Sanaysay

Kahulugan at Bahagi 1. Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda. 2. Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla ay ³nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay.´ Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kurukuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu. 3. Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito, sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. 4. Ayon sa Tuklas 3 (Libro sa Filipino): Ang sanaysay ay isang akdang pampanitikan na nasa anyong tuluyan. Ito ay ang paglalahad ng matalinong opinyon ng sumulat/may-akda, base sa kanyang: a. Damdamin b. Karanasan c. Kaalaman d. Haka-haka/Opinyon Anumang bagay ay maaaring paksain sa pagsulat ng sanaysay. 5. Ayon sa Diksyunaryo: Ang sanaysay ay may natatanging paksa na hight na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda; pagtataglay ng paniniwala, pananaw at kaisipan ng sumulat 6. Ayon kay Dr. Samuel Johnson: Ang sanaysay ay isang malayang igpaw ng pag-iisip. 7. Ayon kay Alejandro Abadilla Ang sanaysay ay ang pagsasalaysay ng isang sanay o nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay 8. Ayon kay Genovera E. Matute
Page 1 of 13

Impormal o Di-pormal Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-aliw.sanaysay na tinatawag din na impersonal kung ito'y maimpormasyon. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. at matayutay.at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. Dalawang uri ng sanaysay 1. Pampanitikan kasi kaya makahulugan. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos 2. Pormal o Maanyo Ang sanaysay na pormal o maanyo . nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan. Pormal ± sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. kuru-kuru.Ang sanaysay ay ang pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Page 2 of 13 . magbigay kaalaman o magturo. parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda. kaya magaan at madaling maintindihan.mga karanasan . pangaraw-araw at personal. Di-Pormal ± sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng mayakda ang pananaw. karaniwan. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay . Ang tono nito ay seryoso. at walang halong pagbibiro. palagay at ng kasiyahan ng sumusulat upang umaliw. paintelektuwal. matalinhaga .Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan. Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang. ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig . Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay. pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa.

3.Sangkap ng Sanaysay 1. pinakamahalagang talata sa isang sulatin dahil dito nakasalalay ang tagumpay o kabiguan ng akda 1. ang maayos at lohikal na pagkasunud-sunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo ± ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. nakakapukaw.2. pinakamukha ng sulatin 1. Page 3 of 13 . kailangang kaakit-akit. higit na mabuting gumamit ng simple.1. natural at matapat na mga pahayag 2. ± Ito ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. nakakahatak ng kuryusidad 1. d) Sipi . at iba pang sanaysay. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pasaklaw na Pahayag .4.Inuuna ang pinakamahalagang impormasyon hanggang sa mga maliliit na detalye (inverted pyramid) b) Tanong na Retorikal .5.Isang kopya o copy galing sa ibang mga literaturang gawa gaya ng libro. nakakaganyak. Tema at Nilalaman ± anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura ± ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. c) Paglalarawan . artikulo. Panimula o Simula (Introduction) 1. 3. Tatllong (3) Bahagi ng Sanaysay 1. Ito ay dapat nakakakuha ng attention ng bumabasa para basahin niya ang natitirang bahagi ng sanaysay. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda.Pagbibigay linaw at "descriptions" sa paksa. 1. ± Ito ang unang sinusulat sa isang sanaysay.Isang tanong na tinatanong ang nagbabasa para hanapin ang sagot sa sanaysay at para isipin niya.

agad . Ginoo. g) Salaysay .karaniwang makikita sa sa araw-araw na binabasang mga balita bilang pamamatnubay . at kung sa paglingon ko sa nakalipas ay Page 4 of 13 .Isang kasibahan o salawikain na makakapagbigay ng maikling explanasyon ng iyong sanaysay.resulta o kinalabasan muna ang sinasabi bago isa-isahin at pagsunud-sunurin mula sa di-gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga ang mga detalye .´ Sumasang-ayon ka ba? c. Ang suliranin ay ³Higit na magaling ang kabataan noon kaysa kabataan ngayon. Batangas. Iba t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Panimula: a. Nahahati sa dalawang pangkalahatang pangkat ang pagtatalo: ang panig ng kabataan kahapon at ang panig sa kabataan ng kasalukuyan. Tanong na Retorikal Halimbawa: Madalas na marinig natin ang ang pagtatalo tungkol sa kabataan ng kahapon at ng kasalukuyan. f) Kasabihan . b.Isang explanasyon ng iyong sanaysay. Pasaklaw na Pahayag .agad matatagpuan ang bawat kasagutan sa mga katanungang Ano? Sino? Bakit? Saan? Kailan? at Bakit? Halimbawa: Isang binatang gurong dumalo sa kaarawan ng kanyang kaibigan ang brutal na pinatay makaraang saksakin ng apatnapu¶t pitong beses ng apat na estudyanteng nainis sa ginawang pagbati ng una kamakailan sa Santo Tomas.e) Makatawag Pansing Pangungusap . Sipi Halimbawa: Si Rizal ay nagsabi sa pamamagitan ng bibig ni Isagani sa ³El Filibusterismo´ ng ganito: ³ Kung ako¶y magkaroon na ng ganyang mga uban.Isang pangungusap na makakakuha ng atensyon ng nagbabasa.

Sapagkat nagbibigay-deskripsyon. pinagkakatingihan ng lahat.ito¶y isang mapanggitlang panimula dahil di karaniwang sinasabi o naririnig sa araw-araw ang pamamariralang ginagamit dito. sa gayon. Halimbawa: Si Rosella yata ang pinakamabait sa klase. ang bawat ubang iyan ay magiging tinik at sa halip na ikarangal ay aking ikahihiya.´ d. hindi siya masalita. Halimbawa: Masarap ang magmeryenda sa CR! f. Salaysay Halimbawa: Samantalang nakasakay ako sa taksi patungo rito sa inyong paaralan. mga batang nanglilimahid na Ang pagiging walang kibo niya¶y hiwagang nagtutulak ng kariton ng mga basura¶t kalawanging kagamitan. Makatawag-pansing Pangungusap . Mapagbigay at maalalahanin siya lagi. Parang laging napakalalim ng iniisip. e.ginagamit kapag nagtatampok ng tao. iba¶t ibang tagpuan ng mga kabataan ang nasaksihan ko: mga babae¶t lalaking nagdudumaling naglalakad na may hawak na mga aklat. mga kabataang lalaking Page 5 of 13 . Tapat na tapat siyang makisama. Salawikain o Kasabihan Halimbawa: ³Ang kaibigan ay nagmamahal sa lahat ng panahon at sa oras ng kagipita¶y kapatid na tumutulong. mga nagtitinda ng sigarilyo at diyaryo.´ g. Malawak ang kanyang pang-unawa. Lamang. Paglalarawan . mga malarawan at maaksyong salita ang ginagamit.makita kong ang aking ginawa ay para sa aking kapakanan at wala akong ginawa para sa bayang nagbigay sa akin ng lahat. Ginoo. para sa mga mamamayang tumulong sa akin upang ako ay mabuhay.

b) Paanggulo .3 ± Sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay.nangakatayo sa bangketa.2 binubuo ito ng mga talatang kinapapalooban ng mga pangunang kaisipan at mga pantulong o pamunong mga detalyeng maayos maayos ang masuring pagkakauri-uri at pagkakasama-sama at makatwiran ang pagkakahanay-hanay at pagkakasunud-sunod tungo sa malinaw na ikapaliliwanag ng paksa 2. Katawan o Gitna 2. naitanong ko: sino kaya sa mga kabataang iyon ang maibibilang sa mga kabataang nag-aangkin ng kamalayang pambansa? 2. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Katawan/Gitna a.Nakaayos sa paraang simple hanggang kumplikado at vice versa. mga nanonood sa mga bilyaran at iba pang libangan.4 .Pinapakita ang bawat angulo o "side" ng paksa. angulo atbp ng isang paksa. Paanggulo . mga kabataang sumisigaw at may dala-dalang plakard.Dito nakalagay ang lahat ng iyong mga ideya at pahayag. c) Paghahambing . Pakronolohikal .Nakaayos ayon sa panahon ng pangyayari.ibinabatay sa personal na masasabi o reaksyon ng bawat tao tungkol sa mga bagay-bagay o isyu tungo sa isang obhektibong paglalagom Page 6 of 13 . dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 2.1 dito makikita ang mga kaalaman 2.ayon sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari mulang pinakamatagal hanggang sa pinakakasalukuyan b.Pagkukumpara ng dalawang problema. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pakronolohikal . d) Papayak o Pasalimuot . sa isip ko. at mga basta¶t naglalakad na tila namasyal lamang at marami pang ganito¶t gayong tagpo ng kabataan at bigla.

sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay 3.Winawakas ang sanaysay sa pamamagitan ng isang (retorikal na) tanong. ³Ang kabataan ang pag-asa ng bayan´ ay mapapatunayan na.Ang "summary" ng iyong sanaysay. Tuwirang sinabi Halimbawa: Mula ngayon at di na magtatagal ang bukambibig na sabi ni Jose Rizal na. Wakas (Konklusyon) 3.sa unang seksyon sisimulan muna ang ang pagkakaiba tungo sa ikalawang seksyon na ang mga pagkakapareho naman d. Papayak/Pasalimuot -sinisimulan itong iayos sa mga bagay na komplikado kasunod ang mga bagay na simple o vice-versa 3. Paghahambing . Pwede itong isulat sa paraang a) Tuwirang Sinabi . b.Pinakaimportanteng detalye ng sanaysay c) Pagtatanong .Mensahe ng sanaysay b) Panlahat ng pahayag .2 ± Dito nakalagay ang iyong pangwakas na salita o ang buod sa sanaysay.sa pamamagitan ng pagtitimbang-timbang sa bilang ng reaksyong nakuha. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagwawakas: a.1 ± nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. Panlahat na Pahayag Halimbawa: Page 7 of 13 .. ang konklusyon ay madaling magagawa c. d) Pagbubuod .

isang puhunan na iyon para may makain bukas. Pero sa mga kasama nating manininda. samakatuwid. Pagbubuod . napakaliit ng P50. ang palasak nating kawikaang ³ Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan. sa atin. Kulang pa ngang pambili ng quarter pounder sa Mc Do.´ c.Makabuluhan. Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay      May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa Page 8 of 13 . Pagtatanong Halimbawa: Ano pa ang ating hinihintay? Magtatamad-tamaran na lamang ba tayo habang buhay? Kailan natin bubuksan ang pinto ng maunlad na kinabukasan? d.pinakagamitin sa pagwawakas Halimbawa: Marahil.

"WORLD NO-TOBACCO DAY' Mahigit sa apat na dekada na ang nakararaan.ng kamatayan at sakit sa malawakang antas. Sa mga papaunlad na bansa lamang. organisasyon o gobyerno ang makapipigil sa panganib na ito nang nag-iisa. Page 9 of 13 . Ang paggamit ng tabako ay nakarating na sa nakatatakot na proporsyon at walang sinumang tao. Kung magpapatuloy ito sa 2020. ang mapanganib na mga epekto ng tabako ay dahilan ng kamatayan ng hindi kukulangin sa 60 milyong tao bawat taon. napatunayan na ang tabako ay isang panganib na may kinalaman sa may 25 na sakit kabilang na ang kanser. (mula sa Balita. Alam ang bagay na ito ng World Health Organization (WHO). ang bilang ng kamatayang ito ay aabot sa 10 milyon bawat taon. Karamihan sa mga kamatayang ito ay nagaganap sa mga papaunlad na bansa na ang 48 bahagdan ng kalalakihan at 7 bahagdan ng kababaihan ay naninigarilyo. Mayo 1997). nang nagaluntang ang mundo sa isang balitang pang mediko sa posibleng panganib sa kalusugan ng tabako.Iyan ang layunin ng World No-Tobacco Day. at peptic ulcer. atake. Ito ang paraan ng WHO sa panawagan ng lahat ng kasaping bansa na himukin ang mga gumagamit ng tabako na sa isang araw man lamang ay huwag manigarilyo o yumigil na para sa kanyang kabutihan. sakit sa puso. Walang alinlangan na alam na natin ngayon na ang paggamit ng tabako ay naging dahilan . Mula noon. ilang taon na ang nakalipas ng idineklara ang Mayo 31 ng bawat taon bilang World No-Tobacco Day. "Itigil na paninigarilyo simula ngayon".at patuloy na nagiging dahilan .Mga Halimbawa ng Sanaysay Pormal MAYO 31 .

Kapag nakatalikod ako.Lamok Ni Nelly V. Nahiga uli ako at nag-isip nang malalim. Pinilit kitang huliin ngunit hindi ko nagawa. nagising ako sa katotohanan na ang mga tao palang iyon ay huwad at siyang nagbigay sa akin ng aral ukol sa pakikitungo sa kapwa. Ganon din sila. bumagon ako at pinatay ang ilaw. Tulad mo rin na kunwa'y aali-aligid kapag nakabukas ang ilaw. Ganoon din nga pala. Hindi ako makatulog noon kaya binuksan ko ang ilaw. nahiga at nagsisimula na sana akong matulog nang maramdaman kong nangati ang aking mukha. kung anu-anong masamang bagay ang sinasabi nila tungkol sa akin na ikinasasakit ng aking kalooban. na kapag bumagsak ako sa aking kinalalagyan at hahanap-hanapin ko sila sa aking tabi. Ikaw na isang lamok lamang ay naihambing ko sa mga taong nagbabalatkayo sa kanilang katauhan. Katulad mo ring sumisipsip ng dugo. Sumaisip ko na naman ang suliraning bumabagabag sa akin at sa hindi sinasadya'y naging bahagi ka rin ng isipang yaon. Sumambulat ang dugo sa katawan mo. kinagat at pinapak ang aking dugo. Sa ganoong pagkakataon ko nakikilala ang tunay nilang pagkatao at ang mga dungis nila ay sa ganoong pagkakataon ko rin natutuklasan. Muli akong nahiga at nag-isip nang nag-isip. Laging maganda ang sinasabi sa akin kapag kaharap ko.. Ang katotohanang iyon ang nagdulot sa akin ng tatag ng loob na pumili ng aking Page 10 of 13 . Nakita kitang aali-aligid sa katawan ng kapatid ko. Sa aking panimdim. Dahil doon. Maya-maya. tuluyan akong hindi nakatulog. Magabulo Isang malalim na gabi'y napagmasdan kita. Napatampal ako at napatay kita. wala na. Nang pinatay ko ang ilaw ay saka lamang lumapit sa akin. Ginawa ko ito dahil alam kong mamaya lamang ay sisipsip ka ng dugo sa kanya.Di-Pormal Ikaw«. lagi silang nakakapit sa akin kapag nangangailangan at kapag may nakamit akong tagumpay. Pinabayaan kita. wala man lamang ni isa sa kanilang umaaliw sa akin. Tinangka kitang huliin ngunit di ko muling nagawa. heto ka na naman at sa akin umaaligid. Maya-maya uli.

nangangagat ka! Hindi ka marunong mamuhay nang hindi aasa sa iba. Lahat ng mga mag-aaral ng IB ay kailangang magsulat nitong sanaysay na ito upang makapagtapos. Hindi ko pa nga lang alam kung anong tiyak na pagsasaliksikan ko tungkol doon dahil kailangan ko pang pakitirin ang aking nasabing paksa. Sa totoo lang. May dalawang buwan pa ako para magisip at manaliksik. Kaibigang Lamok. Bakit ganyan ka. hindi bale na lamang. Page 11 of 13 . ano naman kayang eksperimento gagawin ko tungkol dito.kakaibiganin. At hulaan ninyo ang pinili ko: ang walang-kamatayang KIMIKA! hahaha. maraming preparasyon ang dapat gawin para dito. Ang tanong. Munting Lamok? Kapag may ilaw ay aali-aligid lamang na parang nilalaro mo ako. Ngayong bakasyon. Ang gagawin ko nga pala ay tungkol sa lýsi o ika nga sa tagalog. Malaya kaming mga mag-aaral na pumili ng aming mga paksa. Maraming salamat. Hindi lang ito pangkaraniwang sanaysay. Kahit magkagayo'y nagpapasalamat pa rin ako. Bakit nga ba? A. Sanaysay Ikahuling taon ko na sa Internasyonal na Bakaluryat(IB) pagbalik ko sa paaralan sa huling parte ng Agosto. interesado rin talaga ako tungkol dito sa paksang ito at hindi ako makapaghintay na gawin ang aking eksperimento. Hayyyy. ngunit kapag nasa kadiliman. Kaya isa pa siguro ito sa mga mahahalaga kong gagawin ngayong bakasyon bukod sa pagtatrabaho. Kungkaya't kailangan ko nang magbasa tungkol sa gagawin ko. Itinuturing pa rin kitang kaibigang nagmulat sa akin sa katotohanan. Ang saya ng buhay ko 'no? Oo ka na lang. mantika ng atay ng isda na mayaman sa omega 3 na matatabang asido (haha palakpakan ang aking napakadalubhasang pagsasalin!). Ibig sabihin magtatapos na ako eksaktong isang taon mula ngayon ngunit bago iyon kailangan ko pang maghirap at magdusa ng isang pagkahabahabang taon sa IB! Napakarami naming gagawin at isa na doon ang tinatawag na Mahabaang Sanaysay. kinakailangan na naming magsimula at maghanda para sa nabanggit na sanaysay.

com Walang hanggang katanungan Na walang iisang katugunan.sa komiks. kaya lang pinili kong umalis kasi noon ay walang kalayaan. luwalhati ng puso. may asawa at walang anak. Sa pagdaloy ng mga salita. Tula ang sanaysay Pagpapalawig ng ulirat sa malayang kadiliman Pagpapanumbalik ng tibok sa nakaambang kamatayan Isang bukas na larangang bukas sa lahat Tula ang sanaysay Sa kanyang anyo Sa kanyang sarili Sa kanyang salaysay Sa kanyang kasaysayang lumingap Sa mundong lagi¶t laging may tinutuklas Iisa ang tula at sanaysay sa kanilang pakay: Iluklok ang Bathala ng karunungan at pagmamahal Sa lahat ng bagay. diario. matagal na ako dito sa Amerika . pelikula at tv. Hindi naman ako sikat na sikat pero kilala naman.mapa-English. Sanaysay "Dayuhan" Ako si Neneng.TULA SA SANAYSAY ni Lilia Quindoza Santiago Sining ang sanaysay Isang tula sa kalawakan ng malay. wala akong pera para tustusan ko ang aking sining. 55 --. bago ako lumipad papunta sa lugar na ito . Sa paglilinaw ng mga haraya Sa paghahawan ng salimuot sa daigdig Na patuloy na umiinog sa mga tanonguzeliserio. Page 12 of 13 .babae. gusto kong magsulat. sinusukat ang saklaw ng kaalaman Tinutugma ang liwanang ng isip.mula pa noong 1984 . at mapa-tagalog. Dito.isa na akong manunulat .blogspot..

Hindi raw ito isang kapalaran na nakasulat na.Saan Patungo ang Buhay? Gasgas man. Pero dapat ang ating wika ang maging unang tuntungan natin sa pag-akyat sa hagdanan ng pagsusulat. VILLANUEVA DALSC Page 13 of 13 . iyon ang hahabi sa kung anong buhay magkakaroon tayo sa hinaharap. Prepared by: ODYLON P. Hindi ko sinasabi na dapat lahat ng Pinoy na manunulat ay Filipino ang ginagamit na salita sa paghabi ng kanilang mga sulatin. Tayo ang may control sa manibela. At ang buhay naatin ngayon ay bunga ng buhay na pinili natin kahapon. Kung ano ang ginagawa natin ngayon. Wikang Filipino Wala na ngang mas hihigit pa sa pagtangkilik sa sariling wika para sa isang manunulat. uuliting ko pa rin. Tayo raw ang may akda ng sarili nating buhay. Malinaw naman ang punto. Nasa atin pa rind aw ang kapangyarihang pumili ng landas na ating tatahakin.