PANITIKAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN

KALIGIRANG KASAYSAYAN
Nagising pagkatapos nang higit sa tatlong daang taong pagkakahimlay ang mga natutulog na damdamin ng mga Pilipino nang isangkot sa digmaan sa Kabite ang tatlong paring sina Gomez, Burgos at Zamora at patayin sa pamamagitan ng garote nang walang matibay na katibayan ng pagkakasala. Ito’y naganap noong ika-17 ng Pebrero, 1872. Naragdagan pa ito nang makapasok dito ang diwang liberalismo sa pamamagitan ng pagkakabukas ng Pilipinas sa pandaigdig na kalakalan, at ang pagkakapadala sa kapuluan ng liberal na lider na tulad ni Gob. Carlos Maria dela Torre.

PAKSA NG PANITIKAN:
1. Humihingi ng pagbabago o reporma sa pamamalakad ng simbahan at pamahalaan. 2. Diwang makabayan. 3. Pag-asam o pagnanais ng kalayaan

Antonio Luna.ANG KILUSANG PROPAGANDA Ang kilusang ito ay binubuo ng mga intelektwal sa gitnang uri na tulad nina Jose Rizal. Marcelo H. Panganiban. Graciano Lopez-Jaena. Paghingi ng reporma o pagbabago gaya ng mga sumusunod ang layunin ng kilusang . Mariano Ponce. Pedro Paterno at iba pa. del Pilar. Jose Ma.

Ibigay ang kalayaan ng mga Pilipino sa pamamahayag. . pagtitipon o pagpupulong. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas. pananalita. 4. Magkaroon ng pantay-pantay na pagtingin sa mga Pilipino at Kastila sa ilalim ng batas. Gawing mga Pilipino ang mga kura-paroko.LAYUNIN NG KILUSANG PROPAGANDA 1. 5. at pagpapahayag ng kanilang mga karaingan. 2. Panumbalikin ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Kortes ng Espanya. 3.

JOSE RIZAL –gumamit ng dalawang sagisagpanulat= Laong-laan (Amor Patrio). inilantad ang kasamaang naghahari sa pamamahala ng . Dimasalang ( Masonry). itinatag-LA LIGA FILIPINA = ipinanganak noong ika-19 ng Hunyo 1861. bayan ng Kalamba = namatay noong ika-30 ng Disyembre 1896 = ang kanyang mga AKDA : **NOLI ME TANGERE – akdang nagbigay daan sa himagsikan laban sa Espanya.ANG MGA PROPAGANDISTA A.

ito ay kanyang sinulat noong siya ay nakakulong sa Fort Santiago. Ito’y isang sanaysay na tumatalakay at sumusuri ng mga palasak na sabing ang mga Pilipino ay tamad ** FILIPINAS DENTRO DE CIEN ANOS-(ANG Pilipinas sa Loob ng Sandaang Taon ). Ito ay isang sanaysay na nagpapahiwatig na darating ang panahon na ang interes ng Europa sa Pilipinas ay mababawasan. samantalang ang impluwensya ng Estados Unidos ay mararamdaman. Hula ni Rizal. kung may sasakop uli sa Pilipinas. ** SOBRE LA INDOLENCIA DE LOS FILIPINAS. walang iba kundi ang Estados Unidos.** EL FILIBUSTERISMO – akdang nagsisiwalat ng mga kabulukan ng pamahalaang umiiral ** MI ULTIMO ADIOS – (Ang Huli Kong Paalam). . Ipinalalagay ng marami na ang tulang ito ay maihahanay sa lalong pinakadakilang tula sa daigdig.(Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino ).

** EL CONSEJO DE LOS DIOSES.( Ang Kapulungan ng mga Bathala). Ito ay isang tulang inihandog niya sa mga kabataang Pilipinong nag-aaral sa Pamantasan ng Sto. Ang dalawang tulang ito ay . Isinulat niya ito nang siya ay 14 na taong gulang pa lamang. Ito ay isang dulang patalinghagang nagpapahayag ng paghanga kay Cervantes.-1882 at A LAS FLORES DE HEIDELBERG ( Sa mga Bulaklak ng Heidelberg 1882 ). ** ME PIDEN VERSOS.( Hinilingan Nila Ako ng mga Tula ). Tomas. ** JUNTO PASIG – ( Sa Tabi ng Pasig ).( Sa Kabataang Pilipino ).** A LA JUVENTUD FILIPINO.

B.San Nicolas Bulakan noong ika-30 ng Agosto. DEL PILAR.PIPING DILAT.gumamit ng iba’t ibang sagisag-panulat tulad ng PLARIDEL. PUPDOH.1850 =itinatag ang DIARIONG TAGALOG noong 1882 =hinalinhan niya si Graciano Lopez Jaena bilang patnugot ng pahayagang LA SOLIDARIDAD . at DOLORES MANAPAT = isinilang sa Cupang. MARCELO H.

akdang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle .salin sa tulang Kastilang “Amor Patrio” ni Rizal na napalathala noong Agosto 20. •DASALAN AT TOCSOHAN. •CAIIGAT KAYO – ito’y isang pabiro at patuyang tuligsa at tugon sa tuligsa ni Padre Jose Rodriguez sa Noli ni Rizal. inilathala sa Barcelona noong 1888.MGA AKDA NI MARCELO H. Gumamit siya ng sagisag na “Dolores Manapat” sa akda niyang ito. 1882 sa Diariong Tagalog. DEL PILAR •PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA.

Isang sanaysay ng pagtuligsa laban sa mga prayle ngunit nagtataglay ng pilosopiya tungkol sa kapangyarihan at katalinuhan ng Poong Lumikha.DALIT.sanaysay na tungkol sa mga katiwalian at di-makatarungang ginawa ng mga prayle sa mga Pilipino . pagpapahalaga at pag-ibig sa kalikasan.ito’y katipunan ng maiigsing tula at pang-aapi ng mga prayle sa Pilipinas. •SAGOT NG ESPANYA SA HIBIK NG PILIPINASisang tulang nagsasaad ng pagbabago ngunit ang Espanya ay napakatanda at napakahina na upang magkaloob ng anumang tulong sa Pilipinas..MGA BUGTONG. •LA SOBERANA EN FILIPINAS.. •DUPLUHAN.• ANG CADAQUILAAN NG DIOS – ito’y isang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle na inilahathala sa Barcelona.

1856 = kinilalang manunulat at mananalumpati sa “Gintong Panahon ng Panitikan at Pananalumpati” = itinatag niya ang kauna-unahang magasin. ang LA SOLIDARIDAD na naging opisyal na bibig ng “Asociation Hispano Filipina” = nagkasakit ng tuberkolosis at namatay sa ospital ng Barcelona noong ika-20 ng .GRACIANO LOPEZ-JAENA = isinilang noong Disyembre 18.

tinutuligsa ang mga prayle na masisiba. ambisyoso at imoral ang pagkatao •LA HIJA DEL PRAILE.LOPEZJAENA •FRAY BOTOD (1876). Malaya. at may karapatan •MGA KAHIRAPAN NG PILIPINAS.MGA AKDA NI G. maunlad.ipinaliliwanag ang mga kapahamakan at kabiguan kung mapakasal sa isang Kastila.tinutukoy rito ni Lopez Jaena ang maling pamamalakad at edukasyon sa Pilipinas-1887 . •SA MGA PILIPINO (1891).isang talumpati na ang layunin ay mapabuti ang kalagayan ng mga Pilipino.

IBA PANG MGA PROPAGANDISTA 1. PANGANIBAN 5. ANTONIO LUNA 2. JOSE MA. PASCUAL POBLETE . MARIANO PONCE 3. PEDRO PATERNO 4.

at ang iba’y tumutuligsa sa pamamalakad ng mga Kastila = ginamit niyang sagisag-panulat – TAGAILOG = namatay sa gulang na 33 noong ika-7 ng .ANTONIO LUNA = isang parmasyotikong dinakip at ipinatapon ng mga Kastila sa Espanya. = sumanib sa kilusang PROPAGANDA = ang paksa ng kanyang mga isinusulat ay nauukol sa mga kaugaliang Pilipino.

LUNA • NOCHE BUENA – naglalarawan ng tunay na buhay Filipino •SE DIVIERTEN – (Naglilibang Sila).(Sa Piging ng mga Pilipino)-naglalahad ng isang kaugaliang Filipino na ipinalalagay niyang lalong mabuti kaysa kaugaliang Kastila •POR MADRID – tumutuligsa sa mga Kastilang nagsasabing ang Pilipinas ay lalawigan ng Espanya ngunit ipinalalagay na banyaga .MGA AKDA NI A.isang pagpuna sa sayaw ng mga Kastila na halos dimaraanang sinulid ang pagitan ng mga nagsisipagsayaw •LA TERTULIA FILIPINA.

ito’y isang paglalarawan sa ibayong kahirapang dinaranas ng isang mag-aaral na naulila sa amang kawal .LA CASA DE HUESPEDES – (Ang Pangaserahan).naglalarawan ng isang pangaserahan na ang kasera’y naghahanap ng mangangasera hindi upang kumita’ kundi upang maihanap ng mapapangasawa ang kanyang anak • •IMPRESIONES.

TIKBALANG. KALIPULAKO at NANING = tungkol sa kahalagahan ng edukasyon ang karaniwang paksa ng kanyang mga sanaysay = inilahad din niya ang pang-aapi ng mga banyaga at ang karaingan ng bayan . = mga sagisag-panulat na ginamit. mananalambuhay at mananaliksik ng Kilusang Propaganda.MARIANO PONCE = naging tagapamahalang patnugot.

MGA AKDA NI M. Bulakan •SOBRE FILIPINA •ANG MGA PILIPINO SA INDO-TSINA .PONCE •MGA ALAMAT NG BULAKAN – naglalaman ng mga alamat at kwentong-bayan ng kanyang bayang sinilangan •PAGPUGOT KAY LONGINO – isang dulang Tagalog na itinanghal sa liwasan ng Malolos.

mananaliksik at nobelista sa Kilusang Propaganda = sumapi sa Kapatiran ng mga Mason at sa Asociation Hispano-Filipino = unang manunulat na nakalaya sa sensura sa panitikan sa mga huling araw ng pananakop ng Kastila .PEDRO PATERNO = isang iskolar. dramaturgo.

na nagiging malungkot ang isang tahanan kung wala ito •SAMPAGUITAS Y POESIAS VARIAS – katipunan ng kanyang mga tula .nagsasaad ng kahalagahan ng isang ina.MGA AKDA NI PEDRO PATERNO • NINAY – kauna-unahang nobelang panlipunan sa wikang Kastila na sinulat ng isang Pilipino •A MI MADRE (Sa Aking Ina).

JOSE MA. PANGANIBAN itinago ang tunay na pangalan sa ilalim ng sagisag na JOMAPA = = kilala sa pagkakaroon ng “MEMORIA FOTOGRAFICA” =kabilang sa mga kilusang makabayan .

MGA AKDA NI JOMAPA • ANG LUPANG TINUBUAN • SA AKING BUHAY • SU PLAN DE ESTUDIO • EL PENSAMIENTO .

mandudula. 1858 = kabilang siya sa dalawang panahon ng Panitikang Pilipino:Kastila at Amerikano = mamamahayag.PASCUAL POBLETE = isinilang sa Naic Kabite noong Mayo 17. makata. nobelista at mananalaysay = itinatag niya at pinamatnugutan ang pahayagang “EL RESUMEN” = sa panahon ng Amerikano. itinatag niya ang pahayagang “EL GRITO DEL PUEBLO” at “ANG TINIG NG BAYAN” = kauna-unahang Pilipino na nagsalin sa Pilipino ng Noli Me Tangere ni Jose Rizal = kinilalang “Ama ng Pahayagang Tagalog” .

ANG PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK .

KALIGIRANG KASAYSAYAN Hindi naipagkaloob sa mga Pilipino ang mga hinihinging pagbabago ng mga Propagandista. nagpatuloy ang pang-aapi at pagsasamantala. at naging mahigpit pa sa mga Pilipino ang pamahalaan at simbahan. . Naging bingi ang pamahalaan. Ang mga mabuting balakin sana ng Inang Espanya sa Pilipinas ay nasasalungat pa rin ng mga prayleng nangaghari rito.

NILALAMAN NG PANITIKAN SA PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK: == pawang pagtuligsa sa pamahalaan at simbahan == pagbibigay-payo sa mga Pilipino upang magkaisa at maghanda nang matamo ang inaasam na kalayaan .

kaya’t sinasabing ang kanyang mga natutuhan ay pawang galing sa “paaralan ng karanasan” • umanib o lumahok sa kilusang itinatag ni Jose Rizal-ang LA LIGA FILIPINA • lalong kilala sa pagiging dakilang mandirigma kaysa manunulat .ANDRES BONIFACIO • kilalang-kilala bilang “AMA NG DEMOKRASYANG PILIPINO” at “AMA NG KATIPUNAN” • hamak ang pinanggalingang kalagayan sa buhay.

del Pilar 4. PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA – isang tulang naging katulad din ng pamagat ng kay Marcelo H. BONIFACIO 1. HULING PAALAM – salin sa Tagalog ng “Mi Ultimo Adios” 3. ANG DAPAT MABATID NG MGA TAGALOG – bumabanggit sa kasaysayan ng Pilipinas. KATUNGKULANG GAGAWIN NG MGA ANAK NG BAYAN – nahahalintulad sa Sampung Utos ng Diyos ang pagkakahanay ng kartilyang ito 2.MGA AKDA NI A. Ang kaunlarang tinatamasa ng bansa bago dumating ang mga Kastila at ang mga kaapihan ng mga Pilipino sa kamay ng mga Kastila .

