WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

nakarating sa Pilipinas. May pulitika rin ang wika 14." . Makapangyarihan ang wika 12. Morpemang Salitang-Ugat c. Bawat wika ay natatangi 10.unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino . May antas ang wika 9. Instrumento ng Komunikasyon 2. Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1. Alfonso Santiago. Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3. Ang wika ay komunikasyon 11."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Ang wika ay arbitraryo 5. Morpemang Panlapi b.Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet . & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon . Ang wika ay ginagamit 6. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8. Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr. Formosa. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4. Morpemang Ponema 2. Ang wika ay sinasalitang tunog 3. Ang wika ay nakabatay sa kultura 7. Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a. Kagila-gilagas ang wika 13.Gleason 1. Nagbubuklod ng bansa 4." .

makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin. Magindanao atbp.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA .nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan . Southern Family a. Pangasinan wikang Vietnam . Kankanai) b. Surigao i. Bicol g. nagbibigay ng kasiyahan. Mansaka l.nakapagdaragdag ng kaalaman. 3. Mt.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) .pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag . Cuyonan r. Southern Bukidnon Manobo ng.mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan . Subanun s. & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA . Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c. Northern Philippine Family a.C) 1. Sambal b. Tagalog d.nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay. Maranao h..maaaring makalibang.500 A.Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A. nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . nakapagpapaunlad ng kaisipan. nagpapalawak ng pananaw. Western Bukidnon Manobo n. & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar . Inibaloi 2. Kalagan m.wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B. Province(Bontoc.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon .D ² 1. Kapampangan c. Dibabaon p.D) . Binukid o. Cebuano e. Ifugao.

µ . Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4. Perception/Persepsyon . Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG.makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I.Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. Pagbasang Pang-impormasyon 6. Daigdig na Panlabas ² lipunan b.proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3.pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a. Re-reading 8. KAiSiPAN SA PAGBASA 1.paghahatol o pagpapasya. Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1. Reaction/Reaksyon . Kaswal na Pagbasa 5. Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV. Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3. Pang-unawang Literal II. Matiim sa Pagbasa 7. Assimilation/Asimilasyon . Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan . Interpretasyon (Interpretation) III. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4.. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1.hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa. salita ng ina/mother·s talk 3. sa tahanan 2. Comprehension/Komprehensyon .

Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. Katawan c. Paghahambing & Kontrast . nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. Simula b. madalas na likha lamang h. Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin. Paglilista ng detalye b. Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10. ´playµ sa English 3. Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5.2. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. Paglalahad b. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c. Paglalarawan c. Pagsasalaysay d. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a. Parabula ² hango sa bibliya 9. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. timbang na timbang ang mga bahagi b. Sanhi & Bunga c. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i.

Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e. Ang wika ay masistema . Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan. ang tunog at kahulugan. /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol..May dalawang masistemang balangkas ang wika. Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason. Kin**** and paste?!) Gaya nito: .Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita. Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang.d. paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina. Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d. /a/. Ang wika ay pantao . Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika.And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap.Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo . ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. Problema & Solusyon e. Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b. Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito . Ang wika ay para sa komunikasyon . damdamin at ang kanilang iniisip. Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito. Ang wika ay arbitraryo . Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c. (Sige nga.Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit.Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop. Ang wika ay tunog . Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/.

Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. 3. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema . Tiyak na layunin: 1. Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama. Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. 4. Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika.Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. Mahalaga ito sa mananaliksik. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. mapanatili at mapayaman ang wikang ito. Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. 2. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama.

kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan.......... .......) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama.......... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita. Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp...... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa.. pook....... .......... Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama...............u..... (2) palagitlingan. Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-].. Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika....) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s.. pangyayari...... Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp. palagitlingan........ damdamin... bagay. Dagdag pa niya................ Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama. Ngunit nabanggit niya..... (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita.................... ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp.Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao. Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama.......... [nga-] at [N-]....... at ito ay ang mga unlaping [ni-] at ...... kumuha na lamang siya ng informant...... na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi............ Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao...................... ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp.

Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama... Para sa pandiwa naman. Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga... ....... kumuha ang mananaliksik ng limang informant.... Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]... At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino.............. Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit...... Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo... Sa pagkuha ng mga datos........ Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan..... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama...... ... Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw....... Ngunit ipinaliwanag niya...... Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit.................. Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004.............gitlaping [-in-]. Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo]... sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes........ Natuklasan naman ni Cruz (1999)... Samantala. Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan............. Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes........ Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino. na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama... Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran.......... Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama. na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino. Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao.. ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri... Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt.... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin........... Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika.. . Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan....... na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino.... ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito...... At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito.... Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi.. Samantala........ ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama.. Tawi-Tawi.

. ....ng.....m.....u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k... e.... aklat at thesis... .... ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita.r....... Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-].......... magazine...... habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d.......w........ Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino..........Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik.o.. Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin..t/........ Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp.......s... At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod...l. ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino........... Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo.............y/.. Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp.. Kabanata IV Pagsusuri.......... samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/.. Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a...n........ Ang mga datos ay pinagsama-sama.. [pam-] at [pan-]. Matapos paghambingin... ay sinuri niya ang mga ito................. ......i......g.......................

u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. [sam-].un. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). [sim-]. [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga . s. ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din.un. [sin-]. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan.Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang]. Ito ay ang mga unlaping [mang-]. [san-] at [sing-]. [mam-] at [man-].u pan. s. Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-]. [man-]. Ang mga alomorp na [pan-]. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang]. nengkoh ngandugsuh pan. at [N-]. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp. [nga-]. At ito ay ang mga ponemang d at t.

Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d. s. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. o.u. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta. Sa Filipino. [sam-] at [sim-]. Ibig sabihin. [mam-].un.l. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/.salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d.u. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-].r. [nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. s. r at s.g. [mang-]. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto. Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto). mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod. [man-].s. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito.un. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa]. [sang-] at [sing-]. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l.y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-].w. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-].ng. mowa pan. Samakatuwid. Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/.m. ngadjal pan. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. [mang-]. e. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/. Sa Filipino. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat.n. u/ at mga katinig na /k. i. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Sa Filipino.t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid. Tulad ng Filipino. Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino.

ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang . At ito ay ilalahad sa ibaba.paggigitling. ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod. Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman. Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama. Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba.

ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo. Samantala. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. (2) pagpapalit-ponema.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. Ibig sabihin. Sa asimilasyong diganap. Bilang pangkalahatang alituntunin. ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. Ang (1) asimilasyon. ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat. Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. Samakatuwid. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. Ang ganap at di-ganap o parsyal. Halimbawa ay. Sa ikalawang halimbawa naman. Ang asimilasyong ganap. Halimbawa ay. Ito ay naipaliwanag na . Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. ang tungkol as alomorp. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko. maraming prosesong nagaganap. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. (3) pagkakaltas-ponema. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang]. ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. Ibig sabihin. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas.

At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas. s. Halimbawa ay.un.u. dakpin sarhan kamtan s. pan. Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian.hul. Ang mga ponemang /d/ at /l/. pan.u. pan. pan. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. biruin marumi hagkan s.u. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat.hul. s. ang tungkol sa alomorp. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s.hul. s.hul. pan. s. pan. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit]. Kaya binibigkas ng.u.u. pan. s. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/. [sira:in] at hindi *[si:rain}.sa itaas. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/.u. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang . Ibig sabihin. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an]. pan. s. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in]. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito.u. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita. na iba sa diin ng salitang-ugat.u. Halimbawa ay.hul. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.hul. pan. napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin.u.hul.hul.

s. [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa. sidlan nilipad aptan s. Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap. pan.u. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan. pan. Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . pan.hul. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-]. Halimbawa ay. s.un.hul. ganap man o hindi. pan. pan. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino.git. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas.u.u.u. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama.katinig na /l/. s. Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon.git.u. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Ibig sabihin. Ngunit. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. s. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-].un.u.

pan. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. Sa Filipino. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba. Ibig sabihin. pan. may tuntuning sinusunod sa Metatesis. s. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo.u. pan. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-]. Ibig sabihin. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod.hul.git. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon.u.un. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s.Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino. Sa salitang-ugat na [dua] naman. . At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito.git. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. s. Ibig sabihin. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s. pan.hul. pan. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/.u.u. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino. pan.hul. Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino. Ibig sabihin. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/.

un. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. Ibig sabihin. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak. ang prosesong naganap ay talagang iba. pan. Ito ay maylaping salita. (2) maylapi. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema. Ngunit hindi ito matatawag na iisa. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian.u. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan]. s. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian. Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba. Ngunit hindi ito payak. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. s. Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama.Ibig sabihin. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-]. Parehong naganap ang dalawang proseso. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. (1) payak.un.u. (3) inuulit at (4) tambalan. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. . Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. at walang panlapi. ang salitang mangan ay isang payak na salita.

paggigitlapi at paghuhulapi.un.Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Ibig sabihin. paggigitlapi at paghuhulapi. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat.git.un. Makikita na sa Filipino sa unang hanay.u. s. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian. s.u. s. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama . paggigitlapi. (2) gitlapi at (3) hulapi. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi. pan.u.un.u. Ito ay ang mga pag-uunlapi.un. pan. pag-uunlapi at paggigitlapi. At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi.u. pan.git. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. pag-uunlapi at paghuhulapi.u. at pag-uunlapi. Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak. pan. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan. s. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan. s. paghuhulapi. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang.

s.un. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.u.u. pan.Binelli (binili) kinakan (kinain) s. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan. s.u. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s.git. pan.hul. pan. pan. pan. s. pan. s.hul.git. s. pan.un. pan.git. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama .hul.u. pan. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.u. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s.hul.u.git. pan. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan.u. pan.un.un.hul. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama.u.u.u.hul. pan.

un. s. s.u.u.Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan.un.hul. pan. pan.git.u. pan. \\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.un. pan.hul. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. pan. s. pan.git. pan.git.u. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama.hul.u. pan.git. pan.hul.hul.u. [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi. Paggigitlapi. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan.u. s. \\Ang Pag-uunalapi.git.git.un.hul. s. pan.hul. Inuulit . s. pan. pan. pan.u. pan. pan.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.

............... Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong. Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg.. .......................· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas.... isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino.........Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita.......... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig..... Samantala..... Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon .................................. Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap... na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow.... Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino............... sa Sama naman....... inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita......µ .......... Tulad ng bahaghari sa Filipino........................................

Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Tambalan Ibig sabihin. . Ang Pag-uunlapi. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. sa Sama naman. Ibig sabihin. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian. Ibig sabihin. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. [man-]. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Ibig sabihin. Ibig sabihin. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. Ibig sabihin. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Samantala.Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Tulad ng Filipino. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Samakatuwid. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. Paggigitlapi. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. ganap man o hindi. Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. [mang-]. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon.

........... Norma G...... Lim Farida Jahra L................................ (2001).. (1976).. Hadji Arlo.. . Equi-NP Deletion in Sama Southern..... Maulad ... Santiago... 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T....... Alfonso O..... Alfonso O... Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp... (1999). MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut.... Koh Taga-Balideyt: Jul E.. REX Book Store Santiago... Sama Bangingi. Eric....... pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama..... Mga Sanggunian Casino.. Eric........ (1979)..... at Tiangco.... (1975).......... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao....... Idanan Basa Willer A.......... Amilhussin Alhemma S...Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik. Sama Sibuco: A Description and Comparison. Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik... Douglas.. Makabagong Balarilang Filipino.... The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino.. REX Book Store Trick... et al... Ateneo de Zamboanga Nimmo.... Leticia C.............. (1997)... Sama Badjao... ........ (2003)...... Panimulang Linggwistika sa Pilipino... Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz.... Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika.

2004.Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .Karapatang-ari.