I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

ay hinanap niya si Pagong. Naisahan din kita Matsing.´Humanda ka bukas Pagong. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. ´Hahaha. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ´Tignan natin kung saan ang tapang mo. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. ´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. Kung mabagal ito sa lupa. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. Sabi nga: Tuso man ang matsing. Mula noon nagbago na si Matsing. . naiisahan din. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing.

Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Isang araw. Si Rita ay nanood sa kanyang ina. wala si Pinang sa bahay. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Kinagabihan. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Isang araw. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Ngayon natakpan siya ng bilao. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Hinanap niya si Pinang. Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang. Isang araw. sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. wala rin si Rita roon. Ang Alamat ng Niyog . Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Ang ibong iyon ay si Rita. ang tinatawag ngayong maya. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Hindi sumagot si Rita. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Hindi nahalata ng ina. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Nabahala si Aling Rosa. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang.IV. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak.

Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig. Maraming binatang nagingibig sa kanya. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Dahil sa sampu ang kanyang anak. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. ´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. Nang sila'y magbali. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. Minsan. may dumating na isang babae na di nila kilala. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. maging sa mukha at sa paguugali." na ako'y hindi magnanakaw. nakita nilang may tubig ito. Habang sila ay nag-iiyakan. ´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig.µ ang wika ng ikaapat na anak. "Sabihin ninyo. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa. Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno. bagaman ayon sa mattanda. ay may iniingatang isang magandang alamat. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya." anya sa mga utusan. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno." ang wika niya sa mga sugo. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan. Isang araw.µ sabi nila. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. Ang ngalan niya ay Rosita. "Sabihin niyo sa inyong datu. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin. kasama ang mga abay na dalaga. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina. wala na siyang ina. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak. Siya·y maganda at maputi. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman. Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. ´Mga ulo ninyo. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin. na ating pambansang bulaklak. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. Pagkalibing sa ina nila. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan. Kung minsan. Iyan ang alamat ng niyog.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak. Biglang nawala ang maputi at magandang babae.walang halong pag-iimbot. malimit daw magpasayal sila ni Rosita. Ang bakod ay binbalik ko . alang ano mang masamang hangarin. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo.

Si Delfin ay natadtad ng sugat . Sa gayung mga alitan.. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay. siya'y kinabahan. Bago siya nalagutan ng hininga. lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo. at nakakabit pa rin sa kalansay. Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain. At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig. taun-taon. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" . Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako." Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. kayumian. Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya. Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo. Hindi naman sila gaanong naghirap.lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin. Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. Kung buwan daw ng Mayo. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. . Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo.µ na balita sa kanyang angking kagandahan. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad .. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. Maraming taon ang lumipas mula noon. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa. malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan.. na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog. kama ng mga abay nito. kung ano ang naging hanggan ng labanan. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman. Ngunit ang mga tao. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito. ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati. Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila.. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan.Si Delfin at si Rosita.. at kabaitan. Unti-unti itong pinanawan ng lakas. ay wala namang nakikita. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak. ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga. kung minsa't sila'y nagbabantay. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. Maraming nalagas sa magkabilang panig. "Sumpa kita! . Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo. Samantala. Masaklap man sa kalooban ng datu. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay.

Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko. Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento. Sa halip. May mga nanatili. Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat. Nakakapanibago.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao. Sa iyo na nagbabasa nito. sana malapit na. Isa. Sa ngayon. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. . sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan.. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ. Maraming dumating.. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin.. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. Kasi nakakapagod na rin mag-isip. Ngunit si Cristobal. Nais lang. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay. nakaalis ka na sa blog na ito. kung kailan iyon. at mga pangyayari sa paligid mo. hayop. Isang mabilis na eksena. Tatlo. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. Hindi sa ganito ² walang saysay. Sana nga tama sila. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Ekstra. Kung minsan. pagkabilang ko ng tatlo. walang kabuluhan. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . paksa. Plano. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang.. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. Dalawa. at marami ring lumisan. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. bagay. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. Gugulin mo ang oras mo sa mga tao. Sa iyo. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Dalawa. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. mas madaling mawala sa iyo. Isa. Tatlo. Isa. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. "Ikaw bata ka. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!". isang mahigpit niyang mangingibig. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. Kwento Isa Dalawa Tatlo. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila. na magpapasibol sa iyo. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. at may mga pasulpot-sulpot lang. Balakin. V.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko.

ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra.ang makatanggap ka ng kapos. Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan. ina. Mas madaling nakawin at sa katotohanan. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay. Hindi lahat ng pangyayari.. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto . Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan.. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis. Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran. Hindi lahat ng labis ay may sukli. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. Ito ang tanong ni Michael. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan.na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. Kung minsan ay kulang. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan. Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. Kung minsan ay sobra. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. sapagkat labis ang iyong ibinigay. Ano nga ba ang mas mainam . Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili. humuhusto sa plano mo. Hindi siya kailanman magiging kuntento. darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. Marupok na ito. bakit mo ako ginawa?. Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. hindi lahat ay sakto.

umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. sa rekomendasyon ni Guerrero. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Mula sa mga ngiti at sarap. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. na magaling na pintor. Batavia. Singapore. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Naging manlalakbay-dagat siya. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay. Ipinanganak siya sa Badoc. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak . Subalit. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. bakit ninyo ako ginawa? VI. Noong 1884. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. Amoy. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Ina. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. Noong 1877. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Noong 1886. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta.ina. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. ang . isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Sa pamamgitan nito. Ilocos Norte. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. at Colombo. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Kaya tanong ni Michael. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong.ang El Pacto de Sangre. Noong 1885. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio.

bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad. dahil sa kanyang pagselos. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. . Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. kaya noong 1892. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. pribadong aklatan. at magrosaryo. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. Aniya. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. at matatakot maging ang isang batang matalino. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. pinatay niya ang kanyang asawa. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. Laguna. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. Dr. magdasal. at katiwala ng malawak na lupain. Jose Rizal. pagsulat. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. Pagkalipas ng ilang taon. tumigil siya sa Hong Kong. kasama ng kanyang ina. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. kung saan inatake siya sa puso at namatay. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. Tinuruan niya itong magbasa. imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. si Andres. bumalik siya sa Europa. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Noong 1872. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Pagkalipas ni ilang taon. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. Jose P. gayundin sa pag-aaral ng Latin. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere.

Isinulat niya ang isa pang nobela. pero makaraan ang isang buwan. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. naglakbay sa maraming bansa. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita. nang marinig ni Rizal ang mga putok. Noong taong 1896 naman. Buhay Noong 1893. binaril siya sa Luneta. dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. Sa oras ng eksekyusyon. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad. 1896. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Noong Disyembre 3. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa. Sa Maynila noong 1881. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran.kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. Bumagsak siyang patihaya. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin.

Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista.Mayo 30. Dahil sa kahirapan. binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. Habang nasa Guam. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. . Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel. Siya ay isinilang sa Bulakan. Laguna. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo. Maynila. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. Maynila. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Ito ay ginawa sa Hong Kong. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. Nang mamatay si Bonifacio. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. Sa edad na 19. 1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. 1899 sa edad na 23. Noong Marso 1896. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. Siya ay isinilang noong Disyembre 15. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". Nang mamatay si Hen. Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. 1860 . 1875 sa Trozo. 1899. sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. Bulakan noong Nobyembre 14.

Pagkatapos ng kasal. natuto siya ng Espanyol. 1897. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. na noon ay nasa Hong Kong pa rin. at Maria. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. Batangas. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho. taong 1865 sa Santo Tomas. Adela (namatay at 3). Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan. Nang mamatay si Don Felipe. Tuwing Huwebes. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. Ito ay naka-burda sa kulay ginto. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. 1898. Sina Marcela. Batangas. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila. Gregoria. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. na ipinanganak sa Taal. 1946. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. Ayon sa ilang mga kuwento. bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. Marcela. Si Marcela. Kilala sa pagiging strikto. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. Don Felipe Agoncillo. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. Para kay Aguinaldo. Bilang isang bata. may asul at pulang parihaba. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal. Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso. ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. upang makatulong sa kanya. siya ay namatay sa edad na 86. Sa Sta. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. tubig at iba pang mga pangangailangan. musika. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. Noong May 30. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. sining at mayuyuming asal. kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. Eugenia. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. ang pamilya ay nagkakawang-gawa. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. Siya ay tinawag na "Roselang Hubog".Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. Sa kolehiyo.

Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. at biniyayaan ng labing isang anak.. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose.000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. Paciano. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. taong 2008. Trinidad. Maria. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. Jose. Franklin Bell. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. . umunlad din si Malvar. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. Laguna. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. sumiklab ang digmaang Spanish-American. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. Laguna. Sa murang edad na dalawampu. Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. Olympia. Noong 1898. ang Tayabas noong Hunyo 15. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta. Concepcion. Lucia. at Soledad. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. Josefa. kasama ng kanyang Batangas Brigade. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. Dahil sa edukasyong ito. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. Sa bagong pamumuno. Laguna. Laguna. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino. naghain si Rep. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. Sila ay nanirahan sa Calamba. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. Ayon sa kanya. Cruz. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. Namatay siya noong Oktubre 13. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. Saturnina. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. Narcisa. at agrimensor.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. 2594. Nagapi si Aguinaldo.

Batavia. Amoy. Noong 1886. Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. Noong 1877. Kinupkop sila ng matanda. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. sa rekomendasyon ni Guerrero. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. 1896. Pagkalipas ni ilang taon. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador. Sa pamamgitan nito. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. at Colombo.µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Noong Agosto. Tinagurian siyang Tandang Sora. Tandang Sora. Ilocos Norte. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. bata man o matanda. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. . sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. 1919. kaya noong 1892. Noong 1884. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila. Singapore. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. 1812. Noong 1885. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium.Noong 1891. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. na magaling na pintor. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Naging manlalakbay-dagat siya. Ipinanganak siya sa Badoc. kamatayan Marso 2. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila.ang El Pacto de Sangre. at pagkatapos sa Escuela Nautica. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Subalit. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . ngunit nabigo sa kaniyang layunin. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. babae o lalaki. 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera.

Pagkatapos ng digmaan. Noong Abril 15. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. 1892 . pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob. Nahalal sa Kongreso noong 1919. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. Nagsilbi siya mula Abril 17. nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. at sa suporta ni MacArthur. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. pinaunlad niya ang pagsasaka. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero.Pebrero 29. at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. Isinilang si Quirino sa Vigan. Pagkalipas ng ilang taon. 1948. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". at mga industriya. Quezon. Bilang Pangulo. 1953. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon.pinatay niya ang kanyang asawa. Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang. 1890 . Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. kung saan inatake siya sa puso at namatay. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Bilang pangulo. Isinilang si Roxas noong Enero 1. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap.Abril 15. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. Valdes at si heneral Carlos P. Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. Siya ang unang Ilokanong pangulo. 1956 sa gulang na 66. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L. dahil sa kanyang pagselos. pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. si Andres. Sa panahon din ito. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. 1946 laban kay Sergio Osmena. tumigil siya sa Hong Kong. VII. Hen. bumalik siya sa Europa. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1921. 1948. kasama ng kanyang ina. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . Nang pauwi na siya sa Pilipinas. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. 1948 hanggang Disyembre 30. 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas. binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz.

Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22.namatay. at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. 1986 . Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . Naging abogado at guro. kung saan siya nag-aral ng medisina. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan.1971). isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones. ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. ("Ninoy"). Sa edad na 15. at noong 1954. mula 1932 hanggang 1942. 1992). Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan. na kasalukuyang may edad na 75. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya. ang dating pangulo. 1971 sa edad na 75. Habang nasa kapangyarihan. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. napabalita na mayroong colon cancer. Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. isang sakit sa bituka. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino.Hunyo 30. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino. Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. 1896 sa Lungsod ng Talibon. Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas. at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. Marcos. sa tulong ng isang paring Jesuit. Jr. Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado.1945). sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. 2008. Bilang bahagi ng napakasunduan. ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. at Demetria Sumulong. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. Noong Marso 24. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. sa lungsod ng Dumaguete. nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa. 1869 sa bayan ng Kawit. .

tulad ni Gen. Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan. at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. Noong 1898. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston.Gregorio del Pilar. Quezon sa halalan. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. tinalo siya ni Manuel L. at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal. hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. . Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. Gayon pa man. Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. Jose Rizal. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. Walang tulong ninuman. Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos. 1899. 1964 sa edad na 94. Kasama ni Dr. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon. 1899. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon. at nalinis din ang kanyang pangalan. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig.000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe.

Tabasa IV.Proyekto sa Filipino Danica Rose M.Sampaguita Gng. Manlincon Guro . Victoria E.

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito. katarungan. Global warming . mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan. pagkakapantay-pantay at kapayapaan. magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa.PANIMULA (Preamble) Kami. na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. pag-ibig. kalayaan. at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin.

[11] As of November 2009.32 °F) during the 20th century. Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation.18 °C (1. though the nature of these regional variations is uncertain. a result that is predicted to continue.4 °C (2. and rising global average sea level. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference".[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). political and public debate continues. the oceans have become more acidic. 187 states had signed and ratified the protocol. Warming and related changes will vary from region to region around the globe.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers.[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases. probably including expansion of subtropical deserts. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation.1 to 6.5 °F) during the 21st century. adaptation to the effects of global warming. and changes in agricultural yields.[3] Global dimming.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases.[8][9][10][B] Nevertheless. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events. permafrost and sea ice.74 ± 0. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide.33 ± 0.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation. Expressed as a linear trend.[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring.0 to 11. widespread melting of snow and ice. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface. species extinctions. this temperature rose . global surface temperature increased 0. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight. Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1.

Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year. according to satellite temperature measurements.9 °F) would still occur.02 °C per decade). with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age. The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0.22 and 0. The urban heat island effect is estimated to account for about 0.4 °F) per decade since 1979.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0.07 °C ± 0.03 °C per decade.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback.[30] .[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing.5 °C (0. The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode.74 ± 0.25 °C per decade against 0.[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year.18 °C over the period 1906±2005. Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850.[25][26] Temperature changes vary over the globe.13 ± 0. a further warming of about 0. widespread instrumental measurements became available in the late 19th century. Since 1979. behind 1998.13 °C per decade). versus 0.13 and 0. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0.002 °C of warming per decade since 1900. exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.by 0.22 °C (0.[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them.

[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). tropospheric ozone. which causes 3 7 percent.[47][48] These emission scenarios. oil sands or methane clathrates are extensively exploited. Using the six IPCC SRES "marker" scenarios.[53] . sociological. emissions continue to rise over the century. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. Although there are a few areas of linkage.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming.[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s. Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere. methane.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650. emissions are reduced. methane (CH4). while in a few.[44][45]:71 Emissions scenarios. the period for which reliable data has been extracted from ice cores. have been projected that depend upon uncertain economic. the relationship between the two is not strong. particularly deforestation. technological. and natural developments. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal. which causes 9 26 percent.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming.000 years. GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions. leading to increased radiative forcing from CO2. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750. Most of the rest is due to land-use change.[46] In most scenarios.[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years. models suggest that by the year 2100.[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change. which causes 4 9 percent. Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence. combined with carbon cycle modelling. carbon dioxide (CO2).[33][C] The major greenhouse gases are water vapor.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect. and ozone (O3). the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future.[42] Over the last three decades of the 20th century. CFCs and nitrous oxide. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor.

[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week. especially on glaciers or on ice in arctic regions.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size.[62] The influences of aerosols. depending on whether it is airborne or deposited.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants. are most pronounced in the tropics and sub-tropics. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds. including black carbon. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. represent the largest uncertainty in radiative forcing.[63] . When deposited. and have very little radiative effect on convective clouds. Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight.[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system.Aerosols and soot Global dimming. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades. In isolated areas with high soot production. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface.[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. has partially counteracted global warming from 1960 to the present. aerosols have indirect effects on the radiation budget. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets. particularly their indirect effects. Aerosols.[60] Soot may cool or warm the surface. and as such.[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation. such as rural India. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation. particularly in Asia. which heats the atmosphere and cools the surface. the lower surface albedo can also directly heat the surface. while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere.

simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system. Although they attempt to include as many processes as possible. clouds. salt content. but small. and circulation of ocean waters. when satellite measurements became available. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere. Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain. and a model of heat and .[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics. thermodynamics and radiative transfer. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays. proposed by Henrik Svensmark. an ocean model that predicts temperature. temperature. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record. with some studies showing a slight cooling effect.[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979.[65] while others studies suggest a slight warming effect. These include an atmospheric model for air movement.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways. and other atmospheric properties. models for ice cover on land and sea.[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate.[69] A related hypothesis.

the IPCC anticipates a warming of 1.5 °F) by the end of the 21st century.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity.0 °F to 11. some models also include a simulation of the carbon cycle.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES). In addition to human-caused emissions. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions.4 °C (2.[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. Some models also include treatments of chemical and biological processes.moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models. Some observational studies also show a positive feedback. rather. this generally shows a positive feedback.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes. but do not simulate all aspects of climate.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted.[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs.[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models. and hence significantly faster than current global climate models predict. Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects.[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity.[83][84] . though this response is uncertain. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used. relative to 1980 1999.1 °C to 6.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates.

Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century.g. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean. nor was an upper bound given for sea level rise. Some of these changes. however. heat waves. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more. In the IPCC Fourth Assessment Report. have been described in the section on temperature changes. These estimates.[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. with most warming at high northern latitudes. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099. across a range of future emission scenarios.[87] Even with current policies to reduce emissions.59 m. . relative to 19801999) range from 0.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land. Over the course of centuries to millennia. with high probability. e.18 to 0. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades. The frequency of hot extremes.[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is.. based on the instrumental temperature record.[88] Over the course of the 21st century.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease. and heavy precipitation will very likely increase.

[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. industry and health could be mixed. mangroves.[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge. In some areas the effects on agriculture. carbon dioxide (CO2). It is expected that some regions will be particularly affected by climate change.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities. methane and ozone.[90] Overall. including tundra. Africa. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects. it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. small islands. and coral reefs. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges. the earlier timing of spring events.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. including the Arctic. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse . or even beneficial in certain respects. combined with higher global temperatures.Ecological systems In terrestrial ecosystems.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour. have been linked with high confidence to recent warming. including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere. and Asian and African megadeltas.

see graph below. methane. perfluorocarbons and chlorofluorocarbons. which would otherwise be lost to space. Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. etc. gas. The major natural greenhouse gases are water vapor. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. carbon dioxide CO2. because the influences of the various gases are not additive. Other greenhouse gases include. The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". which causes 3-7%. the more heat energy is being reflected back to the Earth. The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. and ozone. nitrous oxide. which causes 9-26%. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). kerosene. but are not limited to. sulfur hexafluoride.) has been increased dramatically over the past 50 years. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide.effect (see below). which causes 4-9%. hydrofluorocarbons. The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light. . The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. petrol.

Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100.Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5.4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100. y .

Although global warming is affecting the number and magnitude of these events. and intensity of other extreme weather events. . Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. As a further effect of global warming. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature). For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. and tornadoes. duration. such as floods. in addition to melting of land ice. it is difficult to connect specific events to global warming. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. reduced summer stream flows. see here . Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. Although most studies focus on the period up to 2100. Amounts and patterns of precipitation are changing. further glacial retreat. heat waves. droughts.org and then adapted and complimented accordingly.More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes. species extinctions. The above texts have partially been taken from Wikipedia.

Project In Science John Harvey M. Ramos .Tabasa I ±love Mr .

tonight I¶ll multiply my patience to Calculus. And shall choose Rene Descartes as my muse« . Than solve a perfect square trinomial. But not unstitching y-intercepts. radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. an astronomer. Has never been as easy as Music. Not even calculating rate and percents. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. a mathematician. Believed the essence of all things is number. Indeed. So. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. instead. Geometry. As difficult as writing a thesis.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics.

there are only 3 choices: greater than. The slope always equals rise over run. But. It's the one we used the most. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . or equal to. Polynomials can leave you in such a disarray. and origin. y. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. So use that scientific notation and don't be so lazy. Collections of elements in sets are a breeze. Basic axioms of algebra leave you in awe. A variable is a symbol like x which has 1 value. But. determinants. just skip the steps and use FOIL without a big to do. Digits and decimals. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die. and z's. But. They are like 2. there is only one and that is to have them raised. y-axis. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. Products of binomials can take you so long to do a few. Substitution. 2. Numbers and variables are jumbled disorderly. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. Inverses are very different and in their own special way they turn around. remember. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. 3. and 3's. you'll do them with success. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways.Algebra One By Daphne N. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. but never integers like 16 or 4. the statement will be true. If you remember this you'll always get those problems done. but it wasn't that fun. less than. But. and nothing more. so there is no need to cry. There are many other rules. Square-free integers can't be broken down anymore.. not 2. But not to understand them is one major flaw. Elements follow a pattern just like 1. Square roots and cubic roots leave me very puzzled. we still have Geometry. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. and graphing with different rays. But. Counting all those zeros makes me very crazy. If you put the right variable in an open sentence. and 5. Factoring numbers can be such a bore! But. if you remember the x-axis. guidelines and steps to Algebra 1 But. MA Remember all those rationals and irrationals. addition method. The most important axiom is the distributive one. too many D's But wait until we start on those x. But the index and radicand leave me troubled. Needham. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression.

X-ponents. Oh so very maddening. Great big waste of time. Frustrates me so much. dull. Made by stupid people who had Nothing else better to do. Remainder theorems. nasty. Hair pulled out in irritation. Induces migraines. Drives me insane. powers. and variables. signs. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. Vile. Pointless problems. Quadratic and linear formulas. parabolas.. Kills valuable time. Just wish it would disappear forever. Evil equations and inequalities. Completely stupid and pointless. Loathsome logorithms and roots.Algebra Awful numbers. Stupid and stressful. despicable work that Wears out the mind. Boring formulas and equations. .. Tedioud workUseless.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful