Sanaysay

Kahulugan at Bahagi 1. Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda. 2. Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla ay ³nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay.´ Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kurukuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu. 3. Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito, sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. 4. Ayon sa Tuklas 3 (Libro sa Filipino): Ang sanaysay ay isang akdang pampanitikan na nasa anyong tuluyan. Ito ay ang paglalahad ng matalinong opinyon ng sumulat/may-akda, base sa kanyang: a. Damdamin b. Karanasan c. Kaalaman d. Haka-haka/Opinyon Anumang bagay ay maaaring paksain sa pagsulat ng sanaysay. 5. Ayon sa Diksyunaryo: Ang sanaysay ay may natatanging paksa na hight na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda; pagtataglay ng paniniwala, pananaw at kaisipan ng sumulat 6. Ayon kay Dr. Samuel Johnson: Ang sanaysay ay isang malayang igpaw ng pag-iisip. 7. Ayon kay Alejandro Abadilla Ang sanaysay ay ang pagsasalaysay ng isang sanay o nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay 8. Ayon kay Genovera E. Matute
Page 1 of 13

Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng mayakda ang pananaw. ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig . Impormal o Di-pormal Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-aliw.Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan.mga karanasan . Ang tono nito ay seryoso. palagay at ng kasiyahan ng sumusulat upang umaliw. magbigay kaalaman o magturo. kaya magaan at madaling maintindihan. Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. Di-Pormal ± sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. Pampanitikan kasi kaya makahulugan. Pormal ± sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos 2.at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. karaniwan. pangaraw-araw at personal. at walang halong pagbibiro.Ang sanaysay ay ang pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan. nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan. Dalawang uri ng sanaysay 1. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. matalinhaga . Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay. kuru-kuru. at matayutay. Pormal o Maanyo Ang sanaysay na pormal o maanyo .sanaysay na tinatawag din na impersonal kung ito'y maimpormasyon. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. paintelektuwal. Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Page 2 of 13 . parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda. pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay .

5. at iba pang sanaysay. pinakamahalagang talata sa isang sulatin dahil dito nakasalalay ang tagumpay o kabiguan ng akda 1. Tema at Nilalaman ± anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura ± ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda. pinakamukha ng sulatin 1. nakakapukaw. Panimula o Simula (Introduction) 1.Inuuna ang pinakamahalagang impormasyon hanggang sa mga maliliit na detalye (inverted pyramid) b) Tanong na Retorikal . kailangang kaakit-akit. 3.2. ± Ito ang unang sinusulat sa isang sanaysay. Page 3 of 13 . nakakaganyak.Isang kopya o copy galing sa ibang mga literaturang gawa gaya ng libro.1.3. Ito ay dapat nakakakuha ng attention ng bumabasa para basahin niya ang natitirang bahagi ng sanaysay. c) Paglalarawan .Sangkap ng Sanaysay 1. d) Sipi .Pagbibigay linaw at "descriptions" sa paksa. ang maayos at lohikal na pagkasunud-sunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo ± ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. ± Ito ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Tatllong (3) Bahagi ng Sanaysay 1. natural at matapat na mga pahayag 2.Isang tanong na tinatanong ang nagbabasa para hanapin ang sagot sa sanaysay at para isipin niya. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pasaklaw na Pahayag .4. higit na mabuting gumamit ng simple. nakakahatak ng kuryusidad 1. 1. artikulo.

Batangas.agad matatagpuan ang bawat kasagutan sa mga katanungang Ano? Sino? Bakit? Saan? Kailan? at Bakit? Halimbawa: Isang binatang gurong dumalo sa kaarawan ng kanyang kaibigan ang brutal na pinatay makaraang saksakin ng apatnapu¶t pitong beses ng apat na estudyanteng nainis sa ginawang pagbati ng una kamakailan sa Santo Tomas. g) Salaysay . Nahahati sa dalawang pangkalahatang pangkat ang pagtatalo: ang panig ng kabataan kahapon at ang panig sa kabataan ng kasalukuyan. Iba t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Panimula: a.Isang explanasyon ng iyong sanaysay. Ang suliranin ay ³Higit na magaling ang kabataan noon kaysa kabataan ngayon. Pasaklaw na Pahayag .e) Makatawag Pansing Pangungusap . at kung sa paglingon ko sa nakalipas ay Page 4 of 13 .karaniwang makikita sa sa araw-araw na binabasang mga balita bilang pamamatnubay .Isang kasibahan o salawikain na makakapagbigay ng maikling explanasyon ng iyong sanaysay.Isang pangungusap na makakakuha ng atensyon ng nagbabasa.resulta o kinalabasan muna ang sinasabi bago isa-isahin at pagsunud-sunurin mula sa di-gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga ang mga detalye . Sipi Halimbawa: Si Rizal ay nagsabi sa pamamagitan ng bibig ni Isagani sa ³El Filibusterismo´ ng ganito: ³ Kung ako¶y magkaroon na ng ganyang mga uban.agad . Ginoo. Tanong na Retorikal Halimbawa: Madalas na marinig natin ang ang pagtatalo tungkol sa kabataan ng kahapon at ng kasalukuyan. b. f) Kasabihan .´ Sumasang-ayon ka ba? c.

´ g. iba¶t ibang tagpuan ng mga kabataan ang nasaksihan ko: mga babae¶t lalaking nagdudumaling naglalakad na may hawak na mga aklat. mga nagtitinda ng sigarilyo at diyaryo.´ d. Mapagbigay at maalalahanin siya lagi.ginagamit kapag nagtatampok ng tao. Paglalarawan . Parang laging napakalalim ng iniisip. Lamang. hindi siya masalita.makita kong ang aking ginawa ay para sa aking kapakanan at wala akong ginawa para sa bayang nagbigay sa akin ng lahat. ang bawat ubang iyan ay magiging tinik at sa halip na ikarangal ay aking ikahihiya. Makatawag-pansing Pangungusap . pinagkakatingihan ng lahat. e. Salaysay Halimbawa: Samantalang nakasakay ako sa taksi patungo rito sa inyong paaralan. Salawikain o Kasabihan Halimbawa: ³Ang kaibigan ay nagmamahal sa lahat ng panahon at sa oras ng kagipita¶y kapatid na tumutulong. Halimbawa: Masarap ang magmeryenda sa CR! f. Sapagkat nagbibigay-deskripsyon. mga kabataang lalaking Page 5 of 13 . Ginoo. mga batang nanglilimahid na Ang pagiging walang kibo niya¶y hiwagang nagtutulak ng kariton ng mga basura¶t kalawanging kagamitan. para sa mga mamamayang tumulong sa akin upang ako ay mabuhay. sa gayon. Tapat na tapat siyang makisama. Malawak ang kanyang pang-unawa.ito¶y isang mapanggitlang panimula dahil di karaniwang sinasabi o naririnig sa araw-araw ang pamamariralang ginagamit dito. mga malarawan at maaksyong salita ang ginagamit. Halimbawa: Si Rosella yata ang pinakamabait sa klase.

mga nanonood sa mga bilyaran at iba pang libangan.2 binubuo ito ng mga talatang kinapapalooban ng mga pangunang kaisipan at mga pantulong o pamunong mga detalyeng maayos maayos ang masuring pagkakauri-uri at pagkakasama-sama at makatwiran ang pagkakahanay-hanay at pagkakasunud-sunod tungo sa malinaw na ikapaliliwanag ng paksa 2. Pakronolohikal .ibinabatay sa personal na masasabi o reaksyon ng bawat tao tungkol sa mga bagay-bagay o isyu tungo sa isang obhektibong paglalagom Page 6 of 13 . angulo atbp ng isang paksa. Katawan o Gitna 2. Iba¶t Ibang Paraan ng Pagsulat ng Katawan/Gitna a. d) Papayak o Pasalimuot . naitanong ko: sino kaya sa mga kabataang iyon ang maibibilang sa mga kabataang nag-aangkin ng kamalayang pambansa? 2.ayon sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari mulang pinakamatagal hanggang sa pinakakasalukuyan b.3 ± Sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. c) Paghahambing .Dito nakalagay ang lahat ng iyong mga ideya at pahayag. at mga basta¶t naglalakad na tila namasyal lamang at marami pang ganito¶t gayong tagpo ng kabataan at bigla. Maaari itong isulat sa mga paraang sumusunod: a) Pakronolohikal . Paanggulo .nangakatayo sa bangketa. sa isip ko. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 2.4 .Pinapakita ang bawat angulo o "side" ng paksa.Pagkukumpara ng dalawang problema.Nakaayos ayon sa panahon ng pangyayari.Nakaayos sa paraang simple hanggang kumplikado at vice versa. b) Paanggulo .1 dito makikita ang mga kaalaman 2. mga kabataang sumisigaw at may dala-dalang plakard.

³Ang kabataan ang pag-asa ng bayan´ ay mapapatunayan na.2 ± Dito nakalagay ang iyong pangwakas na salita o ang buod sa sanaysay. b.Mensahe ng sanaysay b) Panlahat ng pahayag .sa unang seksyon sisimulan muna ang ang pagkakaiba tungo sa ikalawang seksyon na ang mga pagkakapareho naman d.Ang "summary" ng iyong sanaysay. Tuwirang sinabi Halimbawa: Mula ngayon at di na magtatagal ang bukambibig na sabi ni Jose Rizal na.sa pamamagitan ng pagtitimbang-timbang sa bilang ng reaksyong nakuha. Panlahat na Pahayag Halimbawa: Page 7 of 13 . Papayak/Pasalimuot -sinisimulan itong iayos sa mga bagay na komplikado kasunod ang mga bagay na simple o vice-versa 3.1 ± nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. ang konklusyon ay madaling magagawa c.Pinakaimportanteng detalye ng sanaysay c) Pagtatanong . sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay 3. Paghahambing . Iba¶t Ibang Paraan ng Pagwawakas: a. Pwede itong isulat sa paraang a) Tuwirang Sinabi .Winawakas ang sanaysay sa pamamagitan ng isang (retorikal na) tanong. Wakas (Konklusyon) 3.. d) Pagbubuod .

Makabuluhan.´ c. sa atin. Pagtatanong Halimbawa: Ano pa ang ating hinihintay? Magtatamad-tamaran na lamang ba tayo habang buhay? Kailan natin bubuksan ang pinto ng maunlad na kinabukasan? d. Pagbubuod . samakatuwid. Kulang pa ngang pambili ng quarter pounder sa Mc Do. Pero sa mga kasama nating manininda. napakaliit ng P50. ang palasak nating kawikaang ³ Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan. isang puhunan na iyon para may makain bukas. Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay      May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa Page 8 of 13 .pinakagamitin sa pagwawakas Halimbawa: Marahil.

sakit sa puso.ng kamatayan at sakit sa malawakang antas. Sa mga papaunlad na bansa lamang. Alam ang bagay na ito ng World Health Organization (WHO). Ang paggamit ng tabako ay nakarating na sa nakatatakot na proporsyon at walang sinumang tao. Mayo 1997). Kung magpapatuloy ito sa 2020. Walang alinlangan na alam na natin ngayon na ang paggamit ng tabako ay naging dahilan . organisasyon o gobyerno ang makapipigil sa panganib na ito nang nag-iisa."WORLD NO-TOBACCO DAY' Mahigit sa apat na dekada na ang nakararaan. "Itigil na paninigarilyo simula ngayon". (mula sa Balita. Karamihan sa mga kamatayang ito ay nagaganap sa mga papaunlad na bansa na ang 48 bahagdan ng kalalakihan at 7 bahagdan ng kababaihan ay naninigarilyo. atake.Iyan ang layunin ng World No-Tobacco Day. ang mapanganib na mga epekto ng tabako ay dahilan ng kamatayan ng hindi kukulangin sa 60 milyong tao bawat taon. nang nagaluntang ang mundo sa isang balitang pang mediko sa posibleng panganib sa kalusugan ng tabako. Page 9 of 13 .at patuloy na nagiging dahilan .Mga Halimbawa ng Sanaysay Pormal MAYO 31 . Mula noon. ang bilang ng kamatayang ito ay aabot sa 10 milyon bawat taon. napatunayan na ang tabako ay isang panganib na may kinalaman sa may 25 na sakit kabilang na ang kanser. ilang taon na ang nakalipas ng idineklara ang Mayo 31 ng bawat taon bilang World No-Tobacco Day. Ito ang paraan ng WHO sa panawagan ng lahat ng kasaping bansa na himukin ang mga gumagamit ng tabako na sa isang araw man lamang ay huwag manigarilyo o yumigil na para sa kanyang kabutihan. at peptic ulcer.

Nahiga uli ako at nag-isip nang malalim. wala man lamang ni isa sa kanilang umaaliw sa akin. Laging maganda ang sinasabi sa akin kapag kaharap ko. Magabulo Isang malalim na gabi'y napagmasdan kita. Tulad mo rin na kunwa'y aali-aligid kapag nakabukas ang ilaw. Sa ganoong pagkakataon ko nakikilala ang tunay nilang pagkatao at ang mga dungis nila ay sa ganoong pagkakataon ko rin natutuklasan. Nang pinatay ko ang ilaw ay saka lamang lumapit sa akin. Hindi ako makatulog noon kaya binuksan ko ang ilaw. Maya-maya. Napatampal ako at napatay kita. Kapag nakatalikod ako. nagising ako sa katotohanan na ang mga tao palang iyon ay huwad at siyang nagbigay sa akin ng aral ukol sa pakikitungo sa kapwa. tuluyan akong hindi nakatulog. Katulad mo ring sumisipsip ng dugo.Lamok Ni Nelly V. Tinangka kitang huliin ngunit di ko muling nagawa.Di-Pormal Ikaw«. Ikaw na isang lamok lamang ay naihambing ko sa mga taong nagbabalatkayo sa kanilang katauhan. Muli akong nahiga at nag-isip nang nag-isip. Ginawa ko ito dahil alam kong mamaya lamang ay sisipsip ka ng dugo sa kanya. nahiga at nagsisimula na sana akong matulog nang maramdaman kong nangati ang aking mukha. Nakita kitang aali-aligid sa katawan ng kapatid ko. Sa aking panimdim. Sumaisip ko na naman ang suliraning bumabagabag sa akin at sa hindi sinasadya'y naging bahagi ka rin ng isipang yaon. Ganon din sila. heto ka na naman at sa akin umaaligid. Maya-maya uli.. Ganoon din nga pala. lagi silang nakakapit sa akin kapag nangangailangan at kapag may nakamit akong tagumpay. kung anu-anong masamang bagay ang sinasabi nila tungkol sa akin na ikinasasakit ng aking kalooban. kinagat at pinapak ang aking dugo. Ang katotohanang iyon ang nagdulot sa akin ng tatag ng loob na pumili ng aking Page 10 of 13 . na kapag bumagsak ako sa aking kinalalagyan at hahanap-hanapin ko sila sa aking tabi. wala na. Dahil doon. Pinabayaan kita. Pinilit kitang huliin ngunit hindi ko nagawa. Sumambulat ang dugo sa katawan mo. bumagon ako at pinatay ang ilaw.

Ngayong bakasyon. mantika ng atay ng isda na mayaman sa omega 3 na matatabang asido (haha palakpakan ang aking napakadalubhasang pagsasalin!). Hindi ko pa nga lang alam kung anong tiyak na pagsasaliksikan ko tungkol doon dahil kailangan ko pang pakitirin ang aking nasabing paksa. Hindi lang ito pangkaraniwang sanaysay. Maraming salamat. Malaya kaming mga mag-aaral na pumili ng aming mga paksa. Kungkaya't kailangan ko nang magbasa tungkol sa gagawin ko. Lahat ng mga mag-aaral ng IB ay kailangang magsulat nitong sanaysay na ito upang makapagtapos. At hulaan ninyo ang pinili ko: ang walang-kamatayang KIMIKA! hahaha. Ang tanong. Ang saya ng buhay ko 'no? Oo ka na lang. Kahit magkagayo'y nagpapasalamat pa rin ako. Kaya isa pa siguro ito sa mga mahahalaga kong gagawin ngayong bakasyon bukod sa pagtatrabaho. Ang gagawin ko nga pala ay tungkol sa lýsi o ika nga sa tagalog. nangangagat ka! Hindi ka marunong mamuhay nang hindi aasa sa iba. ngunit kapag nasa kadiliman. hindi bale na lamang. Munting Lamok? Kapag may ilaw ay aali-aligid lamang na parang nilalaro mo ako. Itinuturing pa rin kitang kaibigang nagmulat sa akin sa katotohanan. maraming preparasyon ang dapat gawin para dito.kakaibiganin. Sanaysay Ikahuling taon ko na sa Internasyonal na Bakaluryat(IB) pagbalik ko sa paaralan sa huling parte ng Agosto. Bakit nga ba? A. Hayyyy. ano naman kayang eksperimento gagawin ko tungkol dito. Page 11 of 13 . Kaibigang Lamok. Ibig sabihin magtatapos na ako eksaktong isang taon mula ngayon ngunit bago iyon kailangan ko pang maghirap at magdusa ng isang pagkahabahabang taon sa IB! Napakarami naming gagawin at isa na doon ang tinatawag na Mahabaang Sanaysay. Bakit ganyan ka. Sa totoo lang. May dalawang buwan pa ako para magisip at manaliksik. interesado rin talaga ako tungkol dito sa paksang ito at hindi ako makapaghintay na gawin ang aking eksperimento. kinakailangan na naming magsimula at maghanda para sa nabanggit na sanaysay.

pelikula at tv. Page 12 of 13 .mula pa noong 1984 .blogspot. kaya lang pinili kong umalis kasi noon ay walang kalayaan. Dito.sa komiks. Hindi naman ako sikat na sikat pero kilala naman. sinusukat ang saklaw ng kaalaman Tinutugma ang liwanang ng isip. matagal na ako dito sa Amerika .TULA SA SANAYSAY ni Lilia Quindoza Santiago Sining ang sanaysay Isang tula sa kalawakan ng malay.mapa-English. Sanaysay "Dayuhan" Ako si Neneng. diario.com Walang hanggang katanungan Na walang iisang katugunan. Sa pagdaloy ng mga salita. luwalhati ng puso. Sa paglilinaw ng mga haraya Sa paghahawan ng salimuot sa daigdig Na patuloy na umiinog sa mga tanonguzeliserio. Tula ang sanaysay Pagpapalawig ng ulirat sa malayang kadiliman Pagpapanumbalik ng tibok sa nakaambang kamatayan Isang bukas na larangang bukas sa lahat Tula ang sanaysay Sa kanyang anyo Sa kanyang sarili Sa kanyang salaysay Sa kanyang kasaysayang lumingap Sa mundong lagi¶t laging may tinutuklas Iisa ang tula at sanaysay sa kanilang pakay: Iluklok ang Bathala ng karunungan at pagmamahal Sa lahat ng bagay. at mapa-tagalog. 55 --.. may asawa at walang anak. bago ako lumipad papunta sa lugar na ito . gusto kong magsulat.babae. wala akong pera para tustusan ko ang aking sining.isa na akong manunulat .

Nasa atin pa rind aw ang kapangyarihang pumili ng landas na ating tatahakin. Hindi raw ito isang kapalaran na nakasulat na. Pero dapat ang ating wika ang maging unang tuntungan natin sa pag-akyat sa hagdanan ng pagsusulat. uuliting ko pa rin.Saan Patungo ang Buhay? Gasgas man. VILLANUEVA DALSC Page 13 of 13 . Tayo raw ang may akda ng sarili nating buhay. Wikang Filipino Wala na ngang mas hihigit pa sa pagtangkilik sa sariling wika para sa isang manunulat. Prepared by: ODYLON P. At ang buhay naatin ngayon ay bunga ng buhay na pinili natin kahapon. Malinaw naman ang punto. Tayo ang may control sa manibela. Kung ano ang ginagawa natin ngayon. Hindi ko sinasabi na dapat lahat ng Pinoy na manunulat ay Filipino ang ginagamit na salita sa paghabi ng kanilang mga sulatin. iyon ang hahabi sa kung anong buhay magkakaroon tayo sa hinaharap.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful