PANITIKAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN

KALIGIRANG KASAYSAYAN
Nagising pagkatapos nang higit sa tatlong daang taong pagkakahimlay ang mga natutulog na damdamin ng mga Pilipino nang isangkot sa digmaan sa Kabite ang tatlong paring sina Gomez, Burgos at Zamora at patayin sa pamamagitan ng garote nang walang matibay na katibayan ng pagkakasala. Ito’y naganap noong ika-17 ng Pebrero, 1872. Naragdagan pa ito nang makapasok dito ang diwang liberalismo sa pamamagitan ng pagkakabukas ng Pilipinas sa pandaigdig na kalakalan, at ang pagkakapadala sa kapuluan ng liberal na lider na tulad ni Gob. Carlos Maria dela Torre.

PAKSA NG PANITIKAN:
1. Humihingi ng pagbabago o reporma sa pamamalakad ng simbahan at pamahalaan. 2. Diwang makabayan. 3. Pag-asam o pagnanais ng kalayaan

Jose Ma.ANG KILUSANG PROPAGANDA Ang kilusang ito ay binubuo ng mga intelektwal sa gitnang uri na tulad nina Jose Rizal. del Pilar. Antonio Luna. Paghingi ng reporma o pagbabago gaya ng mga sumusunod ang layunin ng kilusang . Panganiban. Pedro Paterno at iba pa. Marcelo H. Graciano Lopez-Jaena. Mariano Ponce.

Ibigay ang kalayaan ng mga Pilipino sa pamamahayag. 3. Panumbalikin ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Kortes ng Espanya. .LAYUNIN NG KILUSANG PROPAGANDA 1. pagtitipon o pagpupulong. 2. 5. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas. Gawing mga Pilipino ang mga kura-paroko. pananalita. Magkaroon ng pantay-pantay na pagtingin sa mga Pilipino at Kastila sa ilalim ng batas. 4. at pagpapahayag ng kanilang mga karaingan.

bayan ng Kalamba = namatay noong ika-30 ng Disyembre 1896 = ang kanyang mga AKDA : **NOLI ME TANGERE – akdang nagbigay daan sa himagsikan laban sa Espanya. inilantad ang kasamaang naghahari sa pamamahala ng .ANG MGA PROPAGANDISTA A. Dimasalang ( Masonry). JOSE RIZAL –gumamit ng dalawang sagisagpanulat= Laong-laan (Amor Patrio). itinatag-LA LIGA FILIPINA = ipinanganak noong ika-19 ng Hunyo 1861.

samantalang ang impluwensya ng Estados Unidos ay mararamdaman. Hula ni Rizal. ito ay kanyang sinulat noong siya ay nakakulong sa Fort Santiago. kung may sasakop uli sa Pilipinas. Ito’y isang sanaysay na tumatalakay at sumusuri ng mga palasak na sabing ang mga Pilipino ay tamad ** FILIPINAS DENTRO DE CIEN ANOS-(ANG Pilipinas sa Loob ng Sandaang Taon ). Ipinalalagay ng marami na ang tulang ito ay maihahanay sa lalong pinakadakilang tula sa daigdig.** EL FILIBUSTERISMO – akdang nagsisiwalat ng mga kabulukan ng pamahalaang umiiral ** MI ULTIMO ADIOS – (Ang Huli Kong Paalam). . ** SOBRE LA INDOLENCIA DE LOS FILIPINAS. walang iba kundi ang Estados Unidos.(Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino ). Ito ay isang sanaysay na nagpapahiwatig na darating ang panahon na ang interes ng Europa sa Pilipinas ay mababawasan.

( Sa Kabataang Pilipino ).-1882 at A LAS FLORES DE HEIDELBERG ( Sa mga Bulaklak ng Heidelberg 1882 ). ** EL CONSEJO DE LOS DIOSES. Ang dalawang tulang ito ay . Tomas. Ito ay isang dulang patalinghagang nagpapahayag ng paghanga kay Cervantes. ** JUNTO PASIG – ( Sa Tabi ng Pasig ).** A LA JUVENTUD FILIPINO.( Hinilingan Nila Ako ng mga Tula ). ** ME PIDEN VERSOS.( Ang Kapulungan ng mga Bathala). Isinulat niya ito nang siya ay 14 na taong gulang pa lamang. Ito ay isang tulang inihandog niya sa mga kabataang Pilipinong nag-aaral sa Pamantasan ng Sto.

at DOLORES MANAPAT = isinilang sa Cupang. MARCELO H.San Nicolas Bulakan noong ika-30 ng Agosto.B.PIPING DILAT. PUPDOH.1850 =itinatag ang DIARIONG TAGALOG noong 1882 =hinalinhan niya si Graciano Lopez Jaena bilang patnugot ng pahayagang LA SOLIDARIDAD .gumamit ng iba’t ibang sagisag-panulat tulad ng PLARIDEL. DEL PILAR.

MGA AKDA NI MARCELO H. •DASALAN AT TOCSOHAN.akdang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle . DEL PILAR •PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA. Gumamit siya ng sagisag na “Dolores Manapat” sa akda niyang ito. inilathala sa Barcelona noong 1888. •CAIIGAT KAYO – ito’y isang pabiro at patuyang tuligsa at tugon sa tuligsa ni Padre Jose Rodriguez sa Noli ni Rizal. 1882 sa Diariong Tagalog.salin sa tulang Kastilang “Amor Patrio” ni Rizal na napalathala noong Agosto 20.

sanaysay na tungkol sa mga katiwalian at di-makatarungang ginawa ng mga prayle sa mga Pilipino ..ito’y katipunan ng maiigsing tula at pang-aapi ng mga prayle sa Pilipinas.. Isang sanaysay ng pagtuligsa laban sa mga prayle ngunit nagtataglay ng pilosopiya tungkol sa kapangyarihan at katalinuhan ng Poong Lumikha.DALIT.• ANG CADAQUILAAN NG DIOS – ito’y isang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle na inilahathala sa Barcelona. •LA SOBERANA EN FILIPINAS.MGA BUGTONG. •SAGOT NG ESPANYA SA HIBIK NG PILIPINASisang tulang nagsasaad ng pagbabago ngunit ang Espanya ay napakatanda at napakahina na upang magkaloob ng anumang tulong sa Pilipinas. •DUPLUHAN. pagpapahalaga at pag-ibig sa kalikasan.

1856 = kinilalang manunulat at mananalumpati sa “Gintong Panahon ng Panitikan at Pananalumpati” = itinatag niya ang kauna-unahang magasin. ang LA SOLIDARIDAD na naging opisyal na bibig ng “Asociation Hispano Filipina” = nagkasakit ng tuberkolosis at namatay sa ospital ng Barcelona noong ika-20 ng .GRACIANO LOPEZ-JAENA = isinilang noong Disyembre 18.

tinutukoy rito ni Lopez Jaena ang maling pamamalakad at edukasyon sa Pilipinas-1887 . ambisyoso at imoral ang pagkatao •LA HIJA DEL PRAILE. at may karapatan •MGA KAHIRAPAN NG PILIPINAS.MGA AKDA NI G.isang talumpati na ang layunin ay mapabuti ang kalagayan ng mga Pilipino. Malaya.tinutuligsa ang mga prayle na masisiba.ipinaliliwanag ang mga kapahamakan at kabiguan kung mapakasal sa isang Kastila.LOPEZJAENA •FRAY BOTOD (1876). •SA MGA PILIPINO (1891). maunlad.

PANGANIBAN 5.IBA PANG MGA PROPAGANDISTA 1. MARIANO PONCE 3. JOSE MA. ANTONIO LUNA 2. PEDRO PATERNO 4. PASCUAL POBLETE .

at ang iba’y tumutuligsa sa pamamalakad ng mga Kastila = ginamit niyang sagisag-panulat – TAGAILOG = namatay sa gulang na 33 noong ika-7 ng . = sumanib sa kilusang PROPAGANDA = ang paksa ng kanyang mga isinusulat ay nauukol sa mga kaugaliang Pilipino.ANTONIO LUNA = isang parmasyotikong dinakip at ipinatapon ng mga Kastila sa Espanya.

MGA AKDA NI A.isang pagpuna sa sayaw ng mga Kastila na halos dimaraanang sinulid ang pagitan ng mga nagsisipagsayaw •LA TERTULIA FILIPINA.(Sa Piging ng mga Pilipino)-naglalahad ng isang kaugaliang Filipino na ipinalalagay niyang lalong mabuti kaysa kaugaliang Kastila •POR MADRID – tumutuligsa sa mga Kastilang nagsasabing ang Pilipinas ay lalawigan ng Espanya ngunit ipinalalagay na banyaga . LUNA • NOCHE BUENA – naglalarawan ng tunay na buhay Filipino •SE DIVIERTEN – (Naglilibang Sila).

ito’y isang paglalarawan sa ibayong kahirapang dinaranas ng isang mag-aaral na naulila sa amang kawal .naglalarawan ng isang pangaserahan na ang kasera’y naghahanap ng mangangasera hindi upang kumita’ kundi upang maihanap ng mapapangasawa ang kanyang anak • •IMPRESIONES.LA CASA DE HUESPEDES – (Ang Pangaserahan).

mananalambuhay at mananaliksik ng Kilusang Propaganda.TIKBALANG. = mga sagisag-panulat na ginamit. KALIPULAKO at NANING = tungkol sa kahalagahan ng edukasyon ang karaniwang paksa ng kanyang mga sanaysay = inilahad din niya ang pang-aapi ng mga banyaga at ang karaingan ng bayan .MARIANO PONCE = naging tagapamahalang patnugot.

PONCE •MGA ALAMAT NG BULAKAN – naglalaman ng mga alamat at kwentong-bayan ng kanyang bayang sinilangan •PAGPUGOT KAY LONGINO – isang dulang Tagalog na itinanghal sa liwasan ng Malolos.MGA AKDA NI M. Bulakan •SOBRE FILIPINA •ANG MGA PILIPINO SA INDO-TSINA .

mananaliksik at nobelista sa Kilusang Propaganda = sumapi sa Kapatiran ng mga Mason at sa Asociation Hispano-Filipino = unang manunulat na nakalaya sa sensura sa panitikan sa mga huling araw ng pananakop ng Kastila . dramaturgo.PEDRO PATERNO = isang iskolar.

nagsasaad ng kahalagahan ng isang ina.MGA AKDA NI PEDRO PATERNO • NINAY – kauna-unahang nobelang panlipunan sa wikang Kastila na sinulat ng isang Pilipino •A MI MADRE (Sa Aking Ina). na nagiging malungkot ang isang tahanan kung wala ito •SAMPAGUITAS Y POESIAS VARIAS – katipunan ng kanyang mga tula .

PANGANIBAN itinago ang tunay na pangalan sa ilalim ng sagisag na JOMAPA = = kilala sa pagkakaroon ng “MEMORIA FOTOGRAFICA” =kabilang sa mga kilusang makabayan .JOSE MA.

MGA AKDA NI JOMAPA • ANG LUPANG TINUBUAN • SA AKING BUHAY • SU PLAN DE ESTUDIO • EL PENSAMIENTO .

mandudula. itinatag niya ang pahayagang “EL GRITO DEL PUEBLO” at “ANG TINIG NG BAYAN” = kauna-unahang Pilipino na nagsalin sa Pilipino ng Noli Me Tangere ni Jose Rizal = kinilalang “Ama ng Pahayagang Tagalog” . makata. 1858 = kabilang siya sa dalawang panahon ng Panitikang Pilipino:Kastila at Amerikano = mamamahayag. nobelista at mananalaysay = itinatag niya at pinamatnugutan ang pahayagang “EL RESUMEN” = sa panahon ng Amerikano.PASCUAL POBLETE = isinilang sa Naic Kabite noong Mayo 17.

ANG PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK .

Ang mga mabuting balakin sana ng Inang Espanya sa Pilipinas ay nasasalungat pa rin ng mga prayleng nangaghari rito.KALIGIRANG KASAYSAYAN Hindi naipagkaloob sa mga Pilipino ang mga hinihinging pagbabago ng mga Propagandista. at naging mahigpit pa sa mga Pilipino ang pamahalaan at simbahan. nagpatuloy ang pang-aapi at pagsasamantala. Naging bingi ang pamahalaan. .

NILALAMAN NG PANITIKAN SA PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK: == pawang pagtuligsa sa pamahalaan at simbahan == pagbibigay-payo sa mga Pilipino upang magkaisa at maghanda nang matamo ang inaasam na kalayaan .

kaya’t sinasabing ang kanyang mga natutuhan ay pawang galing sa “paaralan ng karanasan” • umanib o lumahok sa kilusang itinatag ni Jose Rizal-ang LA LIGA FILIPINA • lalong kilala sa pagiging dakilang mandirigma kaysa manunulat .ANDRES BONIFACIO • kilalang-kilala bilang “AMA NG DEMOKRASYANG PILIPINO” at “AMA NG KATIPUNAN” • hamak ang pinanggalingang kalagayan sa buhay.

BONIFACIO 1. Ang kaunlarang tinatamasa ng bansa bago dumating ang mga Kastila at ang mga kaapihan ng mga Pilipino sa kamay ng mga Kastila .MGA AKDA NI A. HULING PAALAM – salin sa Tagalog ng “Mi Ultimo Adios” 3. ANG DAPAT MABATID NG MGA TAGALOG – bumabanggit sa kasaysayan ng Pilipinas. PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA – isang tulang naging katulad din ng pamagat ng kay Marcelo H. del Pilar 4. KATUNGKULANG GAGAWIN NG MGA ANAK NG BAYAN – nahahalintulad sa Sampung Utos ng Diyos ang pagkakahanay ng kartilyang ito 2.

KATAPUSANG HIBIK NG PILIPINAS – tulang nagpapahiwatig ng hinanakit sa bayan. Kinatha ni Bonifacio bilang pagpapatuloy sa tulang napasimulan ni Herminigildo Flores na may pamagat na Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. del Pilar sa kanyang tulang SAGOT SA HIBIK NG PILIPINAS • . Ito ay tinugon naman ni Marcelo H.

EMILIO JACINTO -isinilang sa mahirap na angkan sa Trozo. Maynila noong Disyembre 15.1875 -gumamit ng sagisag-panulat na “DIMASILAW” -Kinikilala bilang “UTAK NG KATIPUNAN” -Siya ang tumatayong punong-sanggunian ni Andres Bonifacio -Katulong ni A. Bonifacio sa pagtatatag ng kilusang KATIPUNAN -Naging patnugot ng pahayagan ng Katipunanang KALAYAAN .

pagkakapantay-pantay. kalayaan at paniniwala = A MI MADRE (Sa Aking Ina) – isang tulang handog sa kanyang ina = A LA PATRIA (Sa Bayang Tinubuan)–ang ipinalalagay na kanyang obra-maestra .JACINTO = KARTILYA NG KATIPUNAN – mga kautusan para sa mga kasapi ng Katipunan = LIWANAG AT DILIM – katipunan ng mga sanaysay na may iba’t ibang paksa tulad ng pag-ibig sa bayan. kahalagahan ng paggawa.MGA AKDA NI E.

1864 sa Tanauan.APOLINARIO MABINI = nagmula sa maralitang angkan = isinilang noong Hulyo 22. Batangas = nagtapos ng pagka-manananggol = tinaguriang “UTAK NG HIMAGSIKAN” = ipinatapon sa Guam ng mga Amerikano sapagkat ayaw niyang manumpa sa bandilang Amerikano = namatay sa sariling bayan sa sakit na kolera .

MGA AKDA NI A. MABINI = ANG HIMAGSIKANG PILIPINO –isang sanaysay na naglalarawan ng kabayanihan ng mga Pilipino sa pakikipaglaban = SA BAYANG PILIPINO –isang tulang handog sa bayan = ANG PAHAYAG = hinango sa kanyang manipesto = EL DESAROLLO Y CAIDA DELA REPUBLICA FILIPINA-Ang Pagtaas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino = PAGPAPALIT NG ILANG TITIK SA ALPABETONG PILIPINO .

JOSE PALMA = isinilang noong ika-6 ng Hunyo1876 sa Tondo = nag-aral sa Ateneo de Manila = lumikha ng tulang liriko at ito ay tinipon sa isang aklat na pinamagatang “MELANCOLICAS” ( Mga Panimdim) = pinakadakilang ambag ay ang pagkakalapat ng titik sa tugtuging pambansa na pinamagatang “FILIPINAS” .

JULIAN FELIPE ang may-akda ng Pambansang Awit = = kinikilala bilang “AMA NG MARCHA NACIONAL” = isinilang noong Enero 28. Kabite .1861.

MGA PAHAYAGAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN .

mga balita. at mga akda sa Tagalog na pawang gumigising sa damdaming makabayan 2. LA REPUBLICA FILIPINA – itinatag ni Pedro Paterno noong 1898 4. nilimbag ni Tomas Pinpin ang SUCESOS FELICES bagamat isang polyeto ay ipinalalagay na kaunaunahang pahayagang nalimbag sa Pilipinas . LA INDEPENDENCIA – pinamatnugutan ni Antonio Luna na naglalayon ng pagsasarili ng Pilipinas 3. UNANG GASETILYA – noong 1637. LA LIBERTAD – pinamatnugutan ni Clemente Zulueta 5.1. HERALDO DELA REVOLUCION – naglalahathala ng mga dekreto ng pamahalaang mapanghimagsik.

DEL SUPERIOR GOBIERNO – kauna-unahang pahayagang regular na inilathala sa Pilipinas. Pinamatnugutan nina Felipe Lacorte at Evaristo Calderon 8. LA ESPERANZA – kinilalang unang pahayagang pang-araw-araw. ANG KALAYAAN – ang opisyal na . DIARIO DE MANILA – unang lumabas noong 1848 sa pamamatnugot nina Felipe del Pan 9. EL RESUMEN – magkatulong na inilathala nina Isabelo delos Reyes at Baldomero Hazanas. Kauna-unahang pahayagang lantad sa pagtataguyod ng nasyonalismong Pilipino 10.Ang naging unang editor ay si Manuel Fernandez del Folgueras 7.6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful