IFUGAO

Inihanda nina: Carlos Azucena Kristia Alcantara Alec Tan Dani Riña Freddie Montes IV - ELECTRON

. Itong bigas na ito ay nililinang pa rin ng mga Ifugao hanggang sa kasulukuyang panahon. Ayon naman sa mitolohiya ng mga Ifugao.Kasaysayan ng mga Ifugao Ang salitang Ifugao ay galing sa kataga na ³Ipugo´ na nangangahulugang ³galing sa bundok´. ang Ifugao ay galing sa katagang ³Ipugo´ na tumutukoy sa mga butil ng bigas na bigay sa kanila ng diyos na si Matungulan.

Mamaya sa ang 1900's. ang salita Ygolote ay nagmula sa Tagalog na salitang golot na ang kahulugan ay "bundok" at ang prefix "I" ibig sabihin "tao ng mga.aaral na si Trinidad H Pardo de Tavera.Ang pangkaraniwang pangalan Ygolote. Igolot. Ayon sa tanyag na Pilipinong mag. o Igorrote ay ginamit sa pamamagitan ng Espanyol conquistadores at missionaries sa kanilang pagsusulat tungkol sa lahat ng mga iba't-ibang mga tao na bundok." . ang Amerikanong manunulat ay nagpasikat sa pangalan na Igorot.

. na ang taas ay mula 1.. Kiangan. at binubuhay ng tubig ng Ilog Magat.500 m.000-1. Ang lugar ay sumasakop ng 1.942..Ang mga Ifugao ay tumira sa pinakabulubunduking bahagi ng bansa.5 km sq. sa taas ng Central Cordillera sa hilagang Luzon. Lamut. Ang kanilang mga kapitbahay sa hilaga ay ang Bontoc. Hungduan. Lagawe. May 10 munisipyo sa probinsiya: Banaue. Mayroong 154 barangay. sa kanluran at Kankanay Ibaloy. sa silangan ang mga Gaddang. Hingyan at Tinoc. Potia. Mayoyao. na ang Lagawe ang sentro ng bayan ng lalawigan. isang sanga ng ilog ng Cagayan River. at sa timog ang Ikalahan at Iwak.

ay sumasamba rin sa kalikasan at sa kanilang mga ninuno. Ang Ifugaos. . tabi mula sa pagiging makadiyos.Ang mga relihiyosong paniniwala ng mga Ifugao ay naipapakita sa mga mitolohiya nila kung saan may mga diyos at diyosa na kaugnay na higit sa karaniwan tao'y. kanilang mga ninuno at ang mga pwersa ng kalikasan.

ang sakit ay maaari lamang mapagaling sa pamamagitan ng pagkakaroon ng iba pang mga deities na mamamagitan para sa mga hindi balido. . siyempre. ay sinadya upang "lagyan" o ibribe ang mga diyos at manalo ng kanilang mga pabor. sa pamamagitan ng mga naroroon) ay malinaw na tinukoy sa Ifugao tradisyon. Ang mga tao ay naniniwala na dahil ang ilang mga diyos ay sanhi ng pagkakasakit. Ang eksaktong panalangin ay sinasabi ng mombaki at ang bilang ng mga chickens o pigs na maging sacrificed (at mamaya tiyan. Si Liddum ay itinuturing bilang ang punong tagapamagitan sa pagitan ng tao at ang iba pang mga diyos.Ritwal: Ang mga invocations. na palaging sinasamahan ng mga hayop at nag-aalok ng pag-inom ng alak. gayon paggawa ito kailangan upang nag-aalok ng sakripisyo sa ilang mga gods nababahala.

ang mga Ifugaos ay pagans ng ilang siglo. kung saan lumaki nang lumaki ang mga sumali sa panahon ng unang bahagi ng 1960's bilang isang resulta ng trabaho na sinimulan ng Belgian CICM missionaries sa 1907. Karamihan sa mga Ifugaos. Sila ay yumakap sa Kristiyanong pananampalataya. at sumamba daan-daan ng mga pangunahing at menor de edad gods at iba pang mga espiritu kabilang ang kanilang mga antesedente. tanging ang mga non-Ifugaos Christian pa rin ilagay ang kanilang sarili sa habag ng mga deities.Tulad ng alam natin. Sa kasalukuyan. Sila ay inaalok sa mga sakripisyo. lalo na ang may pinag-aralan. ay napalaya mula sa pagkaalipin ito. .

PANITIKAN NG MGA IFUGAO .

EPIKO NG MGA IFUGAO A)HUDHUD B) ALIM .

Hudhud ni Aliguyon .

magic spells). sa nayon ng Hannanga. ang kaaway ng kanyang ama. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Binaliktad din niya at ipinukol uli kay Pumbakhayon. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. Siya ay matalino at masipag matuto ng iba¶t ibang bagay. Katunayan. at paano umawit ng mga mahiwagang gayuma (encantos. Kaya kahit nuong bata pa. challenge) ay hindi si Panga-iwan. kagila-gilalas. isang sanggol na lalaki ang isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon (reto. Ang pangalan niya ay Aliguyon. si Pumbakhayon. tiningala na siya bilang pinuno. pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. . sinalo sa hangin ang sibat ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. Kasing bilis ng kidlat. Nang mag-binata si Aliguyon. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at.ISANG ARAW nuong Unang Panahon. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. ang napag-aralan niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami. Hindi naaling. at hanga ang mga tao sa kanya. sa nayon ng Daligdigan. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat.

Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghahamok. peace) ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Sa paglawak ng katahimikan. at pagkaraan ng 3 taong bakbakan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao sa 2 nayon. umunlad ang 2 nayon. Inalagaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napaka-gandang dalaga. . pinili niyang asawa si Bugan. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa (paz. si Aginaya. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. Ang 2 familia nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. at walang nagpakita ng pagod o pagsuko. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. Biglang bigla. Naging matalik na magkaibigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. ang bakbakan. sa wakas. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto.Pabalik-balik at walang tigil. at ipinagdiwang nila ang kampihan ng 2 bayani. natuto silang igalang ang isa¶t isa.

Nagkaroon ng tagtuyot. Namatay ang lahat ng mga halaman at mga hayop. Ang mga pagkain ay nasa paligid lamang nila. . Ang kanilang inumin ay nanggagaling sa katas ng tubo na kung tawagin ay bayak. Ang daigdig ay pawang kapatagan ang mamamalas maliban sa dalawang bundok. Hindi man lamang pumapatak ang ulan. Anupa¶t kahit na ano ang maisipan nilang pagkain ay mayroon at sagana. Nagdiwang din ang mga tao kahit may nangamatay. Walang mga suliranin ang mga tao tungkol sa kabuhayan. Kung nais nila ng ulam na isda ay sumasalok lamang sila sapa at ilog. ang mga tao ay may masagana. Naisip ng iba na hukayin ang tubig. Malalaki rin ang butil ng kanilang bigas. Nangamatay rin ang lang tao sa uhaw at gutom. Ang lalaki. Subali¶t hindi naghinto ang patuloy na pagbalong ng tubig hanggang sa mangalunod ang lahat ng mga tao maliban sa magkapatid na Wigan at Bugan. si Wigan ay napadpad sa bundok ng Amuyaw at ang babae. Mga biyas ng kawayan ang kanilang pinagsasaingan. sapagkat sila¶y may tubig na. Maamo ang usa at baboy-ramo. kaya madaling hulihin kung nais nilang kumain nito. Doon sila naninirahan sa pagitan ng dalawang bundok na ito. Subalit dumating sa kanilang buhay ang isang napakalungkot na pangyayari. si Bugan. ang bundok Amuyaw sa silangan at bundok Kalawitan sa Kanluran.³Alim´ Noong unang panahon. maligaya. ay ipinadpad ng baha sa bundok ng Kalawitan. Dahil sa lakas ng pagbalong ng tubig ay may mga namatay. at tahimik na pamumuhay.

Lumipas ang panahon at naramdaman ni Bugan na siya¶y nagdadalang-tao. Ikinasal ang apat na babae sa unang apat na lalaki kaya¶t ang huling lalaki o bunso ay walang naging asawa. Nilunasan ni Makanungan ang tagtuyot at dumalo pa sa kanilang handaan subalit laban sa kanyang kalooban ang ginawa nila kay Igon. Nang hindi sila kaawaan ng Bathala ay iginapos si Igon at pinatay upang ihandog na naman sa Bathalang Makanungan. Nagkaanak sila ng siyam ± apat na babae at Iimang lalaki. Ikinasal silang magkapatid at sinabing ito¶y hindi kasalanan sapagkat iyon Iamang ang paraan upang dumaming muli ang tao sa daigdig. Si Bugan ay nakapapaningas ng apoy at ito¶y nakita ni Wigan. Wala silang makain. o magkakamag-anak ay nagpapatayan. Ang magkakapatid na mag-asawa ay magtutungo sa hilaga. Nagtayo si Wigan ng isang kubo at dito niya iniwan si Bugan at siya¶y nagpatuloy pang muli sa paghahanap. Ang ngalan ng bunsong ito ay Igon. ang angkan nila ay magkakahiwalay. Naglakbay sila sa iba¶t ibang pook upang maghanap ng mga tao subalit wala silang natagpuang isa man. mag-aama. at sa kanluran. ang magkakapatid. At sa pagkakataong sila¶y magkatagpu-tagpo ay mag-aaway at magpapatayan sila. magpipinsan. Ito raw ang sumpa ni Makanungan na tumalab sapagkat kahit ngayon. Dala ng kahihiyan sa sarili ay naisip niyang magpatiwakal subali¶t hinadlangan siya ng kanilang Bathala. Sumampa si Wigan sa bundok Kalawitan at nagkita silang magkapatid. Dahil daw sa ginawa nilang iyon kay Igon ay parurusahan sila. si Makanungan. Sumapit ang panahong nagkaroon ng tagtuyot. Bilang handog sa Bathala ay nanghuli si Wigan ng isang daga at inihandog sa Bathala. sa timog.Sa wakas ay humupa rin ang baha. sa silangan. Sa wakas ay napagtanto niyang sila lamang magkapatid ang natira sa daigdig. . Naisip nilang dumulog kay Makanungan.

. HUMILING LAMANG SA TANDANG AT IDAO BIRD UPANG PAGBIGYAN KA NITO AT GABAYAN KA SA IYONG LABAN. KUNG KAILANGAN NG KAPANGYARIHAN. 2. WALANG MATALU-TALO DAHIL PANTAY LAMANG ANG KANILANG KAKAYAHAN. PATUNAY: SI ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON SA HUDHUD AY HUMINGI PAREHO NG KAPANGYARIHAN SA TANDANG AT IDAO BIRD. KUNG MAY IDUDULOG SA DIYOS NA KAHILINGAN. MAGHANDA NG IAALAY. BUHAY MAN NG TAO O HINDI.Mga Batas Panlipunan na May Kaugnayan sa Epiko 1. PATUNAY: SA ALIM. IGINAPOS SI IGON UPANG IALAY KAY MAKANUNGAN UPANG MAITIGIL ANG TAGTUYOT. KAYA NANG SILA¶Y NAGLABAN.

ANG DALAWANG TRIBO NA PINAKAMAIMPLUWENSIYA AY HINDI NATAPOS ANG PAG-AAWAY DAHIL MAHIRAP NGA NAMANG MAGKAROON NG DALAWANG MAIMPLUWENSIYANG PINUNO.3. PATUNAY: DAULAYAN. PATUNAY:. 4. HINDI MAGKAKASUNDO ANG ISANG LUGAR NA PINAMUMUNUAN NG DALAWANG MAGKAIBANG PINUNO. SI ALIGUYAN NA NANALO. AY ANG IPINAKASAL NIYA SA KANYANG KAPATID DAHIL ITO ANG NARARAPAT PARA RITO. ANG LAKAS NG SINUMAN ANG BATAYAN NG KANYANG PAGKATAO AT LUGAR SA LIPUNAN. AY NATALO NI ALIGUYAN. . SA HUDHUD. ANG DAPAT NA BAYAW NI PUMBAKHAYON. DAHIL DITO AY NAGDULOT NG AWAY NA NAGTAGAL NG ILANG TAON BAGO NATAPOS. NA NAGDAHILAN UPANG HINDI IPAKASAL ANG KAPATID NI PUMBAKHAYON NA SI BUGAN SA KANYA. KAHIT KAAWAY NIYA.

NASISIYAHAN LAMANG MANOOD ANG MGA TAO. ANG PAG-AASAWA NG IYONG KADUGO AY ISANG MASALIMUOT AT NAKAKAHIYANG BAGAY. NA PINIGILAN NAMAN NG KANILANG DIYOS NA SI MAKANUNGAN. 6.5. PINAPAKITA NITO NA NATURAL NA LAMANG ANG LABANAN DATI PA PARA SA KAPANGYARIHAN. NA ANG AMA AY ANG KANYANG KAPATID NA SI WIGAN. PATUNAY: NANG MAG-AWAY SINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON. ANG PAG-AAWAY PARA SA KAPANGYARIHAN AY ISANG NATURAL NA BAGAY. LALO NA ANG MGA KABABAIHAN. SI BUGAN AY NAHIYA NANG SOBRA KAYA SINUBUKAN NIYANG MAGPAKAMATAY. DAHIL DITO. PATUNAY: SA ALIM. SI BUGAN AY NAGDALANG TAO. .

. GINALIT NG MAG-ASAWANG BUGAN AT WIGAN SI MAKANUNGAN SA PAGPATAY SA INOSENTENG ANAK NILA NA SI IGON. SAMBAHIN AT MANIWALA SA KANILA PARATI.7. 8. NA KARANIWAN AY SA ANYO NG MGA HAYOP O HINDI BUHAY NA BAGAY. UPANG HINDI MAGDULOT NG MASAMANG PANGYAYARI. ANG MGA DIYOS. SA ALIM AY NAPIGILAN NG DIYOS ANG PAGPAPATIWAKAL NG TANGING NABUBUHAY NA BABAE SA MUNDO NA SI BUGAN. PATUNAY: SA ALIM. AY NAKAKAAPEKTO NG KINALALABASAN NG MGA PANGYAYARI. ANG MGA DIYOS AY NAKAKAAPEKTO NG MALAKI SA BUHAY NG MGA TAO. TULAD NG WALANG HANGGANG LABANAN NINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON DAHIL SA PANTAY NILANG LAKAS NA BIGAY NG TANDANG AT IBON. PATUNAY: SA BUONG HUDHUD AT ALIM. DAHIL DITO AY PINAG-AWAY-AWAY AT PINAGHIWAHIWALAY NI MAKANUNGAN ANG BUONG MAG-ANAK NINA BUGAN AT WIGAN. WAG GALITIN ANG MGA DIYOS.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful