Sanaysay

Kahulugan at Bahagi 1. Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda. 2. Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla ay ³nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay.´ Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kurukuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu. 3. Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito, sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. 4. Ayon sa Tuklas 3 (Libro sa Filipino): Ang sanaysay ay isang akdang pampanitikan na nasa anyong tuluyan. Ito ay ang paglalahad ng matalinong opinyon ng sumulat/may-akda, base sa kanyang: a. Damdamin b. Karanasan c. Kaalaman d. Haka-haka/Opinyon Anumang bagay ay maaaring paksain sa pagsulat ng sanaysay. 5. Ayon sa Diksyunaryo: Ang sanaysay ay may natatanging paksa na hight na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda; pagtataglay ng paniniwala, pananaw at kaisipan ng sumulat 6. Ayon kay Dr. Samuel Johnson: Ang sanaysay ay isang malayang igpaw ng pag-iisip. 7. Ayon kay Alejandro Abadilla Ang sanaysay ay ang pagsasalaysay ng isang sanay o nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay 8. Ayon kay Genovera E. Matute
Page 1 of 13

nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan. kuru-kuru. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Pormal ± sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay . Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang.mga karanasan .sanaysay na tinatawag din na impersonal kung ito'y maimpormasyon. Ang tono nito ay seryoso. kaya magaan at madaling maintindihan.at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. magbigay kaalaman o magturo. Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng mayakda ang pananaw. Pampanitikan kasi kaya makahulugan.Ang sanaysay ay ang pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan. at walang halong pagbibiro. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. Pormal o Maanyo Ang sanaysay na pormal o maanyo . ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig . matalinhaga . pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa. Impormal o Di-pormal Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-aliw. Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay. palagay at ng kasiyahan ng sumusulat upang umaliw. Dalawang uri ng sanaysay 1.Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan. at matayutay. Di-Pormal ± sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. paintelektuwal. Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Page 2 of 13 . inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos 2. pangaraw-araw at personal. karaniwan.

d) Sipi .1.2.4. higit na mabuting gumamit ng simple. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda.Isang tanong na tinatanong ang nagbabasa para hanapin ang sagot sa sanaysay at para isipin niya. pinakamahalagang talata sa isang sulatin dahil dito nakasalalay ang tagumpay o kabiguan ng akda 1. 1.Isang kopya o copy galing sa ibang mga literaturang gawa gaya ng libro. nakakaganyak. at iba pang sanaysay. Ito ay dapat nakakakuha ng attention ng bumabasa para basahin niya ang natitirang bahagi ng sanaysay. nakakapukaw. nakakahatak ng kuryusidad 1. Panimula o Simula (Introduction) 1. artikulo.5. c) Paglalarawan . 3.3.Inuuna ang pinakamahalagang impormasyon hanggang sa mga maliliit na detalye (inverted pyramid) b) Tanong na Retorikal . pinakamukha ng sulatin 1. Tatllong (3) Bahagi ng Sanaysay 1.Pagbibigay linaw at "descriptions" sa paksa. Tema at Nilalaman ± anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura ± ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. Page 3 of 13 . ang maayos at lohikal na pagkasunud-sunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo ± ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. ± Ito ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pasaklaw na Pahayag . ± Ito ang unang sinusulat sa isang sanaysay.Sangkap ng Sanaysay 1. kailangang kaakit-akit. natural at matapat na mga pahayag 2.

agad matatagpuan ang bawat kasagutan sa mga katanungang Ano? Sino? Bakit? Saan? Kailan? at Bakit? Halimbawa: Isang binatang gurong dumalo sa kaarawan ng kanyang kaibigan ang brutal na pinatay makaraang saksakin ng apatnapu¶t pitong beses ng apat na estudyanteng nainis sa ginawang pagbati ng una kamakailan sa Santo Tomas. b.Isang kasibahan o salawikain na makakapagbigay ng maikling explanasyon ng iyong sanaysay.karaniwang makikita sa sa araw-araw na binabasang mga balita bilang pamamatnubay . f) Kasabihan .Isang pangungusap na makakakuha ng atensyon ng nagbabasa. Batangas. Tanong na Retorikal Halimbawa: Madalas na marinig natin ang ang pagtatalo tungkol sa kabataan ng kahapon at ng kasalukuyan.agad . Ang suliranin ay ³Higit na magaling ang kabataan noon kaysa kabataan ngayon.Isang explanasyon ng iyong sanaysay. Sipi Halimbawa: Si Rizal ay nagsabi sa pamamagitan ng bibig ni Isagani sa ³El Filibusterismo´ ng ganito: ³ Kung ako¶y magkaroon na ng ganyang mga uban.e) Makatawag Pansing Pangungusap . g) Salaysay . Pasaklaw na Pahayag . Ginoo. Nahahati sa dalawang pangkalahatang pangkat ang pagtatalo: ang panig ng kabataan kahapon at ang panig sa kabataan ng kasalukuyan.resulta o kinalabasan muna ang sinasabi bago isa-isahin at pagsunud-sunurin mula sa di-gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga ang mga detalye . Iba t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Panimula: a. at kung sa paglingon ko sa nakalipas ay Page 4 of 13 .´ Sumasang-ayon ka ba? c.

mga malarawan at maaksyong salita ang ginagamit. iba¶t ibang tagpuan ng mga kabataan ang nasaksihan ko: mga babae¶t lalaking nagdudumaling naglalakad na may hawak na mga aklat. para sa mga mamamayang tumulong sa akin upang ako ay mabuhay. e. mga batang nanglilimahid na Ang pagiging walang kibo niya¶y hiwagang nagtutulak ng kariton ng mga basura¶t kalawanging kagamitan. hindi siya masalita. Parang laging napakalalim ng iniisip. Sapagkat nagbibigay-deskripsyon.ito¶y isang mapanggitlang panimula dahil di karaniwang sinasabi o naririnig sa araw-araw ang pamamariralang ginagamit dito. Mapagbigay at maalalahanin siya lagi. Tapat na tapat siyang makisama. ang bawat ubang iyan ay magiging tinik at sa halip na ikarangal ay aking ikahihiya. pinagkakatingihan ng lahat.´ d. sa gayon. Makatawag-pansing Pangungusap .makita kong ang aking ginawa ay para sa aking kapakanan at wala akong ginawa para sa bayang nagbigay sa akin ng lahat. Salawikain o Kasabihan Halimbawa: ³Ang kaibigan ay nagmamahal sa lahat ng panahon at sa oras ng kagipita¶y kapatid na tumutulong. Ginoo. Halimbawa: Masarap ang magmeryenda sa CR! f. mga kabataang lalaking Page 5 of 13 .´ g. Salaysay Halimbawa: Samantalang nakasakay ako sa taksi patungo rito sa inyong paaralan.ginagamit kapag nagtatampok ng tao. Malawak ang kanyang pang-unawa. mga nagtitinda ng sigarilyo at diyaryo. Paglalarawan . Lamang. Halimbawa: Si Rosella yata ang pinakamabait sa klase.

Nakaayos sa paraang simple hanggang kumplikado at vice versa. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 2. Katawan o Gitna 2.4 .1 dito makikita ang mga kaalaman 2. d) Papayak o Pasalimuot . Iba¶t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Katawan/Gitna a. angulo atbp ng isang paksa. b) Paanggulo .Dito nakalagay ang lahat ng iyong mga ideya at pahayag.ayon sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari mulang pinakamatagal hanggang sa pinakakasalukuyan b.nangakatayo sa bangketa. c) Paghahambing . sa isip ko. mga kabataang sumisigaw at may dala-dalang plakard.3 ± Sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. Pakronolohikal .Nakaayos ayon sa panahon ng pangyayari.Pagkukumpara ng dalawang problema. at mga basta¶t naglalakad na tila namasyal lamang at marami pang ganito¶t gayong tagpo ng kabataan at bigla. mga nanonood sa mga bilyaran at iba pang libangan.Pinapakita ang bawat angulo o "side" ng paksa. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pakronolohikal . Paanggulo .2 binubuo ito ng mga talatang kinapapalooban ng mga pangunang kaisipan at mga pantulong o pamunong mga detalyeng maayos maayos ang masuring pagkakauri-uri at pagkakasama-sama at makatwiran ang pagkakahanay-hanay at pagkakasunud-sunod tungo sa malinaw na ikapaliliwanag ng paksa 2.ibinabatay sa personal na masasabi o reaksyon ng bawat tao tungkol sa mga bagay-bagay o isyu tungo sa isang obhektibong paglalagom Page 6 of 13 . naitanong ko: sino kaya sa mga kabataang iyon ang maibibilang sa mga kabataang nag-aangkin ng kamalayang pambansa? 2.

2 ± Dito nakalagay ang iyong pangwakas na salita o ang buod sa sanaysay. Papayak/Pasalimuot -sinisimulan itong iayos sa mga bagay na komplikado kasunod ang mga bagay na simple o vice-versa 3.sa pamamagitan ng pagtitimbang-timbang sa bilang ng reaksyong nakuha. ³Ang kabataan ang pag-asa ng bayan´ ay mapapatunayan na. Paghahambing . d) Pagbubuod . ang konklusyon ay madaling magagawa c.Ang "summary" ng iyong sanaysay. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagwawakas: a. Panlahat na Pahayag Halimbawa: Page 7 of 13 .1 ± nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. Pwede itong isulat sa paraang a) Tuwirang Sinabi . Tuwirang sinabi Halimbawa: Mula ngayon at di na magtatagal ang bukambibig na sabi ni Jose Rizal na.Winawakas ang sanaysay sa pamamagitan ng isang (retorikal na) tanong. Wakas (Konklusyon) 3. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay 3..sa unang seksyon sisimulan muna ang ang pagkakaiba tungo sa ikalawang seksyon na ang mga pagkakapareho naman d.Mensahe ng sanaysay b) Panlahat ng pahayag . b.Pinakaimportanteng detalye ng sanaysay c) Pagtatanong .

isang puhunan na iyon para may makain bukas.Makabuluhan. sa atin. Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay      May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa Page 8 of 13 . napakaliit ng P50.´ c.pinakagamitin sa pagwawakas Halimbawa: Marahil. Kulang pa ngang pambili ng quarter pounder sa Mc Do. Pagtatanong Halimbawa: Ano pa ang ating hinihintay? Magtatamad-tamaran na lamang ba tayo habang buhay? Kailan natin bubuksan ang pinto ng maunlad na kinabukasan? d. Pagbubuod . ang palasak nating kawikaang ³ Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan. Pero sa mga kasama nating manininda. samakatuwid.

Walang alinlangan na alam na natin ngayon na ang paggamit ng tabako ay naging dahilan .at patuloy na nagiging dahilan . ang bilang ng kamatayang ito ay aabot sa 10 milyon bawat taon. Mayo 1997).ng kamatayan at sakit sa malawakang antas. ilang taon na ang nakalipas ng idineklara ang Mayo 31 ng bawat taon bilang World No-Tobacco Day. Page 9 of 13 . Sa mga papaunlad na bansa lamang."WORLD NO-TOBACCO DAY' Mahigit sa apat na dekada na ang nakararaan. "Itigil na paninigarilyo simula ngayon". atake. Mula noon. sakit sa puso. Alam ang bagay na ito ng World Health Organization (WHO). napatunayan na ang tabako ay isang panganib na may kinalaman sa may 25 na sakit kabilang na ang kanser. Karamihan sa mga kamatayang ito ay nagaganap sa mga papaunlad na bansa na ang 48 bahagdan ng kalalakihan at 7 bahagdan ng kababaihan ay naninigarilyo. ang mapanganib na mga epekto ng tabako ay dahilan ng kamatayan ng hindi kukulangin sa 60 milyong tao bawat taon. Ang paggamit ng tabako ay nakarating na sa nakatatakot na proporsyon at walang sinumang tao. nang nagaluntang ang mundo sa isang balitang pang mediko sa posibleng panganib sa kalusugan ng tabako. Kung magpapatuloy ito sa 2020.Iyan ang layunin ng World No-Tobacco Day. Ito ang paraan ng WHO sa panawagan ng lahat ng kasaping bansa na himukin ang mga gumagamit ng tabako na sa isang araw man lamang ay huwag manigarilyo o yumigil na para sa kanyang kabutihan. organisasyon o gobyerno ang makapipigil sa panganib na ito nang nag-iisa. (mula sa Balita. at peptic ulcer.Mga Halimbawa ng Sanaysay Pormal MAYO 31 .

heto ka na naman at sa akin umaaligid.Lamok Ni Nelly V. Kapag nakatalikod ako. Pinabayaan kita. Sumaisip ko na naman ang suliraning bumabagabag sa akin at sa hindi sinasadya'y naging bahagi ka rin ng isipang yaon. Katulad mo ring sumisipsip ng dugo. Nahiga uli ako at nag-isip nang malalim. Maya-maya. Sumambulat ang dugo sa katawan mo. wala na. Ginawa ko ito dahil alam kong mamaya lamang ay sisipsip ka ng dugo sa kanya. Pinilit kitang huliin ngunit hindi ko nagawa. Tinangka kitang huliin ngunit di ko muling nagawa. Nakita kitang aali-aligid sa katawan ng kapatid ko. nagising ako sa katotohanan na ang mga tao palang iyon ay huwad at siyang nagbigay sa akin ng aral ukol sa pakikitungo sa kapwa. kung anu-anong masamang bagay ang sinasabi nila tungkol sa akin na ikinasasakit ng aking kalooban.Di-Pormal Ikaw«. Ganoon din nga pala. Laging maganda ang sinasabi sa akin kapag kaharap ko. nahiga at nagsisimula na sana akong matulog nang maramdaman kong nangati ang aking mukha. Ikaw na isang lamok lamang ay naihambing ko sa mga taong nagbabalatkayo sa kanilang katauhan. bumagon ako at pinatay ang ilaw. Sa aking panimdim. Napatampal ako at napatay kita. Ganon din sila. tuluyan akong hindi nakatulog. lagi silang nakakapit sa akin kapag nangangailangan at kapag may nakamit akong tagumpay. Maya-maya uli.. Nang pinatay ko ang ilaw ay saka lamang lumapit sa akin. na kapag bumagsak ako sa aking kinalalagyan at hahanap-hanapin ko sila sa aking tabi. Muli akong nahiga at nag-isip nang nag-isip. Ang katotohanang iyon ang nagdulot sa akin ng tatag ng loob na pumili ng aking Page 10 of 13 . Tulad mo rin na kunwa'y aali-aligid kapag nakabukas ang ilaw. Magabulo Isang malalim na gabi'y napagmasdan kita. wala man lamang ni isa sa kanilang umaaliw sa akin. Hindi ako makatulog noon kaya binuksan ko ang ilaw. Sa ganoong pagkakataon ko nakikilala ang tunay nilang pagkatao at ang mga dungis nila ay sa ganoong pagkakataon ko rin natutuklasan. kinagat at pinapak ang aking dugo. Dahil doon.

hindi bale na lamang. ngunit kapag nasa kadiliman. Kaya isa pa siguro ito sa mga mahahalaga kong gagawin ngayong bakasyon bukod sa pagtatrabaho. mantika ng atay ng isda na mayaman sa omega 3 na matatabang asido (haha palakpakan ang aking napakadalubhasang pagsasalin!). May dalawang buwan pa ako para magisip at manaliksik. nangangagat ka! Hindi ka marunong mamuhay nang hindi aasa sa iba. Kungkaya't kailangan ko nang magbasa tungkol sa gagawin ko. At hulaan ninyo ang pinili ko: ang walang-kamatayang KIMIKA! hahaha. interesado rin talaga ako tungkol dito sa paksang ito at hindi ako makapaghintay na gawin ang aking eksperimento. Ang tanong. Sanaysay Ikahuling taon ko na sa Internasyonal na Bakaluryat(IB) pagbalik ko sa paaralan sa huling parte ng Agosto. Bakit ganyan ka. Hindi ko pa nga lang alam kung anong tiyak na pagsasaliksikan ko tungkol doon dahil kailangan ko pang pakitirin ang aking nasabing paksa. Ibig sabihin magtatapos na ako eksaktong isang taon mula ngayon ngunit bago iyon kailangan ko pang maghirap at magdusa ng isang pagkahabahabang taon sa IB! Napakarami naming gagawin at isa na doon ang tinatawag na Mahabaang Sanaysay. Ang gagawin ko nga pala ay tungkol sa lýsi o ika nga sa tagalog. Itinuturing pa rin kitang kaibigang nagmulat sa akin sa katotohanan. Hindi lang ito pangkaraniwang sanaysay. Ngayong bakasyon. Lahat ng mga mag-aaral ng IB ay kailangang magsulat nitong sanaysay na ito upang makapagtapos. ano naman kayang eksperimento gagawin ko tungkol dito. Sa totoo lang. Maraming salamat. Bakit nga ba? A. Kaibigang Lamok. Kahit magkagayo'y nagpapasalamat pa rin ako. Page 11 of 13 . Malaya kaming mga mag-aaral na pumili ng aming mga paksa. Hayyyy. Ang saya ng buhay ko 'no? Oo ka na lang. kinakailangan na naming magsimula at maghanda para sa nabanggit na sanaysay. maraming preparasyon ang dapat gawin para dito.kakaibiganin. Munting Lamok? Kapag may ilaw ay aali-aligid lamang na parang nilalaro mo ako.

may asawa at walang anak.mapa-English..TULA SA SANAYSAY ni Lilia Quindoza Santiago Sining ang sanaysay Isang tula sa kalawakan ng malay. pelikula at tv. sinusukat ang saklaw ng kaalaman Tinutugma ang liwanang ng isip.blogspot. Page 12 of 13 . Sa pagdaloy ng mga salita. Dito.mula pa noong 1984 .isa na akong manunulat . Sa paglilinaw ng mga haraya Sa paghahawan ng salimuot sa daigdig Na patuloy na umiinog sa mga tanonguzeliserio.sa komiks. luwalhati ng puso. gusto kong magsulat. diario. wala akong pera para tustusan ko ang aking sining. Tula ang sanaysay Pagpapalawig ng ulirat sa malayang kadiliman Pagpapanumbalik ng tibok sa nakaambang kamatayan Isang bukas na larangang bukas sa lahat Tula ang sanaysay Sa kanyang anyo Sa kanyang sarili Sa kanyang salaysay Sa kanyang kasaysayang lumingap Sa mundong lagi¶t laging may tinutuklas Iisa ang tula at sanaysay sa kanilang pakay: Iluklok ang Bathala ng karunungan at pagmamahal Sa lahat ng bagay.babae. Hindi naman ako sikat na sikat pero kilala naman. kaya lang pinili kong umalis kasi noon ay walang kalayaan. bago ako lumipad papunta sa lugar na ito . matagal na ako dito sa Amerika . at mapa-tagalog. Sanaysay "Dayuhan" Ako si Neneng.com Walang hanggang katanungan Na walang iisang katugunan. 55 --.

Hindi ko sinasabi na dapat lahat ng Pinoy na manunulat ay Filipino ang ginagamit na salita sa paghabi ng kanilang mga sulatin.Saan Patungo ang Buhay? Gasgas man. Wikang Filipino Wala na ngang mas hihigit pa sa pagtangkilik sa sariling wika para sa isang manunulat. iyon ang hahabi sa kung anong buhay magkakaroon tayo sa hinaharap. uuliting ko pa rin. Nasa atin pa rind aw ang kapangyarihang pumili ng landas na ating tatahakin. At ang buhay naatin ngayon ay bunga ng buhay na pinili natin kahapon. Hindi raw ito isang kapalaran na nakasulat na. Prepared by: ODYLON P. Pero dapat ang ating wika ang maging unang tuntungan natin sa pag-akyat sa hagdanan ng pagsusulat. Tayo raw ang may akda ng sarili nating buhay. Tayo ang may control sa manibela. Malinaw naman ang punto. Kung ano ang ginagawa natin ngayon. VILLANUEVA DALSC Page 13 of 13 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful