P. 1
Mga Buod

Mga Buod

|Views: 5,418|Likes:
Published by aaaoeeo

More info:

Published by: aaaoeeo on Jan 28, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/05/2013

pdf

text

original

Ang Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon (The Philippines a Century Hence)--- kuya eto lng ha

Ang unang bahagi ng sanaysay na ito ay tungkol sa pagsulyap sa nakaraan ng Pilipinas. Dito, ipinakita ni Rizal ang mga pagbabago na naidulot ng pagkasakop ng Pilipinas sa Espanya. Kung saan, ang dating pinuno sa Pilipinas ay napasailalim sa mga dayuhan dahil na rin sa pag-asang pag-unlad mula sa mga mananakop. Unti-unting naisantabi at nalimutan ng mga Pilipino ang kanilang mga katutubong tradisyon, mga awitin, tula at mga paniniwala nang sa gayon ay mayakap ang mga bago at dayuhang doktrina, na sa totoo'y hindi naman nila naiintindihan. Ikinahiya at tinanggihan ng mga Pilipino ang sarili nilang kultura. Hinangaan at pinuri ng mga Pilipino ang anumang bagay na banyaga hanggang sa nagapi ng dayuhan ang kanilang puso at diwa. Lumipas ang mga taon, ang relihiyon ay nagpakitang gilas din kung saan ginamit ang pagsamba sa Diyos upang akitin at sa huli'y pasunurin at mapasailalim ang mga Pilipino sa kagustuhan ng mga dayuhan. Nang makuha ang loob ng mga Pilipino ay itinuring na parang hayop, inalisan ng kaisipan at damdamin at ginawang mga alipin upang pagsilbihan ang mga dayuhan sa ikauunlad ng Espanya. Muling nabuhay ang natutulog na damdamin ng mga Pilipino dahil sa mga pasakit at panghihiya na kanilang naranasan. May ilang damdaming nagising sa katotohanan sa mga kahayupan at paniniil ng mga dayuhan dahil na rin sa patuloy na pag-alipusta at pagsasamantala na unti-unti ay gigising sa lahat. Sa bahaging ito makikita ang obserbasyon ni Rizal sa pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas. Ipinakita niya ang naging epekto nito sa mamamayan at sa mga pinunong Pilipino. Ipinakita ang hindi pantay na pagtrato sa mga Pilipino simula ng mamuno ang mga Kastila. At umaasa si Rizal na magigising at mamumulat ang mga Pilipino sa katotohanan at kasamaan ng mga dayuhan. Ang ikalawang bahagi ay tungkol sa kabiguan ng mga kolonyal na patakaran ng Espanya sa pagpapaunlad sa Pilipinas. Sinabi dito ang kalagayan ng Pilipinas sa tatlong-daang taon na nakalipas simula ng panahong iyon (1889). Para sa mga nagnanais ng kalayaan ng kanyang bansa, ang bayan ay may tiyak na kalayaan noon. Para sa mga nakasaksi naman ng kaguluhan at di pagkakaunawaan, nararapat lamang na tanggapin ng buong pagsang-ayon ang anumang magaganap sa hinaharap. Ayon sa mga liberal na Kastila, ang kalagayan ng Pilipinas sa kasalukuyan (1889) ay katulad pa rin ng dati, walang pinagbago subalit para sa mga prayle ay nagkaroon ng pag-unlad. Ang pamamahala ng mga kastila sa Pilipinas noong una ay hindi madali ngunit nagpatuloy pa rin sila upang mapamahalaan ito. Mayroong pwersang-militar, mabagal na komunikasyon sa pagitan ng Mexico at Espanya at ang paglalakbay ay delikado dahil ang dagat ay pinamumugaran ng mga pirata at mga kaaway ng Espanya.

Sinabi ni Rizal na ang Pilipinas ay nanatiling panatag sa simula ng dominasyong Kastila. Ang kanyang pagkasakop sa Pilipinas ay permanente na at humina ang kagustuhan ng mga Pilipino na magsarili. mahalaga at tapat sa kanilang mga tungkulin ang mga kinatawan. Lahat ng mabubuting bagay ukol sa pagpapaunlad ng bayan ay nawala. Wala pang masyadong nagaganap na paninirang-puri at pang-iinsulto sa mga tao. Ang mga Pilipino at nagiging opisyal ng militar. Ang Espanya ay wala nang mga kaaway-panlabas. kung ang mga pagbabago ay magiging marahas at madugo kung ito ay magmumula sa hanay ng mga karaniwang tao. Maaari rin namang maging kagalang-galang. Makikita dito ang kalagayan ng mga Pilipino. Kailangan ito ng bansa na ang pamamahala ay nagmumula pa sa isang malayong lugar sapagkat ito ang magsisilbing mata. Ang mga hinaing ng mga Pilipino ay bihirang makarating sa Espanya at kung maiparating man ay patago pa. Ang pagreporma ay magiging mapayapa at mabunga kung ito ay manggagaling sa pagkilos ng mga nakatataas. pagsasamantala at pang-aalipin. Kailangan din na magkaroon ng mga Pilipinong kinatawan sa Cortes ng Espanya. Kailangang baguhin ang patakarang pulitikal ayon sa pangangailangan ng mga tao. Ang mga prayle at ang residencia ay napanatili ang katapatan ng mga Pilipino sa pamahalaang Kastila. kayumanggi ang kulay at pango ang ilong. Bilang ganti naman sa pagkakaroon ng . mabilis at sigurado. Ang isang indio ay maaaring maging encomendero at maging isang heneral ng isang hukbo. Umusbong din ang isang bagong paninindigan ng mga Pilipino sa pamunuan ng Kastila. Maaaring maging "political trimmers" ang mga representante ng bansa. Ang komunikasyon ay naging mas madali. Ipinaliwanag dito kung paano ang pamamahala ng mga Kastila sa Pilipinas simula noong una hanggang sa kasalukuyang (1889) panahon nito. Ang pamahalaan ay napalitan ng pananakot.ang sitwasyon ay mas maigi.Binanggit din na sa panahong 1889. Ang ikatlong bahagi naman ay nagsasaad ng mga radikal at pulitikal na reporma kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Ang mga Pilipinong kinatawan ay sinasabing may amoy "Igorot". Ang mga kinatawang Pilipino ay magiging mapaghimagsik sa Cortes. Tulad ng unang bahagi. Nagkaroon ng mas mainam na organisasyon sa pamunuang sibil at military. Ang kalayaan sa pamamahayag ay maaaring maging panganib sa gobyernong Kastila. Ang mga pangunahing reporma na kailangang ipatupad ay ang pagkakaroon ng kalayaaan sa pamamahayag upang maipaalam sa pamahalaang Kastila at maging sa buong bansa kung ang mga utos ay naipatutupad ng mga epektibo at mahusay. nakatutulong o hindi sa ikauunlad ng bayan. Ngunit ito ay maaaring magbigay panganib sa pamahalaang Kastila. Magtatagumpay ang mga reporma sa Pilipinas. Masasabing tiningnan din ni Rizal ang magagandang ginawa ng mga Kastila pati na rin ang kasamaan nito. tenga at boses ng bayan. makikita pa rin sa ikalawang bahagi ang pagtingin at pagsusuri ni Rizal sa mga ginagawa ng mga Kastila. Ang "freedom of the press" ay kailangan ng isang pamamahalang nagnanais na magandang reputasyon at karangalan.

Gayundin naman ang Pilipinas ay idedeklara ang kanyang sarili bilang isang malaya at nagsasariling bansa sa mga darating na araw kung patuloy na aalipustahin at mamaltratuhin ang kanyang lahi. Nagbigay din siya ng mga kadahilanan kung bakit nais nilang magkaroon ng mga ganitong reporma sa Pilipinas.Pilipinas ng kinatawan sa Cortes. hahanapin ng kanyang lahi ang mga paraan ng pagsasarili sa ibang bayan. Ang ilang pangunahing reporma na kailangan pang ipatupad ay ang katarungan ang pangunahing pangangailangan ng isang sibilisado ng bayan. Ayon sa siyensiya. Tulad ng pangunahing layuning politikal ng La Solidaridad. Magkakaroon ng matinding banggaan at labanan sa pagitan ng mga mananakop at mga Pilipino kung saan ito'y magdudulot ng matinding pinsala sa dalawa. Sinabi rin dito na may isang panibagong dayuhan at pamamahala ang magpapatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. At ang huling bahagi naman ng sanaysay ang nagpapakita ng mga prediksiyon at pananaw sa hinaharap. Ang mga posisyon sa gobyerno ay kailangang punuan sa pamamagitan ng isang "competitive examination" at ang resulta ay nararapat na ihayag sa publiko. nararapat din naman silang bigyan ng karapatan. Sinasabi ang pagkakaroon ng dominasyon ng isang bansa sa isa pang lahi ay hindi pangmatagalan. Sa panahong nakamit na ng Pilipinas ang kanyang kalayaan isang panibagong dayuhan ang maaaring magpatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. magdulot ng pagkawasak ng isa o pagkakulong sa kapangyarihan ng isa. Kung ang edukasyon at kalayaan ay patuloy na ipagkakait ng Espanya sa Pilipinas. Makikita ang pagiging repormista ni Rizal sa bahaging ito ng sanaysay. edukasyon at iba pa. ang mga Pilipino ay mananatiling tapat sa gobyernong Espanyol. Ang Pilipinas ay mananatili sa Espanya kung ang pagpapatakbo dito ay matuwid at sibilisado subalit kung mananatiling walang pagbabago ay hindi mapipigilan ang mga Pilipino sa pagtamo ng kanyang kasarinlan. ang pamamalagi ng isang panlabas na bagay sa isa pa ay maaaring magbunga ng pagkatuto at pagkaunawa. Kung ang mga Pilipino ay nagbabayad ng buwis. Isang halimbawa ay ang naganap sa Espanya kung saan ang mga mananakop ay napatalsik din sa huli matapos ang madugo at paulit-ulit na labanan. Ang isa ay maaaring pumayag at sumuko o maaari rin naman bumagsak at magdusa. seguridad ng isang indibidwal at ng kanyang mga ari-arian. Inihain niya ang iba't ibang pagbabago na nais ng mamamayang baguhin at iparating sa pamahalaan ng Espanya. Ang Inglatera ay may sapat nang . ang bahaging ito ang nagpapakita iba't ibang pananaw ni Rizal sa repormang radikal at politikal kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. agrikultura. Ang mga kahilingan ng Pilipino ay nararapat lamang na ikonsidera ng Espanya kung ayaw niyang isubo sa panganib ang kanyang mga kayamanan maging ang kanyang hinaharap sa Aprika at ang kalayaan sa Europa. Kailangan din ng reporma sa komersiyo.

