I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. Kung mabagal ito sa lupa. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ´Hahaha. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. ay hinanap niya si Pagong. ´Tignan natin kung saan ang tapang mo. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. ´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan.´Humanda ka bukas Pagong. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Naisahan din kita Matsing. . Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. Sabi nga: Tuso man ang matsing. Mula noon nagbago na si Matsing. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. naiisahan din. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan.

may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Isang araw. wala rin si Rita roon. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. Hindi sumagot si Rita. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Ngayon natakpan siya ng bilao. Kinagabihan. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. wala si Pinang sa bahay. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro.IV. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Hindi nahalata ng ina. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. Isang araw. Ang ibong iyon ay si Rita. Ang Alamat ng Niyog . Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Si Rita ay nanood sa kanyang ina. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Hinanap niya si Pinang. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Nabahala si Aling Rosa. ang tinatawag ngayong maya. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Isang araw. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas.

na ating pambansang bulaklak. "Sabihin niyo sa inyong datu. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata." anya sa mga utusan. Pagkalibing sa ina nila. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan. Iyan ang alamat ng niyog.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. Ang bakod ay binbalik ko . ´Mga ulo ninyo. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. wala na siyang ina. malimit daw magpasayal sila ni Rosita.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. maging sa mukha at sa paguugali. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. nakita nilang may tubig ito." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon. datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan. Siya·y maganda at maputi. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak. Dahil sa sampu ang kanyang anak." ang wika niya sa mga sugo. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan. ay may iniingatang isang magandang alamat. Maraming binatang nagingibig sa kanya. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan. Kung minsan." na ako'y hindi magnanakaw. Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. alang ano mang masamang hangarin.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak. "Sabihin ninyo. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. Minsan. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. ´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan.µ ang wika ng ikaapat na anak. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya.walang halong pag-iimbot. may dumating na isang babae na di nila kilala. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. Ang ngalan niya ay Rosita. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Isang araw. kasama ang mga abay na dalaga. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak.µ sabi nila. ´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Habang sila ay nag-iiyakan. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. bagaman ayon sa mattanda. Nang sila'y magbali. at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa.

lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan.Si Delfin at si Rosita. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. "Sumpa kita! . At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. kayumian. taun-taon. Kung buwan daw ng Mayo. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig.µ na balita sa kanyang angking kagandahan. Maraming nalagas sa magkabilang panig. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati. at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" .. Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain. Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya.. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. Unti-unti itong pinanawan ng lakas.. kung minsa't sila'y nagbabantay. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. Maraming taon ang lumipas mula noon.. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo. Hindi naman sila gaanong naghirap. Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako. Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito. Sa gayung mga alitan. Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. ." Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. siya'y kinabahan. at kabaitan. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo. Ngunit ang mga tao. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. kung ano ang naging hanggan ng labanan. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad . malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. Si Delfin ay natadtad ng sugat .lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay. Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan. Samantala. Masaklap man sa kalooban ng datu. at nakakabit pa rin sa kalansay. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. ay wala namang nakikita. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. Bago siya nalagutan ng hininga. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga.. Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan. kama ng mga abay nito. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin.

at mga pangyayari sa paligid mo. Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. Tatlo. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ. Nais lang. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. Sa halip. Ngunit si Cristobal. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. . na magpapasibol sa iyo. paksa. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. isang mahigpit niyang mangingibig. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. Kung minsan. Isa. Isa. "Ikaw bata ka. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento. Sana nga tama sila. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari.. Gugulin mo ang oras mo sa mga tao. Sa iyo na nagbabasa nito. bagay. V. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito. May mga nanatili. Ekstra.. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!". Balakin. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. Sa ngayon.. Sa iyo. Dalawa. Isang mabilis na eksena. Kasi nakakapagod na rin mag-isip. at marami ring lumisan. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. pagkabilang ko ng tatlo. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila. hayop. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. Isa. at may mga pasulpot-sulpot lang. Maraming dumating. sana malapit na. nakaalis ka na sa blog na ito. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. mas madaling mawala sa iyo. Nakakapanibago. Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Dalawa. Plano. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. walang kabuluhan. Hindi sa ganito ² walang saysay. Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko.. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. kung kailan iyon. Tatlo. Kwento Isa Dalawa Tatlo. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko.

anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto . isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang. Ito ang tanong ni Michael. Hindi lahat ng labis ay may sukli. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan. Kung minsan ay sobra. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra. hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. Ano nga ba ang mas mainam .na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. ina. Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. hindi lahat ay sakto. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. Kung minsan ay kulang. sapagkat labis ang iyong ibinigay. Hindi siya kailanman magiging kuntento.. bakit mo ako ginawa?. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit.. Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis. Hindi lahat ng pangyayari. humuhusto sa plano mo. Mas madaling nakawin at sa katotohanan.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin. Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran.ang makatanggap ka ng kapos. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. Marupok na ito. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan. Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa.

Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. bakit ninyo ako ginawa? VI. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. Mula sa mga ngiti at sarap. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. Batavia. na magaling na pintor. ang .ang El Pacto de Sangre. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Kaya tanong ni Michael. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. sa rekomendasyon ni Guerrero. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Noong 1886. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. Naging manlalakbay-dagat siya. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. Ilocos Norte. Noong 1884. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Noong 1877. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon. Ipinanganak siya sa Badoc. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. Ina. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Singapore. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Sa pamamgitan nito. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. Noong 1885. naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Amoy. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak .ina. Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. at Colombo. Subalit.

Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. at katiwala ng malawak na lupain. Aniya. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. pribadong aklatan. magdasal. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. kung saan inatake siya sa puso at namatay. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral. Pagkalipas ni ilang taon. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. bumalik siya sa Europa. Tinuruan niya itong magbasa. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. tumigil siya sa Hong Kong. at matatakot maging ang isang batang matalino. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. at magrosaryo. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. Pagkalipas ng ilang taon. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. Dr. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. kaya noong 1892. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. si Andres. pinatay niya ang kanyang asawa. Jose P. imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. . bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. Noong 1872. kasama ng kanyang ina. dahil sa kanyang pagselos. anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. pagsulat. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. gayundin sa pag-aaral ng Latin. Laguna. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. Jose Rizal.

Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin.kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. Bumagsak siyang patihaya. Sa oras ng eksekyusyon. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Buhay Noong 1893. binaril siya sa Luneta. nang marinig ni Rizal ang mga putok. naglakbay sa maraming bansa. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. Noong taong 1896 naman. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. Sa Maynila noong 1881. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. pero makaraan ang isang buwan. nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad. Noong Disyembre 3. Isinulat niya ang isa pang nobela. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. 1896.

1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo. nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. 1899. Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. . Siya ay isinilang noong Disyembre 15. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2.Mayo 30. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista. Dahil sa kahirapan. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. naisulat niya ang La Revolucion Filipina.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. 1899 sa edad na 23. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. Sa edad na 19. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. Ito ay ginawa sa Hong Kong. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. 1860 . Bulakan noong Nobyembre 14. Siya ay isinilang sa Bulakan. Maynila. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. Habang nasa Guam. Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Nang mamatay si Hen. Noong Marso 1896. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Laguna. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. 1875 sa Trozo. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. Maynila. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Nang mamatay si Bonifacio.

Sina Marcela. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. Ito ay naka-burda sa kulay ginto. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. Pagkatapos ng kasal. Kilala sa pagiging strikto. Nang mamatay si Don Felipe. dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan.Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. 1897. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. na ipinanganak sa Taal. Eugenia. may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Don Felipe Agoncillo. musika. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza. bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. Sa Sta. Bilang isang bata. isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. Siya ay tinawag na "Roselang Hubog". taong 1865 sa Santo Tomas. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University. Gregoria. Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. Marcela. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. Batangas. natuto siya ng Espanyol. sining at mayuyuming asal. ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. tubig at iba pang mga pangangailangan. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. Adela (namatay at 3). ang pamilya ay nagkakawang-gawa. kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. may asul at pulang parihaba. Noong May 30. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. 1898. sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. upang makatulong sa kanya. 1946. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . na noon ay nasa Hong Kong pa rin. Para kay Aguinaldo. Sa kolehiyo. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila. Tuwing Huwebes. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. Si Marcela. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. siya ay namatay sa edad na 86. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. at Maria. Batangas. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. Ayon sa ilang mga kuwento. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho.

isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Lucia. Jose. Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. Cruz. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino. .000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. Namatay siya noong Oktubre 13. Sila ay nanirahan sa Calamba. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. Sa murang edad na dalawampu. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. Nagapi si Aguinaldo. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. Sa bagong pamumuno. at agrimensor. Saturnina. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo. 2594. Franklin Bell. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. Laguna. Concepcion. Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. Laguna. kasama ng kanyang Batangas Brigade. Noong 1898. naghain si Rep. Dahil sa edukasyong ito. Olympia. at biniyayaan ng labing isang anak. Paciano. umunlad din si Malvar. sumiklab ang digmaang Spanish-American. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. Maria.. Trinidad. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. at Soledad.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. Ayon sa kanya. Narcisa. Laguna. Josefa. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. taong 2008. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. Laguna. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. ang Tayabas noong Hunyo 15. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan.

umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium.ang El Pacto de Sangre. ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. Singapore. ngunit nabigo sa kaniyang layunin. Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. 1812. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. kaya noong 1892. Pagkalipas ni ilang taon. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. Ipinanganak siya sa Badoc. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. Kinupkop sila ng matanda. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. 1896. Ilocos Norte. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Noong 1884. Subalit. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. bata man o matanda. at Colombo. sa rekomendasyon ni Guerrero. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. Noong Agosto. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Tandang Sora. Noong 1885. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila.µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. na magaling na pintor.Noong 1891. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador. Noong 1877. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. kamatayan Marso 2. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. babae o lalaki. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. 1919. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. Amoy. . sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Batavia. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. Tinagurian siyang Tandang Sora. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Naging manlalakbay-dagat siya. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Noong 1886. Sa pamamgitan nito. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel.

Bilang Pangulo. 1956 sa gulang na 66. Noong 1921. kasama ng kanyang ina. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz. Nagsilbi siya mula Abril 17. Isinilang si Quirino sa Vigan. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. Quezon. 1948. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L. bumalik siya sa Europa. 1948. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. Noong Abril 15. tumigil siya sa Hong Kong. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap. pinaunlad niya ang pagsasaka. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.Pebrero 29. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. 1892 . si Andres. binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. 1946 laban kay Sergio Osmena. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika. kung saan inatake siya sa puso at namatay. at sa suporta ni MacArthur. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. 1890 . Sa panahon din ito. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. Siya ang unang Ilokanong pangulo. Pagkalipas ng ilang taon. Bilang pangulo. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob.Abril 15. Valdes at si heneral Carlos P. 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya. dahil sa kanyang pagselos. 1953. Hen. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . at mga industriya. Isinilang si Roxas noong Enero 1.pinatay niya ang kanyang asawa. pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). 1948 hanggang Disyembre 30. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. VII. pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. Pagkatapos ng digmaan. Nahalal sa Kongreso noong 1919. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon. Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas.

Sa edad na 15. Bilang bahagi ng napakasunduan.Hunyo 30. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. 1986 .1971). napabalita na mayroong colon cancer. 2008. nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . at Demetria Sumulong. ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. 1992). at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila. sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. ("Ninoy"). Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol. Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. sa tulong ng isang paring Jesuit. ang dating pangulo. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas.namatay. Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. Noong Marso 24. at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan. Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. sa lungsod ng Dumaguete. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol. Habang nasa kapangyarihan. ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. 1896 sa Lungsod ng Talibon. 1971 sa edad na 75. isang sakit sa bituka. Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. at noong 1954. Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko. at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. Jr. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. Naging abogado at guro. Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22. Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses.1945). mula 1932 hanggang 1942. na kasalukuyang may edad na 75. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. 1869 sa bayan ng Kawit. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa. isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas. . Marcos. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. kung saan siya nag-aral ng medisina.

Noong 1898.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15.tulad ni Gen. . inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon. Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston. 1964 sa edad na 94. at nalinis din ang kanyang pangalan. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4.Gregorio del Pilar. Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. Jose Rizal. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Quezon sa halalan. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. Walang tulong ninuman. Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio. Gayon pa man. 1899. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas. Kasama ni Dr. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon.000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos. tinalo siya ni Manuel L. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. 1899. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon.

Manlincon Guro . Victoria E. Tabasa IV.Proyekto sa Filipino Danica Rose M.Sampaguita Gng.

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa. katarungan. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito.PANIMULA (Preamble) Kami. at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan. pagkakapantay-pantay at kapayapaan. pag-ibig. kalayaan. Global warming . na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin.

Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures.1 to 6. permafrost and sea ice.[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring.[3] Global dimming.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation.74 ± 0.4 °C (2. Warming and related changes will vary from region to region around the globe.[8][9][10][B] Nevertheless. this temperature rose . Expressed as a linear trend.0 to 11. Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1. probably including expansion of subtropical deserts.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation. a result that is predicted to continue. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight.32 °F) during the 20th century. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference". political and public debate continues. and rising global average sea level. global surface temperature increased 0. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface.[11] As of November 2009.[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases.33 ± 0.18 °C (1. and changes in agricultural yields.[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases. widespread melting of snow and ice. 187 states had signed and ratified the protocol. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).5 °F) during the 21st century. the oceans have become more acidic. though the nature of these regional variations is uncertain. adaptation to the effects of global warming. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation. species extinctions.

[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them. Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels. a further warming of about 0.18 °C over the period 1906±2005. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0. The urban heat island effect is estimated to account for about 0.9 °F) would still occur.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year.by 0.07 °C ± 0.002 °C of warming per decade since 1900. Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850.[25][26] Temperature changes vary over the globe.02 °C per decade). The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode.22 and 0. versus 0.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable.5 °C (0. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0. widespread instrumental measurements became available in the late 19th century. with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age.22 °C (0.[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing. behind 1998.[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation.13 ± 0. The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0.13 and 0.[30] . exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.13 °C per decade).74 ± 0. according to satellite temperature measurements. Since 1979.4 °F) per decade since 1979.03 °C per decade.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year.25 °C per decade against 0.

tropospheric ozone. emissions continue to rise over the century. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal.[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s. have been projected that depend upon uncertain economic.[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). carbon dioxide (CO2). Although there are a few areas of linkage.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650. while in a few. CFCs and nitrous oxide. which causes 4 9 percent.[47][48] These emission scenarios.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750. technological. emissions are reduced. the period for which reliable data has been extracted from ice cores. methane. models suggest that by the year 2100. the relationship between the two is not strong.[42] Over the last three decades of the 20th century. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect.[46] In most scenarios. the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm.[33][C] The major greenhouse gases are water vapor.[53] . Using the six IPCC SRES "marker" scenarios.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming.[44][45]:71 Emissions scenarios. Most of the rest is due to land-use change.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. leading to increased radiative forcing from CO2. oil sands or methane clathrates are extensively exploited. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future.[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years. which causes 9 26 percent. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750. and natural developments. Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere. combined with carbon cycle modelling. particularly deforestation.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming. and ozone (O3). Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence. methane (CH4). sociological.000 years. which causes 3 7 percent.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago. GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions.[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance.

[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation.[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week. are most pronounced in the tropics and sub-tropics. and as such.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants.[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds. changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide.[62] The influences of aerosols. particularly in Asia. depending on whether it is airborne or deposited.[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system. especially on glaciers or on ice in arctic regions. the lower surface albedo can also directly heat the surface. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades. particularly their indirect effects. aerosols have indirect effects on the radiation budget.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight.[60] Soot may cool or warm the surface. represent the largest uncertainty in radiative forcing.[63] . while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere. such as rural India. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds. Aerosols.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface. which heats the atmosphere and cools the surface. and have very little radiative effect on convective clouds. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets.Aerosols and soot Global dimming. including black carbon. In isolated areas with high soot production. Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. has partially counteracted global warming from 1960 to the present. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. When deposited.

clouds. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate. models for ice cover on land and sea.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways. when satellite measurements became available.[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979. an ocean model that predicts temperature. but small.[65] while others studies suggest a slight warming effect. and circulation of ocean waters. and other atmospheric properties. and a model of heat and . temperature. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth. These include an atmospheric model for air movement.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain.[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics. with some studies showing a slight cooling effect. salt content.[69] A related hypothesis. thermodynamics and radiative transfer. Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958.[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change. simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record. proposed by Henrik Svensmark. Although they attempt to include as many processes as possible.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere.

[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions. but do not simulate all aspects of climate.5 °F) by the end of the 21st century. Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects. and hence significantly faster than current global climate models predict.4 °C (2. In addition to human-caused emissions. Some observational studies also show a positive feedback.1 °C to 6.moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere. though this response is uncertain.0 °F to 11.[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES). rather.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC.[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity. relative to 1980 1999. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted. this generally shows a positive feedback. the IPCC anticipates a warming of 1.[83][84] . Some models also include treatments of chemical and biological processes.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates.[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models. some models also include a simulation of the carbon cycle.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes.

with most warming at high northern latitudes. have been described in the section on temperature changes. Over the course of centuries to millennia.Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems. and heavy precipitation will very likely increase. with high probability.[87] Even with current policies to reduce emissions.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease. based on the instrumental temperature record.[88] Over the course of the 21st century. .[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century. heat waves..g.18 to 0. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099. Some of these changes. e. however. These estimates. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades.[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean. nor was an upper bound given for sea level rise. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land.59 m. relative to 19801999) range from 0. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding. The frequency of hot extremes. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more. across a range of future emission scenarios. In the IPCC Fourth Assessment Report.

and Asian and African megadeltas.[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse . including tundra. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. Africa. and coral reefs. have been linked with high confidence to recent warming. carbon dioxide (CO2).[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities. or even beneficial in certain respects. methane and ozone. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges.[90] Overall. In some areas the effects on agriculture. including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour. small islands. the earlier timing of spring events. including the Arctic. industry and health could be mixed. It is expected that some regions will be particularly affected by climate change.Ecological systems In terrestrial ecosystems. it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems. combined with higher global temperatures.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects. mangroves.

perfluorocarbons and chlorofluorocarbons. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide. gas.) has been increased dramatically over the past 50 years. The major natural greenhouse gases are water vapor. petrol. hydrofluorocarbons. which causes 9-26%. kerosene. etc. Other greenhouse gases include. which causes 4-9%. and ozone. but are not limited to. sulfur hexafluoride. . because the influences of the various gases are not additive. The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. see graph below. which causes 3-7%.effect (see below). The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. the more heat energy is being reflected back to the Earth. These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. carbon dioxide CO2. The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". methane. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. which would otherwise be lost to space. Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. nitrous oxide.

Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5. y .4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100. Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100.

Although most studies focus on the period up to 2100. further glacial retreat. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. . and intensity of other extreme weather events. As a further effect of global warming. The above texts have partially been taken from Wikipedia.More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes. Amounts and patterns of precipitation are changing. Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. species extinctions. such as floods. reduced summer stream flows. duration. and tornadoes. For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. Although global warming is affecting the number and magnitude of these events. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. see here . droughts. it is difficult to connect specific events to global warming. Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency. heat waves. in addition to melting of land ice.org and then adapted and complimented accordingly. warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature).

Project In Science John Harvey M. Ramos .Tabasa I ±love Mr .

tonight I¶ll multiply my patience to Calculus. Not even calculating rate and percents. radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. an astronomer.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics. So. And shall choose Rene Descartes as my muse« . instead. a mathematician. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. Believed the essence of all things is number. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. Indeed. Geometry. Than solve a perfect square trinomial. in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. As difficult as writing a thesis. But not unstitching y-intercepts. Has never been as easy as Music.

Square roots and cubic roots leave me very puzzled. Substitution. not 2. too many D's But wait until we start on those x. addition method. if you remember the x-axis. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die.. If you put the right variable in an open sentence. but never integers like 16 or 4. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. and 3's. It's the one we used the most. Factoring numbers can be such a bore! But. and nothing more. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. and z's. But. remember. But. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. Square-free integers can't be broken down anymore. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. But the index and radicand leave me troubled. and origin. you'll do them with success. so there is no need to cry. There are many other rules. determinants. The most important axiom is the distributive one. The slope always equals rise over run. y. But. just skip the steps and use FOIL without a big to do. But. But not to understand them is one major flaw. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways. Counting all those zeros makes me very crazy. less than. and graphing with different rays. there is only one and that is to have them raised. guidelines and steps to Algebra 1 But. the statement will be true. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. there are only 3 choices: greater than. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. 3. Polynomials can leave you in such a disarray. Inverses are very different and in their own special way they turn around. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . MA Remember all those rationals and irrationals. Elements follow a pattern just like 1.Algebra One By Daphne N. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. Collections of elements in sets are a breeze. A variable is a symbol like x which has 1 value. y-axis. Basic axioms of algebra leave you in awe. If you remember this you'll always get those problems done. and 5. Numbers and variables are jumbled disorderly. But. So use that scientific notation and don't be so lazy. or equal to. They are like 2. we still have Geometry. Products of binomials can take you so long to do a few. 2. Digits and decimals. Needham. but it wasn't that fun.

Remainder theorems. Boring formulas and equations.Algebra Awful numbers. Tedioud workUseless. parabolas. signs. Made by stupid people who had Nothing else better to do. Drives me insane. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. Vile. Loathsome logorithms and roots.. Kills valuable time. despicable work that Wears out the mind.. Frustrates me so much. nasty. Evil equations and inequalities. Induces migraines. dull. . Great big waste of time. powers. and variables. Oh so very maddening. Just wish it would disappear forever. X-ponents. Pointless problems. Stupid and stressful. Completely stupid and pointless. Quadratic and linear formulas. Hair pulled out in irritation.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful