PANITIKAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN

KALIGIRANG KASAYSAYAN
Nagising pagkatapos nang higit sa tatlong daang taong pagkakahimlay ang mga natutulog na damdamin ng mga Pilipino nang isangkot sa digmaan sa Kabite ang tatlong paring sina Gomez, Burgos at Zamora at patayin sa pamamagitan ng garote nang walang matibay na katibayan ng pagkakasala. Ito’y naganap noong ika-17 ng Pebrero, 1872. Naragdagan pa ito nang makapasok dito ang diwang liberalismo sa pamamagitan ng pagkakabukas ng Pilipinas sa pandaigdig na kalakalan, at ang pagkakapadala sa kapuluan ng liberal na lider na tulad ni Gob. Carlos Maria dela Torre.

PAKSA NG PANITIKAN:
1. Humihingi ng pagbabago o reporma sa pamamalakad ng simbahan at pamahalaan. 2. Diwang makabayan. 3. Pag-asam o pagnanais ng kalayaan

del Pilar.ANG KILUSANG PROPAGANDA Ang kilusang ito ay binubuo ng mga intelektwal sa gitnang uri na tulad nina Jose Rizal. Marcelo H. Panganiban. Paghingi ng reporma o pagbabago gaya ng mga sumusunod ang layunin ng kilusang . Pedro Paterno at iba pa. Jose Ma. Antonio Luna. Graciano Lopez-Jaena. Mariano Ponce.

pagtitipon o pagpupulong.LAYUNIN NG KILUSANG PROPAGANDA 1. 4. Gawing lalawigan ng Espanya ang Pilipinas. 2. pananalita. Gawing mga Pilipino ang mga kura-paroko. at pagpapahayag ng kanilang mga karaingan. Magkaroon ng pantay-pantay na pagtingin sa mga Pilipino at Kastila sa ilalim ng batas. Ibigay ang kalayaan ng mga Pilipino sa pamamahayag. Panumbalikin ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Kortes ng Espanya. 3. 5. .

itinatag-LA LIGA FILIPINA = ipinanganak noong ika-19 ng Hunyo 1861. inilantad ang kasamaang naghahari sa pamamahala ng . JOSE RIZAL –gumamit ng dalawang sagisagpanulat= Laong-laan (Amor Patrio). bayan ng Kalamba = namatay noong ika-30 ng Disyembre 1896 = ang kanyang mga AKDA : **NOLI ME TANGERE – akdang nagbigay daan sa himagsikan laban sa Espanya. Dimasalang ( Masonry).ANG MGA PROPAGANDISTA A.

** EL FILIBUSTERISMO – akdang nagsisiwalat ng mga kabulukan ng pamahalaang umiiral ** MI ULTIMO ADIOS – (Ang Huli Kong Paalam).(Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino ). samantalang ang impluwensya ng Estados Unidos ay mararamdaman. kung may sasakop uli sa Pilipinas. Ito ay isang sanaysay na nagpapahiwatig na darating ang panahon na ang interes ng Europa sa Pilipinas ay mababawasan. Ito’y isang sanaysay na tumatalakay at sumusuri ng mga palasak na sabing ang mga Pilipino ay tamad ** FILIPINAS DENTRO DE CIEN ANOS-(ANG Pilipinas sa Loob ng Sandaang Taon ). . ** SOBRE LA INDOLENCIA DE LOS FILIPINAS. ito ay kanyang sinulat noong siya ay nakakulong sa Fort Santiago. Hula ni Rizal. Ipinalalagay ng marami na ang tulang ito ay maihahanay sa lalong pinakadakilang tula sa daigdig. walang iba kundi ang Estados Unidos.

Ito ay isang dulang patalinghagang nagpapahayag ng paghanga kay Cervantes.-1882 at A LAS FLORES DE HEIDELBERG ( Sa mga Bulaklak ng Heidelberg 1882 ).** A LA JUVENTUD FILIPINO. ** ME PIDEN VERSOS. ** EL CONSEJO DE LOS DIOSES. Isinulat niya ito nang siya ay 14 na taong gulang pa lamang. Ang dalawang tulang ito ay . Tomas. Ito ay isang tulang inihandog niya sa mga kabataang Pilipinong nag-aaral sa Pamantasan ng Sto.( Hinilingan Nila Ako ng mga Tula ).( Sa Kabataang Pilipino ).( Ang Kapulungan ng mga Bathala). ** JUNTO PASIG – ( Sa Tabi ng Pasig ).

gumamit ng iba’t ibang sagisag-panulat tulad ng PLARIDEL. MARCELO H. DEL PILAR. PUPDOH.San Nicolas Bulakan noong ika-30 ng Agosto.PIPING DILAT. at DOLORES MANAPAT = isinilang sa Cupang.B.1850 =itinatag ang DIARIONG TAGALOG noong 1882 =hinalinhan niya si Graciano Lopez Jaena bilang patnugot ng pahayagang LA SOLIDARIDAD .

MGA AKDA NI MARCELO H. 1882 sa Diariong Tagalog.akdang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle .salin sa tulang Kastilang “Amor Patrio” ni Rizal na napalathala noong Agosto 20. Gumamit siya ng sagisag na “Dolores Manapat” sa akda niyang ito. DEL PILAR •PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA. •DASALAN AT TOCSOHAN. inilathala sa Barcelona noong 1888. •CAIIGAT KAYO – ito’y isang pabiro at patuyang tuligsa at tugon sa tuligsa ni Padre Jose Rodriguez sa Noli ni Rizal.

• ANG CADAQUILAAN NG DIOS – ito’y isang hawig sa katesismo subalit pagtuya laban sa mga prayle na inilahathala sa Barcelona. Isang sanaysay ng pagtuligsa laban sa mga prayle ngunit nagtataglay ng pilosopiya tungkol sa kapangyarihan at katalinuhan ng Poong Lumikha.sanaysay na tungkol sa mga katiwalian at di-makatarungang ginawa ng mga prayle sa mga Pilipino . pagpapahalaga at pag-ibig sa kalikasan.. •SAGOT NG ESPANYA SA HIBIK NG PILIPINASisang tulang nagsasaad ng pagbabago ngunit ang Espanya ay napakatanda at napakahina na upang magkaloob ng anumang tulong sa Pilipinas. •LA SOBERANA EN FILIPINAS.ito’y katipunan ng maiigsing tula at pang-aapi ng mga prayle sa Pilipinas. •DUPLUHAN..DALIT.MGA BUGTONG.

ang LA SOLIDARIDAD na naging opisyal na bibig ng “Asociation Hispano Filipina” = nagkasakit ng tuberkolosis at namatay sa ospital ng Barcelona noong ika-20 ng .GRACIANO LOPEZ-JAENA = isinilang noong Disyembre 18. 1856 = kinilalang manunulat at mananalumpati sa “Gintong Panahon ng Panitikan at Pananalumpati” = itinatag niya ang kauna-unahang magasin.

isang talumpati na ang layunin ay mapabuti ang kalagayan ng mga Pilipino.LOPEZJAENA •FRAY BOTOD (1876). ambisyoso at imoral ang pagkatao •LA HIJA DEL PRAILE. •SA MGA PILIPINO (1891). at may karapatan •MGA KAHIRAPAN NG PILIPINAS. Malaya. maunlad.tinutukoy rito ni Lopez Jaena ang maling pamamalakad at edukasyon sa Pilipinas-1887 .ipinaliliwanag ang mga kapahamakan at kabiguan kung mapakasal sa isang Kastila.tinutuligsa ang mga prayle na masisiba.MGA AKDA NI G.

JOSE MA. PANGANIBAN 5. PEDRO PATERNO 4. MARIANO PONCE 3.IBA PANG MGA PROPAGANDISTA 1. PASCUAL POBLETE . ANTONIO LUNA 2.

at ang iba’y tumutuligsa sa pamamalakad ng mga Kastila = ginamit niyang sagisag-panulat – TAGAILOG = namatay sa gulang na 33 noong ika-7 ng .ANTONIO LUNA = isang parmasyotikong dinakip at ipinatapon ng mga Kastila sa Espanya. = sumanib sa kilusang PROPAGANDA = ang paksa ng kanyang mga isinusulat ay nauukol sa mga kaugaliang Pilipino.

(Sa Piging ng mga Pilipino)-naglalahad ng isang kaugaliang Filipino na ipinalalagay niyang lalong mabuti kaysa kaugaliang Kastila •POR MADRID – tumutuligsa sa mga Kastilang nagsasabing ang Pilipinas ay lalawigan ng Espanya ngunit ipinalalagay na banyaga .MGA AKDA NI A.isang pagpuna sa sayaw ng mga Kastila na halos dimaraanang sinulid ang pagitan ng mga nagsisipagsayaw •LA TERTULIA FILIPINA. LUNA • NOCHE BUENA – naglalarawan ng tunay na buhay Filipino •SE DIVIERTEN – (Naglilibang Sila).

LA CASA DE HUESPEDES – (Ang Pangaserahan).naglalarawan ng isang pangaserahan na ang kasera’y naghahanap ng mangangasera hindi upang kumita’ kundi upang maihanap ng mapapangasawa ang kanyang anak • •IMPRESIONES.ito’y isang paglalarawan sa ibayong kahirapang dinaranas ng isang mag-aaral na naulila sa amang kawal .

= mga sagisag-panulat na ginamit.MARIANO PONCE = naging tagapamahalang patnugot. mananalambuhay at mananaliksik ng Kilusang Propaganda.TIKBALANG. KALIPULAKO at NANING = tungkol sa kahalagahan ng edukasyon ang karaniwang paksa ng kanyang mga sanaysay = inilahad din niya ang pang-aapi ng mga banyaga at ang karaingan ng bayan .

MGA AKDA NI M. Bulakan •SOBRE FILIPINA •ANG MGA PILIPINO SA INDO-TSINA .PONCE •MGA ALAMAT NG BULAKAN – naglalaman ng mga alamat at kwentong-bayan ng kanyang bayang sinilangan •PAGPUGOT KAY LONGINO – isang dulang Tagalog na itinanghal sa liwasan ng Malolos.

mananaliksik at nobelista sa Kilusang Propaganda = sumapi sa Kapatiran ng mga Mason at sa Asociation Hispano-Filipino = unang manunulat na nakalaya sa sensura sa panitikan sa mga huling araw ng pananakop ng Kastila .PEDRO PATERNO = isang iskolar. dramaturgo.

MGA AKDA NI PEDRO PATERNO • NINAY – kauna-unahang nobelang panlipunan sa wikang Kastila na sinulat ng isang Pilipino •A MI MADRE (Sa Aking Ina). na nagiging malungkot ang isang tahanan kung wala ito •SAMPAGUITAS Y POESIAS VARIAS – katipunan ng kanyang mga tula .nagsasaad ng kahalagahan ng isang ina.

PANGANIBAN itinago ang tunay na pangalan sa ilalim ng sagisag na JOMAPA = = kilala sa pagkakaroon ng “MEMORIA FOTOGRAFICA” =kabilang sa mga kilusang makabayan .JOSE MA.

MGA AKDA NI JOMAPA • ANG LUPANG TINUBUAN • SA AKING BUHAY • SU PLAN DE ESTUDIO • EL PENSAMIENTO .

makata. mandudula. 1858 = kabilang siya sa dalawang panahon ng Panitikang Pilipino:Kastila at Amerikano = mamamahayag. itinatag niya ang pahayagang “EL GRITO DEL PUEBLO” at “ANG TINIG NG BAYAN” = kauna-unahang Pilipino na nagsalin sa Pilipino ng Noli Me Tangere ni Jose Rizal = kinilalang “Ama ng Pahayagang Tagalog” .PASCUAL POBLETE = isinilang sa Naic Kabite noong Mayo 17. nobelista at mananalaysay = itinatag niya at pinamatnugutan ang pahayagang “EL RESUMEN” = sa panahon ng Amerikano.

ANG PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK .

at naging mahigpit pa sa mga Pilipino ang pamahalaan at simbahan. Ang mga mabuting balakin sana ng Inang Espanya sa Pilipinas ay nasasalungat pa rin ng mga prayleng nangaghari rito. .KALIGIRANG KASAYSAYAN Hindi naipagkaloob sa mga Pilipino ang mga hinihinging pagbabago ng mga Propagandista. Naging bingi ang pamahalaan. nagpatuloy ang pang-aapi at pagsasamantala.

NILALAMAN NG PANITIKAN SA PANAHON NG TAHASANG PAGHIHIMAGSIK: == pawang pagtuligsa sa pamahalaan at simbahan == pagbibigay-payo sa mga Pilipino upang magkaisa at maghanda nang matamo ang inaasam na kalayaan .

kaya’t sinasabing ang kanyang mga natutuhan ay pawang galing sa “paaralan ng karanasan” • umanib o lumahok sa kilusang itinatag ni Jose Rizal-ang LA LIGA FILIPINA • lalong kilala sa pagiging dakilang mandirigma kaysa manunulat .ANDRES BONIFACIO • kilalang-kilala bilang “AMA NG DEMOKRASYANG PILIPINO” at “AMA NG KATIPUNAN” • hamak ang pinanggalingang kalagayan sa buhay.

MGA AKDA NI A. BONIFACIO 1. PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA – isang tulang naging katulad din ng pamagat ng kay Marcelo H. HULING PAALAM – salin sa Tagalog ng “Mi Ultimo Adios” 3. KATUNGKULANG GAGAWIN NG MGA ANAK NG BAYAN – nahahalintulad sa Sampung Utos ng Diyos ang pagkakahanay ng kartilyang ito 2. Ang kaunlarang tinatamasa ng bansa bago dumating ang mga Kastila at ang mga kaapihan ng mga Pilipino sa kamay ng mga Kastila . del Pilar 4. ANG DAPAT MABATID NG MGA TAGALOG – bumabanggit sa kasaysayan ng Pilipinas.

Ito ay tinugon naman ni Marcelo H. Kinatha ni Bonifacio bilang pagpapatuloy sa tulang napasimulan ni Herminigildo Flores na may pamagat na Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya.KATAPUSANG HIBIK NG PILIPINAS – tulang nagpapahiwatig ng hinanakit sa bayan. del Pilar sa kanyang tulang SAGOT SA HIBIK NG PILIPINAS • .

1875 -gumamit ng sagisag-panulat na “DIMASILAW” -Kinikilala bilang “UTAK NG KATIPUNAN” -Siya ang tumatayong punong-sanggunian ni Andres Bonifacio -Katulong ni A.EMILIO JACINTO -isinilang sa mahirap na angkan sa Trozo. Maynila noong Disyembre 15. Bonifacio sa pagtatatag ng kilusang KATIPUNAN -Naging patnugot ng pahayagan ng Katipunanang KALAYAAN .

kahalagahan ng paggawa. pagkakapantay-pantay. kalayaan at paniniwala = A MI MADRE (Sa Aking Ina) – isang tulang handog sa kanyang ina = A LA PATRIA (Sa Bayang Tinubuan)–ang ipinalalagay na kanyang obra-maestra .MGA AKDA NI E.JACINTO = KARTILYA NG KATIPUNAN – mga kautusan para sa mga kasapi ng Katipunan = LIWANAG AT DILIM – katipunan ng mga sanaysay na may iba’t ibang paksa tulad ng pag-ibig sa bayan.

1864 sa Tanauan. Batangas = nagtapos ng pagka-manananggol = tinaguriang “UTAK NG HIMAGSIKAN” = ipinatapon sa Guam ng mga Amerikano sapagkat ayaw niyang manumpa sa bandilang Amerikano = namatay sa sariling bayan sa sakit na kolera .APOLINARIO MABINI = nagmula sa maralitang angkan = isinilang noong Hulyo 22.

MGA AKDA NI A. MABINI = ANG HIMAGSIKANG PILIPINO –isang sanaysay na naglalarawan ng kabayanihan ng mga Pilipino sa pakikipaglaban = SA BAYANG PILIPINO –isang tulang handog sa bayan = ANG PAHAYAG = hinango sa kanyang manipesto = EL DESAROLLO Y CAIDA DELA REPUBLICA FILIPINA-Ang Pagtaas at Pagbagsak ng Republikang Pilipino = PAGPAPALIT NG ILANG TITIK SA ALPABETONG PILIPINO .

JOSE PALMA = isinilang noong ika-6 ng Hunyo1876 sa Tondo = nag-aral sa Ateneo de Manila = lumikha ng tulang liriko at ito ay tinipon sa isang aklat na pinamagatang “MELANCOLICAS” ( Mga Panimdim) = pinakadakilang ambag ay ang pagkakalapat ng titik sa tugtuging pambansa na pinamagatang “FILIPINAS” .

JULIAN FELIPE ang may-akda ng Pambansang Awit = = kinikilala bilang “AMA NG MARCHA NACIONAL” = isinilang noong Enero 28. Kabite .1861.

MGA PAHAYAGAN SA PANAHON NG HIMAGSIKAN .

UNANG GASETILYA – noong 1637.1. at mga akda sa Tagalog na pawang gumigising sa damdaming makabayan 2. LA LIBERTAD – pinamatnugutan ni Clemente Zulueta 5. LA INDEPENDENCIA – pinamatnugutan ni Antonio Luna na naglalayon ng pagsasarili ng Pilipinas 3. LA REPUBLICA FILIPINA – itinatag ni Pedro Paterno noong 1898 4. HERALDO DELA REVOLUCION – naglalahathala ng mga dekreto ng pamahalaang mapanghimagsik. mga balita. nilimbag ni Tomas Pinpin ang SUCESOS FELICES bagamat isang polyeto ay ipinalalagay na kaunaunahang pahayagang nalimbag sa Pilipinas .

6. LA ESPERANZA – kinilalang unang pahayagang pang-araw-araw.Ang naging unang editor ay si Manuel Fernandez del Folgueras 7. EL RESUMEN – magkatulong na inilathala nina Isabelo delos Reyes at Baldomero Hazanas. Kauna-unahang pahayagang lantad sa pagtataguyod ng nasyonalismong Pilipino 10. DEL SUPERIOR GOBIERNO – kauna-unahang pahayagang regular na inilathala sa Pilipinas. Pinamatnugutan nina Felipe Lacorte at Evaristo Calderon 8. ANG KALAYAAN – ang opisyal na . DIARIO DE MANILA – unang lumabas noong 1848 sa pamamatnugot nina Felipe del Pan 9.