WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

nakarating sa Pilipinas. Instrumento ng Komunikasyon 2."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Kagila-gilagas ang wika 13. Ang wika ay arbitraryo 5. Formosa. May antas ang wika 9. Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1. Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a. Bawat wika ay natatangi 10. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet . Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4.Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo. Ang wika ay komunikasyon 11. Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3. Ang wika ay sinasalitang tunog 3. Morpemang Ponema 2. May pulitika rin ang wika 14.Gleason 1." . Morpemang Salitang-Ugat c. & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon .unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino . Makapangyarihan ang wika 12. Ang wika ay ginagamit 6." . Nagbubuklod ng bansa 4. Morpemang Panlapi b. Alfonso Santiago. Ang wika ay nakabatay sa kultura 7.

Dibabaon p. Mt.nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan . Cuyonan r. Southern Family a. nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . Maranao h. 3. Sambal b. Bicol g. Kalagan m.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA . Inibaloi 2.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon . Province(Bontoc. Kapampangan c. Ifugao.nakapagdaragdag ng kaalaman.500 A. Northern Philippine Family a.Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A.C) 1. Tagalog d. nakapagpapaunlad ng kaisipan. & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA . Surigao i. Kankanai) b. Pangasinan wikang Vietnam . nagpapalawak ng pananaw. Mansaka l. Magindanao atbp. & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar .mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan .maaaring makalibang. Western Bukidnon Manobo n. nagbibigay ng kasiyahan.wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B.nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay. Subanun s. Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c.D ² 1. Southern Bukidnon Manobo ng. makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin. Cebuano e.pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag ..D) . Binukid o.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) .

proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3. Interpretasyon (Interpretation) III. Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa.µ . kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4. Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1. Perception/Persepsyon . Kaswal na Pagbasa 5. KAiSiPAN SA PAGBASA 1. Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV. Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1. Pang-unawang Literal II. Comprehension/Komprehensyon . Reaction/Reaksyon .makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I.paghahatol o pagpapasya. Pagbasang Pang-impormasyon 6. Matiim sa Pagbasa 7. sa tahanan 2. Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG.pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a. Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. Re-reading 8. Daigdig na Panlabas ² lipunan b. Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan .Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1. salita ng ina/mother·s talk 3..hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. Assimilation/Asimilasyon .

Paghahambing & Kontrast . madalas na likha lamang h. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i. Parabula ² hango sa bibliya 9. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan. pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. ´playµ sa English 3. Simula b. binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. Sanhi & Bunga c. Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8. timbang na timbang ang mga bahagi b. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5. Paglalahad b. nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. Katawan c.2. Pagsasalaysay d. Paglalarawan c. Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. Paglilista ng detalye b. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin.

And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap. /a/. (Sige nga..Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit. /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol. Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e. Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika. Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan. Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d. Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina. Kin**** and paste?!) Gaya nito: . Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b.Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop. Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito . Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. damdamin at ang kanilang iniisip.Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita.Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo . Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason. Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang. Ang wika ay arbitraryo . Ang wika ay pantao . ang tunog at kahulugan. Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c. Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito. Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/. Problema & Solusyon e. Ang wika ay tunog .May dalawang masistemang balangkas ang wika. ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. Ang wika ay para sa komunikasyon . Ang wika ay masistema .d.

dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. Mahalaga ito sa mananaliksik. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika. 2. 4. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama. Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika. Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya.Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad. Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema . Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay. mapanatili at mapayaman ang wikang ito. 3. Tiyak na layunin: 1. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika.

.. (2) palagitlingan............. (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita.. Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-]....... Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp.... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa... Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika... pangyayari........u.... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita.. Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao.. ......... [nga-] at [N-]........ bagay......... kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan.............. kumuha na lamang siya ng informant.. ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp... pook....) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s... Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama..........) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama.. damdamin...... na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi......... Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp................... Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama....... Dagdag pa niya... . ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp. palagitlingan....... Ngunit nabanggit niya..........Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao.......... Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama............... at ito ay ang mga unlaping [ni-] at .......

. Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit.. na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino. At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito........... At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino.......... Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao. .... Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan..... kumuha ang mananaliksik ng limang informant......... Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo]... Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama.. Para sa pandiwa naman.. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin.. . Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit... Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes..... Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama...... Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan...... Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]..... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama.. na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama... ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri... ... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika........ Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi.... Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt....... Samantala....... Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga. Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran........ Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan... sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes..... Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino......gitlaping [-in-].................................. Tawi-Tawi........ ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama.. Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika. Ngunit ipinaliwanag niya.. Samantala. ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito.... Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw... Natuklasan naman ni Cruz (1999).. Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004............... Sa pagkuha ng mga datos. Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo.... na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino.....

Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp. magazine........... ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino.. [pam-] at [pan-]....w..i........s...... At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod...... e.l......m...r...... ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita..................o......... .. samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/... Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-]... Ang mga datos ay pinagsama-sama.....g........ng......... .....Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik......n........ Kabanata IV Pagsusuri................ Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp...y/............. Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo..... aklat at thesis.... Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a........t/........ ay sinuri niya ang mga ito. .. habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d......... Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino..u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k..... Matapos paghambingin.. Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin....

s. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). at [N-]. Ito ay ang mga unlaping [mang-].u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din. nengkoh ngandugsuh pan. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang]. [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga .u pan. s. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan. At ito ay ang mga ponemang d at t. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. [mam-] at [man-]. [sin-]. [man-]. [san-] at [sing-]. Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-]. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp. [nga-]. [sam-].Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang].un. Ang mga alomorp na [pan-]. [sim-].un.

[nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d.w. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. ngadjal pan.u. [sang-] at [sing-]. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa]. [man-].y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-].l. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Sa Filipino. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-]. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto.n. tulad ng mga alomorp na [pan-].un. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l.r. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. r at s. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Sa Filipino. s. [sam-] at [sim-].salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d. [mang-]. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). Tulad ng Filipino. Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod. Ibig sabihin. mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . e. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta.s. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-]. s. mowa pan. [mam-].t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid. i.ng.un. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto). Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito.u. Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino. o. Samakatuwid. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat.m. Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/. Sa Filipino. [mang-]. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/. r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l.g. u/ at mga katinig na /k.

Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama. Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman. Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba.paggigitling. ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang . At ito ay ilalahad sa ibaba. ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod.

Sa ikalawang halimbawa naman. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang]. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay. Ibig sabihin. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. Ang (1) asimilasyon. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. Ang asimilasyong ganap. Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. Ang ganap at di-ganap o parsyal. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas. Bilang pangkalahatang alituntunin. Ibig sabihin. At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas. At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). (3) pagkakaltas-ponema. ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. Ito ay naipaliwanag na . Samakatuwid. maraming prosesong nagaganap. Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. Samantala. Halimbawa ay. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. Halimbawa ay.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. ang tungkol as alomorp. ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat. ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. Sa asimilasyong diganap. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. (2) pagpapalit-ponema. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika.

u. pan. s. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/.u.u. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema.hul.hul. pan. Halimbawa ay. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang . napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin. Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian.hul. pan.u. pan.u. Kaya binibigkas ng. s. na iba sa diin ng salitang-ugat. pan.hul. Halimbawa ay. At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas.hul. ang tungkol sa alomorp. s. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita. Ibig sabihin. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in].u. dakpin sarhan kamtan s. s. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/. pan. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat. pan.hul. [sira:in] at hindi *[si:rain}. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit]. s. s.u. pan.hul. biruin marumi hagkan s. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.un. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito.hul.sa itaas.u.u. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas. pan. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s. Ang mga ponemang /d/ at /l/. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an].

s.un. s.katinig na /l/. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan.u.hul.hul. pan. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan. Halimbawa ay. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-]. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-]. Ngunit. pan.git. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas. Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap. s. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino.u.git.un. pan. ganap man o hindi.u. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama.u. pan. sidlan nilipad aptan s. pan. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito. s. [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan.u.u. Ibig sabihin.

u. Ibig sabihin. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-].hul. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s. At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema.git.hul. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. Sa salitang-ugat na [dua] naman.git. s. Ibig sabihin. s. pan.un. .Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino. Sa Filipino. pan. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s. may tuntuning sinusunod sa Metatesis. pan. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. pan. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo.u. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas.hul. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/. Ibig sabihin. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ibig sabihin. pan. pan. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon.u.u. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito.

