I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

´Tignan natin kung saan ang tapang mo. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. Naisahan din kita Matsing. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. ay hinanap niya si Pagong. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. ´Hahaha. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. . Kung mabagal ito sa lupa. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. naiisahan din. Mula noon nagbago na si Matsing.´Humanda ka bukas Pagong. Sabi nga: Tuso man ang matsing. ´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy.

ang tinatawag ngayong maya. Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang.IV. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. Ang ibong iyon ay si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Nabahala si Aling Rosa. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang. Isang araw. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Hindi nahalata ng ina. wala si Pinang sa bahay. Ngayon natakpan siya ng bilao. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. Kinagabihan. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. Isang araw. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Hindi sumagot si Rita. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. Hinanap niya si Pinang. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. wala rin si Rita roon. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. Ang Alamat ng Niyog . sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. Isang araw. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Si Rita ay nanood sa kanyang ina.

´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. "Sabihin ninyo. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan. Ang ngalan niya ay Rosita. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa.µ ang wika ng ikaapat na anak. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan. kasama ang mga abay na dalaga. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. na ating pambansang bulaklak. nakita nilang may tubig ito. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. maging sa mukha at sa paguugali. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. ´Mga ulo ninyo. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. Maraming binatang nagingibig sa kanya.µ sabi nila." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan. alang ano mang masamang hangarin. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Siya·y maganda at maputi. Nang sila'y magbali. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. Ang bakod ay binbalik ko . ay may iniingatang isang magandang alamat." anya sa mga utusan. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak." ang wika niya sa mga sugo. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. "Sabihin niyo sa inyong datu. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang. bagaman ayon sa mattanda. Habang sila ay nag-iiyakan. at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa. Iyan ang alamat ng niyog. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli." na ako'y hindi magnanakaw. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan. Dahil sa sampu ang kanyang anak. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak. Pagkalibing sa ina nila. may dumating na isang babae na di nila kilala.walang halong pag-iimbot. Isang araw. malimit daw magpasayal sila ni Rosita. Minsan. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. wala na siyang ina. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Kung minsan. ´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak.

" Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa. Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan. malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. Si Delfin ay natadtad ng sugat . "Sumpa kita! . maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan.. Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako.Si Delfin at si Rosita. ay wala namang nakikita. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya. Unti-unti itong pinanawan ng lakas. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Kung buwan daw ng Mayo. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad . ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati. at nakakabit pa rin sa kalansay. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo.µ na balita sa kanyang angking kagandahan.. at kabaitan. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. kung minsa't sila'y nagbabantay. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. kung ano ang naging hanggan ng labanan. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. Hindi naman sila gaanong naghirap. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. kayumian. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa.. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin. taun-taon. Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya. siya'y kinabahan. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay.. Bago siya nalagutan ng hininga. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. Samantala. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay. kama ng mga abay nito. Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila.lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno. Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain. Maraming nalagas sa magkabilang panig. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan. . Masaklap man sa kalooban ng datu. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak. Ngunit ang mga tao. Sa gayung mga alitan. ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. Maraming taon ang lumipas mula noon.. At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo. at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" . Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito.

hayop. kung kailan iyon. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang. V. Dalawa. nakaalis ka na sa blog na ito. Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento. Ekstra. Sa iyo na nagbabasa nito. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. Maraming dumating. Gugulin mo ang oras mo sa mga tao. Sa iyo. sana malapit na. Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko. Plano. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ. Kung minsan. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!". mas madaling mawala sa iyo. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. Nais lang. . Kwento Isa Dalawa Tatlo. Kasi nakakapagod na rin mag-isip. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Sana nga tama sila. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin.. Hindi sa ganito ² walang saysay. Isa. Isa. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat. bagay.. Nakakapanibago. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito. Balakin. May mga nanatili. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . at may mga pasulpot-sulpot lang. Sa ngayon. paksa. Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. Ngunit si Cristobal. "Ikaw bata ka. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. at mga pangyayari sa paligid mo. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. walang kabuluhan. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. pagkabilang ko ng tatlo. na magpapasibol sa iyo.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao. isang mahigpit niyang mangingibig.. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. Dalawa. Sa halip. Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko. Tatlo. Isang mabilis na eksena. at marami ring lumisan. Isa. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao.. Tatlo.

Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit. humuhusto sa plano mo. sapagkat labis ang iyong ibinigay. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. Kung minsan ay sobra. hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto . Hindi lahat ng labis ay may sukli. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan.ang makatanggap ka ng kapos. ina. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat. Marupok na ito.. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang.. Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. hindi lahat ay sakto. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan. Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas. Hindi siya kailanman magiging kuntento. Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran. Mas madaling nakawin at sa katotohanan.na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin. Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. bakit mo ako ginawa?. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay. anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. Hindi lahat ng pangyayari. Kung minsan ay kulang. Ito ang tanong ni Michael. Ano nga ba ang mas mainam .

Subalit. Noong 1884. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya.ang El Pacto de Sangre. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Noong 1885. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Mula sa mga ngiti at sarap. Batavia. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Noong 1877. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. sa rekomendasyon ni Guerrero. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Ina. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak . na magaling na pintor. Sa pamamgitan nito. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. Ipinanganak siya sa Badoc. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya.ina. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. Naging manlalakbay-dagat siya. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Singapore. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Ilocos Norte. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay. Kaya tanong ni Michael. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. at Colombo. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. Amoy. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael. bakit ninyo ako ginawa? VI. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Noong 1886. ang .

bumalik siya sa Europa. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. kaya noong 1892. Aniya. tumigil siya sa Hong Kong. Pagkalipas ni ilang taon. Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. Noong 1872. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. gayundin sa pag-aaral ng Latin. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. kasama ng kanyang ina. at katiwala ng malawak na lupain. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Jose Rizal. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. Tinuruan niya itong magbasa. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. pinatay niya ang kanyang asawa. kung saan inatake siya sa puso at namatay. magdasal. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. Laguna. imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. pagsulat. at matatakot maging ang isang batang matalino. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon. at magrosaryo. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere. si Andres. dahil sa kanyang pagselos. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo. upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral. Dr. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. Pagkalipas ng ilang taon. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. pribadong aklatan. Jose P. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. . bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad.

kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin. Sa Maynila noong 1881. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. pero makaraan ang isang buwan. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. nang marinig ni Rizal ang mga putok. binaril siya sa Luneta. Sa oras ng eksekyusyon. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. Noong Disyembre 3. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. Noong taong 1896 naman. nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. Isinulat niya ang isa pang nobela. Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. 1896. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita. naglakbay sa maraming bansa. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes. Bumagsak siyang patihaya. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892. Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad. Buhay Noong 1893.

1899. Maynila. Sa edad na 19. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. 1899 sa edad na 23. nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898.Mayo 30. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. 1860 . sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". . Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. Nang mamatay si Bonifacio. Sa isang sagupaan sa Majayjay. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista. Ito ay ginawa sa Hong Kong. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo. 1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. Habang nasa Guam.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". Laguna. binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Siya ay isinilang sa Bulakan. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. Maynila. Siya ay isinilang noong Disyembre 15. Bulakan noong Nobyembre 14. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. 1875 sa Trozo. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. Nang mamatay si Hen. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. Dahil sa kahirapan. Noong Marso 1896.

natuto siya ng Espanyol. sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". na noon ay nasa Hong Kong pa rin. Marcela. Batangas. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. Siya ay tinawag na "Roselang Hubog". kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. siya ay namatay sa edad na 86. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. 1946. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. Ito ay naka-burda sa kulay ginto. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . Sa kolehiyo. Kilala sa pagiging strikto. Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso. na ipinanganak sa Taal. bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. Sina Marcela. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. may asul at pulang parihaba. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. Noong May 30. musika. Nang mamatay si Don Felipe. Ayon sa ilang mga kuwento. sining at mayuyuming asal. Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. Adela (namatay at 3). Eugenia. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. Bilang isang bata. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. Pagkatapos ng kasal. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. Para kay Aguinaldo. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. 1897. tubig at iba pang mga pangangailangan. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. Batangas. Don Felipe Agoncillo. Sa Sta. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. ang pamilya ay nagkakawang-gawa. at Maria. 1898. Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. Si Marcela. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. upang makatulong sa kanya. Gregoria.Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. taong 1865 sa Santo Tomas. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho. Tuwing Huwebes. dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University.

Namatay siya noong Oktubre 13. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna.000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. Jose. Narcisa. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. Nagapi si Aguinaldo. isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. ang Tayabas noong Hunyo 15. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. Laguna. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway. Ayon sa kanya. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. Sa bagong pamumuno. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino. . Laguna. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. Trinidad. Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. sumiklab ang digmaang Spanish-American. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. umunlad din si Malvar. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano.. Concepcion. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. Josefa. at agrimensor. 2594. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. naghain si Rep. taong 2008. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose. kasama ng kanyang Batangas Brigade. Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. Sa murang edad na dalawampu. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. Maria. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. Sila ay nanirahan sa Calamba. Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. Saturnina. Laguna. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. Paciano. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. Olympia. Cruz. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. at biniyayaan ng labing isang anak. at Soledad. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo. Franklin Bell. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. Dahil sa edukasyong ito. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. Laguna. Noong 1898. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan. Lucia.

Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. sa rekomendasyon ni Guerrero.ang El Pacto de Sangre. Naging manlalakbay-dagat siya. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila.µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. bata man o matanda. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Tandang Sora. kaya noong 1892. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. Amoy. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Noong Agosto. Noong 1886. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. babae o lalaki. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. ngunit nabigo sa kaniyang layunin. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. 1919. Ipinanganak siya sa Badoc. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador. Batavia. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. na magaling na pintor. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. Noong 1877. 1812. ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. Noong 1884. Kinupkop sila ng matanda. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. Sa pamamgitan nito. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. Subalit. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. 1896. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Singapore. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Ilocos Norte. Tinagurian siyang Tandang Sora. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. at Colombo. Pagkalipas ni ilang taon. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. kamatayan Marso 2. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. . Noong 1885.Noong 1891.

pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. pinaunlad niya ang pagsasaka. 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . Pagkatapos ng digmaan. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob. 1946 laban kay Sergio Osmena. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. 1948. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. tumigil siya sa Hong Kong. bumalik siya sa Europa. nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. Hen. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. 1890 . Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika. 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas. Bilang pangulo. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. kasama ng kanyang ina. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. Nagsilbi siya mula Abril 17. Nahalal sa Kongreso noong 1919. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. VII. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang. 1948 hanggang Disyembre 30. Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. 1948. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. at sa suporta ni MacArthur. Quezon.Pebrero 29. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. Noong 1921. 1956 sa gulang na 66. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. Pagkalipas ng ilang taon. dahil sa kanyang pagselos.pinatay niya ang kanyang asawa. Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. Valdes at si heneral Carlos P. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. Bilang Pangulo.Abril 15. Siya ang unang Ilokanong pangulo. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. si Andres. Isinilang si Roxas noong Enero 1. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L. kung saan inatake siya sa puso at namatay. 1892 . Isinilang si Quirino sa Vigan. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz. at mga industriya. Noong Abril 15. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). Sa panahon din ito. 1953. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya.

Hunyo 30. Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. ang dating pangulo. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. sa tulong ng isang paring Jesuit. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan. at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila.1971). si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya. Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses. kung saan siya nag-aral ng medisina. 1971 sa edad na 75. Noong Marso 24. at noong 1954. mula 1932 hanggang 1942. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan. ("Ninoy"). Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino. ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino. sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. Sa edad na 15. isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. na kasalukuyang may edad na 75. isang sakit sa bituka. 1896 sa Lungsod ng Talibon.namatay. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa. Naging abogado at guro. ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko. napabalita na mayroong colon cancer. Marcos. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol. sa lungsod ng Dumaguete. Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25.1945). at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas. . at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. 2008. 1986 . 1869 sa bayan ng Kawit. Habang nasa kapangyarihan. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. 1992). Jr. Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. Bilang bahagi ng napakasunduan. ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. at Demetria Sumulong.

ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan. Gayon pa man.tulad ni Gen. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15. inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. Quezon sa halalan. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. Jose Rizal. Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas. 1899. Walang tulong ninuman. at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon. hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon.000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. Noong 1898. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. . Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio. at nalinis din ang kanyang pangalan.Gregorio del Pilar. Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe. Kasama ni Dr. 1899. 1964 sa edad na 94. tinalo siya ni Manuel L. Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos.

Manlincon Guro .Sampaguita Gng. Victoria E.Proyekto sa Filipino Danica Rose M. Tabasa IV.

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

PANIMULA (Preamble) Kami. magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa. at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. Global warming . mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan. pagkakapantay-pantay at kapayapaan. na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. kalayaan. pag-ibig. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito. katarungan. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin.

4 °C (2. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases.[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring. Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1. global surface temperature increased 0.5 °F) during the 21st century.[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases. species extinctions. the oceans have become more acidic.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation. and rising global average sea level. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface.[3] Global dimming.74 ± 0. 187 states had signed and ratified the protocol. permafrost and sea ice.32 °F) during the 20th century. Expressed as a linear trend. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference". a result that is predicted to continue.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions.0 to 11. Warming and related changes will vary from region to region around the globe.[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions. probably including expansion of subtropical deserts. and changes in agricultural yields. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events. though the nature of these regional variations is uncertain. widespread melting of snow and ice.18 °C (1. political and public debate continues.[11] As of November 2009. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface.1 to 6.[8][9][10][B] Nevertheless. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). this temperature rose .33 ± 0. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation. adaptation to the effects of global warming. Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures.

widespread instrumental measurements became available in the late 19th century. The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode.22 and 0.25 °C per decade against 0. versus 0.[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0.[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing. behind 1998. The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0.13 and 0. Since 1979.5 °C (0. exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0. a further warming of about 0. The urban heat island effect is estimated to account for about 0.18 °C over the period 1906±2005.22 °C (0.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable.4 °F) per decade since 1979.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year. according to satellite temperature measurements.07 °C ± 0.13 ± 0.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year.13 °C per decade). Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850.03 °C per decade. with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age.9 °F) would still occur.by 0. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.[30] .74 ± 0.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback.[25][26] Temperature changes vary over the globe.002 °C of warming per decade since 1900. Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels.02 °C per decade).

Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming. leading to increased radiative forcing from CO2. sociological.[46] In most scenarios. which causes 4 9 percent. emissions are reduced. the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650. and ozone (O3). oil sands or methane clathrates are extensively exploited.[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance.[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere. Using the six IPCC SRES "marker" scenarios. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases. tropospheric ozone. Although there are a few areas of linkage.[53] . which causes 3 7 percent. methane (CH4). Most of the rest is due to land-use change. the relationship between the two is not strong. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future. emissions continue to rise over the century.[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect. combined with carbon cycle modelling. carbon dioxide (CO2).[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s. while in a few. have been projected that depend upon uncertain economic.000 years.[47][48] These emission scenarios.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change. the period for which reliable data has been extracted from ice cores. and natural developments.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago.[44][45]:71 Emissions scenarios. GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions.[42] Over the last three decades of the 20th century. technological. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal. CFCs and nitrous oxide.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming.[33][C] The major greenhouse gases are water vapor.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750. particularly deforestation. which causes 9 26 percent. models suggest that by the year 2100. methane. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor.

and as such. Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. particularly in Asia. particularly their indirect effects. depending on whether it is airborne or deposited.[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds.[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system.[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants.[60] Soot may cool or warm the surface. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation. aerosols have indirect effects on the radiation budget. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight. and have very little radiative effect on convective clouds. which heats the atmosphere and cools the surface. has partially counteracted global warming from 1960 to the present. are most pronounced in the tropics and sub-tropics. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. When deposited.[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week.[63] . changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds. especially on glaciers or on ice in arctic regions.[62] The influences of aerosols. Aerosols. In isolated areas with high soot production. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades. such as rural India. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size. while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere. the lower surface albedo can also directly heat the surface. including black carbon.Aerosols and soot Global dimming. represent the largest uncertainty in radiative forcing.

[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change. but small.[69] A related hypothesis.[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate. thermodynamics and radiative transfer.[65] while others studies suggest a slight warming effect. clouds. an ocean model that predicts temperature. Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958. proposed by Henrik Svensmark. and other atmospheric properties. salt content.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays. with some studies showing a slight cooling effect. temperature.[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics. models for ice cover on land and sea. and circulation of ocean waters. These include an atmospheric model for air movement. simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system. and a model of heat and . Although they attempt to include as many processes as possible. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways. when satellite measurements became available. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record.

though this response is uncertain.moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere.0 °F to 11.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC.[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. the IPCC anticipates a warming of 1. Some models also include treatments of chemical and biological processes. this generally shows a positive feedback. and hence significantly faster than current global climate models predict.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates.1 °C to 6. some models also include a simulation of the carbon cycle.[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes. In addition to human-caused emissions.[83][84] . Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects. Some observational studies also show a positive feedback. but do not simulate all aspects of climate. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes.5 °F) by the end of the 21st century. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES).[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models.4 °C (2. relative to 1980 1999.[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs. rather. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted.

[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. heat waves. The frequency of hot extremes. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean. nor was an upper bound given for sea level rise.g.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land. relative to 19801999) range from 0. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming. Over the course of centuries to millennia. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more. across a range of future emission scenarios. .Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century. Some of these changes. and heavy precipitation will very likely increase. with high probability. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding. In the IPCC Fourth Assessment Report.[88] Over the course of the 21st century.. have been described in the section on temperature changes. however. These estimates.[87] Even with current policies to reduce emissions.[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease. based on the instrumental temperature record. e. with most warming at high northern latitudes. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099.18 to 0.59 m.

It is expected that some regions will be particularly affected by climate change. including tundra.[90] Overall.[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge. or even beneficial in certain respects. small islands.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities.[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. and coral reefs. the earlier timing of spring events. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges. industry and health could be mixed. Africa. mangroves. combined with higher global temperatures. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse . In some areas the effects on agriculture.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. and Asian and African megadeltas. including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities. carbon dioxide (CO2). including the Arctic.Ecological systems In terrestrial ecosystems. have been linked with high confidence to recent warming. methane and ozone. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects. it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems.

perfluorocarbons and chlorofluorocarbons. The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. the more heat energy is being reflected back to the Earth. The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". Other greenhouse gases include. which would otherwise be lost to space. but are not limited to. The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. petrol. which causes 9-26%. see graph below. gas. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). kerosene. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide. methane. The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light. which causes 4-9%.effect (see below). which causes 3-7%. because the influences of the various gases are not additive. nitrous oxide. carbon dioxide CO2. These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. etc. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. The major natural greenhouse gases are water vapor. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. . Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. hydrofluorocarbons.) has been increased dramatically over the past 50 years. sulfur hexafluoride. and ozone.

4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100. Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100.Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5. y .

and intensity of other extreme weather events. Although most studies focus on the period up to 2100. such as floods. in addition to melting of land ice. reduced summer stream flows. and tornadoes. see here . As a further effect of global warming. Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. droughts. Although global warming is affecting the number and magnitude of these events. Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency. The above texts have partially been taken from Wikipedia. warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. further glacial retreat. Amounts and patterns of precipitation are changing. it is difficult to connect specific events to global warming. duration. heat waves. . For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature).More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes.org and then adapted and complimented accordingly. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. species extinctions.

Tabasa I ±love Mr . Ramos .Project In Science John Harvey M.

Indeed. Not even calculating rate and percents. tonight I¶ll multiply my patience to Calculus. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. a mathematician. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. But not unstitching y-intercepts. Geometry.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics. As difficult as writing a thesis. instead. Believed the essence of all things is number. radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. Than solve a perfect square trinomial. Has never been as easy as Music. an astronomer. And shall choose Rene Descartes as my muse« . in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. So.

and graphing with different rays. Digits and decimals. But. Basic axioms of algebra leave you in awe. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. less than. and z's. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. Products of binomials can take you so long to do a few. there is only one and that is to have them raised. guidelines and steps to Algebra 1 But. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. and 3's. But. there are only 3 choices: greater than. But. determinants. but never integers like 16 or 4. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. Inverses are very different and in their own special way they turn around. and origin. 3. we still have Geometry.. Elements follow a pattern just like 1. The most important axiom is the distributive one. Square roots and cubic roots leave me very puzzled. Factoring numbers can be such a bore! But. but it wasn't that fun. If you remember this you'll always get those problems done. addition method. the statement will be true. Collections of elements in sets are a breeze. Counting all those zeros makes me very crazy. too many D's But wait until we start on those x. not 2. Square-free integers can't be broken down anymore. so there is no need to cry. A variable is a symbol like x which has 1 value. It's the one we used the most. if you remember the x-axis. So use that scientific notation and don't be so lazy. and nothing more. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression. 2. Numbers and variables are jumbled disorderly. Needham. just skip the steps and use FOIL without a big to do. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . If you put the right variable in an open sentence. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. y-axis. or equal to. But the index and radicand leave me troubled. There are many other rules. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die. y. But. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways.Algebra One By Daphne N. But not to understand them is one major flaw. you'll do them with success. remember. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. Polynomials can leave you in such a disarray. MA Remember all those rationals and irrationals. They are like 2. But. and 5. The slope always equals rise over run. Substitution.

Just wish it would disappear forever. Induces migraines. Drives me insane. Vile. Stupid and stressful. despicable work that Wears out the mind. Pointless problems. Quadratic and linear formulas.. Evil equations and inequalities. Great big waste of time. Frustrates me so much. Hair pulled out in irritation. X-ponents. signs. parabolas. nasty. Tedioud workUseless. Boring formulas and equations. Kills valuable time. powers. dull. Completely stupid and pointless. and variables. Remainder theorems.. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. Loathsome logorithms and roots. Oh so very maddening. Made by stupid people who had Nothing else better to do.Algebra Awful numbers. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful