P. 1
KABANATA I

KABANATA I

|Views: 1,516|Likes:
Published by Aldwin Calamba

More info:

Published by: Aldwin Calamba on Jan 14, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2012

pdf

text

original

KABANATA I

Pinagmulan ng Barangay SAGRADA
Isang Napata tahimik at mapayapang lugar malayo sa lungsod,bukid kung itoring .isang araw mayroong menistrong nakarating at may dalang isang imahe sa lugar na iyon,ang nasabing menistro ay gumawa ng kubo upang doon ilagay ang nasabing imahe kung saan ito ay ang patron ng Sagrada Familia .dito nanguna ang menistro sa pagturo ng mga banal na salita ng Diyos kya nakasanayan na ng mga tao ang pagpunta sa nasabing bahay dasalan.ito ay nalaman ng mga karatig lugar kaya nalaman at nakilala ang lugar at ibinasi na na patrong sagrada angop na rin ang pangalan sa lugar sapagkat ito ay binoboo ng maraming tahimik napamilya. Isang hindi malamang pangyayari ang naganap ng bigla nalang nawala ang menistro,pero ilang araw bago ang nangyari nasabi nito na sa tuwing pangalawang lingo ng enero ang kapistahan ng patron.kaya hanggang ngayon nananatili parin ang tradisyong nakasanayan na.ang Sagrada ay isa lamang sa malayong barangay na kabilang pa sa lungsud ng Iriga

Mga Salawikain
Ang lalagyang walang laman ay maingay. Ang tulog na hipon , tinatangay ng agos. Magsama-sama at malakas, magwatak-watak at babagsak. Pagkahaba-haba man daw ng prusisyon, sa simbahan din ang tuloy. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. Anuman ang gagawin, pitong beses isipin. Kung pukulin ka ng bato, tinapay ang iganti mo. Hangga't makitid ang kumot, matutong mamaluktot. Naghangad ng kagitna, isang salop ang nawala. Walang palayok na walang kasukat na tungtong. Mga Sawikain Nakahiga sa salapi - ang ibig sabihin ng sawikain na ito ay mayaman Mapurol ang utak - ang ibig sabihin ay bobo Ahas - taksil o' traydor DI MADAPUANG LANGAW - taong malinis at maganda ang bihis. Anak-Dalita - ang ibig sabihin ay Mahirap nagmumurang kamatis - taong matanda na na nag-aayos binata o nag-aayos dalaga para magmukhang bata pa. naniningalang-pugad nanliligaw masama ang loob - ang ibig sabihin ay nagdaramdam Alilang-kanin - utusang walang sweldo, pagkain lang matalas ang tainga - madaling makarinig o mabilis makaulinig

9. 3. na natakot ki Andy. Sapagkat ang katalinuhan ay mananahan sa iyong puso at madadama mo ang kasiyahang dulot nito sa iyong kaluluwa. pasemplehon man. 8. Kung magkagayo y mauunawaan mo kung alin ang tama at matuwid at tapat at bawat mabuting landas.na mahilig mangarit nin tuwoy. sa kanyang bibig nanggagaling ang karunungan at pang-unawa. Tigsik ko ining si Bhambi. Tigsik ko ining si tol Wawoy. habo na magagui. 10. . kapag sinunod mo ang aking mga salita at iningatan sa iyong puso ang aking mga utos. 7. pero pag-abot sa biridahan. 4. kung pakikinggan mo ang karunungan at itatalaga ang iyong puso sa kaunawaan. kan linuto nya sa latoy (string beans sa Masbate). 2. sasaliksiking tulad ng natatagong kayamanan. kung hahanapin mo itong tulad ng pilak. kaya digdi sa GB. sa kakangirit ako magagadan. kung tatawagin mo ang kaalaman at sisikaping masumpungan ang pang-unawa. Anak ko. siya ay sanggalang ng mga namumuhay sa kabanalan. Tigsik ko ining si reDan. Kaya kun dai kan pang ilusyon Mag uli ka ta uya siya sa Bicol. Pinaglalaanan niya ng tagumpay ang matuwid.Mga Kawikaan Mga Kabutihang Dulot ng Karunungan 1. ang mga taga GB payt su riliwoy. Sapagkat ang Panginoon ay nagbibigay ng katalinuhan. mauunawaan mo ang pagkatakot sa Panginoon at masusumpungan mo ang karunungan ng Dios. 5. 6. sapagkat binabantayan niya ang landas ng namumuhay sa katuwiran at iniingatan ang daan ng mga lingkod niyang tapat. Tigsik Dai lamang kayang hamakon An gayon kan babayeng Bicolnon.

