WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

Ang wika ay arbitraryo 5. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4. Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3.Gleason 1. Ang wika ay nakabatay sa kultura 7. Ang wika ay sinasalitang tunog 3. Morpemang Ponema 2." . Morpemang Salitang-Ugat c." . Instrumento ng Komunikasyon 2.Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet .unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino . Alfonso Santiago. Bawat wika ay natatangi 10. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8. Morpemang Panlapi b. May antas ang wika 9. Ang wika ay komunikasyon 11. Nagbubuklod ng bansa 4."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Formosa. & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon . Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr.nakarating sa Pilipinas. Kagila-gilagas ang wika 13. Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1. Makapangyarihan ang wika 12. Ang wika ay ginagamit 6. May pulitika rin ang wika 14. Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a.

nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA . Surigao i. Maranao h. Binukid o.D) . Sambal b. 3. Pangasinan wikang Vietnam .Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A. nakapagpapaunlad ng kaisipan.mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan .C) 1.wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B. Tagalog d.. Cuyonan r. & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA .nakapagdaragdag ng kaalaman.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) . Mansaka l. Bicol g.maaaring makalibang.nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan . Northern Philippine Family a. Cebuano e. Southern Family a. nagbibigay ng kasiyahan. Ifugao. Kankanai) b. makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin. Subanun s.500 A. nagpapalawak ng pananaw. Inibaloi 2. Dibabaon p. Province(Bontoc. Kapampangan c. nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . Kalagan m. Magindanao atbp.D ² 1.pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag . & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar . Southern Bukidnon Manobo ng. Western Bukidnon Manobo n. Mt.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon . Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c.

Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan . Assimilation/Asimilasyon . KAiSiPAN SA PAGBASA 1. Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa. Pagbasang Pang-impormasyon 6. Comprehension/Komprehensyon . Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. Perception/Persepsyon . Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV.µ . Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG. Reaction/Reaksyon .pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4. salita ng ina/mother·s talk 3. Interpretasyon (Interpretation) III. Daigdig na Panlabas ² lipunan b.Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1.paghahatol o pagpapasya.. Kaswal na Pagbasa 5. Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4.makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I.proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3. Pang-unawang Literal II. Matiim sa Pagbasa 7.hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. sa tahanan 2. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1. Re-reading 8. Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1.

Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. timbang na timbang ang mga bahagi b. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10. Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5. binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. Paghahambing & Kontrast . Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. Simula b. Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. ´playµ sa English 3. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Parabula ² hango sa bibliya 9. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. Katawan c. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin. Sanhi & Bunga c. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. madalas na likha lamang h. pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. Paglalarawan c. Paglilista ng detalye b. nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c.2. Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. Pagsasalaysay d. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i. Paglalahad b. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8.

Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop.Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo . Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito. /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol. Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. Ang wika ay para sa komunikasyon . Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e. Kin**** and paste?!) Gaya nito: . Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason.And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap. Ang wika ay arbitraryo . Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang. Ang wika ay masistema . Problema & Solusyon e. Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d.Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita.d. Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/. ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. ang tunog at kahulugan. Ang wika ay tunog . paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina. Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan.. Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika. damdamin at ang kanilang iniisip.Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit. Ang wika ay pantao . Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito . (Sige nga. Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c.May dalawang masistemang balangkas ang wika. Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b. /a/.

2. Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama. Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya. Mahalaga ito sa mananaliksik. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. mapanatili at mapayaman ang wikang ito. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. 4. Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. Tiyak na layunin: 1. 3. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema .Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad. Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika. Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay.

..... na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi.......... kumuha na lamang siya ng informant......... Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama......... ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp... palagitlingan..... kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan..... pook.......... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita. pangyayari... (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita. Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika..... [nga-] at [N-].. ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp...Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao... Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao........ .. bagay. Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama.. Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama....) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s. Ngunit nabanggit niya..... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa.................u..... Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-].........................) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama...... (2) palagitlingan... Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp.............. at ito ay ang mga unlaping [ni-] at .... Dagdag pa niya...... ............ damdamin...... Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp..............

................. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin. Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit... Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]....... Sa pagkuha ng mga datos...... Ngunit ipinaliwanag niya... Samantala........... ...... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika. Natuklasan naman ni Cruz (1999).............. na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino.... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama..... Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi. Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga. ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri.. Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo.......... Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan. na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama... na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino.... ..... At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino.......... Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit...gitlaping [-in-].... Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama..... At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito........ Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino... Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran...... Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes. Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt.. Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan.. .............. ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama. kumuha ang mananaliksik ng limang informant.. ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito. Tawi-Tawi.... Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw...... Para sa pandiwa naman..... Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao.. sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes....... Samantala. Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004...... Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika........ Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan.... Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama...... Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo].....

...... Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp.......... Ang mga datos ay pinagsama-sama. magazine.... ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino......s..... e................l.y/. [pam-] at [pan-]..............n....i..g...... samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/.Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik. ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita....... Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin.w. Matapos paghambingin......... Kabanata IV Pagsusuri. Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp....u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k........ ..ng.. Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-]. .......... Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo....t/....... habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d....... Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino.. ...r..................o.. At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod.......m.. Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a........ aklat at thesis................... ay sinuri niya ang mga ito...........

Ang mga alomorp na [pan-]. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). [man-]. [san-] at [sing-]. [sim-].Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang]. [sin-]. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang]. nengkoh ngandugsuh pan. [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga . [sam-]. s. Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-].u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. At ito ay ang mga ponemang d at t. at [N-].un.un. Ito ay ang mga unlaping [mang-]. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din.u pan. [mam-] at [man-]. [nga-]. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan. s.

[san-] at [sin-] ng wikang Filipino.salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d. i. Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l.un. ngadjal pan.t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto.u. [man-]. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta. mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . Tulad ng Filipino. Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/. Samakatuwid. Sa Filipino. [mang-]. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/.r.y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-].n.l.s. [mang-]. mowa pan.w. u/ at mga katinig na /k.u. s. Sa Filipino. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa]. [mam-].un. [nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-]. s. [sang-] at [sing-]. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-].g. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-]. Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito.m. Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d. [sam-] at [sim-]. e. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. r at s. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Sa Filipino. o. Ibig sabihin. r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l.ng. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto).

paggigitling. Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman. Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama. Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba. ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod. At ito ay ilalahad sa ibaba. ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang .

ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. (2) pagpapalit-ponema. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. Sa asimilasyong diganap. Ang (1) asimilasyon. (3) pagkakaltas-ponema. Samakatuwid. Ibig sabihin.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. Ang asimilasyong ganap. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas. Ito ay naipaliwanag na . Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. Bilang pangkalahatang alituntunin. Halimbawa ay. Halimbawa ay. At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay. Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. Ang ganap at di-ganap o parsyal.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. maraming prosesong nagaganap. Samantala. Ibig sabihin. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat. Sa ikalawang halimbawa naman. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. ang tungkol as alomorp. ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang].

pan.hul.u. Halimbawa ay. na iba sa diin ng salitang-ugat.u. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in].hul. s.hul.sa itaas.hul. s.u. Ibig sabihin. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang . s. napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin. pan. pan.u. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an]. pan.hul. pan. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat. Kaya binibigkas ng. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/. Halimbawa ay.un. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito. At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas. s. dakpin sarhan kamtan s.hul. ang tungkol sa alomorp. biruin marumi hagkan s. s.u. pan. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit]. Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian.hul. pan. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. [sira:in] at hindi *[si:rain}. Ang mga ponemang /d/ at /l/. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/.u.u. pan. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. pan.u.hul. s.u.

Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino. sidlan nilipad aptan s.u. s. s.u. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa.u. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung. Halimbawa ay.hul. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon.u. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas. pan.un. Ngunit.un. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika.u. s. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-]. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/. pan.u.git. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama.katinig na /l/.hul. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan. pan. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s. ganap man o hindi. pan. [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan. Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan. Ibig sabihin.git. Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-]. pan. s.

Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita.u.hul. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito. may tuntuning sinusunod sa Metatesis.u. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. Sa salitang-ugat na [dua] naman. pan. Ibig sabihin.un. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s. s.git. s. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-]. pan.u.git. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. Ibig sabihin. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s. Ibig sabihin. pan. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino. Ibig sabihin. Sa Filipino. pan. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. .hul. At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. pan.Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral.u. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino.hul. pan.

Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian. ang salitang mangan ay isang payak na salita.un. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita.Ibig sabihin. Ibig sabihin. Ngunit hindi ito payak. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan]. s.u. Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba.un. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. ang prosesong naganap ay talagang iba. Ngunit hindi ito matatawag na iisa. (3) inuulit at (4) tambalan. (1) payak. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak.u. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. . Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian. at walang panlapi. s. pan. (2) maylapi. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema. Ito ay maylaping salita. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. Parehong naganap ang dalawang proseso. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-]. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan.

pan. Ito ay ang mga pag-uunlapi. paggigitlapi at paghuhulapi. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama . Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak.u.un.git. s. pan. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama.u.un. s. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan. at pag-uunlapi. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s. pag-uunlapi at paggigitlapi.git. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan. Makikita na sa Filipino sa unang hanay.un. s. pan. At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi.u. paggigitlapi. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang.u. Ibig sabihin. paghuhulapi. s. paggigitlapi at paghuhulapi.un. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian.u. pag-uunlapi at paghuhulapi.u. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat. pan.Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita. s. (2) gitlapi at (3) hulapi.

u.hul.git. s. s.u.u. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s. s.git.git. pan. pan.un. s.un.hul.u.hul.hul. pan. pan. pan. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan. s.u.Binelli (binili) kinakan (kinain) s. pan.u.git. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.u. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s.un.un. pan. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama .u. s. pan.hul.u. pan. pan. pan. pan.hul.u.

hul. \\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. pan.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s. Paggigitlapi. s.git. s. \\Ang Pag-uunalapi. pan.un. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan. pan. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama.un. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi.git.hul.u.un.git. pan.u.un. Inuulit . pan.hul.u. s.u. pan. pan.hul. s. pan. s. pan. pan. pan.u.u. pan.u. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan.git. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.u. pan. pan.git. pan.hul. s.hul.hul.git.Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan.

........... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig..... Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino..... Tulad ng bahaghari sa Filipino... inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita......... Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong............ .............................. Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap...................... Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon .............................................µ ........... na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow... sa Sama naman..... Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg.....Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita..... Samantala..........· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas... isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino.........

Ibig sabihin. Samakatuwid. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Tambalan Ibig sabihin. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. Paggigitlapi. Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Tulad ng Filipino. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Ibig sabihin. Ibig sabihin. sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. sa Sama naman. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. ganap man o hindi. [mang-]. [man-]. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. . Samantala. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. Ang Pag-uunlapi. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino.Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. tulad ng mga alomorp na [pan-]. Ibig sabihin. Ibig sabihin.

... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao.... Norma G......... (1999).. Maulad .... Amilhussin Alhemma S. MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut....... Sama Sibuco: A Description and Comparison..... ......... Ateneo de Zamboanga Nimmo................ Alfonso O. 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T.. Sama Bangingi... REX Book Store Trick.. Panimulang Linggwistika sa Pilipino. Mga Sanggunian Casino.. et al. (1997).. Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika..... Alfonso O...... Makabagong Balarilang Filipino...... (2003)............... at Tiangco......... Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik.... Eric. (1979).. Lim Farida Jahra L.... (1975)..... Equi-NP Deletion in Sama Southern.. The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino...Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik..... (1976)........... Idanan Basa Willer A.... Santiago.... (2001). Koh Taga-Balideyt: Jul E... REX Book Store Santiago.............. Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp............ pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama. ..... Sama Badjao...... Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz.... Eric... Hadji Arlo........ Leticia C. Douglas....

2004.Karapatang-ari.Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful