WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

May pulitika rin ang wika 14. Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet . Morpemang Panlapi b. Alfonso Santiago. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8. Kagila-gilagas ang wika 13. Ang wika ay komunikasyon 11. Ang wika ay ginagamit 6. May antas ang wika 9. Bawat wika ay natatangi 10. Ang wika ay sinasalitang tunog 3. Morpemang Salitang-Ugat c. Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr.Gleason 1." . Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3. & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon . Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a. Ang wika ay arbitraryo 5.Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo. Formosa.nakarating sa Pilipinas." . Ang wika ay nakabatay sa kultura 7. Morpemang Ponema 2. Nagbubuklod ng bansa 4. Makapangyarihan ang wika 12. Instrumento ng Komunikasyon 2.unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino .

Cuyonan r. Ifugao. Pangasinan wikang Vietnam . Southern Bukidnon Manobo ng.nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay. nagbibigay ng kasiyahan. Magindanao atbp. Kankanai) b. Cebuano e.D ² 1. nagpapalawak ng pananaw.C) 1. Kapampangan c. Tagalog d. & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar . Southern Family a.Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A. Bicol g. Sambal b. Dibabaon p. Kalagan m.D) .500 A. Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c.pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag .mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan . Maranao h. nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . Subanun s. Surigao i.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA . Inibaloi 2. 3. Mansaka l. & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA . Mt.nakapagdaragdag ng kaalaman. Province(Bontoc. nakapagpapaunlad ng kaisipan. Binukid o. Western Bukidnon Manobo n. makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon .nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan .wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B.maaaring makalibang.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) .. Northern Philippine Family a.

Perception/Persepsyon . Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan . Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa. kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4. Re-reading 8. Kaswal na Pagbasa 5. sa tahanan 2.proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3. Assimilation/Asimilasyon . salita ng ina/mother·s talk 3. Matiim sa Pagbasa 7. Interpretasyon (Interpretation) III. Pagbasang Pang-impormasyon 6. Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1.paghahatol o pagpapasya. KAiSiPAN SA PAGBASA 1. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1.pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a. Pang-unawang Literal II.µ . Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG. Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3.makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I..hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. Daigdig na Panlabas ² lipunan b. Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4.Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1. Reaction/Reaksyon . Comprehension/Komprehensyon .

pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin. timbang na timbang ang mga bahagi b. Parabula ² hango sa bibliya 9. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5. Paglilista ng detalye b. nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. madalas na likha lamang h. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. Sanhi & Bunga c. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10. Pagsasalaysay d. Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. Katawan c. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. Simula b. Paghahambing & Kontrast . Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan.2. ´playµ sa English 3. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Paglalarawan c. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. Paglalahad b. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a.

Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop. (Sige nga.Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita. Ang wika ay masistema . Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d. damdamin at ang kanilang iniisip. Ang wika ay tunog .Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit. Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang. Kin**** and paste?!) Gaya nito: . Ang wika ay para sa komunikasyon . Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason.May dalawang masistemang balangkas ang wika.d. Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b. Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c. Problema & Solusyon e. paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina. Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan.And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap. Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e.. Ang wika ay arbitraryo . Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. /a/. ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol. Ang wika ay pantao . ang tunog at kahulugan. Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito .Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo . Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika. Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/. Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito.

mapanatili at mapayaman ang wikang ito. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. 4. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. 3. Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika. Mahalaga ito sa mananaliksik. Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. 2.Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema . Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. Tiyak na layunin: 1. Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay. Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama.

...... (2) palagitlingan.... kumuha na lamang siya ng informant....... pangyayari....... (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita......... Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama....... Ngunit nabanggit niya.... .... Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-]..... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa........) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s..... Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp.............................. [nga-] at [N-].. ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp..... palagitlingan.. pook. bagay... Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika......... damdamin... at ito ay ang mga unlaping [ni-] at .... Dagdag pa niya.. kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan.... Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao......... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita..........) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama..........u....Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao.... Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama... Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama....... na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi... Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp.. ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp.............. ............

........ na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino..... Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran..... na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama. Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]. ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin......gitlaping [-in-].... Sa pagkuha ng mga datos....... na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino....... Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004.... Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan........... sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes. Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw... Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit. kumuha ang mananaliksik ng limang informant...... Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit......... Samantala. ...... ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri. Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo..... Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama...... Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao........ Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino..... Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo]....... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika.. Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan..... ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama..... Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt.. Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga... Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan..... Para sa pandiwa naman.............. Tawi-Tawi. Samantala. Ngunit ipinaliwanag niya............ ..... ..... Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika........ At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino....... Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama.... Natuklasan naman ni Cruz (1999).... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama.... Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi..... At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito... Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes.......

.....y/.. aklat at thesis.... At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod....... .. e..... ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino...... samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/.... Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp.. Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-].. Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo........ ... Kabanata IV Pagsusuri..m.. ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita.... Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a....o.. magazine....... Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin......r....u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k... ay sinuri niya ang mga ito..... Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp..................l..s. Ang mga datos ay pinagsama-sama.i.........n...w... Matapos paghambingin...................... [pam-] at [pan-].Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik...................... ...t/............. habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d........ Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino........g......ng.....

s. [sin-]. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din. [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga . Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-]. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan. [san-] at [sing-]. Ito ay ang mga unlaping [mang-].un. Ang mga alomorp na [pan-]. [sim-]. at [N-]. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp.Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang]. [nga-]. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang]. At ito ay ang mga ponemang d at t. [sam-].un. [mam-] at [man-].u pan. nengkoh ngandugsuh pan.u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. [man-]. s.

ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-]. s.g. o. [nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod.u. Sa Filipino. r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l.u. Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/. Sa Filipino. ngadjal pan. [sam-] at [sim-].ng. Ibig sabihin. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Sa Filipino.t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid. r at s. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. i. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto). Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto.salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d. Tulad ng Filipino. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa]. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-]. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang.s. s. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat. [mang-]. Samakatuwid. e. [mam-].l. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l.un. mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . tulad ng mga alomorp na [pan-]. [mang-]. mowa pan. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito. [sang-] at [sing-]. [man-].w.m. u/ at mga katinig na /k.y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-].un. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/.n.r.

Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba. ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod. ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang .paggigitling. At ito ay ilalahad sa ibaba. Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman. Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama.

At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). Halimbawa ay.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika. ang tungkol as alomorp. ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. Ibig sabihin. Halimbawa ay. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo. Ang ganap at di-ganap o parsyal. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas. Samakatuwid. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. Ang (1) asimilasyon. Samantala. Ibig sabihin. Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay. Bilang pangkalahatang alituntunin. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. Ang asimilasyong ganap. Sa asimilasyong diganap. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. (2) pagpapalit-ponema. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay. ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. (3) pagkakaltas-ponema. Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang]. ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas. Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang. Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. maraming prosesong nagaganap. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. Sa ikalawang halimbawa naman. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. Ito ay naipaliwanag na . ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat.

hul. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita.u.u.u. s. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. dakpin sarhan kamtan s. pan. pan. Halimbawa ay. s.u. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in]. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an]. s.hul.un. pan.hul. Ang mga ponemang /d/ at /l/.u. napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin. Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito. s.hul.sa itaas. pan. pan.hul. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/. pan.u.u. Halimbawa ay. ang tungkol sa alomorp. pan. s. pan. pan.hul.hul. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit]. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas.u. na iba sa diin ng salitang-ugat. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang .hul. biruin marumi hagkan s.u. [sira:in] at hindi *[si:rain}. Ibig sabihin. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/. At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. Kaya binibigkas ng. s.

Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/. s.u. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. pan. Ibig sabihin. s. Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa.git.un. Ngunit. sidlan nilipad aptan s. Halimbawa ay.git. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-]. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-]. s. pan. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. pan.hul. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas. pan. Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap.u. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . ganap man o hindi. s. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino.u. pan.un.u.u.katinig na /l/. [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan.u.hul.

s. s. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo. Sa salitang-ugat na [dua] naman. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino. Ibig sabihin. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino.hul. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-].u. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-]. Ibig sabihin.git. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. Ibig sabihin. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin. pan. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral.u. . ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba.u.hul. pan. At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino. pan. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/. pan. may tuntuning sinusunod sa Metatesis.u. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas. pan. Sa Filipino. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s.hul. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito. pan. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/.git.un.Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo. Ibig sabihin.

.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan. Ibig sabihin. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan].Ibig sabihin. pan. (1) payak. at walang panlapi. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. Parehong naganap ang dalawang proseso. Ngunit hindi ito payak. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema. Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema. ang prosesong naganap ay talagang iba. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala.u. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-]. (2) maylapi. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. Ito ay maylaping salita. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta.u.un.un. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. (3) inuulit at (4) tambalan. Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian. s. ang salitang mangan ay isang payak na salita. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak. Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba. Ngunit hindi ito matatawag na iisa. s. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.

Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita.u. (2) gitlapi at (3) hulapi. pan. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino.git. s. pan. s.u. At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi. pan. at pag-uunlapi. s. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi.u. Ibig sabihin.un. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan.u. paghuhulapi.u.un.un. pan.un.u. pag-uunlapi at paghuhulapi. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat.git. Makikita na sa Filipino sa unang hanay. Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak. paggigitlapi at paghuhulapi. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama . paggigitlapi at paghuhulapi. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang. s. pag-uunlapi at paggigitlapi. paggigitlapi. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian. Ito ay ang mga pag-uunlapi. s.

un.hul. s.hul. pan. s. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s.un.git. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan. s. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan. s.u. pan. pan.git.un.hul.u. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. pan.Binelli (binili) kinakan (kinain) s. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama .u. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s.hul. pan. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. pan. s.u.u.u. pan.u. pan.git.u.un. pan. s. s.git. pan. pan.u.hul.hul. pan.u. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.

pan.git.hul. \\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s. pan.hul. pan.hul.hul. s.un. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi. pan. s. Paggigitlapi.hul. pan.u. pan.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s. pan. pan. s. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan.git.u. pan. pan.u. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. pan.un. s.u. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.u.u. pan. pan. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama.u. pan. \\Ang Pag-uunalapi.u.git.git. Inuulit .Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan. pan. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan. s.git.hul.git.un.hul.un.

µ ... inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita.... Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon ........................... Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino..........................................Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita........... Tulad ng bahaghari sa Filipino.. Samantala..... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig. Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg... Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap................. sa Sama naman....................· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas.............. .. na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow.......................... isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino... Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong.............

Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. Paggigitlapi. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. Ibig sabihin. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. ganap man o hindi. Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. Ibig sabihin. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. [man-]. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. Samantala. Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian. Ibig sabihin. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. Samakatuwid. Ibig sabihin. Ang Pag-uunlapi. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. . ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. sa Sama naman. [mang-]. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Tulad ng Filipino. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/.Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Ibig sabihin. Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. Tambalan Ibig sabihin. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.

... Lim Farida Jahra L.... (1997). Douglas...... (1975)... Hadji Arlo... REX Book Store Trick. MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut. et al...Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik. Sama Badjao...................... Eric.... Koh Taga-Balideyt: Jul E. Alfonso O... Equi-NP Deletion in Sama Southern.. Amilhussin Alhemma S.................. Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp.. (1976)... Mga Sanggunian Casino.. Alfonso O........ Ateneo de Zamboanga Nimmo...... Sama Sibuco: A Description and Comparison.. at Tiangco. Norma G......... Santiago... Sama Bangingi. (2001)...... Leticia C.......... REX Book Store Santiago... Eric. (1999). Panimulang Linggwistika sa Pilipino. (2003)........... Makabagong Balarilang Filipino............. Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik........ pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama... The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino.. (1979).... ............ Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika........ Maulad ...... Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz... . Idanan Basa Willer A..... 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T....... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao....

2004.Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .Karapatang-ari.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful