P. 1
ANGKAN NG WIKA

ANGKAN NG WIKA

|Views: 20,029|Likes:

More info:

Published by: SalveSalvs Nano Robles on Sep 30, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/15/2015

pdf

text

original

WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

Alfonso Santiago. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4. Kagila-gilagas ang wika 13. May pulitika rin ang wika 14. Makapangyarihan ang wika 12. Instrumento ng Komunikasyon 2. May antas ang wika 9." . Ang wika ay nakabatay sa kultura 7. Bawat wika ay natatangi 10. Morpemang Salitang-Ugat c. Formosa.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet ." . Ang wika ay ginagamit 6.unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino .Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo. Morpemang Panlapi b. Morpemang Ponema 2. Ang wika ay arbitraryo 5. Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1. Nagbubuklod ng bansa 4.nakarating sa Pilipinas. Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a. & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon . Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Ang wika ay komunikasyon 11. Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr. Ang wika ay sinasalitang tunog 3.Gleason 1.

C) 1. & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar . Northern Philippine Family a.D ² 1. Kalagan m. Tagalog d. Surigao i.mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan . Cebuano e.maaaring makalibang.nakapagdaragdag ng kaalaman. makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin. Subanun s. Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c. Mansaka l. Mt. nagpapalawak ng pananaw.D) . & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA .nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan . Bicol g. Kankanai) b. 3. Sambal b. Kapampangan c.. nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . Southern Bukidnon Manobo ng.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA . nagbibigay ng kasiyahan.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) . Southern Family a. Binukid o.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon . Maranao h. Province(Bontoc. Dibabaon p. nakapagpapaunlad ng kaisipan. Cuyonan r. Western Bukidnon Manobo n. Pangasinan wikang Vietnam .500 A.nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay.Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A. Inibaloi 2. Ifugao. Magindanao atbp.pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag .wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B.

Daigdig na Panlabas ² lipunan b.. sa tahanan 2. Matiim sa Pagbasa 7. Pang-unawang Literal II.paghahatol o pagpapasya. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4. Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG. Interpretasyon (Interpretation) III.makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I. Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3. Reaction/Reaksyon . Perception/Persepsyon .pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a.proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3. salita ng ina/mother·s talk 3. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV. kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4. Assimilation/Asimilasyon . Comprehension/Komprehensyon . Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa. Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan . KAiSiPAN SA PAGBASA 1.hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. Pagbasang Pang-impormasyon 6.Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1.µ . Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1. Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. Re-reading 8. Kaswal na Pagbasa 5.

Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. timbang na timbang ang mga bahagi b. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Katawan c. Pagsasalaysay d. Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. madalas na likha lamang h. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. Paghahambing & Kontrast . binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Sanhi & Bunga c. Paglalarawan c. Paglilista ng detalye b. Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Parabula ² hango sa bibliya 9. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i. Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8. Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. ´playµ sa English 3. Simula b.2. Paglalahad b. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10.

Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d. Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c.And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap. ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. Ang wika ay arbitraryo .d. Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika.May dalawang masistemang balangkas ang wika.Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo .Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop. Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito. Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b. Ang wika ay para sa komunikasyon . Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito . /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol. ang tunog at kahulugan. Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/. /a/.Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit. Ang wika ay tunog . Kin**** and paste?!) Gaya nito: . Problema & Solusyon e. paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina. Ang wika ay masistema . Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason. Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan. Ang wika ay pantao .Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita. (Sige nga.. damdamin at ang kanilang iniisip. Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang. Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e.

Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama. 4. Tiyak na layunin: 1. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. mapanatili at mapayaman ang wikang ito. 2. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama. Mahalaga ito sa mananaliksik. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema . Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika. Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika.Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad. 3. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika.

ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp.Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao.............) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama........ Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-].......... at ito ay ang mga unlaping [ni-] at ... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa........ kumuha na lamang siya ng informant. Dagdag pa niya....... Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp............ bagay... [nga-] at [N-].. . (2) palagitlingan............ Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama............. pangyayari...... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita.......... Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp.... Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao... Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama.. damdamin..... pook...u... (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita........... ............... kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan................) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s.... Ngunit nabanggit niya. Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama....... palagitlingan. Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika. na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi.......... ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp.............

Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi........ ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito..gitlaping [-in-].................. Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan.... At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito.... Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika.. Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit.. Para sa pandiwa naman.............. ... Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]. Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan. Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes..... Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama... Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama......... na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino....... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika... kumuha ang mananaliksik ng limang informant... Tawi-Tawi......... Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo]......... Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt. . Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga....... na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino. Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo...... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama..... Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao........ Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw... Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino................................ At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino..... ........ Ngunit ipinaliwanag niya. ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri...... sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin. Samantala. Samantala...... na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama.. Natuklasan naman ni Cruz (1999)... Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004. ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama... Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan.... Sa pagkuha ng mga datos...... Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran. Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit.

ay sinuri niya ang mga ito....... Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a...... ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita............ magazine.o..i... ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino..............s......u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k.. Ang mga datos ay pinagsama-sama..n............. Kabanata IV Pagsusuri...l........... Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo.... ...... Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp..... Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp..y/..... .. Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-]. [pam-] at [pan-].........m.Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik... Matapos paghambingin....g................. habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d..... Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino...... ........ aklat at thesis........w. e........ samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/....... Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin. At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod.ng....r.......................t/.

Ang mga alomorp na [pan-]. [mam-] at [man-]. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp. nengkoh ngandugsuh pan.u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. s. [man-].un. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga .un. [san-] at [sing-]. at [N-]. Ito ay ang mga unlaping [mang-]. [nga-]. [sim-]. [sin-]. s.u pan. [sam-]. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang]. Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-].Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang]. At ito ay ang mga ponemang d at t. ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din.

ng. Ibig sabihin. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/.s.l. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta.w.t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid.r.salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d.un. [man-]. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-]. Sa Filipino. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa].m. i. s. mowa pan. [sam-] at [sim-].n.y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-]. o. ngadjal pan. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. Tulad ng Filipino. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . e. Samakatuwid.u.un. Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l. Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat. [mam-]. [nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto). r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l. r at s. Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod.u. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito. Sa Filipino. tulad ng mga alomorp na [pan-].g. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. [sang-] at [sing-]. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto. Sa Filipino. Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino. u/ at mga katinig na /k. ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-]. [mang-]. s. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. [mang-].

ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod. Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama.paggigitling. Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba. ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang . At ito ay ilalahad sa ibaba. Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman.

Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang]. ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. Halimbawa ay. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. Ito ay naipaliwanag na . ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. Ang (1) asimilasyon. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay. At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas. Bilang pangkalahatang alituntunin. Sa ikalawang halimbawa naman. (3) pagkakaltas-ponema. Ibig sabihin. ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko. Halimbawa ay. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. maraming prosesong nagaganap. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. (2) pagpapalit-ponema. Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. Ang ganap at di-ganap o parsyal. Ibig sabihin. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika. Samakatuwid. Ang asimilasyong ganap. ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. Sa asimilasyong diganap. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. ang tungkol as alomorp. ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat. Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. Samantala.

Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian.hul. pan. pan.u. Ibig sabihin.u.sa itaas.u. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito. Kaya binibigkas ng.un. pan. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in]. ang tungkol sa alomorp. [sira:in] at hindi *[si:rain}. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat. pan.hul.hul. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit]. pan. Ang mga ponemang /d/ at /l/. s.u. pan. pan. pan. pan.u.u.hul. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas.hul. Halimbawa ay.hul. biruin marumi hagkan s. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/. s. At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas. s. napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin. s. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang . Halimbawa ay. na iba sa diin ng salitang-ugat. dakpin sarhan kamtan s.u. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s. s.u.hul. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita.hul. s.u. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an].

pan. s. s.hul. Ngunit. Ibig sabihin. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s. Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan.u.git. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung.git. Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. pan. pan. sidlan nilipad aptan s.un. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/. s. Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito.u. s. pan. Halimbawa ay. ganap man o hindi.katinig na /l/. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino. pan. [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas.un.u.u. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika.u.hul.u. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-]. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-]. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan.

Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s. Ibig sabihin. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. .u. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. pan. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. Sa Filipino. pan. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-]. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/. pan. pan. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo.hul. s. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s. pan.git.git.u. pan. Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino.hul. Sa salitang-ugat na [dua] naman. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Ibig sabihin. At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral. s.u.hul. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba. may tuntuning sinusunod sa Metatesis. Ibig sabihin. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino.un. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin.u. Ibig sabihin.

Ibig sabihin. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta. Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. Ibig sabihin. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. (1) payak. pan. ang prosesong naganap ay talagang iba. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. Ito ay maylaping salita. s.u. Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian. (3) inuulit at (4) tambalan. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan].un. (2) maylapi. Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. . Ngunit hindi ito matatawag na iisa. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. at walang panlapi. Ngunit hindi ito payak.u. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba. s. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-].un. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian. Parehong naganap ang dalawang proseso. ang salitang mangan ay isang payak na salita. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan.

Ito ay ang mga pag-uunlapi.u. pan. Ibig sabihin. paggigitlapi at paghuhulapi. Makikita na sa Filipino sa unang hanay. pag-uunlapi at paghuhulapi. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan.un. pan. At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi. s. paggigitlapi.un. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi.u. s. s. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan. pag-uunlapi at paggigitlapi. (2) gitlapi at (3) hulapi. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin.git.u. pan.u.un.u. paghuhulapi.git. at pag-uunlapi. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. s.Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat. pan. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama . paggigitlapi at paghuhulapi. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino.u. s. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang.un. Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak.

un.hul. pan. pan. s. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan.u. pan. pan. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.git.un.u.u. pan. pan. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s. pan. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s.hul.hul. pan. s.u. pan.hul. pan.u.hul. s.u. s.u. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama .un.u.un.hul. s.git.git.git.Binelli (binili) kinakan (kinain) s. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s.u. pan.u. pan.

\\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s.git. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s. s. pan.u.git.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s.hul. pan.u. pan.git.git. pan.hul. pan. pan.un.u.hul. pan. pan. pan. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan.hul. pan. s.hul.un.un.u. Inuulit . [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi.u. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan. pan.un. s.u.git.git.hul. s.u. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. pan. s. \\Ang Pag-uunalapi.u. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan. Paggigitlapi. pan. pan. pan.hul.

........... Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong. Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap.......... Samantala....· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas... inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita........µ ..........................Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita.. na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow................... Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon ..................... sa Sama naman. . Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino............ Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg..... Tulad ng bahaghari sa Filipino............ isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino......... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig................................................

Ibig sabihin.Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. Ibig sabihin. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. sa Sama naman. Ang Pag-uunlapi. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. Paggigitlapi. [mang-]. Ibig sabihin. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. [man-]. Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Tulad ng Filipino. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. ganap man o hindi. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. Ibig sabihin. Tambalan Ibig sabihin. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Samantala. Samakatuwid. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Ibig sabihin. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. . Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian.

........... .. (1976)... REX Book Store Trick.... Ateneo de Zamboanga Nimmo........ Alfonso O.... Hadji Arlo........ Equi-NP Deletion in Sama Southern. (2003).... Norma G. Idanan Basa Willer A.............. (1979). (1999)........ (1997)........... REX Book Store Santiago. Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz........ Lim Farida Jahra L. Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik.. The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino....... Alfonso O... Koh Taga-Balideyt: Jul E.. Sama Bangingi.. Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika. MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut.......... Douglas.... Maulad ..... Leticia C.... Mga Sanggunian Casino. et al...... Panimulang Linggwistika sa Pilipino.. pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama... 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T.. Eric..... ...Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik............. Makabagong Balarilang Filipino. (2001)... Amilhussin Alhemma S. Santiago..... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao. Sama Badjao.. Sama Sibuco: A Description and Comparison. (1975)....... Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp....................... at Tiangco.......... Eric...

Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .Karapatang-ari.2004.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->