KATAPUSANG HIBIK NG PILIPINAS – tulang nagpapahiwatig ng hinanakit sa bayan. Kinatha ni Bonifacio bilang pagpapatuloy sa tulang napasimulan ni Herminigildo Flores na may pamagat na Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. Ito ay tinugon naman ni Marcelo H. del Pilar sa kanyang tulang SAGOT SA HIBIK NG PILIPINAS • .

Bonifacio sa pagtatatag ng kilusang KATIPUNAN -Naging patnugot ng pahayagan ng Katipunanang KALAYAAN . Maynila noong Disyembre 15.EMILIO JACINTO -isinilang sa mahirap na angkan sa Trozo.1875 -gumamit ng sagisag-panulat na “DIMASILAW” -Kinikilala bilang “UTAK NG KATIPUNAN” -Siya ang tumatayong punong-sanggunian ni Andres Bonifacio -Katulong ni A.

JACINTO = KARTILYA NG KATIPUNAN – mga kautusan para sa mga kasapi ng Katipunan = LIWANAG AT DILIM – katipunan ng mga sanaysay na may iba’t ibang paksa tulad ng pag-ibig sa bayan. kahalagahan ng paggawa. kalayaan at paniniwala = A MI MADRE (Sa Aking Ina) – isang tulang handog sa kanyang ina = A LA PATRIA (Sa Bayang Tinubuan)–ang ipinalalagay na kanyang obra-maestra .MGA AKDA NI E. pagkakapantay-pantay.

1864 sa Tanauan. Batangas = nagtapos ng pagka-manananggol = tinaguriang “UTAK NG HIMAGSIKAN” = ipinatapon sa Guam ng mga Amerikano sapagkat ayaw niyang manumpa sa bandilang Amerikano = namatay sa sariling bayan sa sakit na kolera .APOLINARIO MABINI = nagmula sa maralitang angkan = isinilang noong Hulyo 22.

MGA AKDA NI A. MABINI = ANG HIMAGSIKANG PILIPINO –isang sanaysay na naglalarawan ng kabayanihan ng mga Pilipino sa pakikipaglaban = SA BAYANG PILIPINO –isang tulang handog sa bayan = ANG PAHAYAG = hinango sa kanyang manipesto = EL DESAROLLO Y CAIDA DELA REPUBLICA FILIPINA-Ang Pagtaas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino = PAGPAPALIT NG ILANG TITIK SA ALPABETONG PILIPINO .

JOSE PALMA = isinilang noong ika-6 ng Hunyo1876 sa Tondo = nag-aral sa Ateneo de Manila = lumikha ng tulang liriko at ito ay tinipon sa isang aklat na pinamagatang “MELANCOLICAS” ( Mga Panimdim) = pinakadakilang ambag ay ang pagkakalapat ng titik sa tugtuging pambansa na pinamagatang “FILIPINAS” .

JULIAN FELIPE ang may-akda ng Pambansang Awit = = kinikilala bilang “AMA NG MARCHA NACIONAL” = isinilang noong Enero 28. Kabite .1861.

MGA PAHAYAGAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN .

HERALDO DELA REVOLUCION – naglalahathala ng mga dekreto ng pamahalaang mapanghimagsik. LA LIBERTAD – pinamatnugutan ni Clemente Zulueta 5. LA REPUBLICA FILIPINA – itinatag ni Pedro Paterno noong 1898 4. UNANG GASETILYA – noong 1637. LA INDEPENDENCIA – pinamatnugutan ni Antonio Luna na naglalayon ng pagsasarili ng Pilipinas 3.1. at mga akda sa Tagalog na pawang gumigising sa damdaming makabayan 2. mga balita. nilimbag ni Tomas Pinpin ang SUCESOS FELICES bagamat isang polyeto ay ipinalalagay na kaunaunahang pahayagang nalimbag sa Pilipinas .

Pinamatnugutan nina Felipe Lacorte at Evaristo Calderon 8. EL RESUMEN – magkatulong na inilathala nina Isabelo delos Reyes at Baldomero Hazanas.6. DIARIO DE MANILA – unang lumabas noong 1848 sa pamamatnugot nina Felipe del Pan 9. LA ESPERANZA – kinilalang unang pahayagang pang-araw-araw. DEL SUPERIOR GOBIERNO – kauna-unahang pahayagang regular na inilathala sa Pilipinas.Ang naging unang editor ay si Manuel Fernandez del Folgueras 7. ANG KALAYAAN – ang opisyal na . Kauna-unahang pahayagang lantad sa pagtataguyod ng nasyonalismong Pilipino 10.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful