P. 1
Bugtong

Bugtong

|Views: 4,989|Likes:

More info:

Published by: Mark Vheljon Merjudio Tabasa on Feb 13, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/10/2012

pdf

text

original

I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. ay hinanap niya si Pagong. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. naiisahan din. Mula noon nagbago na si Matsing. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Kung mabagal ito sa lupa. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. . Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. ´Hahaha. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Sabi nga: Tuso man ang matsing.´Humanda ka bukas Pagong. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. ´Tignan natin kung saan ang tapang mo. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Naisahan din kita Matsing.

Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Hinanap niya si Pinang. Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Nabahala si Aling Rosa. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Isang araw. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Isang araw. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. Hindi sumagot si Rita. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. Ngayon natakpan siya ng bilao. sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. Isang araw. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. ang tinatawag ngayong maya. wala rin si Rita roon. may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. Si Rita ay nanood sa kanyang ina. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Ang ibong iyon ay si Rita. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas.IV. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. wala si Pinang sa bahay. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Ang Alamat ng Niyog . Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang. Kinagabihan. Hindi nahalata ng ina. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa.

Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. malimit daw magpasayal sila ni Rosita. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan." ang wika niya sa mga sugo.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon. Minsan. Iyan ang alamat ng niyog. "Sabihin ninyo. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Isang araw. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa. may dumating na isang babae na di nila kilala. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan. datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Dahil sa sampu ang kanyang anak. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan." anya sa mga utusan. Ang bakod ay binbalik ko . Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. ay may iniingatang isang magandang alamat.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. ´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo.µ ang wika ng ikaapat na anak. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig.walang halong pag-iimbot.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. nakita nilang may tubig ito. Kung minsan. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan. Ang ngalan niya ay Rosita. ´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. Maraming binatang nagingibig sa kanya. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. wala na siyang ina. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. alang ano mang masamang hangarin. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. "Sabihin niyo sa inyong datu. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan." na ako'y hindi magnanakaw. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Habang sila ay nag-iiyakan. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. Pagkalibing sa ina nila. Siya·y maganda at maputi. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. ´Mga ulo ninyo. Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. na ating pambansang bulaklak. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang. bagaman ayon sa mattanda. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno. kasama ang mga abay na dalaga. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan.µ sabi nila. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata. Nang sila'y magbali. maging sa mukha at sa paguugali. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak.

Unti-unti itong pinanawan ng lakas. Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo.. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. Kung buwan daw ng Mayo. Sa gayung mga alitan. ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga. At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. Si Delfin ay natadtad ng sugat .. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. Samantala. maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. Masaklap man sa kalooban ng datu.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig. malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo. Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya. siya'y kinabahan. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo.. ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa. kung ano ang naging hanggan ng labanan. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo. Bago siya nalagutan ng hininga." Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. kama ng mga abay nito. at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" . lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad . Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog. Ngunit ang mga tao. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa. Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. kung minsa't sila'y nagbabantay. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. ay wala namang nakikita. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak. Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan.Si Delfin at si Rosita.lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno. .. Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito. taun-taon. Maraming nalagas sa magkabilang panig. Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. at nakakabit pa rin sa kalansay. kayumian. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Hindi naman sila gaanong naghirap. Maraming taon ang lumipas mula noon.µ na balita sa kanyang angking kagandahan. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. at kabaitan.. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay. "Sumpa kita! .

Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. Gugulin mo ang oras mo sa mga tao.. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ. Plano. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. Ekstra. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao. "Ikaw bata ka. Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat. V.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Kung minsan. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan.. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. bagay. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!". Ngunit si Cristobal. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. Sa halip. sana malapit na. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . walang kabuluhan. Sa iyo. Balakin. Isa. Isa. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito. Nais lang. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. Isang mabilis na eksena. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. Tatlo.. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. Tatlo. at may mga pasulpot-sulpot lang. at mga pangyayari sa paligid mo. Hindi sa ganito ² walang saysay. Kasi nakakapagod na rin mag-isip. Sana nga tama sila. May mga nanatili. kung kailan iyon. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Dalawa. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. Isa. Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento. isang mahigpit niyang mangingibig. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. mas madaling mawala sa iyo. Kwento Isa Dalawa Tatlo. Sa ngayon. paksa. nakaalis ka na sa blog na ito. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito.. Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko. Sa iyo na nagbabasa nito. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari. pagkabilang ko ng tatlo. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. Dalawa. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko. hayop. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. Nakakapanibago. at marami ring lumisan. . na magpapasibol sa iyo. Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. Maraming dumating.

darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. sapagkat labis ang iyong ibinigay. ina. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal.na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay.ang makatanggap ka ng kapos. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto . Hindi lahat ng labis ay may sukli. hindi lahat ay sakto.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin. Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas.. Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. Hindi lahat ng pangyayari. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. Hindi siya kailanman magiging kuntento. Marupok na ito.. Ito ang tanong ni Michael. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis. Kung minsan ay sobra. Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat. Kung minsan ay kulang. Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. humuhusto sa plano mo. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan. Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan. anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. Ano nga ba ang mas mainam . Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. Mas madaling nakawin at sa katotohanan. bakit mo ako ginawa?. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit. ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang.

Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. bakit ninyo ako ginawa? VI. Amoy. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Kaya tanong ni Michael. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. Batavia. sa rekomendasyon ni Guerrero. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Noong 1886. Noong 1877. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Noong 1885. Sa pamamgitan nito. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. Mula sa mga ngiti at sarap. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. at Colombo. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Singapore. Subalit. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. Naging manlalakbay-dagat siya. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. Noong 1884. ang . Ina. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya.ina. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. na magaling na pintor. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Ilocos Norte. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon.ang El Pacto de Sangre. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak . Ipinanganak siya sa Badoc.

ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. gayundin sa pag-aaral ng Latin. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. kasama ng kanyang ina. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad. Pagkalipas ng ilang taon. dahil sa kanyang pagselos. Noong 1872. Jose Rizal. bumalik siya sa Europa. at magrosaryo. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. Pagkalipas ni ilang taon. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. Laguna. at matatakot maging ang isang batang matalino. anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. Dr. tumigil siya sa Hong Kong. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere. imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. Tinuruan niya itong magbasa. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. kung saan inatake siya sa puso at namatay. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. si Andres. magdasal. pinatay niya ang kanyang asawa. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. . upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral. Jose P. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. Aniya. at katiwala ng malawak na lupain. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon. pribadong aklatan. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. pagsulat. kaya noong 1892. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa.

nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Bumagsak siyang patihaya. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa.kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. binaril siya sa Luneta. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. Noong taong 1896 naman. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Buhay Noong 1893. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. Sa oras ng eksekyusyon. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . pero makaraan ang isang buwan. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. naglakbay sa maraming bansa. Sa Maynila noong 1881. 1896. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. Isinulat niya ang isa pang nobela. Noong Disyembre 3. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. nang marinig ni Rizal ang mga putok. Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes.

Noong Marso 1896. ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. Maynila. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2. Nang mamatay si Bonifacio. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Siya ay isinilang noong Disyembre 15. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan. 1875 sa Trozo. 1860 . Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Nang mamatay si Hen.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. Sa edad na 19. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Habang nasa Guam. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. . nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. Siya ay isinilang sa Bulakan. 1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas.Mayo 30. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. 1899 sa edad na 23. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. Ito ay ginawa sa Hong Kong. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. 1899. Dahil sa kahirapan. Maynila. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. Laguna. Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. Bulakan noong Nobyembre 14. Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista. Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo.

Pagkatapos ng kasal. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. 1946. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. at Maria. Sa kolehiyo. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. Eugenia. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila. na ipinanganak sa Taal. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. taong 1865 sa Santo Tomas. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. tubig at iba pang mga pangangailangan. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. Batangas. Siya ay tinawag na "Roselang Hubog". Ito ay naka-burda sa kulay ginto. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12.Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. upang makatulong sa kanya. Batangas. Si Marcela. 1897. Gregoria. Nang mamatay si Don Felipe. Sa Sta. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. Don Felipe Agoncillo. sining at mayuyuming asal. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. Bilang isang bata. musika. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. Kilala sa pagiging strikto. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. may asul at pulang parihaba. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. natuto siya ng Espanyol. Ayon sa ilang mga kuwento. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. ang pamilya ay nagkakawang-gawa. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. 1898. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. na noon ay nasa Hong Kong pa rin. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal. siya ay namatay sa edad na 86. Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. Tuwing Huwebes. Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. Para kay Aguinaldo. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. Adela (namatay at 3). Noong May 30. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Marcela. Sina Marcela. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso.

kasama ng kanyang Batangas Brigade. Concepcion. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano. Narcisa. Franklin Bell. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway. Laguna. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo. Saturnina. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. 2594. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. Sa bagong pamumuno. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. . Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. Nagapi si Aguinaldo. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. Sa murang edad na dalawampu. Noong 1898. at agrimensor. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. Namatay siya noong Oktubre 13. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. taong 2008. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. Lucia. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose. Paciano. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. Laguna. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. Cruz. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. Maria. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. Jose. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. Trinidad. umunlad din si Malvar. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. sumiklab ang digmaang Spanish-American. ang Tayabas noong Hunyo 15.. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta. at biniyayaan ng labing isang anak. Laguna. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. Olympia. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. naghain si Rep. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan.000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. Ayon sa kanya. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. at Soledad. Laguna. Josefa. Dahil sa edukasyong ito. Sila ay nanirahan sa Calamba.

kamatayan Marso 2. 1896. bata man o matanda. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. Naging manlalakbay-dagat siya. Pagkalipas ni ilang taon. Sa pamamgitan nito. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. Noong Agosto. na magaling na pintor. Ipinanganak siya sa Badoc. sa rekomendasyon ni Guerrero. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. babae o lalaki. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Noong 1886. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. at Colombo. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma.µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. 1919. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. 1812. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. kaya noong 1892. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. Noong 1877. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador. Ilocos Norte. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Amoy. Singapore. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. at pagkatapos sa Escuela Nautica.ang El Pacto de Sangre. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. Batavia. Noong 1885. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. Subalit. Tinagurian siyang Tandang Sora. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Noong 1884. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. . Tandang Sora. 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. Kinupkop sila ng matanda.Noong 1891. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. ngunit nabigo sa kaniyang layunin. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera.

Nang pauwi na siya sa Pilipinas. Bilang Pangulo. Isinilang si Roxas noong Enero 1. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. 1946 laban kay Sergio Osmena. Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya. Valdes at si heneral Carlos P. pinaunlad niya ang pagsasaka. at sa suporta ni MacArthur. 1892 . tumigil siya sa Hong Kong. Hen. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. 1953. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. Noong 1921. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. Siya ang unang Ilokanong pangulo. Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika. Nahalal sa Kongreso noong 1919. 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. at mga industriya. Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. 1948 hanggang Disyembre 30. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. 1890 . 1948. Pagkatapos ng digmaan.Abril 15. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang.pinatay niya ang kanyang asawa. pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. 1956 sa gulang na 66. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. dahil sa kanyang pagselos. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. Noong Abril 15. Isinilang si Quirino sa Vigan. VII. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. bumalik siya sa Europa. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap. Quezon. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. si Andres. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. Nagsilbi siya mula Abril 17. nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L.Pebrero 29. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob. at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. kung saan inatake siya sa puso at namatay. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. Pagkalipas ng ilang taon. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. Bilang pangulo. kasama ng kanyang ina. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. Sa panahon din ito. 1948.

ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. 1992). isang sakit sa bituka. na kasalukuyang may edad na 75. Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. Bilang bahagi ng napakasunduan. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa. Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas. Habang nasa kapangyarihan. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. Jr. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. Marcos. ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol. Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. ang dating pangulo. Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses. . 1971 sa edad na 75. nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. at Demetria Sumulong. Noong Marso 24. 1896 sa Lungsod ng Talibon. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. Naging abogado at guro. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones.Hunyo 30. sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. napabalita na mayroong colon cancer. Sa edad na 15. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. 1986 . ("Ninoy"). Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. mula 1932 hanggang 1942. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan.1971). Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. sa tulong ng isang paring Jesuit. 2008. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. 1869 sa bayan ng Kawit. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol.1945). at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. sa lungsod ng Dumaguete. at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. at noong 1954. Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino.namatay. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino. kung saan siya nag-aral ng medisina. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas. si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya.

Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. Gayon pa man. tinalo siya ni Manuel L. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. 1899. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan. inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. Kasama ni Dr. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12. 1964 sa edad na 94.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston. at nalinis din ang kanyang pangalan. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. Noong 1898.tulad ni Gen. Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas.Gregorio del Pilar. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon.000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio. hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. 1899. . at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal. Quezon sa halalan. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon. Jose Rizal. Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4. Walang tulong ninuman. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan.

Proyekto sa Filipino Danica Rose M. Manlincon Guro . Tabasa IV.Sampaguita Gng. Victoria E.

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

pagkakapantay-pantay at kapayapaan. kalayaan. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin. na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan. pag-ibig. at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito. magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa.PANIMULA (Preamble) Kami. ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. katarungan. Global warming .

18 °C (1. Expressed as a linear trend. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation.5 °F) during the 21st century.1 to 6.[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring.4 °C (2.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface. global surface temperature increased 0. adaptation to the effects of global warming. probably including expansion of subtropical deserts. this temperature rose . Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1. widespread melting of snow and ice.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions.[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases.[8][9][10][B] Nevertheless. though the nature of these regional variations is uncertain. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). a result that is predicted to continue. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases.[3] Global dimming. and rising global average sea level.74 ± 0. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation.[11] As of November 2009. species extinctions. Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures. and changes in agricultural yields.0 to 11.[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions. 187 states had signed and ratified the protocol. political and public debate continues. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers.33 ± 0. permafrost and sea ice. Warming and related changes will vary from region to region around the globe.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference".32 °F) during the 20th century. the oceans have become more acidic. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface.

with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age. Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback.22 and 0.74 ± 0. according to satellite temperature measurements.4 °F) per decade since 1979.[25][26] Temperature changes vary over the globe.13 ± 0. widespread instrumental measurements became available in the late 19th century.07 °C ± 0.18 °C over the period 1906±2005.13 and 0.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0.by 0.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year. Since 1979.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable.02 °C per decade). versus 0. The urban heat island effect is estimated to account for about 0. a further warming of about 0.[30] .[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation.03 °C per decade.13 °C per decade). behind 1998.5 °C (0.9 °F) would still occur.[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them. exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.25 °C per decade against 0.[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing. The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year. The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode. Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels.22 °C (0. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.002 °C of warming per decade since 1900. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0.

CFCs and nitrous oxide. which causes 4 9 percent.[46] In most scenarios. emissions are reduced. technological.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago. which causes 9 26 percent.[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). Most of the rest is due to land-use change.[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change. the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm. Although there are a few areas of linkage. the period for which reliable data has been extracted from ice cores.[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years. sociological.000 years. Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect. oil sands or methane clathrates are extensively exploited. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750. methane (CH4). tropospheric ozone. carbon dioxide (CO2).[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal. which causes 3 7 percent. Using the six IPCC SRES "marker" scenarios. combined with carbon cycle modelling. while in a few. leading to increased radiative forcing from CO2. Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence.[44][45]:71 Emissions scenarios.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming. GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions.[47][48] These emission scenarios. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future. particularly deforestation. methane. and natural developments.[33][C] The major greenhouse gases are water vapor. models suggest that by the year 2100.[42] Over the last three decades of the 20th century. have been projected that depend upon uncertain economic. emissions continue to rise over the century. the relationship between the two is not strong. and ozone (O3).[53] .

[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation. When deposited. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight. particularly their indirect effects. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. aerosols have indirect effects on the radiation budget. such as rural India. depending on whether it is airborne or deposited. which heats the atmosphere and cools the surface. the lower surface albedo can also directly heat the surface. while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere. particularly in Asia.[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week. and have very little radiative effect on convective clouds. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface. including black carbon.[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation. represent the largest uncertainty in radiative forcing. Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide. In isolated areas with high soot production. are most pronounced in the tropics and sub-tropics. has partially counteracted global warming from 1960 to the present.Aerosols and soot Global dimming.[63] .[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds.[60] Soot may cool or warm the surface. Aerosols. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades. especially on glaciers or on ice in arctic regions. and as such.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants.[62] The influences of aerosols.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size.

[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays. temperature. These include an atmospheric model for air movement. but small. thermodynamics and radiative transfer. Although they attempt to include as many processes as possible. with some studies showing a slight cooling effect. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere. simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes. proposed by Henrik Svensmark. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record. and circulation of ocean waters. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth. when satellite measurements became available.[65] while others studies suggest a slight warming effect. and other atmospheric properties.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain.[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate. and a model of heat and . models for ice cover on land and sea. Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958.[69] A related hypothesis. salt content. an ocean model that predicts temperature. clouds.[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics.

Some models also include treatments of chemical and biological processes. relative to 1980 1999. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used. but do not simulate all aspects of climate.5 °F) by the end of the 21st century.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES). rather.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC. Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects. and hence significantly faster than current global climate models predict. some models also include a simulation of the carbon cycle. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity. In addition to human-caused emissions.moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere.[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. though this response is uncertain. the IPCC anticipates a warming of 1. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes.[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models.1 °C to 6. this generally shows a positive feedback. Some observational studies also show a positive feedback.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes.[83][84] .[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity.4 °C (2.0 °F to 11.[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs.

[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is. across a range of future emission scenarios. however. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more. relative to 19801999) range from 0.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease. Some of these changes.59 m. with high probability. heat waves. These estimates. and heavy precipitation will very likely increase. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades.g. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding.18 to 0.[87] Even with current policies to reduce emissions. Over the course of centuries to millennia.[88] Over the course of the 21st century. nor was an upper bound given for sea level rise. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming. e. based on the instrumental temperature record..[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. with most warming at high northern latitudes.Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land. . have been described in the section on temperature changes. In the IPCC Fourth Assessment Report. The frequency of hot extremes.

carbon dioxide (CO2). including the Arctic. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse .[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge. It is expected that some regions will be particularly affected by climate change. including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. Africa.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour. In some areas the effects on agriculture.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities. small islands. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges. combined with higher global temperatures. it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems. methane and ozone. and Asian and African megadeltas.Ecological systems In terrestrial ecosystems.[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. including tundra. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects. have been linked with high confidence to recent warming. mangroves.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities.[90] Overall. and coral reefs. the earlier timing of spring events. industry and health could be mixed. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. or even beneficial in certain respects.

) has been increased dramatically over the past 50 years. but are not limited to. The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide. Other greenhouse gases include. The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". which causes 3-7%. sulfur hexafluoride. and ozone. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. nitrous oxide. which causes 4-9%. The major natural greenhouse gases are water vapor. because the influences of the various gases are not additive. The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light. . which causes 9-26%. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). etc. hydrofluorocarbons. the more heat energy is being reflected back to the Earth. carbon dioxide CO2.effect (see below). petrol. The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. see graph below. gas. The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. which would otherwise be lost to space. methane. Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. perfluorocarbons and chlorofluorocarbons. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. kerosene.

Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5.4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100. Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100. y .

For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. Although most studies focus on the period up to 2100. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. reduced summer stream flows. Amounts and patterns of precipitation are changing. warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years. species extinctions. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature). and intensity of other extreme weather events. duration. Although global warming is affecting the number and magnitude of these events. Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency.More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes. it is difficult to connect specific events to global warming. heat waves. in addition to melting of land ice.org and then adapted and complimented accordingly. see here . and tornadoes. such as floods. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. As a further effect of global warming. . The above texts have partially been taken from Wikipedia. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. droughts. further glacial retreat.

Tabasa I ±love Mr . Ramos .Project In Science John Harvey M.

Believed the essence of all things is number. As difficult as writing a thesis. So. radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. a mathematician. And shall choose Rene Descartes as my muse« . instead. Than solve a perfect square trinomial. an astronomer. Indeed. in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. tonight I¶ll multiply my patience to Calculus.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. Has never been as easy as Music. Geometry. But not unstitching y-intercepts. Not even calculating rate and percents.

But. Polynomials can leave you in such a disarray. But. Counting all those zeros makes me very crazy. Collections of elements in sets are a breeze. But. Square-free integers can't be broken down anymore. Substitution. But the index and radicand leave me troubled. Inverses are very different and in their own special way they turn around. The most important axiom is the distributive one. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. 3. addition method. too many D's But wait until we start on those x. But. y-axis. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. and z's. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways. Needham. you'll do them with success. but never integers like 16 or 4. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. and graphing with different rays. So use that scientific notation and don't be so lazy. there is only one and that is to have them raised.. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression. there are only 3 choices: greater than. but it wasn't that fun. Numbers and variables are jumbled disorderly. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. A variable is a symbol like x which has 1 value. Elements follow a pattern just like 1. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. not 2. Digits and decimals. less than. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. There are many other rules.Algebra One By Daphne N. If you remember this you'll always get those problems done. MA Remember all those rationals and irrationals. guidelines and steps to Algebra 1 But. Factoring numbers can be such a bore! But. and 3's. remember. or equal to. and nothing more. we still have Geometry. Products of binomials can take you so long to do a few. y. so there is no need to cry. if you remember the x-axis. The slope always equals rise over run. the statement will be true. just skip the steps and use FOIL without a big to do. But. But not to understand them is one major flaw. Square roots and cubic roots leave me very puzzled. If you put the right variable in an open sentence. Basic axioms of algebra leave you in awe. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . 2. It's the one we used the most. and 5. and origin. They are like 2. determinants.

Tedioud workUseless.Algebra Awful numbers. Induces migraines. signs. parabolas. Frustrates me so much. X-ponents. Pointless problems. and variables. Evil equations and inequalities. Stupid and stressful. Loathsome logorithms and roots. Drives me insane. nasty. dull. Remainder theorems. Kills valuable time. despicable work that Wears out the mind. Made by stupid people who had Nothing else better to do.. Hair pulled out in irritation. . Boring formulas and equations. Oh so very maddening. powers.. Vile. Just wish it would disappear forever. Completely stupid and pointless. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. Great big waste of time. Quadratic and linear formulas.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->