Lucia. nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik.KABANATA IV A. sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina. Trinidad at Soledad ang kanyang mga kapatid. Pagkaraan. Jose. Paciano. Isang dalubwika si Rizal na nakaaalam ng Arabe. Nagtapos siya ng abogasya noong 1890. siya ay nag-aral ng wikang Ingles. Sa Ateneo. Doo'y pumasok siya sa Universidad Central de Madrid. Sanskrit. kasabay niyang kinuha ang agham ng Pagsasaka. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda (Hunyo 19. Ang kanyang mga magulang ay sina Julian H. Naglakbay siya sa Pransya at nagpakadalubhasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. pinadala siya sa Biñan. kung saan natamo pa ang isang titulo. Ang ina ni Rizal ay siyang kaniyang unang guro at nagturo sa kaniya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Aleman. Noong Mayo 5. Josefa. 1850. pagkaraa'y lumipat siya sa San Jose College at kalaunan ay lumipat din siya sa Unibersidad ng Santo Tomas. Maria. kinuha niya ang kursong panggagamot sa nasabing Pamantasan (Santo Tomas) pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Griyego. Alemanya. natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng aklat. Pagkatapos ay tumungo siya sa Heidelberg.. Ipinanganak si José Rizal sa Calamba. Nang sumunod na taon. Tsino. Herminigilda Flores. Laguna upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. 1882. Narcissa. Hapon. Espanyol. Ebreo. Laguna. San Nicolas. Nang sumunod na taon. Sa taon din ng kaniyang pagtatapos ng Medisina. Siya ang pinabata o bunso sa mayaman na pamilya. kung saan.. Tagalog. Pranses. Inggles. Olimpia. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa Sining na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. 1896) ay ang pampito sa labing-isang anak ng magasawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at ng asawa nitong si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Bulacan noong Agosto 30. Concepcion. MARCELO H. at iba pang mga katutubong wika ng Pilipinas. nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapansuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral. sa kaniyang pananatili sa paaralang ito. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda Si Dr. Portuges.Mga Propagandista Dr. nagtungo siya sa Espanya. Katalan. DEL PILAR Si MarceloH. Siya ay nag-aral ng kolehiyosa paaralan ni Gng. Italyano. siya ay kumuha ng Pilosopiya at Panitikan sa Pamantasan ng Santo Tomas. Ilang buwan ang nakalipas. pinayuhan niya ang magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa Maynila. bilang "sobresaliente" (napakahusay). Lumaki siyang isa sa mga dakilang propagandista kung saan inilaban . 1861 Disyembre 30. Latin. Ruso. Ayon sa isang salin ng Noli me tangere ni Guzman atbp. del Pilar ay isinilang sa Kupang . Marcelo na isang gobernadorcillo" at Blasa Gatmaitan. bilang karagdagan sa mga wikang kaniya nang nalalaman gaya ng Pranses. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon. Ang Ateneo Municipal de Manila ang unang paaralan sa Maynila na kaniyang pinasukan noong ikadalawa ng Enero 1872. Sina Saturnina.

Ngunit tumigil pagkalipas ng isang taon at masigasig na nakibahagi sa pulitika. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ay isinilang sa Jaro. Ang kanyang mga magulang ay sina Placido Lopez at Maria Jacoba Jaena. 1896 sa Barcelona. Siya ay nakilala bilang isa sa mga mahuhusay na manunulat. Kilala siya bilang mahusay na hurdor. at martir para sa Pilipinas. Naputol ang matagal niyang paglilingkod noong siya ay nagkaroon ng mabigaty na karandaman. sumali si Ponce sa kilusan para sa inaasam na reporma.Hunyo 5. Noong 1887. España na malayo sa kanyang mga pamilya. sundalo. Sinulat niya ang "Fray Botod" upang tuligsain ang mga kasamaan ng mga pari na siyang ikinagalit ng mga ito. pumunta siya ng Europa at pumasok sa Central University of Madrid kung saan siya nagtapos ng medisina noong 1889. 1866 sa Binondo. Del Pilar. Siya ang . Tinulungan niya si Lopez Jaena sa pagtatatag ng La Solidaridad sa Barcelona noong 12 Pebrero 1889. siya rin ang naihalal na kalihim. Hugo Ilagan at Escolastico Salandanan sa Maynila. makabayan. Siya ay dinapuan ng tuberkulosis at namatay noong Hunyo 4.niya ang kalayaan ng mga Pilipinas sa pamamagitan ng kanyang pluma o pagsusulat. Nagtapos si Ponce ng kanyang sekondarya na edukasyon sa pribadong paaralan ng Juan Evangelista. Sa España. Ipinanganak siya sa Maynila noong ika-29 ng Oktubre. Mariano Ponce Ipinanganak siya noong 23 Marso 1863 sa Baliuag. siya ay pumasok sa Kolehiyo ng San Juan de Letran kung saan niya natamo ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1885. 1856. 1866 . 1899) ay nakakabatang kapatid ni Juan Luna." Ito ay palihim na dinadala sa Pilipinas sa lenguaheng Tagalog at binabasa ng mga rebolusyunista. 1896 sa Barcelona. Graciano Lopez Jaena. pinalitan niya si Graciano Lopez Jaena bilang editor ng diyaryong "La Solidaridad. Noong 1882. at iba pang mga bayani. Marcelo H. siya ay lumipat sa Unibersidad ng Santo Tomas upang mag-aral ng medisina. si del Pilar ay naging editor ng pahayagang "Diaryong Tagalog" kung saan kinontra niya ang ang pagpapalakad ng mga Kastila sa ating gobyerno at ang di magandang pagtrato sa mga mamamayang Pilipino. Tumakas siya patungon Espanya noong 1879 at pumasok sa Unibersidad ng Valencia at kumuha ng medisina. binatikos niya ang mga paring Espanyol sa pamamagitan ng kanyang articulong "Dasalan at Tuksuhan" at "Kalingat kayo. Pagkatapos. ang kanyang alyas sa panunulat. Antonio Luna Si Antonio Luna (Oktubre 29. isang samahan ng mga liberal na Espanyol at Filipino na tumutulong sa kilusang Propaganda. Siya ay nagtapos ng Pilosopiya sa seminaryo ng Jaro sa ilalim ng mga paring Paulista. Maynila. Noong 1889 siya ay naging patnugot ng "La Solidaridad" subalit namatay sa sakit na tuberkulosis noong Enero 20. kung saan. Matapos. Iloilo City noong Disyembre 17." ang pinabibig ng mga propagandistang nagtatrabaho para sa reporma ng mga Pilipino. Kasama sina Jose Rizal. Gamit ang pangalan PLARIDEL. Bulakan at panganay sa pitong anak nina Mariano Ponce at Maria Collantes de Los Santos. Siya ang namuno sa seksyon ng Panitikan ng Asosacion HispanoFilipina.

1899 sa Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Subalit ito ay mahigpit na tinutulan ng mga tao sapagkat nais nilang ipaglaban ang tunay na kalayaan ng bansang Pilipinas. Kumuha rin siya ng kursong parmasyutika sa Unibersidad ng Santo Tomas at nakamit niya ang kanyang lisensya sa kursong ito sa Unibersidad de Barcelona. Belhika. Isa sa kanyang madugong pakikipaglaban ay naganap sa La Loma na kung saan ay napatay si Major Jose Torres Bugallon. binaril siya ng mga sundalo ni Aguinaldo na inihingi niyang bigyan ng disiplina. Dahil sa hinalang siya ay isa sa mga teroristang laban sa pamahalaan. napagtagumpayan niyang maalis ang monopolyo sa Tabako sa bansang Pilipinas. Hinirang siyang direktor ng digmaan at tagapamahalang heneral ng Hukbong Rebolusyonaryo. Siya ay nagtapos ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila. Nagtapos siya ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila noong 1883 sa murang edad na 15. Ayon sa kanya. Marami pang ibang pinuno ng kalaban ang nagapi ni Heneral Luna ngunit dumating ang isang pagkakataon na sila ay natalo at ito ay naganap sa Caloocan. Siya ay nagkamit ng karangalan sa kanyang pagtatapos. Pedro Paterno Si Pedro Alejandro Paterno ay isinilang noong ika-27 ng Pebrero. siya ang kauna-unahang Pilipino na sumulat ng isang opera sa wikang Pilipino. Sa propesyon ay isa siyang parmasyotiko.bunsong anak nina Joacquin Luna at Laureana Novicio. dahil sa Espanyol ay kulang-kulang ng isang daang taong may pagkakaugnayan sa Pilipinas. sang Sandugong Panaginip. Noong 1882. Siya ay ginawang kabahagi ng sandatahang lakas laban sa mga Amerikano. Sa pagkamatay ni Antonio Luna nawalan ng isang dakilang kawal at pinuno ng rebolusyon ang Unang Republika ng Pilipinas. si Antonio'y mahigpit magparusa. Siya ay isa sa mga Pilipinong propagandista sa Espanya. Pagbalik niya sa Pilipinas. Nilikha rin niya ang mga aklat na tula . Nang siya ay makalaya.Habang nasa loob ng simbahan ng Cabanatuan. pagkatapos ay lumipat siya sa Unibersidad Central ng Madrid na kung saan naman ay nagtapos niya ang pagkadalubhasa sa batas noong 1880. dinakip siya ng mga maykapangyarihang Kastila. Siya ay isa sa 13 anak ng nakaririwasang mag-asawa na sina Don Maximo Paterno at Donya Carmen de Vera Ignacio. Ipinagpatuloy pa rin niya ang pag-aaral sa Unibersidad de Salamanca. Bilang makataa. Ang pagsusulat ang kanyang libangan. sumapi siya sa rebolusyonaryong pamahalaan ni Emilio Aguinaldo. nag-aral siya ng iba't ibang paraan ng pakikipaglaban sa Ghent. Siya ay tinaguriang tagapamagitan sa mga Kastila at Pilipino upang makamit ang mapayapang pakikitungo sa mga Kastila. Nagtungo siya roon sa pagtupad sa isang ipinalalagay na pagtawag ni Heneral Aguinaldo upang dumalo sa isang pulong. Bilang isang sundalo. Iniakda niya ang El Nomatozario del Paerdismo na nalathala sa Madrid noong 1893. Sa simula pa'y isa siyang tagpagtaguyod ng paghingi ng reporma sa mapayapang pamamaraan. Dito niya kinuha ang mga kursong Pilosopiya at Teolohiya. pinagsumikapan niyang maipailalim sa isang disiplina ang mga tauhan sa Batalyon ng Kabite. Natagpuan ni Heneral Luna ang kanyang kamatayan noong ika-8 ng Hunyo. Sa panahon ng pakikipagdigmaan. 1858. Siya ang nagtatag ng La Independencia at nagpapadala rin siya ng mga lathalain sa ibang pahayagan. Natapos din siya sa pagkakadalubhasa sa parmasyutika sa Ghent. nilitis at ikinulong ng mga Kastila. Ito ang kanyang pinakamalaking naiambag niya sa literaturang pang-medisina.