Ibig sabihin. s. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. (1) payak. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. at walang panlapi.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan.u. Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian. . Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-]. Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama. pan. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema.u.un. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita. Ito ay maylaping salita. (3) inuulit at (4) tambalan. Ngunit hindi ito matatawag na iisa. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin. Parehong naganap ang dalawang proseso. Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema.un. ang salitang mangan ay isang payak na salita. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan]. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. Ngunit hindi ito payak. ang prosesong naganap ay talagang iba. Ibig sabihin. (2) maylapi. s.

pag-uunlapi at paghuhulapi. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Ito ay ang mga pag-uunlapi. paggigitlapi.un. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian. Makikita na sa Filipino sa unang hanay.Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita. pag-uunlapi at paggigitlapi. s. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat.u. paghuhulapi. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin.git. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi. at pag-uunlapi. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan. s. Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak. At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi. s. s. s. paggigitlapi at paghuhulapi. pan.u.un. (2) gitlapi at (3) hulapi. pan.un.u.git.un. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama .u. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s. pan.u. pan. paggigitlapi at paghuhulapi. Ibig sabihin.u.

git.hul.u.hul.git.u.u.git.u.u. pan.u. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s. pan.u. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan. pan. pan.un.Binelli (binili) kinakan (kinain) s. pan. pan. pan. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama . s.un.hul.hul. s. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama.hul.un. pan.u. s. s. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.hul. pan.git. s. pan. pan. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s. s. s.u. pan.un. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan.u.

hul.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan. Inuulit . s. pan. pan. s. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s. pan. \\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s.u.hul.un. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.hul. pan. pan. \\Ang Pag-uunalapi.hul.u. [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi. pan.un.git. s. pan.git.un.git. s.hul. s. pan.u.u.hul.hul.git.u. pan.git. pan. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan.git.u.Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan.u. pan. pan.un. pan. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. pan.u. pan. Paggigitlapi.

................ inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita.Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita...... isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino... sa Sama naman..· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas................ Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon .... Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong................................. Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg............................... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig....... Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino... Samantala.......................... Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap.... .............. na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow......µ .................... Tulad ng bahaghari sa Filipino.

sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian. Samantala. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika.Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. . sa Sama naman. Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. tulad ng mga alomorp na [pan-]. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ibig sabihin. ganap man o hindi. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. Samakatuwid. Paggigitlapi. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. [man-]. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. Ibig sabihin. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Ang Pag-uunlapi. Ibig sabihin. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. [mang-]. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. Tambalan Ibig sabihin. Tulad ng Filipino. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Ibig sabihin. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. Ibig sabihin. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-].

....... Maulad . pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama.... Mga Sanggunian Casino........ (2003)..... REX Book Store Santiago. Makabagong Balarilang Filipino... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao.... Sama Bangingi............. et al... Douglas.. 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T............ Eric..... .. MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut. (2001). Santiago..... REX Book Store Trick... (1999).... Leticia C... Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika. Alfonso O......... Sama Sibuco: A Description and Comparison........ Eric........ (1976)..Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik...... (1997)..... Norma G. at Tiangco. Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz.............. Equi-NP Deletion in Sama Southern..... (1975)... Hadji Arlo... Koh Taga-Balideyt: Jul E. The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino... Alfonso O. Lim Farida Jahra L.... (1979)............................ Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp..... Panimulang Linggwistika sa Pilipino. Idanan Basa Willer A.... ..... Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik..... Sama Badjao..... Amilhussin Alhemma S. Ateneo de Zamboanga Nimmo......

2004.Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .Karapatang-ari.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful