Sanaysay

Kahulugan at Bahagi 1. Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda. 2. Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla ay ³nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay.´ Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kurukuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu. 3. Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito, sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. 4. Ayon sa Tuklas 3 (Libro sa Filipino): Ang sanaysay ay isang akdang pampanitikan na nasa anyong tuluyan. Ito ay ang paglalahad ng matalinong opinyon ng sumulat/may-akda, base sa kanyang: a. Damdamin b. Karanasan c. Kaalaman d. Haka-haka/Opinyon Anumang bagay ay maaaring paksain sa pagsulat ng sanaysay. 5. Ayon sa Diksyunaryo: Ang sanaysay ay may natatanging paksa na hight na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda; pagtataglay ng paniniwala, pananaw at kaisipan ng sumulat 6. Ayon kay Dr. Samuel Johnson: Ang sanaysay ay isang malayang igpaw ng pag-iisip. 7. Ayon kay Alejandro Abadilla Ang sanaysay ay ang pagsasalaysay ng isang sanay o nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay 8. Ayon kay Genovera E. Matute
Page 1 of 13

pangaraw-araw at personal. kuru-kuru. matalinhaga . Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng mayakda ang pananaw. magbigay kaalaman o magturo. paintelektuwal.Ang sanaysay ay ang pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan. ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig . kaya magaan at madaling maintindihan. Dalawang uri ng sanaysay 1. Ang tono nito ay seryoso. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. at matayutay. Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang. Pormal ± sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Di-Pormal ± sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos 2. Pampanitikan kasi kaya makahulugan. parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda.sanaysay na tinatawag din na impersonal kung ito'y maimpormasyon. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay .Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan. Pormal o Maanyo Ang sanaysay na pormal o maanyo . binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Impormal o Di-pormal Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-aliw. palagay at ng kasiyahan ng sumusulat upang umaliw. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan.mga karanasan . at walang halong pagbibiro. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Page 2 of 13 . Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay.at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. karaniwan. pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa.

3. ± Ito ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa.Isang kopya o copy galing sa ibang mga literaturang gawa gaya ng libro.Inuuna ang pinakamahalagang impormasyon hanggang sa mga maliliit na detalye (inverted pyramid) b) Tanong na Retorikal . d) Sipi . nakakapukaw. Panimula o Simula (Introduction) 1.5.3. pinakamahalagang talata sa isang sulatin dahil dito nakasalalay ang tagumpay o kabiguan ng akda 1. pinakamukha ng sulatin 1. nakakaganyak. Page 3 of 13 . at iba pang sanaysay.Isang tanong na tinatanong ang nagbabasa para hanapin ang sagot sa sanaysay at para isipin niya. kailangang kaakit-akit.Pagbibigay linaw at "descriptions" sa paksa. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pasaklaw na Pahayag .2. ± Ito ang unang sinusulat sa isang sanaysay. Ito ay dapat nakakakuha ng attention ng bumabasa para basahin niya ang natitirang bahagi ng sanaysay. 1. Tatllong (3) Bahagi ng Sanaysay 1. c) Paglalarawan . Tema at Nilalaman ± anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura ± ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. natural at matapat na mga pahayag 2. higit na mabuting gumamit ng simple.Sangkap ng Sanaysay 1.4. ang maayos at lohikal na pagkasunud-sunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo ± ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. artikulo.1. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda. nakakahatak ng kuryusidad 1.

