Sanaysay

Kahulugan at Bahagi 1. Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda. 2. Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla ay ³nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay.´ Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kurukuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu. 3. Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito, sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. 4. Ayon sa Tuklas 3 (Libro sa Filipino): Ang sanaysay ay isang akdang pampanitikan na nasa anyong tuluyan. Ito ay ang paglalahad ng matalinong opinyon ng sumulat/may-akda, base sa kanyang: a. Damdamin b. Karanasan c. Kaalaman d. Haka-haka/Opinyon Anumang bagay ay maaaring paksain sa pagsulat ng sanaysay. 5. Ayon sa Diksyunaryo: Ang sanaysay ay may natatanging paksa na hight na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda; pagtataglay ng paniniwala, pananaw at kaisipan ng sumulat 6. Ayon kay Dr. Samuel Johnson: Ang sanaysay ay isang malayang igpaw ng pag-iisip. 7. Ayon kay Alejandro Abadilla Ang sanaysay ay ang pagsasalaysay ng isang sanay o nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay 8. Ayon kay Genovera E. Matute
Page 1 of 13

Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. matalinhaga . Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay. kuru-kuru. palagay at ng kasiyahan ng sumusulat upang umaliw.Ang sanaysay ay ang pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan.sanaysay na tinatawag din na impersonal kung ito'y maimpormasyon. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay . parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda. Dalawang uri ng sanaysay 1. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos 2.Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan. Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng mayakda ang pananaw. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang. pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa. Ang tono nito ay seryoso. Di-Pormal ± sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan. Pampanitikan kasi kaya makahulugan. kaya magaan at madaling maintindihan. Pormal ± sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. pangaraw-araw at personal. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. magbigay kaalaman o magturo. at walang halong pagbibiro.mga karanasan . at matayutay. paintelektuwal. Pormal o Maanyo Ang sanaysay na pormal o maanyo . mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Page 2 of 13 . Impormal o Di-pormal Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-aliw.at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig . karaniwan.

d) Sipi . natural at matapat na mga pahayag 2. pinakamahalagang talata sa isang sulatin dahil dito nakasalalay ang tagumpay o kabiguan ng akda 1. Page 3 of 13 . ± Ito ang unang sinusulat sa isang sanaysay. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pasaklaw na Pahayag . ± Ito ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Ito ay dapat nakakakuha ng attention ng bumabasa para basahin niya ang natitirang bahagi ng sanaysay.Isang tanong na tinatanong ang nagbabasa para hanapin ang sagot sa sanaysay at para isipin niya.3. pinakamukha ng sulatin 1. 3. Tatllong (3) Bahagi ng Sanaysay 1. higit na mabuting gumamit ng simple.5.Isang kopya o copy galing sa ibang mga literaturang gawa gaya ng libro.2. kailangang kaakit-akit. Tema at Nilalaman ± anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura ± ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. ang maayos at lohikal na pagkasunud-sunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo ± ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa.Sangkap ng Sanaysay 1. at iba pang sanaysay. nakakaganyak. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda. Panimula o Simula (Introduction) 1. 1.1.4.Pagbibigay linaw at "descriptions" sa paksa.Inuuna ang pinakamahalagang impormasyon hanggang sa mga maliliit na detalye (inverted pyramid) b) Tanong na Retorikal . artikulo. nakakapukaw. nakakahatak ng kuryusidad 1. c) Paglalarawan .

Pasaklaw na Pahayag .agad matatagpuan ang bawat kasagutan sa mga katanungang Ano? Sino? Bakit? Saan? Kailan? at Bakit? Halimbawa: Isang binatang gurong dumalo sa kaarawan ng kanyang kaibigan ang brutal na pinatay makaraang saksakin ng apatnapu¶t pitong beses ng apat na estudyanteng nainis sa ginawang pagbati ng una kamakailan sa Santo Tomas.Isang pangungusap na makakakuha ng atensyon ng nagbabasa.´ Sumasang-ayon ka ba? c. Sipi Halimbawa: Si Rizal ay nagsabi sa pamamagitan ng bibig ni Isagani sa ³El Filibusterismo´ ng ganito: ³ Kung ako¶y magkaroon na ng ganyang mga uban. Ginoo. Tanong na Retorikal Halimbawa: Madalas na marinig natin ang ang pagtatalo tungkol sa kabataan ng kahapon at ng kasalukuyan.Isang kasibahan o salawikain na makakapagbigay ng maikling explanasyon ng iyong sanaysay. b. Ang suliranin ay ³Higit na magaling ang kabataan noon kaysa kabataan ngayon.Isang explanasyon ng iyong sanaysay. f) Kasabihan . g) Salaysay .agad .e) Makatawag Pansing Pangungusap .resulta o kinalabasan muna ang sinasabi bago isa-isahin at pagsunud-sunurin mula sa di-gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga ang mga detalye . Iba t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Panimula: a. at kung sa paglingon ko sa nakalipas ay Page 4 of 13 . Batangas.karaniwang makikita sa sa araw-araw na binabasang mga balita bilang pamamatnubay . Nahahati sa dalawang pangkalahatang pangkat ang pagtatalo: ang panig ng kabataan kahapon at ang panig sa kabataan ng kasalukuyan.

´ g. mga nagtitinda ng sigarilyo at diyaryo. para sa mga mamamayang tumulong sa akin upang ako ay mabuhay.´ d. Salaysay Halimbawa: Samantalang nakasakay ako sa taksi patungo rito sa inyong paaralan. Makatawag-pansing Pangungusap . Halimbawa: Si Rosella yata ang pinakamabait sa klase. Ginoo. e. ang bawat ubang iyan ay magiging tinik at sa halip na ikarangal ay aking ikahihiya. Tapat na tapat siyang makisama.ito¶y isang mapanggitlang panimula dahil di karaniwang sinasabi o naririnig sa araw-araw ang pamamariralang ginagamit dito. Mapagbigay at maalalahanin siya lagi. hindi siya masalita. Sapagkat nagbibigay-deskripsyon. Lamang. Salawikain o Kasabihan Halimbawa: ³Ang kaibigan ay nagmamahal sa lahat ng panahon at sa oras ng kagipita¶y kapatid na tumutulong.makita kong ang aking ginawa ay para sa aking kapakanan at wala akong ginawa para sa bayang nagbigay sa akin ng lahat.ginagamit kapag nagtatampok ng tao. pinagkakatingihan ng lahat. Halimbawa: Masarap ang magmeryenda sa CR! f. Paglalarawan . Parang laging napakalalim ng iniisip. mga malarawan at maaksyong salita ang ginagamit. mga kabataang lalaking Page 5 of 13 . iba¶t ibang tagpuan ng mga kabataan ang nasaksihan ko: mga babae¶t lalaking nagdudumaling naglalakad na may hawak na mga aklat. mga batang nanglilimahid na Ang pagiging walang kibo niya¶y hiwagang nagtutulak ng kariton ng mga basura¶t kalawanging kagamitan. Malawak ang kanyang pang-unawa. sa gayon.

2 binubuo ito ng mga talatang kinapapalooban ng mga pangunang kaisipan at mga pantulong o pamunong mga detalyeng maayos maayos ang masuring pagkakauri-uri at pagkakasama-sama at makatwiran ang pagkakahanay-hanay at pagkakasunud-sunod tungo sa malinaw na ikapaliliwanag ng paksa 2.Dito nakalagay ang lahat ng iyong mga ideya at pahayag. Katawan o Gitna 2. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 2. Pakronolohikal . mga nanonood sa mga bilyaran at iba pang libangan.ayon sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari mulang pinakamatagal hanggang sa pinakakasalukuyan b.4 . b) Paanggulo . angulo atbp ng isang paksa. c) Paghahambing . mga kabataang sumisigaw at may dala-dalang plakard. d) Papayak o Pasalimuot .1 dito makikita ang mga kaalaman 2.Nakaayos sa paraang simple hanggang kumplikado at vice versa.Pinapakita ang bawat angulo o "side" ng paksa.nangakatayo sa bangketa. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Katawan/Gitna a. Paanggulo .Nakaayos ayon sa panahon ng pangyayari. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pakronolohikal .Pagkukumpara ng dalawang problema. naitanong ko: sino kaya sa mga kabataang iyon ang maibibilang sa mga kabataang nag-aangkin ng kamalayang pambansa? 2. at mga basta¶t naglalakad na tila namasyal lamang at marami pang ganito¶t gayong tagpo ng kabataan at bigla.ibinabatay sa personal na masasabi o reaksyon ng bawat tao tungkol sa mga bagay-bagay o isyu tungo sa isang obhektibong paglalagom Page 6 of 13 . sa isip ko.3 ± Sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay.

2 ± Dito nakalagay ang iyong pangwakas na salita o ang buod sa sanaysay.Mensahe ng sanaysay b) Panlahat ng pahayag . ³Ang kabataan ang pag-asa ng bayan´ ay mapapatunayan na.Ang "summary" ng iyong sanaysay. Tuwirang sinabi Halimbawa: Mula ngayon at di na magtatagal ang bukambibig na sabi ni Jose Rizal na. Panlahat na Pahayag Halimbawa: Page 7 of 13 . Wakas (Konklusyon) 3..sa pamamagitan ng pagtitimbang-timbang sa bilang ng reaksyong nakuha.Winawakas ang sanaysay sa pamamagitan ng isang (retorikal na) tanong. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay 3. Paghahambing . Iba¶t Ibang Paraan ng Pagwawakas: a.Pinakaimportanteng detalye ng sanaysay c) Pagtatanong . Papayak/Pasalimuot -sinisimulan itong iayos sa mga bagay na komplikado kasunod ang mga bagay na simple o vice-versa 3. Pwede itong isulat sa paraang a) Tuwirang Sinabi . d) Pagbubuod . ang konklusyon ay madaling magagawa c.sa unang seksyon sisimulan muna ang ang pagkakaiba tungo sa ikalawang seksyon na ang mga pagkakapareho naman d.1 ± nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. b.

Pagtatanong Halimbawa: Ano pa ang ating hinihintay? Magtatamad-tamaran na lamang ba tayo habang buhay? Kailan natin bubuksan ang pinto ng maunlad na kinabukasan? d. Pagbubuod . Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay      May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa Page 8 of 13 . isang puhunan na iyon para may makain bukas.Makabuluhan. napakaliit ng P50. Pero sa mga kasama nating manininda.pinakagamitin sa pagwawakas Halimbawa: Marahil. ang palasak nating kawikaang ³ Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan. Kulang pa ngang pambili ng quarter pounder sa Mc Do. samakatuwid.´ c. sa atin.

organisasyon o gobyerno ang makapipigil sa panganib na ito nang nag-iisa. "Itigil na paninigarilyo simula ngayon". Mayo 1997).Iyan ang layunin ng World No-Tobacco Day. sakit sa puso. atake. Karamihan sa mga kamatayang ito ay nagaganap sa mga papaunlad na bansa na ang 48 bahagdan ng kalalakihan at 7 bahagdan ng kababaihan ay naninigarilyo. Walang alinlangan na alam na natin ngayon na ang paggamit ng tabako ay naging dahilan . ilang taon na ang nakalipas ng idineklara ang Mayo 31 ng bawat taon bilang World No-Tobacco Day. Kung magpapatuloy ito sa 2020.Mga Halimbawa ng Sanaysay Pormal MAYO 31 . (mula sa Balita. Ang paggamit ng tabako ay nakarating na sa nakatatakot na proporsyon at walang sinumang tao. Sa mga papaunlad na bansa lamang. nang nagaluntang ang mundo sa isang balitang pang mediko sa posibleng panganib sa kalusugan ng tabako. at peptic ulcer.ng kamatayan at sakit sa malawakang antas. ang mapanganib na mga epekto ng tabako ay dahilan ng kamatayan ng hindi kukulangin sa 60 milyong tao bawat taon.at patuloy na nagiging dahilan . Ito ang paraan ng WHO sa panawagan ng lahat ng kasaping bansa na himukin ang mga gumagamit ng tabako na sa isang araw man lamang ay huwag manigarilyo o yumigil na para sa kanyang kabutihan. Alam ang bagay na ito ng World Health Organization (WHO). ang bilang ng kamatayang ito ay aabot sa 10 milyon bawat taon. Page 9 of 13 . napatunayan na ang tabako ay isang panganib na may kinalaman sa may 25 na sakit kabilang na ang kanser. Mula noon."WORLD NO-TOBACCO DAY' Mahigit sa apat na dekada na ang nakararaan.