Pangalawa. ang katamaran ay unti-unting kumakalat sa buong katawan. Ang Hapon ay nasa sitwasyong delikado sapagkat ang Rusya at Inglatera ay may nasa kanya at sapagkat mas maigi pang ang Korea na lang pagtuunan niya ng pansin. Ang Alemanya ay hindi isusubo sa panagnib na ikalat ang kanyang mga hukbo sapagkat kapag nagkaroon ng digmaan ay maaari pang maging dahilan ng kanyang pagbagsak. Tulad ng kanser. pangkabuhayang kapaligiran bunga ng . Ang Pransiya ay mas maganda ang hinaharap sa Tonking at Tsina. Ang Tsina ay magiging maswerte na kung mapapanatili niya ang kanyang kalagayan. pangkaisipang kadahilanan. kahit pati sa mga bansang kalapit ng Pilipinas. Ang Olandiya ay kontento na sa Moluccas at Java at mas maigi ang kanyang hinaharap sa Sumatra. Sa huling bahagi. Ang mga mandirigma ng Luzon ay nakilahok sa labanan sa Sumatra. ang mga katutubo ay nagbubungkal pa ng sariling bukirin upang may ipang-kain. Inihalintulad ito ni Rizal sa isang kanser. Pangatlo. Kulang na pagbibigay-sigla sa paggawa. Dahil sa katamaran ng mga Pilipino (The Indolence of the Filipinos) Ang katamaran ay ang kauntian ng pag-ibig sa paggawa at kakulangan ng sipag ng isang tao. mayroon ng pangangalakal na masigla. Dahil sa natural na kapaligiran kung saan mainit ang klima. inilahad ni Rizal ang mga pananaw niya sa darating pang mga panahon. Ang ilan dito ay masasabing nagkatotoo at natupad. Halos imposible nang magamot ng lubusan at pabalik-balik ito.kolonya sa Silangan at hindi nya isasakripisyo ang kanyang imperyo sa India para lamang makuha ang Pilipinas. Maraming mga bagay ang nagiging sanhi ng katamaran ng mga Pilipino. Bago dumating ang mga taga-Europa. Masasabi natin na sadyang makabayan si Rizal. Una. Hinahangad niya ang pagkakaroon ng kalayaan at pagkakapantay-pantay ng Pilipino sa mga Kastila. Ang Amerika ay mayroong pagkabahala lalo na sa Pasipiko. Ayon kay Pigafette. At ayon sa mga prayle. Gumagawa pa ng maraming kasangkapang pandigma at pinag-aralan nila ang wikang Kastila. Dati naman ay hindi ganito katamad ang mga Pilipino. Makikita ang mahusay na pag-analisa ni Rizal sa mga nangyayari sa bansa. noong sinaunang panahon. higit na pinagpala ang mga mahihirap. Ito ay unti-unting nakakaapekto sa lahat ng parte o aspeto ng ating katauhan.

Walang pagkakaisa. Ayon kay Rizal. pang-edukasyong pangkapaligiran. Panglima. Kulang ang paglilingkod sa taong bayan. at hindi sahi. mababang pagtingin sa manwal na gawain at malahari ang pagkilos. Ang katamaran ay bunga. walang pangangalaga sa ari-arian.digmaan. Sadyang nais ng mga prayleng maging mangmang ang mga Pilipino.kabanalang nakatuon sa kabutihang-asal. Mali ang pagpapahalaga. ang pamahalaan mismo. Pinatunayan ni Rizal sa sanaysay na ito ang pagbibintang ng mga Kastila sa mga Pilipino sa pagiging tamad. hindi tayo dapat nawawalan ng pag-asa para sa pagbabago. Tiwali ang mga Pilipino. ng kasamaan. Samantalang ang mga Plipino naman ay nalululong sa sugal. Ang mga prayle ay walang pagsasanay bilang guro lalo na ang mga nagtuturo. maraming pistahan at pag-aambag ng malaki sa simbahan dahil sa maling paniniwala sa relihiyon at pagigng panatiko. namulat siya sa pananaw na ang kababaihang Pilipino ay katuwang sa layunin para sa ikagagaling ng bayan. maraming katulong ngunit mababa ang pasahod. Talamak ang tinatawag ng "padrino" sa paglakad ng papeles o mga pangangailangan. at katwiran at intriga ng mga namumuno. Liham sa mga taga Malolos Buod: Sa kanyang liham sa mga kadalagahan ng Malolos na sinulat ng 1889. Nagkakaroon din ng hindi makataong pagtrato ng nagtuturo at karamihan sa mga paaralan ay nasa kumbento. kamalayang pambansa. Hindi dapat ibuntong lahat ng sisi sa mga Pilipino. Ipinakita ni Rizal na ang mga Kastila ang sanhi ng ganoong kaasalan sapagkat higit pa silang tamad kaysa sa kanilang pinagbibintangan. Batay sa kanya. Kulang ng pagtangkilik sa sariling gawa. sapilitang pinapagsundalo ang mga Pilipino. Pagsasaulo ng mga pinag-aralan. Ang kasamaan ay wala sa pagkakaroon ng katamaran ngunit sa walang-tigil na paghikayat ng ganitong ugali. Hindi angkop sa pag-aaral ang kapaligiran. Kulang ang pagbibigay-sigla sa gawaing manwal tula ng sapilitang paggawa. Kung saan. Kulang ng katangiangpamumuno sa takot sa mananakop. pag-aalsa at pagdarambong. Hindi rin isinasaayos ang pagpapabilis ng pamamaraan ng transportasyon. ipinahahayag ni Jose Rizal ang kanyang papuri at paggalang sa katapangang ipinamalas ng mga ito sa pagsusulong ng karapatan sa edukasyon – isang dikaraniwang hakbang sa maraming kababaihan sa kanyang panahon. lalong lumala habang tumatagal ang panahon. Pang-apat. Hindi sapat na rason para sa katamaran ang pagbabago ng panahon o di kaya'y ang pagbago ng lugar na kinalakihan. ang mithiin ng mga kadalagahan ng Malolos para sa karunungan ay patunay ng pagkamulat sa tunay na kahulugan ng kabanalan . Ang mga Kastila ay maluho sa pamumuhay. Pang-anim. At walang kamalayang pambansa. naiiwang tiwangwang ang bukid at labis na nakalulunos ang bunga ng mga pangyayari. Mababa ang moral ng taong-bayan. At ang pangpito. malinis na kalooban at . mataas na buwis. Kulang ang pagtuturo ng mga magulang sa mga anak. Ang katamaran sa Pilipinas ay isang katamarang pinasagwa. Habang tayo ay nabubuhay. Walang tulong na ibinibigay sa pagpapaunlad ng kabuhayan. Ito ang nais na ipakita ni Rizal sa sanaysay na ito. ang kapaligirang panlipunan.

limang araw matapos ipaalam sa kanya ni Marcelo H.matuwid na pag-iisip. Binibigyang-diin ni Rizal ang tungkulin ng kababaihan – bilang dalaga at asawa – sa pagbangon ng kanilang dignidad at halaga sa lipunan. Gayunpaman. Ayon sa pagsasalaysay. Si Señora Guadalupe Reyes ang nagsilbing guro ng mga kadalagahan. Ulituliting matamisin ang mapuring kamatayan sa alipustang buhay". ika-12 ng Disyembre 1888 nang may 20 kadalagahan ng Malolos ang naghain ng petisyon kay Gobernador-Heneral Weyler upang magtayo ng isang "panggabing paaralan. isang propesor sa Latin. hindi dagliang sumuko ang mga kadalagahan sa kanilang layunin. Bahagi rin ng liham ang pagpapaalala ni Rizal sa lahat na gamitin ang isipang kaloob ng Diyos. Ang payo ni Rizal ay "mulatin ang mata ñg anak sa pagiiñgat at pagmamahal sa puri. Kaugnay nito. . del Pilar ang isang mahalagang pangyayari sa bayan ng Malolos. upang matukoy ang katotohanan at hindi maging alipin ninuman. bagama't tumagal lamang ito ng tatlong buwan. inilalarawan niya ang katangian ng kababaihan sa Europa at bilang halimbawa ay pinakita ang babaing Sparta bilang huwaran ng pagiging mabuting ina. Ipinapayo ni Rizal na gamitin ang halimbawang ito upang maitaguyod ang isang anak na marangal at magtatanggol sa bayan. gayundin ang pagiging mulat ukol sa tunay at huwad na relihiyon. Sa kabila ng pagtutol. Naging dahilan ito upang hindi rin pumayag ang gobernador-heneral na maitatag ang paaralan. ang kura paroko. pumayag na rin ang pamahalaan na maitatag ang paaralan. Mga Tala: Ika-17 ng Pebrero 1889 nang isulat ni Jose Rizal – gamit ang wikang Tagalog – ang liham na ito habang ginagawa ang anotasyon sa aklat ni Morga. Pinupuna ang mga hindi kanais-nais na gawain ng mga prayle. pagibig sa kapua sa tinubuang bayan. at sa pagtupad ñg ukol. Isinulat niya ito sa London." Layunin nila na mag-aral ng wikang Español sa ilalim ni Teodoro Sandiko. hindi sinang-ayunan ni Padre Felipe Garcia. Patuloy silang nanawagan at nang lumaon. ang naturang petisyon.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->