WiKA - kasangkapanang ginagamit ng lahat ng uri o antas ng tao sa lipunan - nagagamit ito sa iba't ibang aspekto ng pamumuhay ng tao

(ekonomiya, relihiyon, pulitika, edukasyon, & lipunan) - nawawala at namamtay kung nauubos o umuunti ang minoryang pangkat na gumagamit ng nasabing wika ngunit patuloy naman itong lumalaganap, umuunlad & nagbabago kasabay ng pag-unlad ng mayoryang pangkat na gumagamit nito - higit pa sa isang mirakulo ang pagkakalinang - nagbuhat sa isang di-pangkaraniwan, kahanga-hang & masalimuot na sistemang sumasabay sa tao sa kanyang pag-unlad - pinakamabisa & pinakamahalagang paraan ng pakikipagtalastasan - buong linaw na naiphahayag ng tao ang lahat ng knayang nasa isip & nadarama - nagpapaunlad sa tao - kapag maunlad & malaganap, malaya ang isang bansa- mahalagang papel ang ginagampanan sa isang bansa - natutulungan ang taong makapamuhay nang maayos & maiaagpang ang kanyang sarili sa kanyang kapaligiran - malaking tulong sa larangan ng edukasyon upang hubugin ang kabuuang pagkatao ng isang nilalang (maka-Diyos, makabayan, makatao & makakalikasan) - makatutulong din sa isang tao sa kanyang pakikisalamuha sa kanyang kapwa tao sa lipunang kanyang ginagalawan - matutulungang maging matagumpay sa kanyang propesyon o hanapbuhay ang isang mamamayan - isa sa mahalagang salik na makatutulong sa pag-unlad ng isang bansa - mabisang instrumento sa pambansang pagkakaunawaan & pagkakaisa - masasabing mayroon nang humigit-kumulang sa isang milyong taon ang paggamit sa wika (ayon sa mga labi o artifacts) - hindi iisa ang pinanggalingan (SA KASALUKUYANG PANAHON: masalimuot na ang wika; nagagamit sa pagpapahayag ng kahit anong diwang nakapaloob sa kultura ng tao)

LiNGGWiSTiKA ² agham ng wika DALUBWiKA o LiNGGWiSTA ² taong dalubhasa sa wika at nagtataglay ng dipangkaraniwang kaalaman & kakayahan sa pagsusuri ng wika POLYGLOT ² isang taong marunong ng maraming wika *paniwala ng mga antropologo ² kung mayroon mang wika ang mga kauna-unahang tao sa mundo, ang naturang wika·y masasabing kauri ng wika ng mga hayop*

tao ² may angking talino na higit na mataas kaysa hayop - naibukod ang sarili sa mga hayop - nalinang ang wika at kultura na kung ihahambing sa wika & kultura ng mga ninuno ay ibang-iba na

wika & kultura ² kapwa nagsimula sa pinakayapak na nagpatuloy sa pag-unlad sa paglipas ng mga tao hanggang sa maging masalimuot 3 DOMAiN 1. COGNiTiVE ² utak 2. AFFECTiVE ² damdamin 3. PSYCHOMOTOR ² paggawa/kilos SiNTAKSiS ² agham ng pag-aaral ng pangungusap MORPEMA ² pinakamaliit nay unit PONEMA ² makahulugang tunog ng isang salita katinig ² 5 patinig ² 16 DiSKORSO ² palitan ng pangungusap TEORiYA: 1. Ding-dong - bagay 2. Bow-wow - likha ng kalikasan 3. Pooh-pooh - masidhing damdaming ng tao 4. Ta-ta-yum-yum - kumpas o galaw ng kamay 5. Yo-he-ho - pwersang pisikal 6. Ta-ra-ra-boom-de-ay - ritwal 7. Tore ng Babel (Genesis 11:1-9) - *Babilonya - pagtatayuan ng tore KAGAMiTAN NG WiKA: 1. proseso ng pagpapalitan ng impormasyon 2. pagpapahayag ng pangungusap 3. pagpapaliwanag o pangungusap 4. pagsasalitaan MGA PANGUNAHiNG ANGKAN NG WiKA dalubwika & antropologo: 1. pinag-aaralan ang pagkakahawig ng iba·t ibang wika: [magkapamilya o magkaangkan ang 2 o higit pang wika kapag may pagkakatulad o pagkakahawig sa: tunog, pagkakabuo, bokubularyo o talasalitaan & palaugnayan] 2. pinag-aaralan ang pinagmulan ng wika: [kasaysayan ng pagdami ng tao, heograpiya, kalakalan, & pulitika] 3. pinag-aaralan ang pagkilala & pag-uuri sa mga wika: [kapaligiran]

KATANGiAN

Bawat wika ay natatangi 10. Ang wika ay ginagamit 6.Archibald Hill "Ang wika ay masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinipili & isinasa-ayos sa paraang arbitratyo."Ang wika ay pangunahin & pinaka-elaborate na anyong simbulikong anyo gawaing pantao. Morpemang Ponema 2. Nag-iingat at Nagpapalaganap ng Kaalaman 3. Ang wika ay may masistemang balangkas 3 uri ng Morpema: a. & iba pang pulo ng Pasipiko Alifbata ng Arabia ² ´alibataµ sa ngayon . Lumilinang ng Malikhaing Pag-iisip ANG MGA WiKA SA PiLiPiNAS Dr. Instrumento ng Komunikasyon 2. Morpemang Salitang-Ugat c. Ang wika ay pinipili & isinasaayos 4.Gleason 1.nakarating sa Pilipinas. Ang wika ay nagbabago o dinamiko 8. Nagbubuklod ng bansa 4. May pulitika rin ang wika 14." . Kagila-gilagas ang wika 13. Ang wika ay komunikasyon 11.sumulat ng Panimulang Linggwistika (hindi nagkakaisa ang mga palaaral & mananaliksik tungkol sa pinagmulan ng iba·t ibang wika sa kapuluan) kulturang Indonesyo -galing sa rehiyong nasa baybay-ilog ng kanlurang Tsina & hangganan ng Tibet .unang paran ng pagsulat ng mga Pilipino . Alfonso Santiago. Ang wika ay sinasalitang tunog 3. May antas ang wika 9. Ang wika ay arbitraryo 5. Formosa. Morpemang Panlapi b." . Ang wika ay kasama sa pagsulong ng teknolohiya at komunikasyon KAHALAGAHAN NG WiKA 1. Ang wika ay nakabatay sa kultura 7. Makapangyarihan ang wika 12.

Kankanai) b.nagbibigay sa tao ng mga kaalamang nagpapaunlad & nagpapayaman sa kanyang kaisipan . Binukid o. Tagalog d. Inibaloi 2. Mansaka l. Subanun s.D) . Northern Philippine Family a. Surigao i. 3. Cuyonan r.D ² 1. Southern Family a. Kalagan m.Bahasa Melayu: lingua franca sa TImog-Silangang Asya (700A.wikang galling sa Malayo Polinesyo (700 B.pumasok sa Pilipinas nang maitindig na sa Java ang Imperyo ng Madjapahit (Impluwensya ng Malay) David & Healey (1962) .maaaring makalibang. Magindanao atbp. Dibabaon p. Ifugao. Western Bukidnon Manobo n.mahalaga sapagkat nakatutulong sa pagtuklas ng karunungan sa iba·t ibang larangan . nakapagpapabuhay ng imahinasyon & nakatutulong sa paglutas ng problemang kinakaharap . makapagpalimot ng bumabagabag sa damdamin. Bicol g. Maranao h. Pangasinan wikang Vietnam . Ilokano & mga wikang nalaganap sa kahabaan ng Ilog Cagayan c. & nakapagdadala sa isang tao sa iba·t ibang lugar . Cebuano e.napahalo sa wikang lumaganap sa Pilipinas & Malayo-Polinesyo PAGBASA . Province(Bontoc.. Mt. Sambal b. nagpapalawak ng pananaw.nagsaliksik kung paano lumaganp sa kapuluan ang iba·t ibang wikang ginagamit ngayon .500 A. & makatakas sa problema sa buhay at dalhin ang diwa sa pantasya 5 DiMENSYON(o PANUKATAN) SA PAGBASA . nagbibigay ng kasiyahan.pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng pagtugon ng damdaming at kaisipan sa mga titik & simbolong nakalimbag . Kapampangan c. nakapagpapaunlad ng kaisipan.C) 1. Southern Bukidnon Manobo ng.nakapagpapalawak ng pananaw sa buhay.nakapagdaragdag ng kaalaman.

µ . Pang-unawang Literal II. Pagbasang Pang-impormasyon 6. paaralan iBA·T iBANG PARAAN NG PAGBASA 1.paghahatol o pagpapasya. Kapaligirang kanyang ginagalawan MGA PUNDASYON SA PAGTANONG. Previewing ² sinusuri muna ang kabuuan at istilo ng sumulat 4.proseso na nagaganap sa kaisipan at pag-unawa 3. Re-reading 8. Alamat ² kathang pampanitikan na ang pinakadiwa ay mga bagay na makasaysayan .Goodman HAKBANG SA PAGBABASA 1. Perception/Persepsyon .hakbang sa pagkilala sa mga nakalimbag na simbolo at maging sa pagbigkas ng wasto sa simbolong nababasa 2. Comprehension/Komprehensyon . Kaswal na Pagbasa 5.makatutulong sa paglinang ng mga kaalaman I. Mapanuring Pagbabasa (Critical Reading) IV. Interpretasyon (Interpretation) III. Matiim sa Pagbasa 7. Assimilation/Asimilasyon . KAiSiPAN SA PAGBASA 1. Reaction/Reaksyon . Iskaning ² pagbasa sa mga susing salita 2. Aplikasyon ng mga Kaisipang Nakuha sa Pagbabasa V. sa tahanan 2. Daigdig na Panlabas ² lipunan b. salita ng ina/mother·s talk 3.pagsasama-sama o pag-uugnay ng mga kaalaman & karanasan sa tekstong binasa 2 DAiGDiG NA KiNUKUHAN NG MGA PAKSA NG MGA MANUNULAT: a.. Pagtatala MGA GENRE NG BABASAHiN 1. kahusayan at kawastuhan at pagpapahalaga sa tekstong binasa 4. Iskiming ² pasaklaw o mabilisang pagbasa upang makuha ang pangkalahatang ideya 3. Pagpapahalaga (Appreciation) ´Ang pagbabasa ay psycholinguistic game dahil ang isang mambasa ay binubuong muli ng kaisipan o mensahe hango sa kanyang tekstong binasa.

Sanhi & Bunga c. Paglalarawan c. Wakas 4 NA PARAAN NG PAGPAPAHAYAG a. Anekdota ² mahalagang pangyayari sa buhay ng isang tao 11. Kuwento ng Katutubong Kulay ² ang kapaligiran(o tagpuan) ng isang pook ang binibigyang-diin g. Kuwento ng Madulang Pangyayari ² nagbubunga ng isang bigla & kakaibang pagbabago sa kapalaran ng mga tauhan sa kwento e. Kuwento ng Katatakutan ² ang damdamin ang binibigyang-diin. Parabula ² hango sa bibliya 9. Pangangatwiran iBA·T iBANG HULWARAN NG TEKSTO a. Kuwento ng Kababalaghan ² binibigyang kasiyahan ang mga pananabik sa mga bagay na kataka-taka & salungat sa wastong bait at kaisipan. nababatay sa pagsubaybay sa mga pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan f. Pagsasalaysay d. Maikling Kwento ² isang maikling kathang maaaring hango sa tunay na buhay o maaaring kathang-isip lamang. Kuwento ng Talino ² ang pagkakabuo ng balangkas sa halip na tauhan ang pang-akit j. Dula ² pagpapakita ng mas masidhing damdamin na makikita sa mga linya ng mga tauhan. Kuwento ng Katatawanan ² may kabagalan at ilang paglihis sa balangkas c. Sanaysay ² isang akdang nasa anyo rin ng tuluyan ngunit mas maikli sa nobela 7. timbang na timbang ang mga bahagi b. Paglilista ng detalye b.2. Paghahambing & Kontrast . Pabula ² hayop ang mga pangunahin tauhan 6. pinupukaw and damdamin ng mambabasa & ang mahalaga·y ang bisa at kaisahan 4. Salaysay ² walang katangiang nangingibabaw. Kuwento ng Tauhan ² tauhan ang binibigyang-diin d. Simula b. Kuwento ng Pakikipagsapalaran ² nasa balangkas ang kawilihan ng kwento. ´playµ sa English 3. binubuo ng mga tauhan na may kinakaharap na suliranin at maaaring basahin sa isang upuan a. Kuwento ng Sikolohiko ² inilalarawan ang mga tauhan sa isip ng mambabasa i. Talumpati ² mga nagpapahayag ng opinion na binibigkas sa harapan ng mga tao 10. Nobela ² akdang tuluyan na maraming tauhan at pangyayaring maaaring totoo o likhang-isip lang 5. Katawan c. Paglalahad b. Talambuhay ² tungkol sa buhay ng isang tao 8. Balita ² naglalaman ng mga pang-araw-araw na pangyayari sa loob at labas ng bansa 3 BAHAGi NG TEKSTO a. madalas na likha lamang h.

Ang wika ay arbitraryo . Ginagamit ang wika upang ipahayag ang kanilang pangangailangan. ang tunog at kahulugan.May dalawang masistemang balangkas ang wika. Ang wika ay tunog .Naiiba ang wikang pantao sa wikang panghayop. ang wika ay isang masistemang balangkas na sinasalitang tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo upang magamit sa kommunikasyon ng mga taong nabibilang sa isang kultura. Mga Panghalip Paraan & Panghalip Pamatnig this is So Wasted at 2:55:00 AM Wika Ayon kay Gleason. /a/. Halimbawa ang makabuluhang tunog na /b/. Ang wika ng tao ay ginagamit kaugnay sa pagsasalin at pag-uugnay ng kultura habang ang wikang panghayop ay ginagamit sa sariling lahat. Ang wika ay pantao .Ang mga tunog ng sinasabi sa wika ay pinili para sa layunin ng mga gumagamit.. paano mo isusulat ang "kinopya at ipinost"? Yung madalas mong ginagawa kapag magpa-pass ka ng asaynment mo pero kinuha mo lang sa internet nang hindi binabasa o naiintindihan kung ano iyon! Kin Kino Kina.Maraming mga tunog sa paligid pero hindi lahat ay maituturing na wika dahil ang karamihan ay hindi nabubuo sa pamamagitan ng mga sangkap ng pananlita.And wika ay daan sa kommunikasyon ng dalawang taong nag-uusap.d. Ang wika ay para sa komunikasyon . damdamin at ang kanilang iniisip.Halimbawa ang salitang Filipino na po at opo . Isinaayos ang mga tunog sa paraang pinagkasundan ng grupo ng mga taong gumagamit nito. Problema & Solusyon e. Sa mga Salitang Naghahayag ng Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon (Tempural) e. Kin**** and paste?!) Gaya nito: . Ang wika ay masistema . Ang wika ay hindi mahihiwalay sa kultura ng mga taong gumagamit nito . Sa pagsasabi nito ay nagpapakit na may ugali ang mga Pilipinong pagigng magalang. /t/ ay masistemang magsama-sama na ang ibig sabihin ay sanggol. (Sige nga. Pagsusuri MGA PANANDA & PAMAMARAAN SA PAG-UUGNAY NG TEKSTO a. Kinopi-end-peyst ko ang mga artikel na releyted sa varyeysyon at varayati ng wika. Mga Salitang Naghahayag ng Pagsasalungat (Contrastive) d. Mga Salitang Naghahayag ng Karagdagang Ideya (Additive) c. Mga Salitang Naghahayag ng Sinundan (Causative) b.

Sa dahilang ang wika ay patuloy na nagbabago at maaaring mamatay. Maaari rin itong gawing basehan upang mapatunayan na ang mga wika nga sa Pilipinas ay magkaka-angkan. Kahalagahan ng Pag-aaral Ang pag-aaral na ito ay mahalaga para sa mga guro. sinesenyas o sinusulat ng tao upang maipahayag ang kanyang saloobin Morpema ² ang pinakamaliit na yunit ng salita na nagtataglay ng kahulugan Morpolohiya ² ang pag-aaral ng morpema . Maihahambing at masusuri ang mga kayarian ng salita ng dalawang wika. 4. Magkakaroon din siya ng katibayan kapag siya ay magtuturo ng wika. Ito ay upang maipakita ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawa sa ikalawang antas ng wika: ang morpolohiya. Mahalaga ito sa mananaliksik. Maihahambing at masusuri ang alomorp ng dalawang wika. Sapagkat magkakaroon na ng dokumento ukol sa pag-aaral ng wikang Sama bago pa man ito tuluyang pasukan ng ibang wika o ito ay mamatay. Rasyonal ng Pag-aaral Pinili ng mananalikisik ang pag-aralan ang wikang Sama upang matutunan ang kaibahan nito sa wikang Filipino. Maaari rin itong magamit bilang kaugnay na literatura sa mga susunod pang mga pag-aaral sa hinaharap. 2. 3. ang pag-aaral na ito ay napakahalaga. dahil hindi lang niya masasabing narinig niya o nabasa ang tungkol sa wikang Sama kung ¶di nagawa niya ang paghahambing nito at nasuri. Katuturan ng mga Katawagan Wika ² ang wika ay anumang binibigkas. Tiyak na layunin: 1. mag-aaral at kung sino mang dayuhan sa wikang Sama. sapagkat maaari niyang magamit bilang halimbawa sa kanyang pagtuturo ng wika. Mahalaga rin ang pag-aaral na ito dahil mapaghahambing na ang wikang Filipino sa wikang Sama. Maihahambing at masusuri ang pagbabagong morpoponemiko ng dalawang wika. Layunin Layunin ng pag-aaral na ito na mapaghambing at masuri ang wikang Filipino at Sama. mapanatili at mapayaman ang wikang ito. Sapagkat malalawig ang kanilang kaalaman ukol sa wikang Sama. Maihahambing at masusuri ang palagitlingan ng dalawang wika.Paghahambing ng morpema ng wikang Filipino at wikang Sama Kabanata I Sanligan ng Pag ² aaral Ang kahalagahan ng pag-aaral na ito ay nilalalaman ng Artikulo XIV ng ating Saligang Batas na nagsasaad na kailanganang tugunan ng pansin at ipagpatuloy ang mga pananaliksik at pagaaral ng mga wika sa Pilipinas upang mapaunlad.

... at ito ay ang mga unlaping [ni-] at ...........u.. bagay. ang panlaping [ngan] ay may mga alomorp.. palagitlingan. [nga-] at [N-]..............) Salitang-Ugat ² mga morpemang leksikal na kinakabitan ng ibang morpema upang bumuo ng bagong salita (s...) Unlapi ² panlaping kinakabit sa unahan ng salitang-ugat Gitlapi ² panlaping kinakabit sa loob ng salitang-ugat Hulapi ² panlaping kinakabit sa huluhan ng salitang-ugat Saklaw at Delimitasyon Ang naturang pananaliksik ay nakatuon sa morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama............ Pag-aaralan ng mananaliksik ang dalawang wika sa pamamagitan ng paghambing at pagsuri ayon sa alomorp... Limitasyon Dahil sa hindi mapupuntahan ng mananaliksik ang pook kung saan ginagamit ang wika........... Kabanata II Kaugnay na Literatura at Pag ² aaral Ipinaliwanag ni Trick (1997) na sa wikang Sama.. (2) palagitlingan..... pagbabagong morpoponemiko at kayarian ng salita...... pook...... ...... Kaya hindi mailalahad ng mananaliksik ang nilalaman ng matandang Sama... Balangkas Ang pag-aaralan ng manananliksik ay ang morpolohiya ng wikang Filipino at wikang Sama................ damdamin. (3) pagbabagong morpoponemiko at (4) kayarian ng salita........ Dagdag pa niya......... Ipinahayag niya rin na ang panlaping hulaping [-an] sa Sama ay nakakabit sa mga pandiwa... .Filipino ² Pambansang Wika ng Pilipinas Sama ² wikang ginagamit sa Bongao................... Tawi-Tawi Alomorp ² anumang salita na mayroong higit pang isang anyo Pagbabagong Morpoponemiko ² mga prosesong nagaganap sa pagbubuo ng salita Palagitlingan ² gamit ng gitling ayon sa mga palatuntunang sinusunod Pang-uri ² anumang salita na naglalarawan o nagbibigay katangian Pandiwa ² anumang salita na nagsasaad ng kilos Pangngalan ² anumang salita na nagbibigay ngalan sa tao....................... Paghahambingin at susuriin niya ang dalawa ayon sa (1) alomorp... ang panlaping [ni] ay may dalawang alomorp................... Ang mga alomorp ng panlaping [ngan] ay ang mga unlaping [ngan-].. kaisipan o hayop Panlapi ² mga morpemang pangkayarian maliban sa ponemang /a/ na ikinakabit sa ponemang leksikal at nagbibigay ng panibagong kahulugan (pan. kumuha na lamang siya ng informant.. Ngunit nabanggit niya.. pangyayari..... na maaring ang pandiwa ay kabitan ng [-an] at maaari namang hindi....

...... na katumbas ng mabuti ( [ma-] + [buti] ) sa Filipino...... na ang panlaping unlaping [a-] ng Sama ay tinutumbasan o katumbas ng panlaping unlaping [ma-] ng Filipino.............. Huwebes at Sabado ng naturang mga buwan rin.... Halimbawa ang ang agpuli-puli na ibig sabihin ay tumatakbo.... Ang mga informant ay pawang bihasa sa wikang ito sapagkat ito ang wikang giangamit nila sa araw-araw.... Miyerkules at Biyernes sa loob ng mahigit apat na buwan... Halimbawa ay at tallo-tallo na ibig sabihin ay tatlo-tatlo sa Filipino.... Ang mga informant ay kamag-aaral sa paaralan ng mananaliksik at kawpa tubong Bongao..... Isang (1) pangunahing informant at apat (4) na taga-balideyt ng mga datos na nalikom ukol sa wikang Sama. Nagsimula noong Hunyo hanggang Setyembre ng taong 2004.... sa mga taga-balideyt naman ay tuwing Martes. At kung ikinakabit sa salitang-ugat ang mga morpemang ito. Ginagamit din kung ang pandiwa ay pangmaramihan... Natuklasan naman ni Cruz (1999)....... Kinabukasan ay makikipagkita naman siya sa apat na taga-balideyt.. Mula sa salitan-ugat na [tallo] na ibig sabihin ay [tatlo]............ Samantala............... Samantala......... Gumaganap din ang pag-uulit bilang bahagi ng pamilangan.... Kabanata III Metodolohiya ng Pag ² aaral Upang mapag-aralan ang wika... Ilan sa kanila ay nabibilang sa pangkat-etnikong Samal na bumubuo ng 80% ng kabuuang populasyon ng Tawi-Tawi......... ay parehong bumubuo ng mga salitang gumaganap bilang pang-uri................ Ang dahilan sa pagkuha ng mananaliksik ng taga-balideyt ay upang masigurado na ang mga inpormasyon ay tama.. ang pag-uulit ay nagpapakita na nagaganap ang kilos na tinataglay nito.. .. Sa pagkuha ng mga datos.. Tulad ng ahap ( [a-] + [hap] ) ng Sama... kumuha ang mananaliksik ng limang informant..... Ito ay galing sa salitang-ugat na [riki] na ibig sabihin ay liit.. Ito ay galing sa salitang-ugat na [puli] na ibig sabihin ay [takbo].... ang ilan naman ay mga Tausug ngunit bihasa rin sa wikang ito dahil nakasanayan na nila ang wika.... Ngunit ipinaliwanag niya... ........ Para sa pandiwa naman......... Dahil ang kanyang pangunahing informant na mismo ay nakiusap na kung maaari ay kumuha rin ng ibang opinyon dahil unti-unti na rin niyang nalilimutan ang wika sapagkat may katagalan na rin siya sa Zamboanga... na hindi pa niya natutuklasan ang katuturan ng panlaping unlaping [ni-] sa pagbuo ng salita sa Sama. Natuklasan niya rin na ang pag-uulit ng salita sa Sama ay nangyayari upang ipakita ang kaliitan o maagang baytang ng paglaki o kaunlaran....... Ang mananaliksik ay nakikipanayam sa kanyang informant tuwing Lunes............ ...gitlaping [-in-].. Halimbawa ang riki-riki na ibig sabihin ay napakaliit... ang mananaliksik ay nagbabanggit at sumusulat ng mga salita sa Filipino at siya namang tinutumbasan ng informant sa wikang Sama... At ang asigpit ( [a-] + [sigpit] ng Sama ay katumbas ng salitang mahirap ( [ma] + [hirap] ) sa Filipino. Tawi-Tawi...

...... samantala ginagamit naman ang [pam-] kapag ang salitang-ugat na inuunlapian ang nagsisimula sa /b/ o /p/.. ay sinuri niya ang mga ito........ ....... Ang mga datos ay pinagsama-sama....t/.......y/..w........ Nakakuha rin ang mananaliksik ng karagdagang datos mula sa mga maaasahang artikulo..o...... Matapos pagsamahin ay pinaghambing naman ang ginawang pananaliksik sa iba pang nagawang pag-aaral ukol sa wika at maging sa ibang wika na pinaghambing rin sa Filipino... ay pinaghambing naman ng mananaliksik ang mga salita sa salitang Filipino............ Ginagamit ang [pang-] kung ang inuunlapiang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga patinig na /a...r.i.... .....................g.. aklat at thesis........... Kabanata IV Pagsusuri....s............... ..... e..u/ o alinman sa mga ponemang katinig na /k....ng.. At ang bawat isa·y may mga tuntuning sinusunod. Presentasyon at Interpretasyon Mga Alomorp ng Morpemang Filipino at Sama Alomorp ng wikang Filipino Ang Filipino ay may apat na panlapi na may mga alomorp.. ay pinangkat-pangkat naman niya ang mga ito ayon sa kanilang gamit sa pananalita............... Ang panlaping [pang] ay may tatlong alomorp.Nang makalikom na ng sapat na salita ang mananaliksik............... Ito ay ang mga panlaping unlaping [pang-]. [pam-] at [pan-]......... Narito ang mga bilang ng mga salitang kanyang nalikom ayon sa gamit at bilang: Bahagi ng Pananalita Bilang Pangngalan 50 Panghalip 15 Pandiwa 45 Pang-uri 30 Pang-abay 10 Pagkatapos pangkatin. magazine......m... habang ang [pan-] naman ay ginagamit kapag ang salitang-ugat na inuunlapian any nagsisimula sa alinmang mga ponemang /d... Matapos paghambingin...n..l...........

s.un. [mam-] at [man-]. At ito ay ang mga ponemang d at t. [pang-] [pam-] [pan-] [mang-] [mam-] [man-] [sang-] [sam-] [san-] [sing-] [sim-] [sin-] abd epl ir os ut k g ng m n w y Alomorp ng wikang Sama Ang panlaping [ngan]naman ng wikang Sama ay may tatlong alomorp.Halimbawa ay ang mga sumusunod: [pang-] [pam-] [pan-] pang-ihaw pampito panluto pang-ulo pambati pandaliri pangngalan pambansa pandikit pangwalis pampuso pantali Katulad ng [pang]. Narito ang balangkas upang lubasang maintindihan.u pan.un. s. ang panlaping [mang] ay may tatlong alomorp din. [sam-]. at [N-].u [ngan-] [tengkoh] (upo) [ngan-] [dugsuh] (saksak) Ang mga salitang-ugat na [tengkoh] at [dugsuh] ay kapwa nagsisimula sa katinig. [man-]. Ito ay ang mga unlaping [mang-]. Ang [sang] at [sing] naman ay [sang-]. [san-] at [sing-]. Isang halimbawa sa unlaping [ngan-] ay ang salitang nengkoh (uupo/umupo) at ngandugsuh (sasaksakin/sinaksak). [nga-]. Ito ay ang mga panlaping unlaping [ngan-]. [sin-]. Ang mga alomorp na [pan-]. [san-] at [sin-] ay ikikabit sa mga . nengkoh ngandugsuh pan. [sim-]. Ang mga ito ay sumusuod sa tuntunin ng panalaping [pang].

Ang salitang-ugat na ito ay nagsisimula sa ponemang /b/. [mang-]. s. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Ngunit hindi nangangahulugang ang mga salitang nagsisimula sa l.w. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [bowa] na ibig sabihin ay buhat. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-].salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /d. r at s. [mang-]. Ang alomorp na [N-] ay makikita sa salitang mowa (bubuhatin). r at s sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [ngan-] sapagakat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang nilapian ng alomorp na [ngan-] na nagsisimula sa l. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. o. u/ at mga katinig na /k. Ang salitang ito ay nagmula sa salitang-ugat na [adjal] na ibig sabihin ay luto. ang mga salitang nagsisimula sa mga patinig na /a. Sa Filipino. Maging ang artilulasyon ng mga salitang [tengkoh] at [dugsuh] ay panggilagid at pang-ngipin sapagkat ito·y nagsisimula sa ponemang t at d.s.t/ dahil ang punto ng artikulasyon ng mga ito ay sa ngipin at gilagid.u. [nga-] [adjal] Ang alomorp na [nga-] sa salitang ngadjal ay ikinabit sa salitang-ugat na [adjal] na nagsisimula sa patinig na /a/. Sapagkat ang paggigitling ay may mga palatuntuning sinusunod. Sa Filipino. Samakatuwid. [sang-] at [sing-]. [N-] [bowa] Ang alomorp na [N-] sa salitang mowa ay ikinabit sa salitang-ugat na [bowa]. [man-]. mowa pan. Ito ang palatuntunang sinusundan sa Filipino.m. ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang /b/ at /p/ ay maaari lamang unlapian ng mga sumusunod na alomorp: [pam-].ng. s.l.un. Tulad ng Filipino. Sa Filipino. Ang alomorp na [nga-] naman ay makikita sa salitang ngadjal (magluto). i. Palagitlingan sa wikang Filipino at Sama Ang paggamit ng gitling ay hindi lang basta basta. Ibig sabihin.y/ ay kinakabitan lamang ng mga alomorp na [pang-]. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunalad sa pag-aaral na ito. mayroong labing-isang palatuntunang sinusunod sa . ngadjal pan.n. e. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. [mam-].r. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. sapagkat ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng mga salitang nilapian ng alomorp na [N-] at ang salitang-ugat ay nag-uumpisa sa ponemang /p/. [sam-] at [sim-].un. Ngunit hindi sinasabi na ang mga salita na nagsisimula sa ponemang /p/ sa wikang Sama ay kinakabitan ng alomorp na [N-]. tulad ng mga alomorp na [pan-].g.u.

Ilalahad ang paggamit ng gitling sa Sama sa ibaba. ang paggamit ng gitling ay may mga palatuntunan ding sinusunod. ang unang dalawang tuntunin nito ay katulad ng unang . Ang gitling sa Filipino ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >araw-araw >dala-dalawa > punung-puno > gabi-gabi Sa pagitan ng panlaping nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >pag-ibig > tag-araw > pang-ulo >mag-aaral Sa pagitan ng panlapi at pangngalang pantangi >maka-Filipino > nag-Jollibee >taga-Bacolod > mag-Otso-otso Sa pagitan ng panlapi at salitang hiram o banyag >nag-rent >mag-cable >mag-jet >nag-Smart Sa pagitan ng dalawang aslitang magkasalungat >urong-sulong >atras-abante >umulan-umaraw > akyat-baba Kung may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagtatambal >bahay na kubo >dalagang taga-bukid bahay-kubo dalagang-bukid Kapag nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal >taong-gubat >baboy-ramo >dalagang-bukid Kapag ang panlaping [ma-] ay ikinakabit sa pang-uri sa nagsisimula sa ponemang /m/ na ibig sabihin ay ´magingµ >ma-mahirap >ma-maganda >ma-matalino >ma-mababa Kapag ang panlaping [ika-] ay sinusundan ng tambilang >ika-10 >ika-2 > ika-4 >ika-11 >ika-5 Kapag isinusulat ng patitik ang yunit ng praksyon >Isang-kapat (1/4) > tatlong-kalima (3/5) >dalawang-kanim (2/3) Kapag ikinakabit ang apelyido ng asawa sa apelyido ng babae noong dalawa pa siya >Maylene Oliveros-Murao >Francisca Marcial-Koh Sa Sama naman.paggigitling. At ito ay ilalahad sa ibaba. Ang gitling sa Sama ay ginagamit: Kung inuulit ang salita >onde-onde (bata) > duwa-duwa (dala-dalawa) >subu-subu (madaling araw) Sa pagitan ng panlaping unlapi na nagtatapos sa katinig at salitang-ugat na nagsisimula sa patinig >mag-ajdal (magluto) > mag-api (mag-apoy) Kapag ang panghalip na panao ay ikinakabit sa hulihan ng salitang inaari ng panghalip sa loob ng pangungusap >indaman-ku (hiramin ko) >anak-na (anak niya) >paanda-ta (ipakita kita) Sa paggamit ng gitling sa Sama.

ginagamit ito sa pagitan ng panghalip at salitang inaari nito sa pangungusap. At ito ay ang unang dalawang tuntunin ng dalawang wika sa paggamit ng gitling sa itaas. Ang mga panlaping [pam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panalping [pang]. [pang-] + [palo] = pamalo [pang-] + [tahi] = panahi ang panlaping [pang-] ay nagiging [pam-] at ang salitang-ugat na [palo] ay nakakaltasan ng ponemang /p/. Halimbawa ay. Sa ikalawang halimbawa naman. Sa asimilasyong diganap. Ang ganap at di-ganap o parsyal. At ito ay ang pagkabit ng panghalip na panao sa salitang inaari nito sa pangungunap (tuntunin bilang 3 ng paggamit ng gitling sa Sama). (3) pagkakaltas-ponema. Ang asimilasyong ganap. (2) pagpapalit-ponema. Bilang pangkalahatang alituntunin. Pagbabagong Morpoponemiko ng wikang Filipino at Sama Sa pagbuo ng salita. Ito ay ipinapaliwanag sa itaas. Ibig sabihin. ang panlaping [pang-] ay nagiging [pan-] at ang salitang-ugat na [tahi] ay nakakaltasan ng ponemang /t/. Ang (1) asimilasyon. Samantala. Halimbawa ay. ang mananaliksik ay may bagong natuklasang gamit ng gitling at panibagong tuntunin mula sa wikang Sama. Ito ay nagbabago dahil may alituntuning sinusunod. Ang mga panlaping [mam-] at [pan-] ay mga alomorp ng panlaping [mang-] at [pang-] at may mga palatuntuning sinusunod. (4) paglilipat-diin at (5) metatesis. ang pagbabago ay nagaganap sa panlapi lamang. Dahil ito ay maaaring maging sagot sa matagal nang suliranin. Ang mga pagbabagong morpoponemikong ito ay siyang nagaganap sa wikang Filipino at iba pang wika sa buong mundo. Ang pag-alam nito ay mahalaga sa pag-aaral ng wika. ang wikang Filipino at Sama ay may iilang parehong tuntuning sinusunod sa paggamit ng gitling. Ibig sabihin. ang pagkaka-angkan ng wika sa Pilipinas at maging sa buong mundo. Ito ay naipaliwanag na . ang pagbabago ay makikita sa panlapi at salitang-ugat. Ang mga prosesong ito ay tinatawag na ¶pagbabagong morpoponemiko. Sa ikatlo at huling tuntuning nakalista sa itaas na gamit ng gitling sa Sama. Ngunit kinakailanagan pa ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. ang Sama ay may kakaibang gamit ng gitling na wala sa wikang Filipino.· Ang mga prosesong ito ay nagaganap sa pagbuo ng panibagong salita mula sa isang salita at nagbibigay ng panibagong kahulugan. ang tungkol as alomorp. maraming prosesong nagaganap. [mang-] + [butas] = mambutas [pang-] + [tali] = pantali Ang panlaping [mang-] ay nagiging [mam-] habang ang salitang-ugat na [butas] ay nanatili ang anyo at baybay.dalawang tuntunin ng Filipino sa itaas. Asimilasyon Ang asimilasyon ay may dalawang uri. ang pagbabago ay nagaganap sa kapwa panlapi at salitang-ugat. Samakatuwid. mayroong limang uri ng pagbabagong morpoponemiko. Ang panlaping [pang-] naman ay nagiging [pan-] ngunit ang salitang-ugat na tali ay nanatili ang anyo at baybay.

[sira:in] at hindi *[si:rain}.u.hul.un. Pagpapalit-Ponema Ang pagpapalit-ponema ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay kinakaltasan ng isa o higit pang ponema kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema.u. pan.sa itaas. nawala ang mga ito ng hulapian ng [-an].u. dakpin sarhan kamtan s.hul. s. s. s. Paglilipat-diin Ang paglilipat-diin ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian. pan. napapalitan lang ang mga ponemang napapaloob sa salitang-ugat ngunit ang kahulugan ay buo pa rin.u. Halimbawa ay. na iba sa diin ng salitang-ugat. ang tungkol sa alomorp. pan. Halimbawa ay. pan. biruin marumi hagkan s. pan. Ito ay nangyayari kung ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa mga ponemang . s.u. s.u.hul. Ang dating diin na makikita sa pagitan ng una at ikalawang pantig ng salitang [si:ra] ay nalipat sa hulihan ng ikalwang pantig nito. Ang mga ponemang /d/ at /l/. At gayon din sa iba pang mga halimbawa sa itaas. s. pan. Ito ay makikita sa mga halimbawa as itaas.u.u. [biro] [-in] [ma-] [dumi] [halik] [-an] ang huling ponemang /o/ sa salitang-ugat na [biro] ay napalitan ng ponemang /u/.u.hul. Pagkakaltas-Ponema Ang pagkakaltas-ponema ay nagaganap kapag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. Halimbawa ay sira:in hawa:kan putu:lin s. pan.hul. Metatesis Ang metatesis ay nagaganap kapag nagkakapalitan ng pusisyon ang dalwang ponema sa loob ng isang salita. [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] ang huling ponemang patinig na /i/ sa salitang-ugat na [dakip] ay nawawala ng ito ay hinulapiann ng hulaping [-in].hul.hul. Ibig sabihin. At gayon din ang nangyari sa mga huling ponema ng salitangugat na [sara] at [kamit].hul. [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] ang mga diin ng salita ay nalilipat. /i/ ng mga salitang-ugat na [dumi] at [halik] ay napapalitan naman ng mga ponemang /r/ at /g/. pan. Kaya binibigkas ng. pan.

ganap man o hindi. pan. Pagpapalit-Ponema sa wikang Sama amella (nagluto) karua (pangalawa) pan. Ang prosesong nagaganap ay katulad ng sa Filipino. Makikita rin ang mga pagbabago sa iba pang halimabawa. sidlan nilipad aptan s. Hindi pa sapat ang kaalaman ng mananalikisk upang bigyang tuldok ang penomenang ito. /r/ at /y/ ay ginigitlapian ng gitlaping [-in-].u.katinig na /l/. [pamung] (pinutol) [-in-] Sa halimbawa sa itaas.u. s.un. s. Dahil nagaganap din ito sa mga salitang-ugat na ¶di nagsisimula sa tatlong nabanggitn na ponemang katinig tulad ng aptan at sidlan. /r/ at /y/ at ginigitlapian ng [-in-]. [aN-] [bella] (luto) [ka-] [dua] (dalawa) . [silid] [-an] [lipad] [-in-] [atip] [-an] makikita na ang mga ponemang /l/ at /d/ ng salitang-ugat na [silid] ay nagkapalitan ng pusisyon at mayroon pang nangyaring pagkakaltas-ponema dahil ang ponemang /i/ at nawala nang hinulapian ito ng [-an] at naging sidlan. Nasabi lamang ito dahil ito ay karaniwang nagaganap. Ibig sabihin.hul. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi. Pagkakaltas-Ponema sa wikang Sama pinung (pinutulan) s.u.git.hul. hindi ibig sabihin na maaari lamang ito maganap sa mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/.u. Ngunit. s.u. makikita na ang mga ponemang /a/ at /m/ ng salitang-ugat na [pamung] ay nawawala nang ito ay ginitlapian ng [-in-] at naging pinung. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika.u. pan.un. Pagbabagong Morpoponemiko sa wikang Sama Asimilasyon sa wikang Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama.git. pan. pan. pan. s. Halimbawa ay.

hul. Sa salitang-ugat na [dua] naman. [lengngan] (lakad) [-in-] [lingan](tawag) [-in-] [-an] Sa mga halimbawa sa itaas. Kakaiba ito sapagkat ang salita ay tuluyang nagbabago kapag ito ay kinakabitan ng iba pang morpema. pan.git. ang ponemang /l/ ng salitang-ugat at /n/ ng gitlapi ay nagkapalitan ng pusisyon. Paglilipat-diin sa wikang Sama eso:gin (gamitan ng lakas) kabaya:an (ginusto) s. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. /r/ at /y/ na gigigitlapian ng gitlaping [-in-]. Nalipat ang diin mula sa loob ng salitang-ugat at nalipat sa hulihan nito. pan.Makikita na ang ponemang /b/ sa salitang-ugat na [bella] at /N-/ sa panlaping [aN-] ay nawawala ngunit pinalitan ng ponemang /m/ sa pagbubuo.u. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. ay nagkakapalitan ang pusisyon ng ponemang /n/ ng panlaping [-in-] at nagsisimulang katinig ng salitang-ugat sa pagbubuo.hul. Ang prosesong ito sa Sama ay katulad ng nagaganap sa Filipino. pan. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. At sa halimbawa sa Sama sa itaas. Ngunit kinakailangan pa ang mga pagpapalawak at pagpapaunlad ukol sa pag-aaral. Sa Filipino. ang ponemang /d/ ay napapalitan ng ponemang /r/ nang ito ay nilapian ng [ka-]. Ibig sabihin. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. pan. Ipinaliwanag sa itaas (Metatesis) na ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa ponemang patinig na /l/.git. Ang proseso ay katulad ng sa Filipino.u.u. s. pan. may tuntuning sinusunod sa Metatesis. Magkatulad ang nangyayari sa Filipino. Ibig sabihin. Metatesis sa wikang Sama nilengngan (nilakad) nilinganan (tatawagan) s. pan. At ito ay makikita sa mga halimbawa sa ibaba.u. Ngunit ang Sama ay may kakaibang uri ng pagbubuo ng salita na wala sa Filipino. s. makikita na ang ponemang /l/ mula sa salitang-ugat na [lengngan] at ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] ay nagkapalitan ng pusisyon.hul. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. Ibig sabihin. [e:sog](lakas) [-in] [ka-] [baya] (gusto) [-an] Makikita na ang diin ng salitang hinulapian ay hindi na sa dating diin. Ibig sabihin. At gayon din ang nangyari sa salitang nilinganan. .un.

Mayroong pagkakapareho ay dalawang wika at mayroon namang pagkakaiba.Mangan (kumain) magkalang (kakanta) Pan. Galing ito sa salitang-ugat na [kakan] na ibig sabihin ay kain ay panlaping unlaping [ngan-]. (2) maylapi. Parehong naganap ang dalawang proseso. ang salitang mangan ay isang payak na salita.Ibig sabihin. Ngunit ng ito ay nilapian na upang at naging magkalang. kung ito ay binubuo lamang ng salitang-ugat. na ang Sama ay mayroong sariling proseso sa pagbuo ng salita. sapagkat nagaganap din ang pagkakaltas-ponema. Ngunit kinakailangan pa ang pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito. ang prosesong naganap ay talagang iba.u. Kaya ang salita ay nauuri sa apat. Ang mananaliksik ay nakalikom rin ng mga salita at hinanay niya ito ayon sa kayarian.u. Kayarian ng Salita Bilang Payak 80 Maylapi 50 Inuulit 20 Tambalan 5 Payak Ang salita ay masasabing payak. Ngunit hindi ito matatawag na iisa. . Hindi rin masasabing pagpapalitponema ang naganap sapagkat naganap ang pagkakaltas-ponema. Ibig sabihin. at walang panlapi. Dahil ito ay nagmula sa salitang-ugat na [talangan] na ibig sabihin ay kanta. Makikita sa talahanayan sa ibaba ang bilang ng mga salita ayon sa kayarian. Ito ay bagong uri ng pagbubuo ng salita sa Sama. [ngan-] [kakan] (kain) [mag-] [talangan] (kanta) Sa isang tingin. mapapansin na ang ¶t· sa salitang-ugat na [talangan] ay napalitan ng ¶k· at ang huling dalawang ponemang ¶a· at ¶n· ay nawala. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. Mapapansin na nawawalang tuluyan ang salitang [kakan]. Ito ay maylaping salita. (3) inuulit at (4) tambalan. Ang magkalang naman ay kakaiba rin. pan. Hindi masasabing pagkakaltas-ponema ang naganap dahil nawala ang dalawang huling ponema. Ngunit hindi ito payak.un.un. Kayarian ng Salita sa wikang Filipino at Sama Ang salita ay may iba·t ibang kayarian. s. s. (1) payak.

u.u.git. paghuhulapi. pan. Binubuo rin ito ng salitang-ugat lamang. \\Paggigitlapi sa Filipino Tumulong sinabi s.u.u. na ang salitang payak ay binubuo lamang ng salitang-ugat. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. s. Makikita na sa Filipino sa unang hanay. paggigitlapi. pag-uunlapi at paggigitlapi. pan.git.Filipino Sama = Katumbas sa Filipino tao daah huwag ganda ero aso puno esog lakas guro danda babae sayaw tulih tulog Ang mga halimbawa sa itaas ay mga payak na salita. paggigitlapi at paghuhulapi. pan. s. s. pan. Ang panlapi ay may tatlong uri: (1) unlapi. \\ Pag-uunlapi sa Filipino umihi natulog pan.un. Maylapi Ang salita ay masasabing maylapi kapag ito ay nilalapian. pag-uunlapi at paghuhulapi.u. (2) gitlapi at (3) hulapi. Ito ay ang mga pag-uunlapi. s. Sa ikalawang hanay naman ay ang mga salitang Sama na payak.un. s. Ibig sabihin. [tulong] [-um-] [sabi] [-in-] \\Paggigitlapi sa Sama . At may iba·y ibang uri naman ng paglalapi.un. paggigitlapi at paghuhulapi. at pag-uunlapi. [um-] [ihi] [na-] [tulog] \\Pag-uunlapi sa Sama Agpatambal (nagpagamot) ahap (mabuti) Pan. [agpa-] [tambal] (gamot) [a-] [hap] (buti) Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. At ang katumbas nito sa Filipino ay payak na salita rin.un.u.

un.u. s.u. s.git.hul. [linis] [-in] [una] [-in] \\Paghuhulapi sa Sama Indaman (hihiramin) esogin (gamitan ng lakas) s.hul. s. pan. pan.Binelli (binili) kinakan (kinain) s.un. pan. pan. s.hul.u.u. \\Pag-uunlapi at Paggigitlapi sa Filipino Magsumikap ikinuha Pan. [pag-] [sabi] [-an] [nag-] [tayo] [-an] \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Sama . s. pan. pan. \\Pag-uunlapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsabihan nagtayuan Pan. pan.u.un.hul. pan. pan.hul.git. pan. [mag-] [-um-] [sikap] [i-] [-in-] [kuha] Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama.u. s. pan.git. s.hul.u.un. [belli] (bili) [-in-] [kakan] (kain) [-in-] Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. \\Paghuhulapi sa Filipino Linisin unahin s. pan.u.u.git. [indam] (kita/tingin) [-an] [esog] (lakas) [-in] Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama.u.

git.hul.u. [pag-] [-um-] [sikap] [-an] ipagsumigawan pan. s.u. pan.un.hul. pan. [belli] (bili) [-in-] [-an] [sekot] (lapit) [-in-] [-an] Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. pan. Paggigitllapi at Paghuhulapi sa Filipino Pagsumikapan Pan.u.u. pan.u.git. pan. [ipag-] [-um-] [sigaw] [-an] Ang Pag-uunlapi. pan.Kabayaan (ginusto) agtenggehan (nagtayuan) Pan. Paggigitlapi. s.u. Inuulit .hul.git. pan. pan. s. pan. \\Ang Pag-uunalapi. ngunit kinakailangan ang mga pagpapaunlad at pagpapalawak sa pag-aaral na ito.git.hul. pan. pan.u.git. [ka-] [baya] (gusto) [-an] [ag-] [tenggeh] (tayo) [-an] Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. s.git. pan.hul.hul. s.hul [tabas] [-in-] [-an] [walis] [-in-] [-an] \\Paggigitlapi at Paghuhulapi sa Sama Binellihan (binilihan) sinekotan (nilapitan) s.un. pan. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. pan. pan.u.un. s. \\Paggigitlapi at Pag-uunlapi sa Filipino Tinabasan winalisan s.un.hul.

................ isang (paghukay) (pagkain) tuka Mapapansin na ang tambalang salita sa Sama ay maaari ring tumbasan ng tambalan sa Filipino. Samantala..........· Hindi naman ito nangangahulugang ¶pantali sa leeg· kung ¶di kwintas................. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita..... ....... sa Sama naman...... Tambalan Filipino Sama = Katumabas sa Filipino bahaghari engkot-kollong kwintas (tali) (leeg) bahay-kubo tah-hik dagat (malayo) (malalim) asal-hayop lumah-sarirap bahay-kubo (bahay) (dahon ng niyog) urong-sulong pagkakay-pagkakan isang kahig................. Ngunit may pagkakataon ring ito ay bumubuo ng tambalang salita na nananatili ang kahulugan ng dalawang salita tulad ng lumah-sarirap na bahay-kubo sa Filipino.... Mula sa mga salitang /engkot/ na ibig sabihin ay ¶tali· at /kollong/ na ibig sabihin ay ¶leeg..µ ............. Ngunit may pagkakataon namang nagkakaroon ng ikatlong kahulugan ang tambalang salitaqng Sama gaya ng engkot-kollong.....Filipino Sama Araw-araw manuk-manuk (ibon) Sama-sama riki-riki (napakaliit) Gabi-gabi subu-subu (madaling araw) Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita................................................. Tulad ng bahaghari sa Filipino.......... Kabanata V Kongklusyon at Rekomendasyon Kongklusyon . Nananatili ang kahulugan ng salitang /lumah/ na ibig sabihin ay bahay at /sarirap/ na ibig tawag naman sa ¶dahon ng niyog· na ginagamit sa paggawa ng lumah-sarirap.......................... na hindi nangangahulugang ¶bahag ng hari· kung ¶di ´rainbow....

Alomorp ng Filipino at Sama Ibig sabihin. Tulad ng Filipino. Walang nagaganap na pag-uunlapi at paggigitlapi sa wikang Sama. sa Sama naman. [sang-] at [sing-] ng Filipino ay parehong ikinakabit sa salitang nagsisimula sa ponemang /a/. Samantala. . Palagitlingan sa Filipino at Sama Ang mananaliksik ay hindi pa nakatagpo ng salitang Sama na nabuo sa prosesong asimilasyon. ang alomorp [ngan-] ay ikinakabit sa mga salitang nagsisimula sa /d/at /t/. Samakatuwid. Ibig sabihin. inuulit ang salita upang ipakita ang kaliitan o kaagahan na taglay ng salita. Ibig sabihin. at Paghuhulapi ay hindi nagaganap sa wikang Sama. ang mga salitang payak sa Sama ay payak din ang katumbas sa Filipino. Ang Pag-uunlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. kapwa sa Filipino at Sama ay nagaganap ang paglilipat-diin. Ibig sabihin. Ang Paggigitlapi at Paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi ito nagaganap sa wikang Sama. Ang Pag-uunlapi. Ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. Kayarian ng Salita Payak Ibig sabihin. ganap man o hindi. Ang paghuhulapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. ang alomorp na [N-] ay maaari ikabit sa mga salitang nagsisimula sa ponemang /b/ kagaya ng apat na alomorp sa Filipino na kababanggit lamang. Ito ay isa ring tuntunin sa Filipino. [mang-]. ang alomorp na [nga-] sa Sama at ang mga alomorp na [pang-]. sapagkat mayroon din mga tambalang salita sa hindi tambalan ang katumbas sa Filipino kung ¶di payak na salita o iba pang kayarian. parehong nagaganap ang metatesis sa Filipino at Sama kung ang salitang-ugat nagsisimula sa katinig na /l/ ay ginigitlapian ng [-in-]. ang wikang Filipino at Sama ay kapwang nagpapalit-ponema sa pagbuo ng salita. [man-]. Inuulit Ang pag-uulit sa Filipino ay nagpapakita ng dalas at rami na tinataglay ng salita. At ito ay ang pagpapalitan ng pusisyon ang ponemang /n/ ng gitlaping [-in-] at ponemang /l/ ng salitang-ugat nma nagsisimula sa katinig na /l/. ang metatesis sa Sama ay may tuntunin ding sinusunod. Maylapi Ang pag-uunlapi ay nagaganap sa Filipino at Sama. Ibig sabihin. ang tambalang salita sa Sama ay maaaring tambalan rin ang katumbas sa Filipino. Paggigitlapi. ang pagakakalatas-ponema ay parehong nagaganap sa dalawang wika. Ang paggigitlapi ay kapwa nagaganap sa Filipino at Sama. tulad ng mga alomorp na [pan-]. [san-] at [sin-] ng wikang Filipino. Ibig sabihin. Tambalan Ibig sabihin. Maaaring nagaganap ito at maaari ring hindi.

.......... (2003).... Maulad ...... The Jama Mapun: A Changing Samal Society in the Southern Philippines Casino. Mga Sanggunian Casino....... Eric.. Sama Bangingi..... Panimulang Linggwistika sa Pilipino..... Douglas. Santiago... Ateneo de Zamboanga Nimmo... Idanan Basa Willer A.... MAGOSAHA: An Ethnography of Tawi-Tawi Sama Dilaut.. . Alfonso O......... REX Book Store Santiago.. (2001).. pinanapayo ang marami at higit pang malalimang pagpapalawak at pagpapaunlad sa wikang Sama...... (1976).. Philippine Journal of Linguistics 28:1-2 pp... (1999). Equi-NP Deletion in Sama Southern......... Koh Taga-Balideyt: Jul E... Lim Farida Jahra L............ Alfonso O.... REX Book Store Trick..... (1997)............ ...... Ethnic Groups of Insular Southeast Asia Cruz. (1979)....... Makabagong Balarilang Filipino...... et al.... Maaari ring tunguhan ang lugar ng mga informant sa Bongao........ (1975)..... Eric. Sama Sibuco: A Description and Comparison.. Sama Badjao. Norma G... at Tiangco. Amilhussin Alhemma S........ Kinakailangan ito upang mapagtibay ng husto ang mga natuklasan ng mananaliksik..... Hadji Arlo...... Tawi-Tawi na pinaniniwalaang pugad ng wikang Sama upang mapag-aralan na rin ang nilalaman ng matanadang Sama at mapaghambing ito sa makabagong Sama at iba pang wika............ 125-143 Mga Informant: Pangunahing Informant: Fariborz T.................. Leticia C.Rekomendasyon Dahil sa kahinaang taglay ng mananaliksik...

Francis Marcial # posted by Filipino @ 1:05 AM 0 comments About Me Name: Filipino View my complete profile Links y y y y y y y ADZU online shandyborz morokids Tula Maikling Kwento archives September 2006 October 2006 .Karapatang-ari.2004.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful