hindi mo ba naaamoy? Napakabagal mong kumilos. naaanod. Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy. Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula. Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa. nanginginig sa takot.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. gising na gising pa rin ang kanyang isip. ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin. at nakangiwi ang maputlang mukha. Sumagitsit sa kawali ang inasinang isda dahil sa init ng mantika. Kabisado na nila ang nangyayari. at nagkakandautal na. “Hindi! Hindi! Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap ba pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order. nakabuka ang medyo laylay na bibig. hindi makatulog si Lian-chiao. at laban sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila. Humakbang ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan. “Pwe!”. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. natitigilan at hindi makakilos. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawangpag-sa. “Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. pinili niya para maging manugang si Li Hua. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. Lahat . Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay. Mahangin at maginaw nang gabing iyon. naaanod—kasinggaan ng usok. ang mangkok at chopsticks. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak. na kumakain pa. At ang masama pa. aalis ka na naman? Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis!” Napakalakas ng boses ni Li hua. Kailangang bumili ako ng ilang itlog para lutuin sa luya at alak. sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. “Ama ni Ah Yue. lumura sa lupa. Inaakalang aalis na naman ang lalaki. “Masusunog na ang inasinang isda. Nang marinig na kailangan niya ng pera. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao. Sa kagustuhang magkaapo kaagad. Ibinuka niya ang bibig. Masyadong mahina at mababa ang kanyang boses. Naglalakbay ang kanyang isip. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan and nguso. pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya—si LianChiao na kinse anyos pa lamang noon. na anak ng noo’y isang mayamang negosyante. baka natalo na naman sa sugal si Li Hua.

. humihiyaw. “Ha. si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad. Nagsimula siya sa ilang chips lamang ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya. mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalim si Lian-chiao. Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila.” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao. Si Li Hua. “Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin? Luka-luka! Kung gusto mong lumayaw. may humimok kay Li Hua.. pangalawang apt…isang libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki and panalong iyon.ng kanyang pag-asa ay nabigo. Ngayon. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao. Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog. Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya. na umuungol pa ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan. Alis! Alis! Sinong pumipigil sa iyo?. ha! Quadruple! Unang apat. Sa madaling sabi. Manganganak na ang misis mo!. Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse. puwede ka nang lumayaw ngayon din. Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Dahil dito. at mamatay siya. . ang walang silbi at tila kawayang siLi Hua. Ha. Malapit na siyang manganak. mandidilat agad iyon. Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi ito kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte. Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatwiran. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay—kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib. paghithit ng opyo. Sa kabila ng kanyang pagbubuntis. Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galing sa iyo! Napakagaling! Ha. Galit na tinignan niya si Lian-chiao at nag-aatubiling tumayo. Ito talaga ang kailangan ko. Sandali. “Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad… dalhin ninyo ako sa ospital…” “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito. Nag-aalala siya. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata. Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya and Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa. Pung! Ang galing! Ang gandang pitsa ito. Tuwang tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang kakatawa. Marami siyang bisyo: pagsusugal. Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. at luluraan sa mukha mismo. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatwiran at kung minsan ay malupit na pakikitungo nito sa kanya. Makukunan kaya siya? Mahirap sabihin. Dahan dahan siyang bumaling. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot. sino ang humahalinghing. Mahimbing na natutulog ang dalawa. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. paglalasing. maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggatong. at dodoblehin sa gabi. ha. magkayakap. Ang pinakamalakas na dagok kay Lian-chiao ay ang pagkamapamahiin ni Li Hua. Walang magawa si Li Hua kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya.

matamang nakatingin sa mesa. Ah Yue! Bakit dinala mo rito ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumabas sa kotse si Lian-chiao.balisa si Lian-chiao. Hinahanap niya ang nanay. Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada. at kumatok uli siya ng buong lakas. Noon una ay nagulat ang matabang babae sa pagpasok niya. Lumakad siyang muli. dahil marahil sa hangin. kaya dinala ko siya dito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. “Nagising ako sa iyak ni Siao-lan. ”Kras. Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto. Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo. Narating din sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop. Humagulgol ng iyak si Siao-lan… Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao. Napakaliwanag s loob at maingay: ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa. Hindi siya makasulong at hindi din siya makaurong ilang sandal siya tumayo roon. mabagal. Walang lumapit para buksan ang pinto. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. Habang pinapahiran ang luha a ilong. Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya. umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto. Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan. nagpupumilit na manatili siyang nakatayo. Tatayo siya.kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawing kaliwa ng maliit na kalsada. teka! Red Center ba ‘yon? Ha! Maganda!” Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbyos siya. Hindi na matiis ni Lianchiao ang sakit. hindi matatag. Natutuliro siya at nahihilo. Hindi ko Makita si nanay sa bahay. ang maingay na boses ng mga sugarol. na dadampot na lamang ng pitsa ay namangha rin s pagdating ni Lian-chiao. Marahil ay buhos na buhos ang mga isip ng tao sa pagsusugal. Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. Bahagyang kumislap ang munting ilaw. Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong. Bigla siyang nakakita ng ilaw ma mabilis na papalapit sa dako nila. “Kokak. “Ah Yue. Ngunit nang matanto niya kung sino ang babae. maliksi niya itong tinulungan at inakay papasok. walang tinag at hindi malaman ang gagawin. o baka naman napakahina ng katok niya. Muling bumugso ang hangin. Pagkalipas ng ilang sandali. medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. yuyuko ng mababa hanggang ang sakit ay humupa… ngunit ilang sandal lamang. Naisip kong baka narito kayo. Si Lian-chiao at ang lahat ng bagay sa kanyang paligid ay dagling nakulong sa kadiliman. kumbot ng kaunti ang ilong nya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok.” Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri. Luhaan ang mga mata niya.Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya. marahang nagssaita si Ah Yue. “Anong nangyari? Bakit gabing-gabi na ay narito ka pa? Pung! Teka. Si Lian-chiao na nakasandal ng mabuti sa pinto ay bumagsak sa loob. . Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera.nagkapira-piraso. hindi malaman kung ano ang gagawin. Habang papalapit iyon ay nakita niya si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid. nilapitan ang maliliit na batang babae. Hindi na maisip ni Lian-chiao kung ano ang nangyayari. Si Li Hua.

Hindi niyang makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. Malakas ang ihip ng hangin. napaiyak na rin si Lian-chiao. “Ah Yue.Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi. pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid. Mabait ka di ba? Alagaan mong mabuti and kapatid mo. Lumabas si Li Hua. Sasabihin ko kay Itay na isama kami roon. uuwi ang tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw. binuhay ang makina at pinatakbo. Dadalhin ko iyon para magamit mo muna…” Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. “Inay. dadalawin ko kayo bukas. Si Ah Yue. kasama ang kapatid ko. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan. Hindi siya makapagsalita dahil sa pag-aalala. “Kheta… khe-ta…” at paminsan minsan ng malakas na pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. Kinagalitan ang dalawang bata gaya ng dati. Pagkatapos ay pumasok sa kotse. Pagkahatid sa akin sa ospital. mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… . Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. huwag kang umiyak.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful