P. 1
aklat ulat(2)

aklat ulat(2)

|Views: 5,657|Likes:
Published by Cherish L. Espinoza

More info:

Published by: Cherish L. Espinoza on Oct 20, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as RTF, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/17/2013

pdf

text

original

I.

PAMAGAT NG AKLAT Titser MAY-AKDA NG AKLAT Liwayway Arceo PETSA AT LUGAR NA PINAGLIMBAGAN Uri ng Panitikan: Nobela, isang serye mula sa magasing Liwayway noong 1950's Wika: Pilipino Taon ng Paglalathala: 1995 Tagapaglimbag: Ateneo de Manila University Press PAMAGAT NG NOBELA Titser
Kahulugan: DENOTASYON KONOTASYON

II.

III.

IV.

V.

MAY-AKDA NG NOBELA
Historical, Background ng May-Akda

*Halaga sa panitikan Si Liwayway A. Arceo ay pangunahing mangangathang Tagalog at Filipino na nakasulat ng 90 nobela, 2 libong mahigit na kuwento, 1 libong mahigit na sanaysay, 36 tomo ng iskrip sa radyo, 7 aklat ng salin, 3 iskrip sa telebisyon, at di-mabilang na kuntil-butil na lathalain sa halos lahat ng pangunahing

Si Clara (1990) na hinggil sa buhay ni Santa Clara ng Assissi. Maling Panahon. Arceo (1992) Uhaw ang Tigang na Lupa at Iba pang Katha (1968) Sumulat din ng biyograpikong nobela si Arceo at kabilang dito ang Ako. Mga Eva (1995) Ang Mag-anak na Cruz (1990) Mga Piling Katha ni Liwayway A. *Mga tuluyang nobela Ilan sa tuluyang nobelang nalathala ni Arceo sa magasing Liwayway at sinubaybayan ng libo-libong mambabasa ang sumusunod: Tulad sa Bituin (1956). Binago ni Arceo ang topograpiya ng panitikang Tagalog. . . . ang Misyonero (1988) na hinggil sa pundador ng Misyong Claretian. at sa pamamagitan ng masinop ng paggamit ng wika ay itinaas sa karapat-dapat na pedestal ang mga kathang Tagalog.publikasyong Tagalog o Filipino. Anak at iba pa (1998) Mga Kuwento ng Pag-ibig (1997) Mga Maria. . at kaisipang Filipino. at ng ngayon ay tinatawag na panitikang popular. sa paglalathala ng mga akdang nagtatampok ng halagahan [values]. Topo-topo (1956–1957). Ngayon (1998) Mga Bathalang Putik (1998) Titser (1995) Canal de la Reina (1985) Ina. Sa Abo ng Lumipas (1957). lunggati [vision]. Hanggahan ng Pangarap (1957). Maybahay.Dito. sa kabila ng pamamayani ng Ingles bilang opisyal na wika ng edukasyon at gobyerno. Ginamit din niyang lunsaran ang pamilya bilang talinghaga ng Pilipinas. Kung . at Francisco ng Assissi na hinggil sa buhay ng pundador ng ordeng Fransiskano. Claret. *Mga pangunahing aklat Kabilang sa mga pangunahing aklat ni Arceo ang sumusunod: Maling Pook.

Kulay Rosas ang Pag-ibig (1964–965). Bukod pa rito. Ang Panigbugho (1966). M. Bawal na Paraiso (1971). Hanggang sa Kabila ng Langit (1972). Bahaghari sa Lupa (1969). Nagbabagang Paraiso (1969–1970). Ang Sabi ni Vic (1993). Isa ang Susuko (1966). *Mga nobeleta Sumulat din ng maiikling nobela si Arceo at ilan dito ang kumita nang malaki. Saan man at Kailan man (1973). Iba-ibang Kulay ng Pag-ibig (1966). (1964). Laro ng Tadhana (1993).D. Paano Kita Iiwan (1993). . Huwad na Dambana (1957–1958). na nakatulong nang malaki upang lumaki ang sirkulasyon nito at umabot sa halos kalahating milyong sipi kada linggo. Kahit Ikaw ang Huling Lalaki (1993). at memorabilya doon sa aklatan ng UP noong 28 Agosto 1993 at sa Ateneo Library of Women's Writing (ALIWW) noong 28 Nobyembre 1994. Inihabilin ni Arceo ang karamihan sa kaniyang antigong papeles. Si Rosauro. gaya ng Hanggang sa Kabila ng Langit (1991). Si Demetria (1993). Si Dina. at nakahanda para sa Liwayway A. Tatak ng Pagkakasala (1965). at Krus ang Aking Budhi (1976-1977). Buhayin Mo Po ang Anak Ko (1993). Hiram na Laya (1965–1966). Arceo Foundation na itinatag ng kaniyang anak na abogadong si Florante. Sa Pinto ng Impiyerno (1970). Ginto sa Dulo ng Bahaghari (1967–1968). Piitang Ginto (1972). . Dalawang Daigdig (1973–1974). Ikaw ay Akin (1962). Lydia Ansaldo. Isang Anak (1993). Liza (1966). . Lungsod Quezon. Minsan Lamang ang Gabi (1968). Kung Saan Ka man Naroroon (1964).Sakali man at Salát (1958). Mga Doktor sa Bukid (1959). Sa Habang Panahon (1957–1958). Ipakipaglaban Mo Ako (1966–1967). Daigdig na Kristal (1967). Dalawang Kalbaryo (1964). Gabing Payapa. aklat. Ang iba pa niyang natitirang aklat at memorabilya ay nasa dating tahanan niya sa Project 6. Ang kakatwa ay malimit mapagkamalang pag-aari ni Arceo ang magasing Liwayway dahil ang pangalan niya ay “Liwayway” din. Ikaw ang Ilaw Ko (1968). naging mataas na pamantayan si Arceo bilang manunulat at editor ng nasabing magasin. Ang iba pang tuluyang nobela na hindi binanggit dito ay nasa aklatan ngayon ng Unibersidad ng Pilipinas at Ateneo de Manila University. Isang Ina.

Ang paglaganap ng nobeletang Filipino ang nagpagiba sa dati noong moog ng komiks. 1998–1999) ay masinop na sinusulat ni Arceo arawaraw. Ipinalabas ang Ilaw ng Tahanan sa telebisyon noong 1978. Huwad na Paraiso (1993). Itinaas ng gaya ng mga akda ni Arceo ang kalidad ng mga kuwento at nobelang pangkomiks. at ito ay isinalin sa iskrip na pantelebisyon. si Arceo ang manunulat sa likod ni Tiya Dely Magpayo. Tinipon ni Arceo ang lahat ng kaniyang orihinal na iskrip. *Dulang panradyo at pantelebisyon Si Arceo ang kauna-unahang manunulat na Filipino na sumulat ng soap opera sa radyo. at sa programang Kasaysayan ng mga Liham ni Tiya Dely (1965– 1972. kasama ang mga notasyon. Helen (1978) ni Helen Vela sa radyo ay si Arceo ang utak. DZMB. at hinatak ang mambabasa na magtuon sa bagong libangan: libro. Ang kaniyang dulang Ilaw ng Tahanan na isinahimpapawid ng DZRH. at DZPI ay nagsimula noong Marso 1949 at nagwakas lamang noong Hulyo 1958. Ang mga iskrip na binabasa ni Tiya Dely sa kaniyang programang Ang Tangi Kong Pag-ibig na isinahimpapahid sa DZRH noong 1965–1972 at 1990–1999. Ngunit nang yumao na Arceo. at nakabuo ng 36 tomo na halos sumalamin sa isang mahabang panahon ng pamilya at lipunang Filipino. Nagkaroon din ng adaptasyon ang nasabing dula.Gabing Tahimik (1993). *Mga salin Pumalaot sa pagsasalin ng mga akdang Ingles si Arceo at kabilang dito ang Mahal ka ni Jesus (1988) at Si Jesus. Ang iba pang iskrip na sinulat ni Arceo sa telebisyon ay ang Sangandaan (1975) at Damdamin (1978–1979) na pawang sinubaybayan din ng mga manonood noon. ang Aking Ilaw na pawang koleksiyon ng mga sanaysay ni dating . Isinalin sa telebisyon ang nasabing programa dahil sa pambihirang halina nito sa madla. Lingid sa kaalaman ng nakararami. napabalitang bumaba ang kalidad ng iskrip ni Tiya Dely dahil na rin marahil sa pagbabago ng manunulat ng iskrip. Ang mga iskrip ng Lovingly yours.

Nakasama siya at ang kaniyang asawang si Manuel Principe Bautista sa lupong nagsalin ng bibliyang pinamagatang Bibliya ng Sambayanang Pilipino (1990). ang pagiging masinop at mahigpit sa pagsusulat. na itinuturing ng ilang tagasubaybay na pinakamatinong salin kompara sa ibang edisyon. Birhen ng Guadalupe(1997). Louis Publ. ang halaga ng pagbalangkas ng mga pangyayari. at “Banyaga” na isinalin ni Cbetocjiaab Kojieb sa Bulgarian noong 1981 at sa Ruso noong 1967 at ni Mabini Rey Centeno sa Ingles noong 1962 at nalathala sa Philippines Free Press. Retorika. Ilan sa mga akda ni Arceo ay isinalin din sa ibang wika. at bago mamatay ay nakaharap at gumabay din sa mga kasapi ng Linangan sa Imahen. at nagtatag ng Bagong Dugo upang pasiglahin ang pagsusulat ng mga bagito sa pagsusulat. Pinakamabigat na ginawa ni Arceo ang pagsasalin ng Bibliya. S. ang “Uhaw ang Tigang na Lupa” na isinalin ni Michiko Yamasita sa Nihonggo noong 1979. Karaniwang itinuturo ni Aling Lily. ang pagsasaharaya ng lunan. Thomas H. na pangunahing samahan ngayon ng mga manunulat sa bansa.J.Monsigñor at ngayon ay Obispo Socrates B. *Pelikula Si Arceo ang itinuturing na pinakamagandang manunulat sa .. at Anyo (LIRA). S. na salin ng Opening to God ni P.. at ang pagkasangkapan sa guniguni upang maiangat ang realidad sa higit na mataas na antas.J. Añonuevo. Pagsasanay na Espiritwal ni San Ignacio (1992) na salin ng Spiritual Exercises ni P. ani Roberto T. ang paggamit ng malikhaing saliksik. *Gabay Naging gabay din si Arceo sa mga kabataang manunulat ng Liwayway noon. Villegas. Marami sa kaniyang tinuruan ang mga bantayog sa ngayon. Ang Nasusulat na Payo at Pangaral ni Santa Clara (1990) na salin ng lahat ng akda ni Santa Clara. Pagbubukas-loob sa Diyos (1994). Maihahalimbawa rito ang Canal de la Reina na isinalin sa Nihonggo ni Motoe Terami Wada at nalathala noong 1990. ang pagbusisi sa saloobin at pananaw ng katha. ang paglinang sa mga tauhan. Greene.

Guillen ang nobelang Mga Maria. korpus ng mga nasulat. *Kritika at papuri Pinaratangan ng mga akademiko si Arceo na mangangathang nalubog sa komersiyalismo. na kilalang mangangatha sa Filipino at kabilang sa grupong Agos sa Disyerto. ang makahihigit pa sa kaniya. at walang katapat sa mga Ingleserong manunulat. ” . Reyes. Napiling gumanap na pangunahing artista si Arceo. gantimpala at karangalang natamo. kasama sina Carmen Rosales at Norma Blancaflor. . natanggap na mga pagkilala sa kaniya at sa kaniyang mga akda. Mga Eva ni Arceo. Teresita Capili-Sayo. si Mahal Nabor Dureza. sa anumang wikang ginagamit sa Panitikan sa Pilipinas. ngunit tinanggihan niya iyon dahil aniya'y ang itinitibok ng puso niya ay sa pagsusulat. na sinuri ang saloobin ng mga tauhan sa maiikling kuwento ni Arceo. Ofelia Silapan. Si Arceo. sa pananaw ni Añonuevo. Sinuri naman sa feministang pananaw ni Teresita V. . Gayunman ay hindi sinuri nang malalim ang kaniyang mga akda. Nilagom ni Efren R. pokus ng kaniyang mga paksa at impluwensiya sa mga kabataan. Paz Belvez. ang nagtakda ng bagong pamantayan at bagong kumbensiyon sa kathang Tagalog at panitikang popular na nag-iwan ng malaking impluwensiya sa mga sumunod na henerasyon ng mga manunulat. Sampaguita Pictures ang nagprodyus ng pelikula. Ilan pang nag-aral sa mga akda ni Arceo ay si Lolita Rodriguez Lacuesta na sumuri sa mga tema at teknika ni Arceo sa pagbuo ng maiikling kuwento.kaniyang panahon. Muling inalok si Arceo na gumawa ng iba pang pelikula. si Carol de la Paz-Zialcita. Soledad S. at ito ang patunay na hindi sumusunod lamang ang awtor sa sinasabi ng mga maka-lalaking kritiko. Bienvenido Lumbera. walang babaing manunulat sa kasalukuyan. bumusisi sa halagahang Filipinong taglay ng Ilaw ng Tahanan. sa pelikulang Tatlong Maria na ipinalabas noong 1943 at idinirek ni Gerardo de Leon. at sina Anacleta Concepcion. at iba na tumingin sa iba't ibang anggulo ng pagkamanunulat ni Arceo. Abueg. ang katangian ni Arceo bilang manunulat: “Kung pag-uusapan ang panahong sinaklaw ng pagsusulat.

Aling Idad -ang ina ni Mauro na bukas-loob na tinanggap si Amelita at itinuring para na ring isang anak. Mas pinili niya ang maging titser kaysa sa ibang karera sanhi ng kakaibang kasiyahan na nararanasan tuwing magtuturo kahit kakarampot lamang ang kanyang nakukuha mula rito. at maunawain na ama. maka-mundo Mang Ambo .. MGA TAUHAN Ilarawan PROTAGONISTA: Mauro at Amelita ANTAGONISTA: Aling Rosa.ang asawa ni Aling Rosa. Pinayagan niya si Amelita sa karerang nais niya sa kabila ng pagtutol sa asawa.ay isang makisig na binata na umiibig kay Amelita. Mang Ambo Amelita -ang pangunahing tauhan sa nobela na nagpamalas ng kakaibang katapangan sa pagpapahayag ng sariling desisyon sa kabila ng ibang plano na nais ng ina para sa kanya. PAHINA VII. Mabait at may galang sa lahat ng tao.VI. Amelita. Siya ang eksaktong kabaligtaran ni Aling Rosa. nagmula sa isang mayaman at respitadong pamilya. Rosalida (Lida) . Osmundo BILOG: Rosalida LAPAD: Mauro. Isa siyang mabait. Ngunit siya ay arogante. Pinatunayan niya sa kanyang ina na ang pagiging titser ay isang marangal na trabaho. Aling Rosa -ang mapang-api at tusong ina kay Amelita Mauro -kapwa titser ni Amelita sa paaralang pinapasukan at hindi nagtagal ay naging kanyang asawa. Osmundo .

Kung kaya’t gumawa si Osmundo ng maitim na plano at . Si Felisa ay isang OB-Gyne. ang pagpapaaral sa anak. dala na rin ng kaisipang hindi titulong maituturing ang pagiging "titser". Enteng -dating nakulong sa bilibid na tinulungan ni Osmundo na makaalis. VIII. Inutusan siya ni Osmundo na patayin si Mauro subalit hindi niya ginawa dahil sa utang niya sa kabaitan ni Mauro. nakahanap ng pag-asa si Aling Rosa sa katauhan ni Osmundo kaya sinang-ayunan ni Aling Rosa ang muling panliligaw ni Osmundo kay Amelita kahit na may asawa ang dalaga. Gayunpaman. BANGHAY A) Pinangyarihan Lugar: Isang pamayanan sa kanayunan Tagpuan: Probinsya B) Tunggalian Ang hindi pagsang-ayon ni Aling Rosa sa pagsasamahan nina Amelita at Mauro. Felisa. Si Jose ay isang inhinyero habang si Norberto naman ay nagtatrabaho sa ibang bansa. Mister Batac -Isang punung-guro na ang maybahay ay kamag-anak ni Osmundo. Letty -siya ang batang pinalaki sa layaw ng magulang at paboritong apo ni Aling Rosa. bukod pa sa kakarampot na sweldong nakukuha ng anak. Norberto at Jose -mga kapatid ni Amelita na may “sinasabi”. Sapagkat ang apat na anak ni Aling Rosa ay nakapagtapos ng kolehiyo ng may titulo. Tutol si Aling Rosa sa pagkuha ng kursong edukasyon ng kanyang bunso.-ang matalino at mapagmahal na anak nina Mauro at Amelita.

" tutol si Aling Rosa sa pagkuha ng kursong edukasyon ng kanyang bunso. At doon na natauhan ang matanda sa kanyang pagkakamali. D)Wakas Nagkaroon ng malubhang karamdaman si Aling Rosa at hinanap niya ang pagaaruga ng kanyang mga anak. Sa kabila ng lahat ng pagsisikap ni Aling Rosa na mapaghiwalay silang mag-asawa. ang ina ni Amelita. Ngunit wala ni isang dumating kundi si Amelita. ay kanyang tinulungan at isinasikaso pa rin ang kanyang ina.inutusan ang isang katiwala upang patayin si Mauro. sa pagsasamahan ng dalawa. Gayunpaman. nakahanap ng pag-asa si Aling Rosa sa katauhan ni Osmundo. Sapagkat ang kanyang apat na anak ay nakapagtapos sa kolehiyo ng may "titulo. Amelita at Mauro. dala na rin ng kaisipang hindi titulong maituturing ang pagiging "titser". Nakapokus ang naratibo sa mariing di-pagsangayon ni Aling Rosa. isang . Matapos ay napagkuro-kuro ni Osmundo sa kanyang kaisipan na manirahan na lamang sa ibang bansa at tuluyan ng kalimutan si Amelita. E) Buod Ang nobelang Titser ni Liwayway Arceo ay sumesentro sa buhay ng mag-asawang Amelita at Mauro na kapwa pinili ang propesyon ng pagtuturo. bukod pa sa kakarampot na sweldong nakukuha ng anak. C) Kasukdulan Nang magkaroon ng pagkakaayos sila Osmundo.

umalis si Aling Rosa sa probinsya at nagbakasyon sa mga anak na nasa Maynila. Samantala. Kahit ganito ang sitwasyon. sa kabila ng hinanakit. Ngunit bago mangyari ito ay gumawa siya ng maitim na plano laban sa mga bagong kasal. Dahil kulang sa buwan ang bata ay kailangan nitong manatili sa ospital. at dahil na rin sa poot sa bunsong anak. Subalit wala sa kaalaman ni Osmundo na hindi ito ginawa ng kanyang inutusan sapagkat ang anak nito ay minsan ring pinagmalasakitan ng gurong si Mauro. agad na nagkipagisang dibdib si Amelita kay Mauro. labis pa rin ang kanyang kaligayahan dahil sa asensong tinatamasa ng mga ito. isang ring guro sa pampublikong paaralan. sa probinsya. Inutusan niya ang isa sa mga katiwala na patayin si Mauro. Bagamat doon ay hindi siya inaaasikaso ng mga anak. at ito'y walang iba kung hindi si Mauro.binata mula sa pamilya ng mga asendero na sumusuyo kay Amelita. nagdesisyon rin ang binatang si Osmundo na umalis na sa nayon at magtungo sa Estados Unidos. Subalit nabigo muli si Aling Rosa sapagkat iba ang iniibig ng kanyang dalaga. Nalaman ito ni Aling Rosa at agad na binisita ang anak. hindi pa rin tumitigil ang ina ni Amelita sa pagsasaring ukol sa mahirap na pamumuhay ng mag- . Nang malaman na ipapakasal siya ni Aling Rosa sa binatang si Osmundo. Nasa ikapitong buwan pa lamang ng pagdadalantao si Amelita nang ipinanganak ang kanilang anak na si Rosalida. at ikinakatwiran na lamang sa sarili na talagang abala ang mga taong mauunlad ang buhay. Dahil sa pagkabigo.

napagkuro na rin ni Osmundo na tuluyan ng tumira sa ibang bansa at kalimutan ang minamahal na si Amelita. Hindi pa rin nawawala ang pag-ibig ni Osmundo kay Amelita. ipinagmamalaki pa ang kabaitang ginawa ni Osmundo. Ipinamumukha pa rin niya ang matinding pagtutol sa manugang na si Mauro. Hinanap niya ang kanyang mga anak ngunit wala ni isa mang dumating maliban kay Amelita na matiyagang nagasikaso sa kanya. kahit na may asawa't anak pa ito. subalit kinalimutan na ng dalawa ang nakaraan. Pawang gamot at padalang pera lamang ang ipinaabot ng . Buong akala nila'y si Rosalida ang paghihigantihan ni Osmundo ngunit di naglaon ay nagbalik rin ang bata. at naging magaan ang loob nito sa bata. Doon muling nagkatagpo sina Mauro at Osmundo. at nagkaroon ng malaking pagdiriwang para sa kanyang pagdating.asawa. Taliwas naman dito ang nadaramang pangamba ni Amelita sa pagbabalik ng masugid na panliligaw. at labis na nag-alala ang mag-asawa. Lumaki si Rosalida na isang mabait at matalinong bata. Isang araw ay nagbalik si Osmundo sa probinsya. Wala ito sa kaalaman nina Mauro at Amelita. Di nagtagal. Nagkaroon ng malubhang karamdaman si Aling Rosa. Nagkaroon ng pagkakataong makilala niya si Rosalida. Nararamdaman nitong may plano itong masama laban sa kanyang pamilya. Lumipas ang ilang taon. Isang araw ay naisipang ipasyal ni Osmundo si Rosalida sa kanyang hasyenda.

Sila ang gagawa ng mga bagong "Dr. Sila ang tagapaghulma ng mga susunod na "tituladong" mamamayang tinitingala ni Aling Rosa. o ang makatikim ng karangyaan kapalit ng pagtalikod sa propesyong nais na tahakin? Ang karakter ni Aling Rosa ang nagsilbing tagapag-tibay sa agam-agam na ito.". Sila ang nagsisilbing tagapaghubog ng kaisipan ng susunod na henerasyon. ngunit sila'y binibigyan lamang na maliit na pahalaga. Marahil kailangan na nating bigyan ng mataas na pagtingin at kabayaran ang pagsisilbing ginagawa ng mga titser ng lipunan. IX. "Ang pagtuturo'y isang bokasyon. ang makapaglingkod sa pamayanan kapalit ng isang kahig." wika nga. Sa lipunang ito. Ang kaisipang ito na rin marahil ang dahilan kung bakit pinipili ng ibang mga guro sa kasalukuyan ang magtrabaho sa ibang bansa kaysa sa sariling bayan: una'y nagagawa nila ang gusto nilang gawin. "Engr. na kung pagbigyan man ng pansin ng gobyerno'y di pa rin sapat para sa trabahong kanilang ginagawa. Bakit kailangan nilang maghirap pinansyal? . Marahil luma na sa atin ang kasabihang." At ang kalumaan nito siguro ang naging dahilan kung bakit tinatanggap na lamang natin itong isang masakit na katotohanan na walang solusyon. ARAL Malinaw na ipinakita ng nobela ang agam-agam na kinakaharap ng bawat guro. hindi propesyon. Ano ang dapat piliin.marahil kailangan na nating buwagin ang kaisipang kailangang magsakripisyo ng mga guro. huwag kang magtitser. "PhD" at iba pa." Ang nobela ni Arceo. isang tukang pamumuhay. "kung ayaw mong maghirap. ang pagiging "Sampu. At doon natauhan ang matanda sa kanyang pagkakamali.". ay maliwanag pa ring sumasalamin sa kalagayan ng mga titser sa kasalukuyang panahon. at ikalawa’y nagagawa nila ito ng may natatanggap na pagpapahalaga at pribilehiyo. sampera. Isang patunay nito ang laganap pa ring paggigiit ng mga guro para sa mas mataas na sahod.apat na anak. bagama't halos animnapung taon na ang nakaraan mula sa pagkakalathala nito. Siya ang nagpamukha kay Amelita at Mauro ng magiging kapalit ng pagiging ideal ng mag-asawa: ang paghihikahos sa aspetong pinansyal. "Atty.".

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->