niyaóng iká 17 ng Mayo ng taóng 1857. Buan ng mga bulaklák palibhasà ang kanyáng isinilang. Ang «Diariong Tagalog» ay siyáng tanging tagapamanság ng mga mithiin sa isáng bagong pángaraping kahilihili at sa Páhayagáng itó ilinathalà ng Dakilang Tagalog. Nang bumagsak sa kamay ng mga kaaway ang Malolos. gaya ng karaniwang tawag sa kanyá. Si Pedro Paterno ay nahalal na kinatawan ng Unand Distrito ng Laguna para sa Unang Asemblea ng Pilipinas noong Oktubre 16. 1911 sa sakit na kolera. pa na nitóng «Pagdiriwang sa ikaapat na raáng taóng pagkakátuklás sa Pilipinas» ay pawang galing sa kanyáng utak. ang pagkakaroón ng sariling Bangko. TALAMBUHAY NI PASCUAL POBLETE Ang pagúukulan na n ngayón nitóng iláng katagâ ay anák ng makasaysayang Naic. Ang Monumento kay Rizal sa Luneta. Buhat sa Páhayagáng yaón niyá binukò ang pagkakaroón dito sa Pilipinas ng isáng Páhayagáng dalawang wikà: Kas là at Tagalog at salamat sa pasisimunò ng dakilang Marcelo H. Subalit ikinagalit ng mga Amerikano ang pagbabandera sa larawan ni Presidente Aguinaldo at ipinakumpiska ang mga ito. 1907. «Walâ ng taong gaya niyá marahil anáng Taliba niyaóng iká 7 ng Pebrero ng 1921 saganangsaganà sa isip ng sarisaring akalà at balak. Ipinanganák si mang Pascual. 1898. Siya ay namatay sa edad na 53 noong Marso 11. maging sa mga kilusán sa kapamayanán at magíng sa náuukol sa sariling wikà.» Isáng katotohanang hindî matátawaran na ang lahát halos ng malalakíng kilusán sa pagunlád ng Pilipinas ay may kinálaman ang a ng si mang Pascual.na Sampaguitas y Poesias Varias at Poesias Lyricas y Dramaticas. ang pagtatatag ng pangka ng independista. lalò na sa a ng Pámahayagán na máituturing na si Poblete ay amá nitó sa paglalaganap rito sa a ng lupían. siya ay sumanib kung kaya'y isa siya sa naging prominenteng tao noong ihayag ang Unang Republika ng Pilipinas. ang pagpapadalá ng mga pensionado sa América at marami pang balak diyáng ngayó'y isá nang katotohanan. ang . del Pilar ay i natag ang Páhayagáng «Diariong Tagalog» niyaóng 1882. iminungkahi ni Paterno ang pakikipagsundo ng mga Pilipino at Amerikano. si Gat Rizal. sampuóng taóng sinkád. lalawigan ng Kabite. Siya ang namumuno sa tuwing magkakaroon ng pagpupulong at palagi niyang pinaiiral ang mapayapang diplomasya upang magkaroon ng maayos na pag-uusap sa iba't ibang partido politikal. Siya ay hinirang na Pangulo ng Kongreso sa Malolos noong Setyembre 15. na kung saán nagpasimulâ ng paghahasík ng mga binhíng mapapakinabang na bagá mang dî kinálugdán ng mga kas là ng panahóng yaón ay nagtamó namán ng pagkakaligà ng mga kababayan natin. Ang kanyáng unang tudlíng na pambukás sa pusò ng a ng bayan ay ilinathalà niyá sa «La Oceanià Española» niyaóng taóng 1879 nang kasalukuyan pa lamang siyáng tumátahak sa gulang na 22 taón. Nagsagawa siya ng dalawang araw na kapistahan (Hulyo 28 at Hulyo 29) na kung saan ay isa sa mga pangunahing pandangal ay si Heneral Arthur MacArthur at ilang opisyal ng Taft Commission. niyáng lalawigang nagiingat ng mga kilusáng pawang tungo sa ikaúunlád at ika mawà ng bayan na n sa kapangyarihang banyagang nakasásakop. At waláng kilusáng nábabago nang dî siyá kahalò. kayá't ang kanyáng diwà ay namúmulaklák din namán sa saganang mga likhâ na pawang ngayó'y pinakíkinabangan na ng kanyáng mga kababayan. Noong himagsikan. iká 2 ng Mayo. at sa Páhayagáng itó ay naglingkód siyá hanggang sumapit ang taóng 1889.

ay nagipò ang tatlóng dáanang taóng kaalipinán at niyaóng 1889 na mulíng magbalík sa lupang sarili. sa kanyáng banayad na kilos ay nagbúbukás ng landás sa lahát ng dako at ginigipò ang sino mang sa kanyáng paglakad ay sumagabal. at sa dahong Tagalog nitó sumulat at naglaganap ng mga bagong tánawin sa a ng bukas noón. siníng at hanap buhay. si mang Pascual ay naging isáng talà na lubháng maningníng. si mang Pascual. Manuel Artigas y Cuerva. Nagíng tagapangasiwà ng «Revista Popular» at mánunulat din namán dito. at niyaóng iká 11 ng gayón ding buan ng 1893 ay lumuwál sa maliwanag ang isá pang Páhayagáng kanyá ring likhâ na pinamagatáng «El Hogar» at nagíng katulong ng balitang «Pliegong Tagalog» na nagbábanság ng lalong maháhalagáng pagbaka sa a ng mga kaaway.» I natag din namán niyá ang «El Bello Sexo» niyaóng Enero ng 1891. ay nagíng mánunulat ng «El Progreso» nagíng katulong sa «El Pais» at sa Páhayagáng pilipino roón na may pamagát na «Revista de Ultramar» na ilinathalà sa kakas laan ng kilalang «bibliógrafo» na si G. at dito rin namán nangagsilapì ng pagtataguyod ng dakilang adhikâ. na kanyáng ipinalimbág at linagdaán ng pamagát na López Blás Hucapte (Pascual H. nang dî mán siyá nápansín ng mga kaaway ng a ng kasarinlán. Poblete). at sa katotohanan. at hinandulong ang máningning (artista) na may hawak noón. ay naglathalà ng isáng bagong Pahayagáng pinamagatáng «El Grito del Pueblo» at «Ang Kapa d ng Bayan» na tumagál hanggáng taóng 1907 at sunódsunód na i natag ang «Rizal». kayá't ang a ng Plaridel ay kinatulong din namán niyá rito sa paglalathalà ng mga tudling na may kinálaman sa mga babae at sa mga Páaraláng bayan. ang pinakamaraming mairugin sa sariling kalayaan. «Aurora» at «Filipinas» mga lingguhang nápabanság din. gaya ng pinatútunayan ng mga katagáng itó na kanyáng ilinathalà niyóng iká 12 ng Hunyo ng 1892: «Magánglalapì tayóng nagangkakaisá sa usapíng sarili at bakahin na n ang mga kabalbalán at paghihinalà niyaóng mga nagnánasang ang lalawigang kas lang itó ay «maging kutang lumà ng matandáng kaugalian». Nang siyá ay ipatapon sa Espanya. Waláng alinlangang ma yák na ang «El Resumen» ay siyáng naglagáy ng ma bay na sáligan ng a ng paghíhimagsík. Sa pagkámandudulá. sapagká't nagawâ niyáng makapaghandóg ng mga kalugódlugód na tudlíng na tumátawag sa pintuan ng diwà ng kanyáng mga kalahì. Poblete. Jose Rizal El Concejo de los Dioses. siyá ang may akdâ ng Dr. at sinambilat na waláng patumanggâ ang tatlóng . Nápakamahimalâ ang pagunlád ng a ng bayan ng mga panahóng ito na sa isáng igláp lamang halos. ang marilág na si Pascual H. sa Páhayagáng itó náipakilala ni Poblete ang kanyáng katusuhang manlinláng sa mga nakaabáng na talibà ng «Censura». Nagíng mánunulat at tagapaghulog sa ibáng wikà ng Páhayagáng «Revista Católica de Filipinas» at ng «Patnubay ng Católico» at isá rin sa nangagtatag nitó at masugid na tagapaglaganap ng mga karunungan. at sa pagtatanghál ng kanyáng Ang Pagibig sa Tinubuang Lupa (El amor Patrio) ay sinagasà sa tanghalan ng nasirang si kapitáng Lara ng Policía dito sa Maynilà ang tagpô na pinagtátanghalán ng a ng kaakitakit at pinagpalang watawat.kanyáng «Amor Patrio». na ngayó'y tinatamasa na. na kanyáng pinaglathalaan ng lalò niyáng mapapakinabang na mga tudlíng tungkól sa mga karaniwang karunungan na dagliang naisásagawa sa bahay. at dî man nilá nágugunitâ na ang dî mapigilang pagunlád. kayá't sa kaun ng naíimpók na salapî sa kanyáng mga Páhayagán ay panibago na namang minunakalà ang isáng malayang Páhayagán na pinamagatang «El Resumen». ang Páhayagáng yaón ay munakalà niyá. at pagkatapos ay ang revista «Cervantes». At pinápalad mandín sa anyayang yaón ng mabu ng Talà.

. hanggáng sa mga unang araw ng Enero ng 1897.Náriyan ang isáng maningníng na huwaran ng mga nagsísisiból. Sa kanyáng pangarawaraw na talâ ay nábabasa ang gayari: «Sa loób ng 37 araw na aming ipinaglayág ay natátalian akó ng abot siko». at si Poblete ay kagyát ipinadakíp at ilinulan sa bapor «Manila» upáng ibilanggô sa Seuta. ay sumibol ang lalong kawiliwiling simoy na makayayakag sa inyó na siyá ay uliranín tuwî na. «Buhay ni San Isidro Labrador».. na naáakibatan ng mga pulís at ihinaráp siyá sa tanggapan ng Henerál Otis.Kung isáng araw ay makasapit kayo sa Libingan sa Hilagà at ang bantayog kay Poblete ay inyóng mákita. Hindî pa mandín nanghihinawà ang diwang yaón na mapaglikhà at niyaóng iká 30 ng Disyembre ng taóng 1913 ay pinaluwál sa maliwanag ang «Día Filipino» na kung saán nápalathalà ang mga waláng kamatayang bunga ng pani k ng a ng dakilang Rizal. «Lucrecia Tricip no» at ibá pang lubháng maraming mátutukoy. itinatag at pinaglaganapan ng kanyáng mga kaisipán ay máidaragdág ang mga katháng sumusunód: «Pagsisiyam sa Nuestra Señora de Loreto». «Buhay ni San Vicente de Ferrer» (hango sa Flos sanctorum ni P. con la voluntad y con la acción. Sa kanyáng alabók nawâ. y ha hecho por su Patria obra fecunda con el pensamiento y con la pluma. nangagputós ng luksâ ang boóng bayanang matalino at sampuô ng mga kas lang da ng mga kaaway ay nangagsiluhà rin gaya ng lathalà ng «El Mercan l» na anyá: «Era un gran talento y un enorme trabajador. Kinákailangan ang isáng ka gasán ng loób na di karaniwan upáng ang mabu ng gawà ay máipatuloy nang mga panahóng yaón. ay ilinathalà pa rin ng kanyáng mayamang diwà ang «La Exposición Oriental de Filipinas». kayá't dî rin namán náligtaán ng mga kaaway na n. Itó'y nangyari isáng tanghaling mainit ng Pebrero. Gaya ng dapat mangyari si Poblete ay hindî tumakwíl sa pagnanasang magsarilí ang a ng bayan gaya ng pinatútunayan ng lahát niyáng lathalà. ang waláng pagál na manlilikhâ at diwang waláng sawà sa pagmumunukalà ng ágarang ikatutubós ng Bayang Tinubuan. laging patuloy na animo ay waláng panganib. Rivadeneira) «Uliran ng Kabaitan» ó Buhay ni Patricio Horacio. at si mang Pascual ay dinakíp na gaya ng isáng sálarín dahilán sa kanyáng «Pagibig sa Tinubuang Lupà» na i nátanghál at kinagiliwan ng madlâ. ay alalahaning ang mga labíng doó'y nálilibíng ay ang labí ng isáng tapát na anák ng Tinubuang Lupà.kulay na kumatawán sa a ng kabansaán. Talagáng ang magigi ng ay dî nátatahimik at kayakap na lagì ng mga ka isan. Si la justicia fuese moneda corriente en el mundo esta desgracia promovería un duelo nacional». nagalog ang «Noli Me tangere» at «Filibusterismo» ni Dr. sanhíng ang lahát halos ng Páhayagán ay parang ginimbál sa dî ináantabayanang pangyayari. nang ang unang hiyáw ng layà ay saliwán na ng mga hagunót ng punglô sa Balintawák.Pinagúukulan ngâ namin ng mun ng ulat na itó ang amá ng Pahayagan sa Pilipinas. Sa lubháng maraming Páhayagáng kanyáng linikhâ. sinulat ang «Patnubay ng Pagsintá» . ang «Crédito Agricola» at «El Oriente» mga Páhayagáng kinálulanan ng kanyáng mga waláng pagál na pagwawarì hanggáng sa ang kamatayan na dî man nágugunitâ ay dumalaw sa kanyáng táhanan upáng ulilahin ang labingdalawáng anák at isáng banyagang aliw at kasayahan. at si Poblete ay dî nabalino mun k man. Rizal. . niyaóng gabíng yaón ay nahak na naglálakád ang mga lansangan dito sa Maynilà. At dî pa sukat ang lahát ng nábanggít. ikalimáng araw ng taóng 1921. na mulíng nanúnumbalik sa pinanggalingan.

Noong 1889 ay itinayo niya ang kauna-unahang pahayagan sa isang dayalekto. Nabilanggo si de los Reyes dahil sa pag-aaklas laban sa mga itinayong establisimyento na pangkalakalan ng mga Amerikano. ang El Ilocano. Sinuportahan ni de los Reyes ang sariling pagaaral habang nagsusulat para sa maraming pahayagan sa Maynila. kasaysayan at paleograpiya sa Unibersidad ng Santo Tomas. Malabon at Zambales. . mekaniko at iba pang mgamanggagawa.Siyá ay isáng mabu ng amá. siyá ay isáng mámamayáng kahilihili Isabelo de los Reyes Isinilang si de los Reyes noong ika-7 ng Hulyo 1864 sa Vigan. Nagtapos siya ng kurso sa Sining sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng kurso sa batas.Naglingkod din siya sa gobyerno sa loob ng apat na taon bilang tagapayo ng Ministry of Foreign Affairs. Pagkaraan ng dalawang buwan ay nagsulat si de los Reyes ng mga alamat tungkol sa Ilocos. at higít sa lahát ng itó. tapát na asawa at mabu ng anák. Ilan sa mga naging miyembro ng pederasyon ay mga tagalimbag. Noong Agosto 1902 ay isinagawa ang unang pag-aaklas ng pederasyon sa paghingi ng mas mataas na suweldo para sa mga manggagawa na naging dahilan ng pagkabilanggo ni de los Reyes. Iniukol ni de los Reyes ang nalalabing mga taon ng kanyang buhay sa pagsusulat ng para sa Simbahan ng Aglipayan at pagsisilbi bilang obispo. Lumaya siya pagkaraan ng ilang taon at naging kasapi ng Philippine Assembly. isang konsehal ng Maynila mula 1912 hanggang 1919 at senador ng unang distrito ng Maynila mula 1922 hanggang 1928. Pinangunahan niya ang unang unyon para sa mga manggagawa noong 1901 na tinawag na Union de Litograficos y Impresores de Filipinas. sa mag-asawang Elias de los Reyes at Leona Florentino. Ilocos Sur. nagkamit si de los Reyes ng medalyang pilak para sa kanyang akda na El folk-lore Filipino sa Exposicion Filipina na ginanap sa Madrid. Noong 1887. Noong taong 1902 ay itinatag ni de los Reyes ang Philippine Independent Church bilang pagsalungat ng Simbahang Romano Katoliko at pinili ang kanyang kapwa Ilokano na si Gregorio Aglipay bilang una nitong obispo. Nang inlipat ang pangangalaga ng Pilipinas mula sa mga Espanyol sa mga Amerikano ay nagsimulang magsulat si de los Reyes ukol sa kanyang pagsalungat dito. Inorganisa din niya ang unang pederasyon sa paggawa noong 1902 na tinawag na Obrera Democratica Filipina. Bilang peryodista ay nagsulat siya tungkol sa mga pang-aabuso ng simbahan at gobyerno.

Sa gitna ng rebolusyon. kinasuhan si Bonifacio ng sedisyon at pagtataksil. Dito rin niya nakilala si Gregoria de Jesus na tinawag niyang Lakambini. hindi pa rin natatagpuan ang labi niya. at ilang mangagawa . Nang sinubukan ng mga miyembro ng lupon ng mga Magdalo na kuwistiyunin ang kakayahan ni Andrés Bonifacio. 1897) ay siyang namuno sa rebolusyon ng Pilipinas laban sa Espanya. Hanggang ngayon. sumapi siya kasama ni Apolinario Mabini.Mga mang-hihimagsik ang pagtatag ng Katipunan sa Calle Azcarraga (ngayon ay Avenida Claro M. Siya ay isinilang noong ika-30 ng Nobyembre. matapos dakpin at ipatapon si Dr. na di naglaon ay naging sentro ng hukbong Pilipinong mapanghimagsik. Sa pagtatag ng Katipunan. Siya ay nagsimulang mag-aral sa paaralan ni Don Guillermo Osmeña sa Melsic subalit siya'y maagang nahinto sa pag-aaral. Dahil dito. sa maliit na baryo ng Pugad Lawin (ngayo'y Bahay Toro. 1896. kinilala si Andres Bonifacio bilang "Ama ng Rebolusyon" sa Pilipinas. Nagtrabaho din siya bilang clerk. Lungsod Quezon) sa Balintawak ay tinipon nya ang mga Katipunero at isa isa'y pinunit ang kanilang mga cedula. Si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa Katipunan ay may isang layunin na marahil ay siyang naging dahilan upang ang kanilang pakikidigma ay maging matagumpay. Naging tindero siya ng ratan at pamaypay na gawa sa papel de japon. "Supremo" ang kanyang titulo at di naglaon nang itinatag niya ang Pamahalang Mapaghimagsik ay tinawag siyang "Pangulong Hari ng Katagalugan". Cavite. Nahilig siyang basahin ang mga nobela ni Jose Rizal at nang itinatag ang La Liga Filipina. ang unang rebolusyon sa Asya na lumaban sa pananakop ng mga bansang imperyalista sa Europa. 1863 sa Tundo. Ang kanyang magulang ay sina Santiago Bonifacio at Catalia de Castro. sa kahilingan ng mga Katipunerong Magdalo na ang lumahok ay mula sa Cavite lamang. sales agent at bodegista (warehouseman). Nanalo sa pagkapangulo si Emilio Aguinaldo. isang lihim na kapisanang mapanghimagsik. marunong siyang bumasa at sumulat. Siya rin ay nagnais na magbangon ng pamahalaang malaya na naging daan upang kanyang maitatag ang Katipunan na kakatawan sa himagsikan at upang maging wasto at panatag sa kanyang itinatag. isang halalan ang naganap sa Tejeros. Ladislao Diwa. 1897 malapit sa Bundok Nagpatong (o Bundok Buntis). Deodato Arellano (bayaw ni Marcelo H. Ipinahuli at ipinapatay ni Aguinaldo sa kanyang mga tauhan. Jose Rizal sa Dapitan. Kasama ni Bonifacio ay sina Valentin Diaz. Siya ay may diwa ng paghihimagsik. Teodoro Plata (bayaw ni Bonifacio). Recto) malapit sa Calle Candelaria (ngayon ay Kalye Elcano). Lider ng Katipunang Magdalo at ang Supremo ay naihalal sa mababang posisyong Tagapangasiwa ng Panloob (Interior Director). Iniutos ang pagbaril kay Bonifacio kasama ang kanyang kapatid na lalaki na si Procopio Bonifacio noong ika-10 ng Mayo.Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan" (KKK). at dalubhasa na rin sa pagsasalita sa wikang Kastila. Noong 1892. Sa Katipunan. Naulila sa magulang nang maaaga sa edad na 14. idineklara ni Bonifacio na walang bisa ang naganap na eleksyon dahilan sa pandaraya sa botohan ng mga Magdalo. Bagamat mahirap ay mahilig bumasa at sumulat ng mga bagay na may kabuluhan lalo na kung ito ay tungkol sa himagsikan at digmaan. Noong Agosto 23. Bagamat siya'y nahinto sa pag-aaral. Project 8.B. del Pilar). 1863 Mayo 10. Iniutos kay Mariano Noriel na ibigay ang hatol sa isang selyadong sobre kay Lazaro Makapagal. Andres Bonifacio Si Andrés Bonifacio (Nobyembre 30. Maynila. itinatag ni Bonifacio ang Katipunan o kilala rin bilang "Kataastasan.

nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". Tanauan. Sa Maynila noong 1881. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. scholarship na nagbigay-daan upang makapagaral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Nang mamatay si Bonifacio. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. Noong taong 1896 naman. Dahil sa kahirapan. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Noong 1893. Maynila. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo.Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. Ang artikulo niyang El Simil Siya ay isinilang noong Disyembre 15. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. Maynila. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Apolinario Mabini Si Apolinario Mabini (1864-1903). kilala bilang Dakilang Paralitiko at Utak ng Rebolusyon. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. 1899 sa edad na 23. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. ay pangalawa sa walong anak nina Inocencio Mabini at Dionisia Maranan. Noong siya ay bata pa. Si Emilio ay nagaral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Batangas. Sa edad na 19. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. 1875 sa Trozo. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. nakamit niya ang isang partial . nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. sa baryo Talaga. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Laguna. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898.

Pangasinan. si Jose Palma ay kumatha ng mga lirikong tula at pinahanga ang marami sa pamamagitan ng pagpapalimbag ng isang aklat ng mga tula noong siya y labimpitong taong gulang pa lamang. Kahit bata pa sa Ateneo. sa Kastila. Ang ambag niya sa panitikang Pilipino. ang mahina niyang katawan ay hindi mailaban sa higpit at hirap ng buhay sundalo. Ang Filipinas na sinulat ni Palma noong buwan ng Agosto.Siya ay isinilang sa Tondo. ay nalimbag sa unang pagkakataon sa pahayagang La Independencia noong Setyembre. tinipon sa isang aklat na pinamagatang Melancolicas (Mga Panimdim) ay inilathala ng kanyang kapatid ng panahon na ng Amerikano. Sinusulat niya ang mga titik na ito habang ang pulutong ng kawal na kinabibilangan niya ay nakahimpil sa Bautista. Nakilala siya sa kanyang tulang Filipinas na siyang pinaghanguan ng mga titik na inilapat sa tugtuging nilikha ni Julian Felipe bilang tugon sa kahilingan ni Heneral Emilio Aguinaldo kay Julian Felipe na gumawa si Felipe ng isang tugtuging martsa. si Jose ay tahimik at mahiyain subalit emosyonal at romantiko. 1899. Nagkaroon siya ng pitak na Vida Manileija sa pahayagang El Renacimiento. kaya t ginugol niya ang kaniyang panahon sa panlilimbag sa mga kawal na manghihimagsik sa pamamagitan ng kaniyang mga kuniman. sa gulang na 39 dahil sa kolera. La Patria. Maaga siyang binawian ng buhay sa edad na 30 noong Pebrero 12. ang mga titik ng Pambansang Awit ng Pilipinas.Ang kanyang mga tulang madamdamin na sa ngayon ay mahalagang bahagi ng ating panitikan ay tinipon at ipinalimbag ng kanyang kapatid na si Dr. Siya ay kapatid ni Rafael Palma na naging pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas.Ang kanyang talambuhay na sinulat niya sa anyo ng tula ay may pamagat na Iluciones Marcitas (1893). Namatay si Mabini noong 13 Mayo 1903. si Gregorio del Pilar na naging pinakabatang heneral ng mga hukbong manghihimagsik. Ayon sa kanyang kapatid na si Dr. Siya ay naging tanyag sa pagsulat niya ng Filipinas. 1876. 1899. Rafael Palma. Nakatagpo ni Jose Palma noong nag-aaral siya sa Ateneo de Manila. Rafael Palma. Ang kanyang mga tula.de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. Ang kanilang mga magulang ay sina Hermogenes Palma at Hilaria Velasquez. Sumulat din siya ng mga tula at artikulo sa mga pahayagang El Comercio. na naging titik ng pambansang awit ng Pilipinas. Ang mga letra ni Palma ay bihira nang awitin ngayon sapagka t ang salin sa Ingles at Tagalog ang siyang lalong gamitin. La Union. at Revista Catolica. Noong ikalawang bahagi ng labanan sa pakikipaglaban sa mga Amerikano para makamit ang kalayaan ay nakasama siya sa editorial staff ng noo'y popular na pahayagang La Independencia. Sumama sa himagsikan noong ito y maging laban sa mga Amerikano.Ang mga kundiman ni Jose Palma ay punung-puno ng damdamin ng pag-ibig. Sa tulang ito ay idinaing niya nang paulit-ulit ang matindi niyang pagdaramdam sa kaisa-isang babaing kanyang minahal na si Florentina Arellano. Al Album Muerto. Dito niya napatunayan na higit siyang isang manunulat kaysa isang kawal. 190 . naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Nguni t kahit taglay niya ang damdamin at sigla ng paghihimagsik. Ang kanyang pag-aaral ay naantala nang maganap ang Unang Sigaw sa Balintawak noong Agosto. Ito ang naging hanapbuhay niya. Habang nasa Guam. Filipinas Por Rizal Al Martir Filipino at La Ultima Vision. 1896.Ang iba pang mga tulang makabayan ni Palma na nasulat ay Rizal en la Capilla. Maynila noong ika-6 ng Hunyo. Ang isa sa mga pinakamadamdaming tula ni Jose Palma ay ang tulang De Mi Jardin (Mula sa Aking Hardin). Jose Palma Si Jose Palma ay isang makata at sundalong Pilipino. Dahil sa pag-ibig sa bayan ay sumama siya sa pangkat ni Koronel Rosendo Limon at nakipaglaban sa ilalim ni Heneral Servillano Aquino. La Moda Filipina. Pagkatapos ng Digmaang Pilipino-Amerikano noong 1902 ay nagpatuloy siya sa pagsusulat.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->