at kung sa paglingon ko sa nakalipas ay Page 4 of 13 . Pasaklaw na Pahayag .karaniwang makikita sa sa araw-araw na binabasang mga balita bilang pamamatnubay .agad matatagpuan ang bawat kasagutan sa mga katanungang Ano? Sino? Bakit? Saan? Kailan? at Bakit? Halimbawa: Isang binatang gurong dumalo sa kaarawan ng kanyang kaibigan ang brutal na pinatay makaraang saksakin ng apatnapu¶t pitong beses ng apat na estudyanteng nainis sa ginawang pagbati ng una kamakailan sa Santo Tomas. Iba t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Panimula: a. Batangas. Ginoo.Isang kasibahan o salawikain na makakapagbigay ng maikling explanasyon ng iyong sanaysay.´ Sumasang-ayon ka ba? c.Isang explanasyon ng iyong sanaysay. b.agad . f) Kasabihan . Nahahati sa dalawang pangkalahatang pangkat ang pagtatalo: ang panig ng kabataan kahapon at ang panig sa kabataan ng kasalukuyan.e) Makatawag Pansing Pangungusap .Isang pangungusap na makakakuha ng atensyon ng nagbabasa. Sipi Halimbawa: Si Rizal ay nagsabi sa pamamagitan ng bibig ni Isagani sa ³El Filibusterismo´ ng ganito: ³ Kung ako¶y magkaroon na ng ganyang mga uban.resulta o kinalabasan muna ang sinasabi bago isa-isahin at pagsunud-sunurin mula sa di-gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga ang mga detalye . Tanong na Retorikal Halimbawa: Madalas na marinig natin ang ang pagtatalo tungkol sa kabataan ng kahapon at ng kasalukuyan. Ang suliranin ay ³Higit na magaling ang kabataan noon kaysa kabataan ngayon. g) Salaysay .

mga malarawan at maaksyong salita ang ginagamit. Halimbawa: Masarap ang magmeryenda sa CR! f. Parang laging napakalalim ng iniisip.´ g.ito¶y isang mapanggitlang panimula dahil di karaniwang sinasabi o naririnig sa araw-araw ang pamamariralang ginagamit dito. mga nagtitinda ng sigarilyo at diyaryo. Lamang. Salaysay Halimbawa: Samantalang nakasakay ako sa taksi patungo rito sa inyong paaralan. Paglalarawan . Malawak ang kanyang pang-unawa. Salawikain o Kasabihan Halimbawa: ³Ang kaibigan ay nagmamahal sa lahat ng panahon at sa oras ng kagipita¶y kapatid na tumutulong. Tapat na tapat siyang makisama.´ d. para sa mga mamamayang tumulong sa akin upang ako ay mabuhay.ginagamit kapag nagtatampok ng tao. mga batang nanglilimahid na Ang pagiging walang kibo niya¶y hiwagang nagtutulak ng kariton ng mga basura¶t kalawanging kagamitan. e. Halimbawa: Si Rosella yata ang pinakamabait sa klase. ang bawat ubang iyan ay magiging tinik at sa halip na ikarangal ay aking ikahihiya. Mapagbigay at maalalahanin siya lagi. Makatawag-pansing Pangungusap . Ginoo. iba¶t ibang tagpuan ng mga kabataan ang nasaksihan ko: mga babae¶t lalaking nagdudumaling naglalakad na may hawak na mga aklat. mga kabataang lalaking Page 5 of 13 . Sapagkat nagbibigay-deskripsyon. hindi siya masalita. sa gayon. pinagkakatingihan ng lahat.makita kong ang aking ginawa ay para sa aking kapakanan at wala akong ginawa para sa bayang nagbigay sa akin ng lahat.

Pakronolohikal .ayon sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari mulang pinakamatagal hanggang sa pinakakasalukuyan b. mga nanonood sa mga bilyaran at iba pang libangan. naitanong ko: sino kaya sa mga kabataang iyon ang maibibilang sa mga kabataang nag-aangkin ng kamalayang pambansa? 2.Nakaayos sa paraang simple hanggang kumplikado at vice versa. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 2. d) Papayak o Pasalimuot . b) Paanggulo .Nakaayos ayon sa panahon ng pangyayari.2 binubuo ito ng mga talatang kinapapalooban ng mga pangunang kaisipan at mga pantulong o pamunong mga detalyeng maayos maayos ang masuring pagkakauri-uri at pagkakasama-sama at makatwiran ang pagkakahanay-hanay at pagkakasunud-sunod tungo sa malinaw na ikapaliliwanag ng paksa 2. Katawan o Gitna 2. sa isip ko. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pakronolohikal .Pagkukumpara ng dalawang problema. c) Paghahambing . Paanggulo .4 . at mga basta¶t naglalakad na tila namasyal lamang at marami pang ganito¶t gayong tagpo ng kabataan at bigla.1 dito makikita ang mga kaalaman 2.ibinabatay sa personal na masasabi o reaksyon ng bawat tao tungkol sa mga bagay-bagay o isyu tungo sa isang obhektibong paglalagom Page 6 of 13 . mga kabataang sumisigaw at may dala-dalang plakard. angulo atbp ng isang paksa.nangakatayo sa bangketa. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Katawan/Gitna a.3 ± Sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay.Dito nakalagay ang lahat ng iyong mga ideya at pahayag.Pinapakita ang bawat angulo o "side" ng paksa.

Mensahe ng sanaysay b) Panlahat ng pahayag .2 ± Dito nakalagay ang iyong pangwakas na salita o ang buod sa sanaysay.sa pamamagitan ng pagtitimbang-timbang sa bilang ng reaksyong nakuha. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay 3. Tuwirang sinabi Halimbawa: Mula ngayon at di na magtatagal ang bukambibig na sabi ni Jose Rizal na.Winawakas ang sanaysay sa pamamagitan ng isang (retorikal na) tanong.1 ± nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay.Pinakaimportanteng detalye ng sanaysay c) Pagtatanong .sa unang seksyon sisimulan muna ang ang pagkakaiba tungo sa ikalawang seksyon na ang mga pagkakapareho naman d. b. Wakas (Konklusyon) 3. ang konklusyon ay madaling magagawa c. Pwede itong isulat sa paraang a) Tuwirang Sinabi . Papayak/Pasalimuot -sinisimulan itong iayos sa mga bagay na komplikado kasunod ang mga bagay na simple o vice-versa 3.Ang "summary" ng iyong sanaysay. d) Pagbubuod . Iba¶t Ibang Paraan ng Pagwawakas: a. ³Ang kabataan ang pag-asa ng bayan´ ay mapapatunayan na.. Panlahat na Pahayag Halimbawa: Page 7 of 13 . Paghahambing .

napakaliit ng P50. Pagbubuod . samakatuwid. sa atin. ang palasak nating kawikaang ³ Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan. Pero sa mga kasama nating manininda.pinakagamitin sa pagwawakas Halimbawa: Marahil.´ c. Kulang pa ngang pambili ng quarter pounder sa Mc Do.Makabuluhan. Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay      May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa Page 8 of 13 . Pagtatanong Halimbawa: Ano pa ang ating hinihintay? Magtatamad-tamaran na lamang ba tayo habang buhay? Kailan natin bubuksan ang pinto ng maunlad na kinabukasan? d. isang puhunan na iyon para may makain bukas.

Mayo 1997). Ito ang paraan ng WHO sa panawagan ng lahat ng kasaping bansa na himukin ang mga gumagamit ng tabako na sa isang araw man lamang ay huwag manigarilyo o yumigil na para sa kanyang kabutihan. organisasyon o gobyerno ang makapipigil sa panganib na ito nang nag-iisa. napatunayan na ang tabako ay isang panganib na may kinalaman sa may 25 na sakit kabilang na ang kanser. "Itigil na paninigarilyo simula ngayon".Iyan ang layunin ng World No-Tobacco Day.Mga Halimbawa ng Sanaysay Pormal MAYO 31 . ang mapanganib na mga epekto ng tabako ay dahilan ng kamatayan ng hindi kukulangin sa 60 milyong tao bawat taon. Sa mga papaunlad na bansa lamang. Walang alinlangan na alam na natin ngayon na ang paggamit ng tabako ay naging dahilan .ng kamatayan at sakit sa malawakang antas.at patuloy na nagiging dahilan . ang bilang ng kamatayang ito ay aabot sa 10 milyon bawat taon. at peptic ulcer. nang nagaluntang ang mundo sa isang balitang pang mediko sa posibleng panganib sa kalusugan ng tabako. Alam ang bagay na ito ng World Health Organization (WHO)."WORLD NO-TOBACCO DAY' Mahigit sa apat na dekada na ang nakararaan. Page 9 of 13 . ilang taon na ang nakalipas ng idineklara ang Mayo 31 ng bawat taon bilang World No-Tobacco Day. Mula noon. Kung magpapatuloy ito sa 2020. (mula sa Balita. sakit sa puso. Ang paggamit ng tabako ay nakarating na sa nakatatakot na proporsyon at walang sinumang tao. Karamihan sa mga kamatayang ito ay nagaganap sa mga papaunlad na bansa na ang 48 bahagdan ng kalalakihan at 7 bahagdan ng kababaihan ay naninigarilyo. atake.

Laging maganda ang sinasabi sa akin kapag kaharap ko. Kapag nakatalikod ako. Ginawa ko ito dahil alam kong mamaya lamang ay sisipsip ka ng dugo sa kanya. wala man lamang ni isa sa kanilang umaaliw sa akin. Pinilit kitang huliin ngunit hindi ko nagawa. Sa aking panimdim.Lamok Ni Nelly V. Nang pinatay ko ang ilaw ay saka lamang lumapit sa akin. kinagat at pinapak ang aking dugo.. Ganoon din nga pala. Katulad mo ring sumisipsip ng dugo. Hindi ako makatulog noon kaya binuksan ko ang ilaw. Sumaisip ko na naman ang suliraning bumabagabag sa akin at sa hindi sinasadya'y naging bahagi ka rin ng isipang yaon. Pinabayaan kita. Ang katotohanang iyon ang nagdulot sa akin ng tatag ng loob na pumili ng aking Page 10 of 13 . Sumambulat ang dugo sa katawan mo. Dahil doon. heto ka na naman at sa akin umaaligid. na kapag bumagsak ako sa aking kinalalagyan at hahanap-hanapin ko sila sa aking tabi. Nahiga uli ako at nag-isip nang malalim. wala na. Maya-maya. tuluyan akong hindi nakatulog. Sa ganoong pagkakataon ko nakikilala ang tunay nilang pagkatao at ang mga dungis nila ay sa ganoong pagkakataon ko rin natutuklasan. nagising ako sa katotohanan na ang mga tao palang iyon ay huwad at siyang nagbigay sa akin ng aral ukol sa pakikitungo sa kapwa. nahiga at nagsisimula na sana akong matulog nang maramdaman kong nangati ang aking mukha. Muli akong nahiga at nag-isip nang nag-isip. lagi silang nakakapit sa akin kapag nangangailangan at kapag may nakamit akong tagumpay.Di-Pormal Ikaw«. bumagon ako at pinatay ang ilaw. Ikaw na isang lamok lamang ay naihambing ko sa mga taong nagbabalatkayo sa kanilang katauhan. Tulad mo rin na kunwa'y aali-aligid kapag nakabukas ang ilaw. kung anu-anong masamang bagay ang sinasabi nila tungkol sa akin na ikinasasakit ng aking kalooban. Maya-maya uli. Napatampal ako at napatay kita. Magabulo Isang malalim na gabi'y napagmasdan kita. Tinangka kitang huliin ngunit di ko muling nagawa. Ganon din sila. Nakita kitang aali-aligid sa katawan ng kapatid ko.

Ngayong bakasyon. maraming preparasyon ang dapat gawin para dito. Sa totoo lang. Malaya kaming mga mag-aaral na pumili ng aming mga paksa. nangangagat ka! Hindi ka marunong mamuhay nang hindi aasa sa iba. Page 11 of 13 . At hulaan ninyo ang pinili ko: ang walang-kamatayang KIMIKA! hahaha. interesado rin talaga ako tungkol dito sa paksang ito at hindi ako makapaghintay na gawin ang aking eksperimento. Hayyyy. Itinuturing pa rin kitang kaibigang nagmulat sa akin sa katotohanan. Sanaysay Ikahuling taon ko na sa Internasyonal na Bakaluryat(IB) pagbalik ko sa paaralan sa huling parte ng Agosto. hindi bale na lamang. Ibig sabihin magtatapos na ako eksaktong isang taon mula ngayon ngunit bago iyon kailangan ko pang maghirap at magdusa ng isang pagkahabahabang taon sa IB! Napakarami naming gagawin at isa na doon ang tinatawag na Mahabaang Sanaysay. Kungkaya't kailangan ko nang magbasa tungkol sa gagawin ko. mantika ng atay ng isda na mayaman sa omega 3 na matatabang asido (haha palakpakan ang aking napakadalubhasang pagsasalin!). ngunit kapag nasa kadiliman. ano naman kayang eksperimento gagawin ko tungkol dito. Hindi lang ito pangkaraniwang sanaysay. Lahat ng mga mag-aaral ng IB ay kailangang magsulat nitong sanaysay na ito upang makapagtapos. Ang gagawin ko nga pala ay tungkol sa lýsi o ika nga sa tagalog. Ang saya ng buhay ko 'no? Oo ka na lang. Maraming salamat. Ang tanong. Bakit nga ba? A.kakaibiganin. May dalawang buwan pa ako para magisip at manaliksik. kinakailangan na naming magsimula at maghanda para sa nabanggit na sanaysay. Kaya isa pa siguro ito sa mga mahahalaga kong gagawin ngayong bakasyon bukod sa pagtatrabaho. Kaibigang Lamok. Bakit ganyan ka. Kahit magkagayo'y nagpapasalamat pa rin ako. Munting Lamok? Kapag may ilaw ay aali-aligid lamang na parang nilalaro mo ako. Hindi ko pa nga lang alam kung anong tiyak na pagsasaliksikan ko tungkol doon dahil kailangan ko pang pakitirin ang aking nasabing paksa.

Sanaysay "Dayuhan" Ako si Neneng.mula pa noong 1984 . bago ako lumipad papunta sa lugar na ito . matagal na ako dito sa Amerika . sinusukat ang saklaw ng kaalaman Tinutugma ang liwanang ng isip.blogspot. diario.babae.. Sa paglilinaw ng mga haraya Sa paghahawan ng salimuot sa daigdig Na patuloy na umiinog sa mga tanonguzeliserio. Dito. Page 12 of 13 . may asawa at walang anak. Sa pagdaloy ng mga salita.sa komiks. pelikula at tv.isa na akong manunulat .com Walang hanggang katanungan Na walang iisang katugunan. Tula ang sanaysay Pagpapalawig ng ulirat sa malayang kadiliman Pagpapanumbalik ng tibok sa nakaambang kamatayan Isang bukas na larangang bukas sa lahat Tula ang sanaysay Sa kanyang anyo Sa kanyang sarili Sa kanyang salaysay Sa kanyang kasaysayang lumingap Sa mundong lagi¶t laging may tinutuklas Iisa ang tula at sanaysay sa kanilang pakay: Iluklok ang Bathala ng karunungan at pagmamahal Sa lahat ng bagay. kaya lang pinili kong umalis kasi noon ay walang kalayaan. at mapa-tagalog.TULA SA SANAYSAY ni Lilia Quindoza Santiago Sining ang sanaysay Isang tula sa kalawakan ng malay. gusto kong magsulat. 55 --. Hindi naman ako sikat na sikat pero kilala naman.mapa-English. wala akong pera para tustusan ko ang aking sining. luwalhati ng puso.

At ang buhay naatin ngayon ay bunga ng buhay na pinili natin kahapon. VILLANUEVA DALSC Page 13 of 13 . Kung ano ang ginagawa natin ngayon. Tayo ang may control sa manibela. Prepared by: ODYLON P. Pero dapat ang ating wika ang maging unang tuntungan natin sa pag-akyat sa hagdanan ng pagsusulat. uuliting ko pa rin. Nasa atin pa rind aw ang kapangyarihang pumili ng landas na ating tatahakin. Hindi ko sinasabi na dapat lahat ng Pinoy na manunulat ay Filipino ang ginagamit na salita sa paghabi ng kanilang mga sulatin. Hindi raw ito isang kapalaran na nakasulat na. Malinaw naman ang punto. iyon ang hahabi sa kung anong buhay magkakaroon tayo sa hinaharap. Wikang Filipino Wala na ngang mas hihigit pa sa pagtangkilik sa sariling wika para sa isang manunulat. Tayo raw ang may akda ng sarili nating buhay.Saan Patungo ang Buhay? Gasgas man.