Ganon din sila. Dahil doon. Maya-maya. Pinabayaan kita. na kapag bumagsak ako sa aking kinalalagyan at hahanap-hanapin ko sila sa aking tabi. kung anu-anong masamang bagay ang sinasabi nila tungkol sa akin na ikinasasakit ng aking kalooban. Napatampal ako at napatay kita. Nahiga uli ako at nag-isip nang malalim. heto ka na naman at sa akin umaaligid. Sumaisip ko na naman ang suliraning bumabagabag sa akin at sa hindi sinasadya'y naging bahagi ka rin ng isipang yaon.Lamok Ni Nelly V. Ang katotohanang iyon ang nagdulot sa akin ng tatag ng loob na pumili ng aking Page 10 of 13 .Di-Pormal Ikaw«. Tulad mo rin na kunwa'y aali-aligid kapag nakabukas ang ilaw. Pinilit kitang huliin ngunit hindi ko nagawa. bumagon ako at pinatay ang ilaw. tuluyan akong hindi nakatulog. Magabulo Isang malalim na gabi'y napagmasdan kita. Sa aking panimdim. wala man lamang ni isa sa kanilang umaaliw sa akin. kinagat at pinapak ang aking dugo. wala na. Sumambulat ang dugo sa katawan mo. lagi silang nakakapit sa akin kapag nangangailangan at kapag may nakamit akong tagumpay. Kapag nakatalikod ako.. nahiga at nagsisimula na sana akong matulog nang maramdaman kong nangati ang aking mukha. Ginawa ko ito dahil alam kong mamaya lamang ay sisipsip ka ng dugo sa kanya. Maya-maya uli. Sa ganoong pagkakataon ko nakikilala ang tunay nilang pagkatao at ang mga dungis nila ay sa ganoong pagkakataon ko rin natutuklasan. Hindi ako makatulog noon kaya binuksan ko ang ilaw. nagising ako sa katotohanan na ang mga tao palang iyon ay huwad at siyang nagbigay sa akin ng aral ukol sa pakikitungo sa kapwa. Tinangka kitang huliin ngunit di ko muling nagawa. Nakita kitang aali-aligid sa katawan ng kapatid ko. Katulad mo ring sumisipsip ng dugo. Ganoon din nga pala. Laging maganda ang sinasabi sa akin kapag kaharap ko. Muli akong nahiga at nag-isip nang nag-isip. Nang pinatay ko ang ilaw ay saka lamang lumapit sa akin. Ikaw na isang lamok lamang ay naihambing ko sa mga taong nagbabalatkayo sa kanilang katauhan.

ngunit kapag nasa kadiliman. Munting Lamok? Kapag may ilaw ay aali-aligid lamang na parang nilalaro mo ako. Kungkaya't kailangan ko nang magbasa tungkol sa gagawin ko. Sa totoo lang. Lahat ng mga mag-aaral ng IB ay kailangang magsulat nitong sanaysay na ito upang makapagtapos. Itinuturing pa rin kitang kaibigang nagmulat sa akin sa katotohanan. Maraming salamat. maraming preparasyon ang dapat gawin para dito. Sanaysay Ikahuling taon ko na sa Internasyonal na Bakaluryat(IB) pagbalik ko sa paaralan sa huling parte ng Agosto. interesado rin talaga ako tungkol dito sa paksang ito at hindi ako makapaghintay na gawin ang aking eksperimento. Ngayong bakasyon. kinakailangan na naming magsimula at maghanda para sa nabanggit na sanaysay. Ang tanong. May dalawang buwan pa ako para magisip at manaliksik. nangangagat ka! Hindi ka marunong mamuhay nang hindi aasa sa iba. Ang gagawin ko nga pala ay tungkol sa lýsi o ika nga sa tagalog. Malaya kaming mga mag-aaral na pumili ng aming mga paksa. hindi bale na lamang. mantika ng atay ng isda na mayaman sa omega 3 na matatabang asido (haha palakpakan ang aking napakadalubhasang pagsasalin!). Hindi ko pa nga lang alam kung anong tiyak na pagsasaliksikan ko tungkol doon dahil kailangan ko pang pakitirin ang aking nasabing paksa. At hulaan ninyo ang pinili ko: ang walang-kamatayang KIMIKA! hahaha.kakaibiganin. Bakit ganyan ka. Hindi lang ito pangkaraniwang sanaysay. Hayyyy. Bakit nga ba? A. Ibig sabihin magtatapos na ako eksaktong isang taon mula ngayon ngunit bago iyon kailangan ko pang maghirap at magdusa ng isang pagkahabahabang taon sa IB! Napakarami naming gagawin at isa na doon ang tinatawag na Mahabaang Sanaysay. Kaibigang Lamok. ano naman kayang eksperimento gagawin ko tungkol dito. Kaya isa pa siguro ito sa mga mahahalaga kong gagawin ngayong bakasyon bukod sa pagtatrabaho. Ang saya ng buhay ko 'no? Oo ka na lang. Kahit magkagayo'y nagpapasalamat pa rin ako. Page 11 of 13 .

sinusukat ang saklaw ng kaalaman Tinutugma ang liwanang ng isip.mula pa noong 1984 .blogspot. 55 --. Tula ang sanaysay Pagpapalawig ng ulirat sa malayang kadiliman Pagpapanumbalik ng tibok sa nakaambang kamatayan Isang bukas na larangang bukas sa lahat Tula ang sanaysay Sa kanyang anyo Sa kanyang sarili Sa kanyang salaysay Sa kanyang kasaysayang lumingap Sa mundong lagi¶t laging may tinutuklas Iisa ang tula at sanaysay sa kanilang pakay: Iluklok ang Bathala ng karunungan at pagmamahal Sa lahat ng bagay.sa komiks.babae. Sa paglilinaw ng mga haraya Sa paghahawan ng salimuot sa daigdig Na patuloy na umiinog sa mga tanonguzeliserio. wala akong pera para tustusan ko ang aking sining. Sa pagdaloy ng mga salita. Page 12 of 13 . Hindi naman ako sikat na sikat pero kilala naman. diario.mapa-English. pelikula at tv. bago ako lumipad papunta sa lugar na ito . gusto kong magsulat.. may asawa at walang anak.TULA SA SANAYSAY ni Lilia Quindoza Santiago Sining ang sanaysay Isang tula sa kalawakan ng malay.isa na akong manunulat . kaya lang pinili kong umalis kasi noon ay walang kalayaan. matagal na ako dito sa Amerika . at mapa-tagalog. Sanaysay "Dayuhan" Ako si Neneng. Dito.com Walang hanggang katanungan Na walang iisang katugunan. luwalhati ng puso.

Wikang Filipino Wala na ngang mas hihigit pa sa pagtangkilik sa sariling wika para sa isang manunulat. iyon ang hahabi sa kung anong buhay magkakaroon tayo sa hinaharap. VILLANUEVA DALSC Page 13 of 13 . Malinaw naman ang punto. Prepared by: ODYLON P. Pero dapat ang ating wika ang maging unang tuntungan natin sa pag-akyat sa hagdanan ng pagsusulat. Hindi ko sinasabi na dapat lahat ng Pinoy na manunulat ay Filipino ang ginagamit na salita sa paghabi ng kanilang mga sulatin. uuliting ko pa rin.Saan Patungo ang Buhay? Gasgas man. Hindi raw ito isang kapalaran na nakasulat na. Nasa atin pa rind aw ang kapangyarihang pumili ng landas na ating tatahakin. Tayo raw ang may akda ng sarili nating buhay. At ang buhay naatin ngayon ay bunga ng buhay na pinili natin kahapon. Kung ano ang ginagawa natin ngayon. Tayo ang may control sa manibela.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful