IFUGAO

Inihanda nina: Carlos Azucena Kristia Alcantara Alec Tan Dani Riña Freddie Montes IV - ELECTRON

Itong bigas na ito ay nililinang pa rin ng mga Ifugao hanggang sa kasulukuyang panahon. Ayon naman sa mitolohiya ng mga Ifugao.Kasaysayan ng mga Ifugao Ang salitang Ifugao ay galing sa kataga na ³Ipugo´ na nangangahulugang ³galing sa bundok´. ang Ifugao ay galing sa katagang ³Ipugo´ na tumutukoy sa mga butil ng bigas na bigay sa kanila ng diyos na si Matungulan. .

Mamaya sa ang 1900's. ang Amerikanong manunulat ay nagpasikat sa pangalan na Igorot. Igolot. o Igorrote ay ginamit sa pamamagitan ng Espanyol conquistadores at missionaries sa kanilang pagsusulat tungkol sa lahat ng mga iba't-ibang mga tao na bundok.aaral na si Trinidad H Pardo de Tavera.Ang pangkaraniwang pangalan Ygolote. ang salita Ygolote ay nagmula sa Tagalog na salitang golot na ang kahulugan ay "bundok" at ang prefix "I" ibig sabihin "tao ng mga." . Ayon sa tanyag na Pilipinong mag.

sa kanluran at Kankanay Ibaloy. sa taas ng Central Cordillera sa hilagang Luzon.500 m.000-1. Hingyan at Tinoc. at binubuhay ng tubig ng Ilog Magat. at sa timog ang Ikalahan at Iwak. Ang kanilang mga kapitbahay sa hilaga ay ang Bontoc.. Ang lugar ay sumasakop ng 1. Kiangan.5 km sq. Mayroong 154 barangay. Lamut. Mayoyao. Lagawe.942.Ang mga Ifugao ay tumira sa pinakabulubunduking bahagi ng bansa. isang sanga ng ilog ng Cagayan River. na ang taas ay mula 1. .. Hungduan. na ang Lagawe ang sentro ng bayan ng lalawigan. May 10 munisipyo sa probinsiya: Banaue. Potia. sa silangan ang mga Gaddang.

tabi mula sa pagiging makadiyos.Ang mga relihiyosong paniniwala ng mga Ifugao ay naipapakita sa mga mitolohiya nila kung saan may mga diyos at diyosa na kaugnay na higit sa karaniwan tao'y. . kanilang mga ninuno at ang mga pwersa ng kalikasan. ay sumasamba rin sa kalikasan at sa kanilang mga ninuno. Ang Ifugaos.

gayon paggawa ito kailangan upang nag-aalok ng sakripisyo sa ilang mga gods nababahala. Ang mga tao ay naniniwala na dahil ang ilang mga diyos ay sanhi ng pagkakasakit. Si Liddum ay itinuturing bilang ang punong tagapamagitan sa pagitan ng tao at ang iba pang mga diyos. sa pamamagitan ng mga naroroon) ay malinaw na tinukoy sa Ifugao tradisyon. . na palaging sinasamahan ng mga hayop at nag-aalok ng pag-inom ng alak. ay sinadya upang "lagyan" o ibribe ang mga diyos at manalo ng kanilang mga pabor. siyempre.Ritwal: Ang mga invocations. ang sakit ay maaari lamang mapagaling sa pamamagitan ng pagkakaroon ng iba pang mga deities na mamamagitan para sa mga hindi balido. Ang eksaktong panalangin ay sinasabi ng mombaki at ang bilang ng mga chickens o pigs na maging sacrificed (at mamaya tiyan.

Karamihan sa mga Ifugaos. Sa kasalukuyan. Sila ay inaalok sa mga sakripisyo. . Sila ay yumakap sa Kristiyanong pananampalataya. tanging ang mga non-Ifugaos Christian pa rin ilagay ang kanilang sarili sa habag ng mga deities. ay napalaya mula sa pagkaalipin ito. kung saan lumaki nang lumaki ang mga sumali sa panahon ng unang bahagi ng 1960's bilang isang resulta ng trabaho na sinimulan ng Belgian CICM missionaries sa 1907. lalo na ang may pinag-aralan. at sumamba daan-daan ng mga pangunahing at menor de edad gods at iba pang mga espiritu kabilang ang kanilang mga antesedente.Tulad ng alam natin. ang mga Ifugaos ay pagans ng ilang siglo.

PANITIKAN NG MGA IFUGAO .

EPIKO NG MGA IFUGAO A)HUDHUD B) ALIM .

Hudhud ni Aliguyon .

isang sanggol na lalaki ang isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. sa nayon ng Hannanga. Hindi naaling. si Pumbakhayon. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan.ISANG ARAW nuong Unang Panahon. ang napag-aralan niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. . at paano umawit ng mga mahiwagang gayuma (encantos. Ang pangalan niya ay Aliguyon. at hanga ang mga tao sa kanya. pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Nang mag-binata si Aliguyon. kagila-gilalas. challenge) ay hindi si Panga-iwan. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. sa nayon ng Daligdigan. Siya ay matalino at masipag matuto ng iba¶t ibang bagay. ang kaaway ng kanyang ama. Katunayan. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. magic spells). marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon (reto. Kasing bilis ng kidlat. Kaya kahit nuong bata pa. sinalo sa hangin ang sibat ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. Binaliktad din niya at ipinukol uli kay Pumbakhayon. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. tiningala na siya bilang pinuno.

hindi pa rin tumigil ang bakbakan. pinili niyang asawa si Bugan. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. si Aginaya. Naging matalik na magkaibigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghahamok. at ipinagdiwang nila ang kampihan ng 2 bayani. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. Ang 2 familia nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. natuto silang igalang ang isa¶t isa. ang bakbakan.Pabalik-balik at walang tigil. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. at walang nagpakita ng pagod o pagsuko. umunlad ang 2 nayon. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao sa 2 nayon. sa wakas. Inalagaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napaka-gandang dalaga. Sa paglawak ng katahimikan. at pagkaraan ng 3 taong bakbakan. Biglang bigla. peace) ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa (paz. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. .

Doon sila naninirahan sa pagitan ng dalawang bundok na ito. Kung nais nila ng ulam na isda ay sumasalok lamang sila sapa at ilog. Mga biyas ng kawayan ang kanilang pinagsasaingan. Anupa¶t kahit na ano ang maisipan nilang pagkain ay mayroon at sagana. Maamo ang usa at baboy-ramo. maligaya. Ang mga pagkain ay nasa paligid lamang nila. Ang kanilang inumin ay nanggagaling sa katas ng tubo na kung tawagin ay bayak. ang mga tao ay may masagana. . Subali¶t hindi naghinto ang patuloy na pagbalong ng tubig hanggang sa mangalunod ang lahat ng mga tao maliban sa magkapatid na Wigan at Bugan. Walang mga suliranin ang mga tao tungkol sa kabuhayan.³Alim´ Noong unang panahon. si Wigan ay napadpad sa bundok ng Amuyaw at ang babae. at tahimik na pamumuhay. kaya madaling hulihin kung nais nilang kumain nito. Malalaki rin ang butil ng kanilang bigas. Ang daigdig ay pawang kapatagan ang mamamalas maliban sa dalawang bundok. si Bugan. Naisip ng iba na hukayin ang tubig. Nagdiwang din ang mga tao kahit may nangamatay. Nagkaroon ng tagtuyot. Subalit dumating sa kanilang buhay ang isang napakalungkot na pangyayari. sapagkat sila¶y may tubig na. ay ipinadpad ng baha sa bundok ng Kalawitan. ang bundok Amuyaw sa silangan at bundok Kalawitan sa Kanluran. Dahil sa lakas ng pagbalong ng tubig ay may mga namatay. Ang lalaki. Hindi man lamang pumapatak ang ulan. Nangamatay rin ang lang tao sa uhaw at gutom. Namatay ang lahat ng mga halaman at mga hayop.

Naisip nilang dumulog kay Makanungan. Naglakbay sila sa iba¶t ibang pook upang maghanap ng mga tao subalit wala silang natagpuang isa man. Dala ng kahihiyan sa sarili ay naisip niyang magpatiwakal subali¶t hinadlangan siya ng kanilang Bathala. ang magkakapatid. Nilunasan ni Makanungan ang tagtuyot at dumalo pa sa kanilang handaan subalit laban sa kanyang kalooban ang ginawa nila kay Igon. magpipinsan. Sumapit ang panahong nagkaroon ng tagtuyot. Lumipas ang panahon at naramdaman ni Bugan na siya¶y nagdadalang-tao. si Makanungan. o magkakamag-anak ay nagpapatayan. Si Bugan ay nakapapaningas ng apoy at ito¶y nakita ni Wigan. Sa wakas ay napagtanto niyang sila lamang magkapatid ang natira sa daigdig. sa silangan. Nagtayo si Wigan ng isang kubo at dito niya iniwan si Bugan at siya¶y nagpatuloy pang muli sa paghahanap. ang angkan nila ay magkakahiwalay. Ikinasal ang apat na babae sa unang apat na lalaki kaya¶t ang huling lalaki o bunso ay walang naging asawa. sa timog. Wala silang makain. Nagkaanak sila ng siyam ± apat na babae at Iimang lalaki. Sumampa si Wigan sa bundok Kalawitan at nagkita silang magkapatid. At sa pagkakataong sila¶y magkatagpu-tagpo ay mag-aaway at magpapatayan sila. . Ang magkakapatid na mag-asawa ay magtutungo sa hilaga. Ito raw ang sumpa ni Makanungan na tumalab sapagkat kahit ngayon. Ikinasal silang magkapatid at sinabing ito¶y hindi kasalanan sapagkat iyon Iamang ang paraan upang dumaming muli ang tao sa daigdig. Ang ngalan ng bunsong ito ay Igon. at sa kanluran. Bilang handog sa Bathala ay nanghuli si Wigan ng isang daga at inihandog sa Bathala. Nang hindi sila kaawaan ng Bathala ay iginapos si Igon at pinatay upang ihandog na naman sa Bathalang Makanungan. Dahil daw sa ginawa nilang iyon kay Igon ay parurusahan sila.Sa wakas ay humupa rin ang baha. mag-aama.

WALANG MATALU-TALO DAHIL PANTAY LAMANG ANG KANILANG KAKAYAHAN. BUHAY MAN NG TAO O HINDI. HUMILING LAMANG SA TANDANG AT IDAO BIRD UPANG PAGBIGYAN KA NITO AT GABAYAN KA SA IYONG LABAN. MAGHANDA NG IAALAY. . PATUNAY: SA ALIM. KAYA NANG SILA¶Y NAGLABAN. KUNG MAY IDUDULOG SA DIYOS NA KAHILINGAN. 2. IGINAPOS SI IGON UPANG IALAY KAY MAKANUNGAN UPANG MAITIGIL ANG TAGTUYOT.Mga Batas Panlipunan na May Kaugnayan sa Epiko 1. PATUNAY: SI ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON SA HUDHUD AY HUMINGI PAREHO NG KAPANGYARIHAN SA TANDANG AT IDAO BIRD. KUNG KAILANGAN NG KAPANGYARIHAN.

AY NATALO NI ALIGUYAN. 4. AY ANG IPINAKASAL NIYA SA KANYANG KAPATID DAHIL ITO ANG NARARAPAT PARA RITO.3. SA HUDHUD. ANG DAPAT NA BAYAW NI PUMBAKHAYON. PATUNAY: DAULAYAN. NA NAGDAHILAN UPANG HINDI IPAKASAL ANG KAPATID NI PUMBAKHAYON NA SI BUGAN SA KANYA. . ANG DALAWANG TRIBO NA PINAKAMAIMPLUWENSIYA AY HINDI NATAPOS ANG PAG-AAWAY DAHIL MAHIRAP NGA NAMANG MAGKAROON NG DALAWANG MAIMPLUWENSIYANG PINUNO. DAHIL DITO AY NAGDULOT NG AWAY NA NAGTAGAL NG ILANG TAON BAGO NATAPOS. ANG LAKAS NG SINUMAN ANG BATAYAN NG KANYANG PAGKATAO AT LUGAR SA LIPUNAN. SI ALIGUYAN NA NANALO. HINDI MAGKAKASUNDO ANG ISANG LUGAR NA PINAMUMUNUAN NG DALAWANG MAGKAIBANG PINUNO. KAHIT KAAWAY NIYA. PATUNAY:.

DAHIL DITO.5. PINAPAKITA NITO NA NATURAL NA LAMANG ANG LABANAN DATI PA PARA SA KAPANGYARIHAN. . NA ANG AMA AY ANG KANYANG KAPATID NA SI WIGAN. ANG PAG-AASAWA NG IYONG KADUGO AY ISANG MASALIMUOT AT NAKAKAHIYANG BAGAY. PATUNAY: SA ALIM. SI BUGAN AY NAHIYA NANG SOBRA KAYA SINUBUKAN NIYANG MAGPAKAMATAY. SI BUGAN AY NAGDALANG TAO. ANG PAG-AAWAY PARA SA KAPANGYARIHAN AY ISANG NATURAL NA BAGAY. 6. PATUNAY: NANG MAG-AWAY SINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON. NA PINIGILAN NAMAN NG KANILANG DIYOS NA SI MAKANUNGAN. LALO NA ANG MGA KABABAIHAN. NASISIYAHAN LAMANG MANOOD ANG MGA TAO.

SA ALIM AY NAPIGILAN NG DIYOS ANG PAGPAPATIWAKAL NG TANGING NABUBUHAY NA BABAE SA MUNDO NA SI BUGAN. UPANG HINDI MAGDULOT NG MASAMANG PANGYAYARI. TULAD NG WALANG HANGGANG LABANAN NINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON DAHIL SA PANTAY NILANG LAKAS NA BIGAY NG TANDANG AT IBON.7. AY NAKAKAAPEKTO NG KINALALABASAN NG MGA PANGYAYARI. ANG MGA DIYOS AY NAKAKAAPEKTO NG MALAKI SA BUHAY NG MGA TAO. SAMBAHIN AT MANIWALA SA KANILA PARATI. ANG MGA DIYOS. NA KARANIWAN AY SA ANYO NG MGA HAYOP O HINDI BUHAY NA BAGAY. 8. PATUNAY: SA ALIM. PATUNAY: SA BUONG HUDHUD AT ALIM. GINALIT NG MAG-ASAWANG BUGAN AT WIGAN SI MAKANUNGAN SA PAGPATAY SA INOSENTENG ANAK NILA NA SI IGON. WAG GALITIN ANG MGA DIYOS. DAHIL DITO AY PINAG-AWAY-AWAY AT PINAGHIWAHIWALAY NI MAKANUNGAN ANG BUONG MAG-ANAK NINA BUGAN AT WIGAN. .