I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

naiisahan din. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. ´Hahaha. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Naisahan din kita Matsing. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. ´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. . Sabi nga: Tuso man ang matsing. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. ´Tignan natin kung saan ang tapang mo. Mula noon nagbago na si Matsing. Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. Kung mabagal ito sa lupa. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. ay hinanap niya si Pagong.´Humanda ka bukas Pagong.

Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Ang Alamat ng Niyog . Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Hindi sumagot si Rita. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. wala si Pinang sa bahay. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Ngayon natakpan siya ng bilao. Isang araw. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Si Rita ay nanood sa kanyang ina. wala rin si Rita roon. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang ibong iyon ay si Rita. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Isang araw. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang.IV. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Kinagabihan. sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Nabahala si Aling Rosa. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. Isang araw. Hindi nahalata ng ina. Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. Hinanap niya si Pinang. ang tinatawag ngayong maya. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain.

Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. kasama ang mga abay na dalaga." ang wika niya sa mga sugo. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . Pagkalibing sa ina nila. at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Biglang nawala ang maputi at magandang babae." na ako'y hindi magnanakaw. "Sabihin ninyo. Nang sila'y magbali. nakita nilang may tubig ito. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan. maging sa mukha at sa paguugali. Dahil sa sampu ang kanyang anak. Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. may dumating na isang babae na di nila kilala. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan.µ sabi nila. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. Maraming binatang nagingibig sa kanya." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon.µ ang wika ng ikaapat na anak. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak. Habang sila ay nag-iiyakan.walang halong pag-iimbot. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata. ´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. wala na siyang ina. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. alang ano mang masamang hangarin. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. Ang ngalan niya ay Rosita.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli. Isang araw. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig. ay may iniingatang isang magandang alamat. ´Mga ulo ninyo. ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak. Iyan ang alamat ng niyog. na ating pambansang bulaklak. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. Minsan. ´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -. malimit daw magpasayal sila ni Rosita. bagaman ayon sa mattanda. Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno." anya sa mga utusan. Ang bakod ay binbalik ko . Kung minsan. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. "Sabihin niyo sa inyong datu. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak. Siya·y maganda at maputi. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan.

Maraming taon ang lumipas mula noon. Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako. kung minsa't sila'y nagbabantay. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa.. Samantala. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. Bago siya nalagutan ng hininga. Kung buwan daw ng Mayo. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. Ngunit ang mga tao.. Hindi naman sila gaanong naghirap. Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. taun-taon. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa. na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog. Maraming nalagas sa magkabilang panig.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila. Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain. kayumian. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya.. at kabaitan. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo.. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Sa gayung mga alitan. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati. kama ng mga abay nito. . Si Delfin ay natadtad ng sugat . Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito.lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata." Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay. "Sumpa kita! . ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga. ay wala namang nakikita. Unti-unti itong pinanawan ng lakas. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" . lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad . Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. kung ano ang naging hanggan ng labanan. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak.. at nakakabit pa rin sa kalansay. siya'y kinabahan. Masaklap man sa kalooban ng datu.Si Delfin at si Rosita. maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan.µ na balita sa kanyang angking kagandahan.

Kasi nakakapagod na rin mag-isip. . Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat. Nais lang. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!".. walang kabuluhan. Sa iyo. Sa halip. May mga nanatili. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. Ekstra. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko. Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko. "Ikaw bata ka. Gugulin mo ang oras mo sa mga tao. Isa. mas madaling mawala sa iyo. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. Kwento Isa Dalawa Tatlo. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento.. Sana nga tama sila. paksa. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. Plano. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. pagkabilang ko ng tatlo. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. kung kailan iyon. Hindi sa ganito ² walang saysay. Tatlo. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Isa. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . Sa ngayon. Tatlo. Maraming dumating. Balakin. Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. hayop. Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. at may mga pasulpot-sulpot lang. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. bagay.. Ngunit si Cristobal. Dalawa. Isang mabilis na eksena. Kung minsan. na magpapasibol sa iyo.. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. nakaalis ka na sa blog na ito. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito. V. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. at marami ring lumisan. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito. sana malapit na. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari. Isa. Nakakapanibago. Sa iyo na nagbabasa nito. isang mahigpit niyang mangingibig. Dalawa. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. at mga pangyayari sa paligid mo.

hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Marupok na ito.. anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan. Ano nga ba ang mas mainam . hindi lahat ay sakto. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat. Kung minsan ay sobra. Kung minsan ay kulang. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang.na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. Hindi lahat ng pangyayari. humuhusto sa plano mo. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis. Hindi siya kailanman magiging kuntento. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra. Mas madaling nakawin at sa katotohanan. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit. ina.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin.. Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. Hindi lahat ng labis ay may sukli. Ito ang tanong ni Michael. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto . Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal. sapagkat labis ang iyong ibinigay. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa.ang makatanggap ka ng kapos. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan. Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. bakit mo ako ginawa?.

Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Mula sa mga ngiti at sarap. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak . Noong 1885. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Batavia. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay.ina. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. at Colombo. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Ipinanganak siya sa Badoc. Subalit. Noong 1886. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. Sa pamamgitan nito. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Ilocos Norte. Amoy. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Kaya tanong ni Michael. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Singapore. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya.ang El Pacto de Sangre. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Noong 1877. Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya. ang . nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. Noong 1884. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. sa rekomendasyon ni Guerrero. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. Ina. Naging manlalakbay-dagat siya. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. bakit ninyo ako ginawa? VI. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. na magaling na pintor. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael.

Pagkalipas ng ilang taon. Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. Noong 1872. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. Laguna. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. tumigil siya sa Hong Kong. gayundin sa pag-aaral ng Latin. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. Jose P. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. bumalik siya sa Europa. kasama ng kanyang ina. bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. kaya noong 1892. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere. si Andres. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. pribadong aklatan. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. pinatay niya ang kanyang asawa. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. kung saan inatake siya sa puso at namatay. at katiwala ng malawak na lupain. Pagkalipas ni ilang taon. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo. anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. pagsulat. Tinuruan niya itong magbasa. . imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. Dr. Aniya. at matatakot maging ang isang batang matalino. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. at magrosaryo. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. Jose Rizal. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. magdasal. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. dahil sa kanyang pagselos.

binaril siya sa Luneta. 1896.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. Isinulat niya ang isa pang nobela. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. Sa oras ng eksekyusyon. naglakbay sa maraming bansa. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. nang marinig ni Rizal ang mga putok. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Bumagsak siyang patihaya. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. pero makaraan ang isang buwan. Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. Sa Maynila noong 1881. Buhay Noong 1893. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad.kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. Noong taong 1896 naman. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. Noong Disyembre 3. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita.

Laguna. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Maynila. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. Maynila. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. 1875 sa Trozo. Dahil sa kahirapan. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. 1899. sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. Noong Marso 1896. Siya ay isinilang noong Disyembre 15. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. Nang mamatay si Hen. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. Ito ay ginawa sa Hong Kong. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. Habang nasa Guam. 1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. 1860 . Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Nang mamatay si Bonifacio. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. . ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. Sa edad na 19. Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. Bulakan noong Nobyembre 14. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan.Mayo 30. Siya ay isinilang sa Bulakan. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. 1899 sa edad na 23. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel.

Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. siya ay namatay sa edad na 86. musika. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. na noon ay nasa Hong Kong pa rin. upang makatulong sa kanya. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. Sa kolehiyo. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. Nang mamatay si Don Felipe. Batangas. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. 1898. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. Eugenia. at Maria. Gregoria. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. 1946. Sa Sta. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho. natuto siya ng Espanyol. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. Ito ay naka-burda sa kulay ginto. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. ang pamilya ay nagkakawang-gawa. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University. Kilala sa pagiging strikto. may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. Bilang isang bata. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila.Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. tubig at iba pang mga pangangailangan. may asul at pulang parihaba. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. Ayon sa ilang mga kuwento. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. Pagkatapos ng kasal. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. 1897. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. Don Felipe Agoncillo. Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. sining at mayuyuming asal. Para kay Aguinaldo. Tuwing Huwebes. dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. Batangas. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. taong 1865 sa Santo Tomas. kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. Sina Marcela. Adela (namatay at 3). Siya ay tinawag na "Roselang Hubog". sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. na ipinanganak sa Taal. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. Noong May 30. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. Marcela. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza. Si Marcela. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal.

2594. Namatay siya noong Oktubre 13. Narcisa. Paciano. Cruz. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. umunlad din si Malvar. Laguna. Saturnina. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Nagapi si Aguinaldo. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. Olympia. Laguna. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. . Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan. at Soledad.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway.. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. Josefa. Lucia. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. Maria. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. at agrimensor. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino.000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. taong 2008. Noong 1898. Ayon sa kanya. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. Concepcion. Dahil sa edukasyong ito. kasama ng kanyang Batangas Brigade. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan. Trinidad. Laguna. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. Franklin Bell. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. Sa bagong pamumuno. Sa murang edad na dalawampu. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. Sila ay nanirahan sa Calamba. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. Jose. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. naghain si Rep. ang Tayabas noong Hunyo 15. sumiklab ang digmaang Spanish-American. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. Laguna. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. at biniyayaan ng labing isang anak. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano. Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas.

Noong 1891. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. Subalit. Ilocos Norte. at Colombo. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. 1919. bata man o matanda. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. Sa pamamgitan nito. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. kamatayan Marso 2. . Batavia. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. Noong 1877. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador.ang El Pacto de Sangre. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Tandang Sora. Naging manlalakbay-dagat siya. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid.µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. 1896. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. Amoy. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. na magaling na pintor. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Singapore. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. Kinupkop sila ng matanda. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Noong 1885. kaya noong 1892. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. Noong 1886. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Tinagurian siyang Tandang Sora. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. sa rekomendasyon ni Guerrero. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Noong 1884. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila. Pagkalipas ni ilang taon. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Noong Agosto. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. babae o lalaki. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. at pagkatapos sa Escuela Nautica. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan. Ipinanganak siya sa Badoc. ngunit nabigo sa kaniyang layunin. 1812. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani.

Nang pauwi na siya sa Pilipinas. 1953. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero.pinatay niya ang kanyang asawa. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Nagsilbi siya mula Abril 17. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. si Andres. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. Noong Abril 15. Siya ang unang Ilokanong pangulo. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. pinaunlad niya ang pagsasaka. Isinilang si Roxas noong Enero 1. Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika.Pebrero 29. 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. bumalik siya sa Europa. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. VII. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. Nahalal sa Kongreso noong 1919. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang. 1890 . nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. 1956 sa gulang na 66.Abril 15. kung saan inatake siya sa puso at namatay. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. Pagkatapos ng digmaan. 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. Noong 1921. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. at mga industriya. Isinilang si Quirino sa Vigan. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. Pagkalipas ng ilang taon. Hen. dahil sa kanyang pagselos. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. kasama ng kanyang ina. tumigil siya sa Hong Kong. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. at sa suporta ni MacArthur. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas. 1892 . Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. 1948 hanggang Disyembre 30. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. 1946 laban kay Sergio Osmena. 1948. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob. Valdes at si heneral Carlos P. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. 1948. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. Quezon. Bilang pangulo. Bilang Pangulo. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L. Sa panahon din ito.

Sa edad na 15. Noong Marso 24. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas. Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. isang sakit sa bituka. 1971 sa edad na 75. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. Bilang bahagi ng napakasunduan. Habang nasa kapangyarihan. sa tulong ng isang paring Jesuit. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan. ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas.1971). Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino. isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. 1869 sa bayan ng Kawit. Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses. 2008. mula 1932 hanggang 1942. Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. sa lungsod ng Dumaguete. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko.Hunyo 30. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. 1896 sa Lungsod ng Talibon. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino. Marcos. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. napabalita na mayroong colon cancer. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol. at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. kung saan siya nag-aral ng medisina. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas.1945). si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. . Naging abogado at guro. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. at Demetria Sumulong. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. at noong 1954. na kasalukuyang may edad na 75. ang dating pangulo. 1992). sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. 1986 . ("Ninoy"). Jr. Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado. at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila. Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22.namatay.

Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos. Walang tulong ninuman. Noong 1898.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. Jose Rizal.000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. Kasama ni Dr. inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. Quezon sa halalan. . Gayon pa man. ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15. Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. at nalinis din ang kanyang pangalan. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan. Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. 1964 sa edad na 94. 1899. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. tinalo siya ni Manuel L.Gregorio del Pilar.tulad ni Gen. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio. Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon. 1899. Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas.

Tabasa IV.Proyekto sa Filipino Danica Rose M. Victoria E.Sampaguita Gng. Manlincon Guro .

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan.PANIMULA (Preamble) Kami. Global warming . pagkakapantay-pantay at kapayapaan. magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa. ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito. katarungan. kalayaan. pag-ibig.

[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases.[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions. Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1.4 °C (2. and rising global average sea level. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). probably including expansion of subtropical deserts.33 ± 0.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation.18 °C (1. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation.32 °F) during the 20th century. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight.[8][9][10][B] Nevertheless. global surface temperature increased 0. though the nature of these regional variations is uncertain. a result that is predicted to continue. adaptation to the effects of global warming.0 to 11. the oceans have become more acidic. political and public debate continues. widespread melting of snow and ice. Warming and related changes will vary from region to region around the globe. this temperature rose .[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions.5 °F) during the 21st century. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference". Expressed as a linear trend.[11] As of November 2009.74 ± 0.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers. 187 states had signed and ratified the protocol. Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures. species extinctions.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface. permafrost and sea ice. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface.[3] Global dimming. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events.1 to 6. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases. and changes in agricultural yields.

according to satellite temperature measurements.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable.13 and 0.02 °C per decade). The urban heat island effect is estimated to account for about 0. The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0.by 0.5 °C (0. Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850.002 °C of warming per decade since 1900. widespread instrumental measurements became available in the late 19th century.22 and 0.4 °F) per decade since 1979.03 °C per decade.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year.[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing.07 °C ± 0. a further warming of about 0. versus 0. exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.9 °F) would still occur. The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode.[25][26] Temperature changes vary over the globe.22 °C (0.[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them.25 °C per decade against 0.[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback.74 ± 0. behind 1998. with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age.13 °C per decade).[30] . Since 1979.18 °C over the period 1906±2005. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.13 ± 0.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year. Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0.

[44][45]:71 Emissions scenarios.[47][48] These emission scenarios. CFCs and nitrous oxide. which causes 9 26 percent. emissions continue to rise over the century.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming. and natural developments. emissions are reduced. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750. the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor.[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years.[53] . oil sands or methane clathrates are extensively exploited. Although there are a few areas of linkage. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago. carbon dioxide (CO2).[42] Over the last three decades of the 20th century.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750. GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions. Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere.[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance.000 years. leading to increased radiative forcing from CO2. tropospheric ozone.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases. which causes 4 9 percent. have been projected that depend upon uncertain economic. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect. the period for which reliable data has been extracted from ice cores. models suggest that by the year 2100. which causes 3 7 percent.[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). combined with carbon cycle modelling. while in a few.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal. Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence. particularly deforestation. technological. methane (CH4).[33][C] The major greenhouse gases are water vapor. Most of the rest is due to land-use change. the relationship between the two is not strong.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change. sociological. Using the six IPCC SRES "marker" scenarios.[46] In most scenarios. and ozone (O3). methane.[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s.

Aerosols. In isolated areas with high soot production. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation.[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation. depending on whether it is airborne or deposited. which heats the atmosphere and cools the surface.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight. especially on glaciers or on ice in arctic regions. particularly in Asia. and have very little radiative effect on convective clouds.[60] Soot may cool or warm the surface.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. represent the largest uncertainty in radiative forcing.[63] .[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system. including black carbon. the lower surface albedo can also directly heat the surface. and as such.[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds. aerosols have indirect effects on the radiation budget. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface. Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. has partially counteracted global warming from 1960 to the present.Aerosols and soot Global dimming.[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants. changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide. are most pronounced in the tropics and sub-tropics. particularly their indirect effects. while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets. When deposited. such as rural India.[62] The influences of aerosols.

simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system. but small.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes.[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change.[65] while others studies suggest a slight warming effect. with some studies showing a slight cooling effect.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain. an ocean model that predicts temperature. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth. Although they attempt to include as many processes as possible. thermodynamics and radiative transfer.[69] A related hypothesis. Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways. and other atmospheric properties. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record. salt content. These include an atmospheric model for air movement. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate. when satellite measurements became available.[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics. temperature.[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979. and a model of heat and . clouds. and circulation of ocean waters. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere. proposed by Henrik Svensmark. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere. models for ice cover on land and sea.

the IPCC anticipates a warming of 1.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES).moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere.[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity.0 °F to 11. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used.1 °C to 6.4 °C (2. though this response is uncertain. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted. relative to 1980 1999. Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects.5 °F) by the end of the 21st century. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions.[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. In addition to human-caused emissions.[83][84] . this generally shows a positive feedback. Some models also include treatments of chemical and biological processes.[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates. some models also include a simulation of the carbon cycle. Some observational studies also show a positive feedback. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes. and hence significantly faster than current global climate models predict. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models.[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes. but do not simulate all aspects of climate. rather.

In the IPCC Fourth Assessment Report. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more.[87] Even with current policies to reduce emissions.59 m. The frequency of hot extremes. Some of these changes. heat waves. Over the course of centuries to millennia. with high probability.18 to 0. . relative to 19801999) range from 0. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming.[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. however.Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease. across a range of future emission scenarios. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land. with most warming at high northern latitudes. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean. These estimates. have been described in the section on temperature changes. nor was an upper bound given for sea level rise. based on the instrumental temperature record..g. and heavy precipitation will very likely increase. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century.[88] Over the course of the 21st century.[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is. e. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades.

including the Arctic. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse . It is expected that some regions will be particularly affected by climate change. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities. Africa.[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge. it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems.Ecological systems In terrestrial ecosystems.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour. methane and ozone. have been linked with high confidence to recent warming.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. mangroves. and coral reefs. including tundra. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges. and Asian and African megadeltas.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities.[90] Overall. carbon dioxide (CO2). including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere. small islands. combined with higher global temperatures. or even beneficial in certain respects. industry and health could be mixed.[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. In some areas the effects on agriculture. the earlier timing of spring events.

but are not limited to. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide. The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light.effect (see below). The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. sulfur hexafluoride. These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. carbon dioxide CO2. perfluorocarbons and chlorofluorocarbons.) has been increased dramatically over the past 50 years. because the influences of the various gases are not additive. Other greenhouse gases include. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). which causes 9-26%. hydrofluorocarbons. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. which causes 4-9%. nitrous oxide. which would otherwise be lost to space. see graph below. The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. the more heat energy is being reflected back to the Earth. etc. gas. and ozone. The major natural greenhouse gases are water vapor. The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. petrol. Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. methane. kerosene. which causes 3-7%. .

y .Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5.4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100. Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100.

and tornadoes. species extinctions. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. As a further effect of global warming. For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. in addition to melting of land ice. The above texts have partially been taken from Wikipedia. Although most studies focus on the period up to 2100. and intensity of other extreme weather events. warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years. Although global warming is affecting the number and magnitude of these events.org and then adapted and complimented accordingly. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. further glacial retreat. reduced summer stream flows. heat waves. it is difficult to connect specific events to global warming. Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency. droughts. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature). Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. duration. such as floods. Amounts and patterns of precipitation are changing. .More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes. see here .

Tabasa I ±love Mr . Ramos .Project In Science John Harvey M.

And shall choose Rene Descartes as my muse« . Indeed. instead. But not unstitching y-intercepts. So. Has never been as easy as Music. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. Believed the essence of all things is number. As difficult as writing a thesis. in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. Not even calculating rate and percents. Geometry.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. an astronomer. a mathematician. radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. tonight I¶ll multiply my patience to Calculus. Than solve a perfect square trinomial.

Digits and decimals. But. But. or equal to. Numbers and variables are jumbled disorderly. But. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. There are many other rules. 2. But the index and radicand leave me troubled. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. 3. but it wasn't that fun. But. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die. But not to understand them is one major flaw. and graphing with different rays. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. remember. So use that scientific notation and don't be so lazy. just skip the steps and use FOIL without a big to do. If you remember this you'll always get those problems done. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. It's the one we used the most. we still have Geometry. Square-free integers can't be broken down anymore.Algebra One By Daphne N.. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . A variable is a symbol like x which has 1 value. Polynomials can leave you in such a disarray. there are only 3 choices: greater than. Elements follow a pattern just like 1. not 2. so there is no need to cry. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. The slope always equals rise over run. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways. determinants. you'll do them with success. less than. Products of binomials can take you so long to do a few. If you put the right variable in an open sentence. Square roots and cubic roots leave me very puzzled. and nothing more. too many D's But wait until we start on those x. the statement will be true. and z's. and 5. y. But. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. and origin. addition method. y-axis. The most important axiom is the distributive one. guidelines and steps to Algebra 1 But. Basic axioms of algebra leave you in awe. if you remember the x-axis. Counting all those zeros makes me very crazy. MA Remember all those rationals and irrationals. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. and 3's. Factoring numbers can be such a bore! But. there is only one and that is to have them raised. but never integers like 16 or 4. Inverses are very different and in their own special way they turn around. Substitution. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression. Needham. Collections of elements in sets are a breeze. They are like 2.

. Kills valuable time. Frustrates me so much. Tedioud workUseless. Evil equations and inequalities. Just wish it would disappear forever. powers.Algebra Awful numbers. Boring formulas and equations. . signs. parabolas. despicable work that Wears out the mind. Completely stupid and pointless. Induces migraines. Oh so very maddening. Hair pulled out in irritation. nasty. Quadratic and linear formulas. Great big waste of time. Made by stupid people who had Nothing else better to do. Vile. Drives me insane. and variables. Pointless problems. Remainder theorems.. dull. Loathsome logorithms and roots. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. Stupid and stressful. X-ponents.