I.

Bugtong
1. Kung kailan mo pinatay, saka pa humaba ang buhay. Sagot: Kandila 2. Baboy ko sa pulo, ang balahibo·y pako. Sagot: Langka 3.Nang sumipot sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: Ampalaya 4. Isang butil ng palay, sakot ang buong buhay. Sagot: Ilaw 5. Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot: Anino 6. Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: banig 7. Dumaan ang hari, nagkagatan ang mga pari. Sagot: siper 8. Munting hayop na pangahas, aaligid-aligid sa ningas. Sagot: gamu-gamo 9. Tinaga ko ang puno, sa dulo nagdurugo. Sagot: gumamela 10. Naabot na ng kamay, ipinagawa pa sa tulay. Sagot: kubyertos 11. Malaking supot ni Mang Jacob, kung sisidlan ay pataob. Sagot: kulambo 12. Maliit pa si kumare, marunong ng humuni. Sagot: kuliglig 13. Baka ko sa palupandan, unga·y nakakarating kahit saan. Sagot: kulog 14. May bintana nguni·t walang bubungan, may pinto nguni·t walang hagdanan. Sagot: kumpisalan 15. Heto na si Kaka, bubuka-bukaka. Sagot: palaka

II. Salawikain
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Ang ibinabait ng bata, sa matanda nagmula Ang magandang asal ay kaban ng yaman Pagsasama ng tapat, pagsasama ng maluwat Ang may malinis na kalooban ay walang kinatatakutan Ang mabuting halimbawa, ay higit na mabisa kaysa pahayag na dakila Ang katotohana'y kahit na ibaon, lilitaw pagdating ng takdang panahon Ako, ikaw o kahit sinumang nilalang, tayong lahat ay arkitekto ng sariling kapalaran Kung aakyat ka nga't mahuhulog naman, mabuting sa lupa'y mamulot na lamang Ako ang nagbayo ako ang nagsaing saka ng maluto'y iba ang kumain. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga.

III. Pabula
Ang Kabayo at ang Kalabaw
Isang magsasaka ang nais manirahan sa ibang bayan kaya isang araw ay inipon niya ang kanyang mga gamit at inilulan sa kanyang alagang kabayo at kalabaw. Maaga pa ay sinimulan na nila ang mahabang paglalakbay. Makaraan ang ilang oras ay nakaramdam ng matinding pagod at panghihina ang kalabaw dahil sa bigat ng kanyang pasang gamit. "Kaibigang kabayo, di hamak na mas mabigat ang pasan kong gamit keysa sa iyo. Maaari bang tulungan mo ako at pasanin mo yung iba?" pakiusap ng kalabaw. "Aba, yan ang ipinataw sa iyong balikat ng ating amo kaya pagtiisan mo," anang kabayo na lalo pang binilisan ang paglalakad. "Parang awa mo na tulungan mo ako. Di ko na kakayanin ang bigat ng dala ko. Nanghihina ako. Alam mo namang kailangan kong magpalamig sa ilog kapag ganito katindi ang init ng araw dahil madaling mag-init ang katawan ko," pakiusap pa rin ng kalabaw. "Bahala ka sa buhay mo," naiinis na sagot ng kabayo. Makaraan pa ang isang oras at lalung tumindi ang init ng araw. Hindi nagtagal at ang kalabaw ay iginupo ng bigat ng kanyang dala at siya ay pumanaw. Nang makita ng magsasaka ang nagyari ay kinuha niya ang lahat ng gamit na pasan ng kalabaw at inilipat sa kabayo na bahagya namang makalakad dahil sa naging napakabigat ng kanyang mga dalahin. "Kung tinulungan ko sana si kasamang kalabaw ay hindi naging ganito kabigat ang pasan ko ngayon," may pagsisising bulong ng kabayo sa kanyang sarili.

Ang Kabayo at ang Mangangalakal
Isang mangangalakal ang maghahatid ng dalawang sakong asin sa palengke. Inilulan niya ang mga sako ng asin sa kanyang kabayo at nagtungo sila sa palengke. Nang tumatawid sila sa isang ilog na dinaanan ay hindi sinasadyang nadulas at natumba ang kabayo. Napunit ang mga sako at ang ilang bahagi ng asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw dahil sa pagkababad sa tubig. Hindi naman nasaktan ang kabayo at napansin niya na lubhang gumaan ang pasan niyang dalawang sako ng asin at siya ay natuwa Nang sumunod na linggo ay magpupunta uli ang mangangalakal sa palengke at naglulan na nman ng dalawang sakong asin sa kanyang kabayo. nang mapalapit na sila sa ilog ay napagisip-isip ng kabayo: "Kung magpapadulas ako sa ilog ay tiyak na gagaan uli ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Ganun na nga ang ginawa ng kabayo. Muling nabutas ang mga sako at ibang asin ay nabuhos sa ilog at ang iba naman ay nalusaw. Nguni't sa pagkakataong eto ay nakahalata ang mangangalakal na sadyang nagpadulas ang kabayo sa ilog. Pagdaan pa ng isang linggo ay muling magtutungo ang mangangalakal sa palengke subalit sa pagkakataong eto ay apat na baldeng may lamang alpombra ang kanyang inilulan sa kabayo - dalawang balde sa magkabilang tabi ng kabayo. "Aba, ok to, mas magaan ang pasan ko ngayon. Ganun pa man ay magpapadulas pa rin ako sa ilog para mas gumaan pa ang pasan ko," ang sabi ng kabayo sa kanyang sarili. Pagdating sa ilog ay kusa na namang nagpadulas ang kabayo ngunit laking gulat niya nang biglang bumigat ang kanyang pasan nang siya ay malublob sa tubig. Ang apat na balde na may alpombra ay napuno ng tubig at di hamak nanaging mas mabigat pa keysa sa dalawang sakong asin.

Ang Lobo at ang Ubas
Minsan ay inabot ng gutom sa kagubatan ang isang lobo (wolf). Nakakita siya ng isang puno ng ubas na hitik ng hinog na bunga. "Swerte ko naman. Hinog na at tila matatamis ang bunga ng ubas," ang sabi ng lobo sa sarili. Lumundag ang lobo upang sakmalin ang isang bungkos ng hinog na ubas subalit hindi niya maabot ang bunga. Lumundag siyang muli, at muli, at muli pa subalit hindi pa rin niya maabot ang ubas. Nang mapagod na ay sumuko rin sa wakas ang lobo at malungkot na umalis palayo sa puno. "Hindi na bale, tiyak na maasim naman ang bunga ng ubas na iyon," ang sabi niya sa sarili.

Ang Daga at ang Leon
Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Wala akong masamang hangarin. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige, pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko," sabi ng leon. "Salamat kaibigan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo, " sagot ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay," laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Si Pagong at Si Matsing
Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Mabait at matulungin si Pagong, subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ´Halika Matsing, kainin natin ang pansitµ nag-aayang sabi ni Pagong ´Naku baka panis na yanµsabi ni Matsing ´Ang nabuti pa, hayaan mo muna akong kumain n·yan para masiguro natin na walang lason ang pagkainµ dagdag pa nito. ´Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muningµ sabi ni Pagong ´Kahit na, ako muna ang kakainµ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ´Pasensya ka na kaibigan, napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. Sa susunod ka na lang kumainµ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong, hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan, nakakita si Pagong ng isang puno ng saging.

´Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin itoµ masayang sabi ni Pagong ´Gusto ko rin ng saging na ¶yan Pagong, ibigay mo na lang sa akinµsabi ni Matsing ´Pasensya ka na, gusto ko rin kasi nito.Kung gusto mo hatiin na lang natin.µ ´Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Ung parte na may mga dahon ha?µ nakangising sabi ni Matsing ´Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ´Oo, wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parteµsabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Subalit makalipas ang isang linggo, nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. ´Aba, nagkabunga ang tanim mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyoµsabi ni Matsing ´Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw, malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugatµ paliwanag ni Pagong ´hmp kaya pala nalanta ang aking tanimµnanggigil na sambit ni Matsing ´Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika, kunin natinµ anyaya nito ´Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hindi ko kayang akyatin.µsabi ni Pagong ´Kung gusto mo, ako na lang ang aakyat, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Basta·t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryendaµ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Wala itong itinira para kay Pagong. ´Akin na lahat ito Pagong. Gutom na gutom na ako. Kulang pa ito para sa akin. Hahaha!µ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Habang natutulog ito, naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya·t humingi ito ng tulong kay Pagong. ´Pagong, tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakasµpagmamakaawa ni Matsing ´Ayoko! Napakasalbahe mo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. mukhang malakas ang ulan. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.µ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali, nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ´Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!µ daing ng tusong matsing

Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!µ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. ´Hahaha. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. ´Tignan natin kung saan ang tapang mo. ´Anong gagawin mo sa akin?µ takot na tanong ni Pagong ´Tatadtarin kita ng pinong pinoµsabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Parang awa mo na«µ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Ang bilis-bilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong Malungkot na umuwi si Matsing. ´Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahahaµsabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ´Haha. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. Kung mabagal ito sa lupa. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. ´Hoy Pagong humanda ka ngayon!µ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong.´Humanda ka bukas Pagong. ay hinanap niya si Pagong. ´Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Gaganti ako sa ginawa mo sa akinµbulong nito sa sarili Kinabukasan. Sabi nga: Tuso man ang matsing. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. Naisahan din kita Matsing. . Mula noon nagbago na si Matsing. naiisahan din. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo kaµ sabi ni Matsing ´Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama ditoµ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong.

Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo. Si Rita ay nanood sa kanyang ina. Ang ibong iyon ay si Rita. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Isang araw. napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. ang tinatawag ngayong maya. Ngayon natakpan siya ng bilao. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang. Alamat Ang Alamat ng Pinya Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Hindi sumagot si Rita. Siya'y gutom na gutom sapagka't galing siya sa laruan. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang. may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Isang araw. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw.IV. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Kinagabihan. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga ginagawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. tinawag niya si Rita upang mautusan sa pagtatago ng binayo. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Hinanap niya si Pinang. Nang mayroon ng isang salop ang nabayong bigas. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Kumakain ng bigas ang ibong iyon. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y magbunga. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Ang Alamat ng Niyog . Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. wala si Pinang sa bahay. Ang lalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. wala rin si Rita roon. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Isang araw. Hindi nahalata ng ina. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina. sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. Ang Alamat ng Ibong Maya Si Rita ay batang lubhang malikot. Nang kanyan buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa. Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Nabahala si Aling Rosa. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak.

´Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. talagang nahirapan siya sa pagaaruga sa mga batang ito. Pagkalibing sa ina nila. ´ Sino na ang maglalaba ng ating damit?µ tanong ng ikatlong bata. Ang Alamat ng Sampaguita Ang sampaguita. ´Sino na ang mag-aalaga sa amin?µ tanong ng ikalawang anak. kasama ang mga abay na dalaga. ´Mga ulo ninyo. Ang pag-iibigan nilang iyon ay lingid sa kaalaman ng kanilang mga magulang. Maraming binatang nagingibig sa kanya. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. Nakapagtataka kung bakit gaong ang kanilang mga ama ay mahigpit na magkaaway ay sila'y tinubuan ng pag-ibig sa isa't isa. nakita nilang may tubig ito. Nagkainan at nag-inuman nakita nila na di sila magugutom pang muli. Nang sila'y magbali.µ sabi nila. nabalitaan ng datu ng Gagalangin na ang hanggahang bakod ay binubuwag at pinapalitan ng mga taga-Balintawak. si Delfin ay gumagawa ng isang lihim na lagusan kanayang madaraanan. Iyan ang alamat ng niyog. wala na siyang ina. ´ Huwag na kayong umiyakµ sabi niya. maging sa mukha at sa paguugali. Ang bakod ay binbalik ko . datapuwa't mayroon siyang apat na abay na pawang mga dalaga rin. Noo'y panahon pa ng mga baranggay at datu. Dahil sa sampu ang kanyang anak. ay may iniingatang isang magandang alamat. Sa pagitan ay may isang matibay na bakod na yari sa mga pinatuyong kawayan . Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito.µ ang sigaw niyang babala sa itaas. "Sabihin niyo sa inyong datu." ang wika niya sa mga sugo. "Sabihin ninyo. Ngunit ang lahat ay gumagawa alinsunod sa utos ng kani-kanilang puno. Sinasamyo nila ang malinis na simoy ng kabukiran at pinanonood nila ang kaayaayang mukha ng buwan. Kaya't kung gabing maliwanag ang buwan. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: ´ Sino na ang magpapakain sa amin?µ tanong ng pinakamatandang anak. Hindi matuwid ang kanilang ginagawa. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. " na ibalik ang bakod sa dating kintatayuan. alang ano mang masamang hangarin. Sumunod naman ang sampung mababait na mga bata. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay ´Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. sapagka't tunay na isang pagnanakaw. tumanggap siya ng blita na ang bagong bakod na itinatayo ay iniusod nang may limang talampakan sa dako ng Gagalangin. binantayan nila ang libingan araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Ang dalawang pangunahing tauhan ay bibigyan natin ng mga makabagong pangalan. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. Ang ngalan niya ay Rosita. malimit daw magpasayal sila ni Rosita. sila ang nag-aasikaso sa kanyang mga pangangailangan. Nagutos siya sa ilan niyang mga tauhan upang magmasid sa ginagawang pagbabakod ng mga taga-Balintawak." Nagalit ang datu ng Balintawak nang humarap sa kanya ang mga sugong buhat sa Gagalangin at sabihin sa kanya ang biling ng datu roon. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. na tuwing limang taon ay ginigiba at pinapalitan. Minsan. Marangal ang pag-ibig ni Delfin kay Rosita -." na ako'y hindi magnanakaw. bagaman ayon sa mattanda.walang halong pag-iimbot. Ilibing ninyo siya at magbantay kayo sa kanyang libingan. ang nagpapalit ay ang mga kawal ng datu sa Gagalangin. ngunit ang nakabihag ng kanyang mailap na puso ay ang anak na binata ng datu ng Gagalangin na nangangalang Delfin. Siya·y maganda at maputi. na ating pambansang bulaklak. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak.µ ang wika ng ikaapat na anak.µ Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Habang sila ay nag-iiyakan. Ang Balintawak at ang Gagalangin ay baranggay na magkapit-bahay. Kung minsan. Sa isang sulok ng bakod ng hanggahan natatabingan ng malagong halaman. at samakatuwid ay nakakakuha sa kanilang lupa. may dumating na isang babae na di nila kilala. Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyat sa itaas ng puno." anya sa mga utusan. Ang bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito sa daigdig. ´Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. ang mga tagpong inilalarawan sa kuwento ay nangyari noong bago pa dumating dito sa atin ang mga Kastila. Agad siyang nagpautos sa datu ng Balintawak. kung minsan naman ay ang mga kawal ng datu sa Balintawak. ´Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. ´ Di kayo pababayaan ng inyong ina.µ sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyat at pumitas ng bunga. Isang araw. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Ang datu ng Balintawak ay mayroon daw isang anak na dalaga na walang pangalawa sa kagandahan.Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina.

na siyang iningalan na tuloy sa mahalimuyak na bulaklak ng halamang tumutubo sa libing ng magsing-irog. ipinagbilin niya sa kanyang mga kawal na doon siya ilibing sa tabi ng hanggahang bakod. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Gayon na lamang ang kanyang pag-aalala. Ang Alamat ng Rosas Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa. Sa di-kawasa'y naisipan nilang hukayin ang dalawang halamang iyon upang matuklasan ang hiwaga ng malambing na tinig at ang kahulugan ng mga salitang sinasambit. At buhat noo'y marami ng tao sa Balintawak at sa Gagalangin. "Sumpa kita! . at nakakabit pa rin sa kalansay. Unti-unti itong pinanawan ng lakas.. Masaklap man sa kalooban ng datu.. iginayak din niya ang kanyang mga kawal. Kung buwan daw ng Mayo. ay wala namang nakikita.µ na balita sa kanyang angking kagandahan. Sa gayung mga alitan. Napansin nila na ang waring nagmumula sa isang masukal na dako. pinagbigyan niya ang kahilingan ng minamahal niyang anak. Maraming nalagas sa magkabilang panig. ay mapayapang namamasyal sa makapal na damuhan. Hindi naman sila gaanong naghirap. malapit sa lihim na lagusang dinaraanan niya kung gabing maliwanag ang buwan at sila ni Rosita. kung ano ang naging hanggan ng labanan. hiningi niya sa kanyang ama na ang bangkay niya'y doon lamang ilibing sa tabi ng pinaglibingan kay Delfin.. Samantala. may mahiwagang tinig na naririnig ang nagsisipanirahan sa may pagitan ng ng dalwang nayong naturan. siya'y kinabahan. Ngunit ang mga tao sa dalawang pook na ito ay naliligalig sa isang mahiwagang bagay. kama ng mga abay nito. Naitatag na ang siyudad ng Maynila. at kabaitan. Ibig sana niyang magkausap sila ni Delfin upang ito'y himuking iurong na ang digmaan at mapayapang pakipag-usapan sa ama niya ang lahat. Nang sa palagay ni Rosita ay hindi siya magtatagal. ang datu ay biglang dinapuan ng isang mahiwagang karamdaman at di nagtagal ay namatay. Inihanda ng datu ng Gagalangin ang kanyang mga hukbo. lalu na kung mga gabing maliwanag ang buwan. Ngunit ang mga tao. Nang malapit na ang araw ng paglusob ng hukbo ng Gagalangin sa mga tagaBalintawak. Naging madugo ang labanan nang magsagupa ang dalawang hukbo. Datapuwa't wala na silang panahon upang magkausap pa.lamang sa dapat kalgyan ayon sa natuklasan kong mga kasulatan ng aking mga nuno.Si Delfin at si Rosita. Kinabukasan noo'y lalabas na sa larangan ang kanyang ama sa unahan ng isang malaking hukbo. ang karaniwang nagiging hangganan ay digmaan. Kailangang bawiin niya sa pamamagitan ng patalim ang lupang sa palagay niya ay ninakaw sa kanya. Nguni't ang kanilang pagtataka'y lalo pang nadagdagan nang makita nilang ang dalwang puno ng mababangong halaman ay nagmumula sa mga bibig ng dalawang bungong hindi gaanong nagkakalayo sa pagkakabaon. Ang kuwento'y nagkasalin-salin sa maraming bibig. Ganyan ang lagi nang nasasaksihan ng mga tao roon kung buwan ng Mayo. maraming talulot at ang iwing bango'y pambihira. na sinibulan ng dalawang puno ng halamang ang mga bulaklak ay may kaliitan datapuwa't maputi. Nawala na ang mga baranggay at dumating na ang mga Kastila. Naiwan kay Delfin ang isang mabigat na panagutan: siya ang magiging heneral ng hukbo ng Gagalangin. Si Delfin ay natadtad ng sugat . Nang mabalitaan ng datu ng Balintawak na ang Gagalangin ay naghahanda upang siya ay digmain.Sumpa kita!" ang winiwika raw ng tinig. Ngayo'y nanariwa sa alala ng mga matatanda ang kasaysayan ng dalawang kapos-palad . at ang "Sumpa kita!" na inihahatid ng panggabing simoy sa pandinig ng mga nagmamatyag ay naging "Sampaguita" . Ang sabi lamang nila ay ganito : nang mabalitaan ni Rosita ang pagkamatay ni Delfin sa labanan. Si Delfin ay batang-bata at wala pang gaanong karanasan sa digmaan.. Nang makarating sa kaalaman ni Rosita ang bagay na ito. Maraming taon ang lumipas mula noon.. siya'y nabuwal na lamang at sukat sa lupa. samatalang ang kanyang ama ay nahasa na sa maraming pakikilaban sapul pagkabata. kung minsa't sila'y nagbabantay. Ang tinig ay waring sa isang babae at malambing daw na parang marahang bulong ng panggabing hanging humahalik sa mga dahon ng halaman. ang dalaga'y nagkasakit sa matinding dalamhati." Ipinag-alab bg loob ng ama ni Delfin ang tinanggap niyang balita. . kayumian. at dahil sa masaganang dugong nawala sa kanya. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. Nagpatawag ng magagaling na mangagamot ang datung ama niya. Hindi nabanggit ng mga matatandang nagkuwento ang sinapit na buhay ng dalawang magsing-ibig. taun-taon. ngunit sino man sa kanila'y hindi nakapagpagaling sa kaawa-awang dalaga. Bago siya nalagutan ng hininga.

Ekstra sa piling eksena sa buong pelikula. . Gugulin mo ang oras mo sa mga tao. Ibang-iba na ang tema ng aking mga kwento kumpara noong ako·y nagsisimula pa lamang magsulat.) na isalarawan ang saloobin ng isang tao. Ngunit si Cristobal. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Isang mabilis na eksena. Sabi naman ng kapitbahay ng Lolo ng Lola ko. huwag mong pitasin ang Gumamela ko!". Hindi mo naman kasi alam na hindi pala nila gustong maging bida. Sana nga tama sila.Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. bagay. Kasi nakakapagod na rin mag-isip. Umalis ka na! Umalis ka na? Umalis ka na. Isa. ´Lahat ng bagay ay may dahilanµ. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman. Dalawa. nakakatakot na rin magpatuloy ng mga bagong cast members sa pelikula ng iyong buhay. Plano. mas madaling mawala sa iyo. lalo na kung malaking papel ang inatas mo sa kanila. Walang kasiguraduhan kung magkakatotoo. at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Sa iyo. Hindi sa ganito ² walang saysay. Bakit gusto kong magsulat ngayon? Sa sobrang dami ng mga pangyayari mula sa aking huling kwento. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Kwento Isa Dalawa Tatlo. Nakakapanibago. kung hindi ito ay hindi mo masasaksihan. Ekstra. Sa sobrang bilis ay hindi mo dapat kurapan man lang. Sabi naman ng kumpare ng Lolo ng Lola ko. Bakit ka nandito? Huwag mong aksayahin ang oras mo sa pagbabasa nito. Nakakamangha kung paanong nagagawa ng tatlong munting simbolong ito (! ? . paksa. "Ikaw bata ka. Sa ngayon. Sa iyo na nagbabasa nito. isang mahigpit niyang mangingibig. V. Gusto kong maintindihan ang kadahilanan ng mga pangyayari. at walang maidudulot na kapaki-pakinabang sa iyong pagkatao. Patuloy sa pagkurap ang cursor sa aking harapan habang aking iniisip kung ano ang ginagawa ko dito sa blog na ito. ay maaaring mahalaga sa iba at dahil dito. Lalo na kung hindi mo alam kung ano ang dapat mong isipin. at mga pangyayari sa paligid mo. ´Maiintindihan mo rin sa takdang panahonµ. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Nais lang. Nais ko sana·ng ibalik ang saya sa blog na ito.. Maraming dumating.. pagkabilang ko ng tatlo. Tatlo. May mga nanatili. Isa. Dalawa« Nakaw Dapat mong maunawaan na ang mga bagay na hindi mo pansin. Mas gusto pala nila ang maging ekstra. Sabi nga ng Lolo ng Lola ko. hindi ko na alam kung alin sa mga iyon ang kabaha-bahagi sa inyo. Dalawa.. at marami ring lumisan. Sa halip. Isa. walang kabuluhan. Tatlo. kung kailan iyon. sana malapit na. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. na magpapasibol sa iyo. Kung minsan.. at may mga pasulpot-sulpot lang. nakaalis ka na sa blog na ito. hayop. Balakin.

hindi ba? Kung sakaling hawak mo naman ang pagpili.. Hindi ka dapat magbigay ng kulang sa inaasahan. Ang atensyon mo ay ukol lamang rito at wala nang iba pa. Kung minsan ay kulang. ang pangyayari ay hindi mo man lamang mapapansin. kung ang pagsilip mong muli sa iyong nakalipas ay may kasamang panghihinayang at pagsisisi. Hindi siya kailanman magiging kuntento. Walang sinuman sa mundong ito ang magiging masaya sa kulang. Hindi nito kayang abutin ang tayog ng kanyang inaasahan. Ito ang tanong ni Michael. Kung minsan ay sobra. Lalo na kung hindi naman niya ito matumbasan. Huwag mo nang tawirin pa ang tulay patungo sa nakalipas. anong buti ang iyong matatamo rito? Hindi mo maaaring pagsamahin ang iyong nakaraan sa buhay na mayroon ka na ngayon. isang walong taong gulang na batang lalaking lansangan sa kanyang . Malimit ay napapalingon tayo sa ating likuran. bakit mo ako ginawa?. Nangangamba ka na maaring ito'y mawala sa'yo sakaling malinga ka at panandaliang magpabaya. Maguguluhan ka lamang at masisira ang iyong mga diskarte dahil sa multo ng mga nagdaang panahon. sapagkat labis ang iyong ibinigay. Katanggap-tanggap nga ang magbalik-tanaw paminsan-minsan ngunit. darating rin ang panahon na mapupudpod ka rin. ano ang iyong ibibigay kung hindi wasto? Ang kulang kung kaya't kulang ay hindi sapat. hindi lahat ay sakto. ngunit hindi ba't dapat nating mas ingatan ang ating pag-aari na mas mahalaga sa iba? Kung ano ang mahalaga para sa'yo ang karaniwan mong iniingatan. Ang paglalakbay sa buhay ay pasulong. ngunit hindi ibig sabihin nito ay ihihinto na natin ang paghakbang. Hindi niya kayang tumbasan ang sobra.ang makatanggap ka ng kapos. Kung pagdaka'y ikaw ay mapalingon. Hindi lahat ng labis ay may sukli. Uhaw at gutom ang magiging bunga nito pagtagal-tagal. Mapapagal ka rin sa pagbibigay ng labis. Ito na marahil ang pinakamainam na gampanin ng nakaraan sa buhay. Marupok na ito. Baunin mo na lamang ang mga aral na napulot mo mula sa iyong mga karanasan. Mas madaling nakawin at sa katotohanan. Wala itong magandang maidudulot sa sitwastong nakapalibot sa iyo sa kasalukuyan.Karaniwan nating iniingatan ang mga bagay na pinakamahalaga para sa atin. humuhusto sa plano mo. Ano nga ba ang mas mainam .na kahit wasto ay kulang pa rin para sa'yo. Ina Ina Bakit niyo ko ginawa? Ina. o ng higit sa iyong inaasahan? Alin man sa dalawa ay nakakadismaya pa rin. Hindi lahat ng pangyayari. Kaya mo bang ibigay ang sobra pa sa kanyang inaasahan? Tama ba ang higitan mo ang kanyang hinihingi? Sa una'y maaaring lubos nga ang kaligayahan ngunit. 'Pagkat pinili pala niya ang magbigay ng wasto .. maiisip mo ba na ikaw ay ninakawan nga kung ang nawala ay hindi naman mahalaga para sa'yo umpisa pa lamang? Magiging kawalan ba kapag ang isang bagay na walang halaga para sa'yo ay ninakaw ng iba? Ngayon ano nga ba ang dapat bigyan ng wastong pagpapahalaga? Ang mahalaga sa iyo o ang mahalaga sa iba? Sukli Sa buhay. ina. Ngunit hindi ba't mas madaling nakawin ang mga bagay na kinaliligtaan? Mas madaling nakawin ang mga bagay na hindi binabantayan. Ang Nakaraan Ang nakaraan ay dapat nang kalimutan.

Sa pamamgitan nito. Ipinanganak siya sa Badoc. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. Mula sa mga ngiti at sarap. Singapore. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Ina bakit ninyo ako ginawa? Bakit ninyo ako pinapabayaan? Hindi ninyo ba ako mahal? Nasaan na kayo ni itay? Si Michael ay isang palaboy. Kaya tanong ni Michael. Akala mo'y nakikipaglaro siya sa mga mag-aaral sapagkat may dalang tawa at ngiti kapag siya'y hinahabol. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Paano na lang ang sinabi ni Rizal na "Ang Kabataan ang pag-asa ng bayan" kung patuloy at mayroong mga magulang na pinababayaan ang kanilang mga anak. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Umiiyak-iyak si Michael nang aking ininterbyu noong Miyerkules ng hapon tungkol sa kanyang buhay kung bakit siya isang palaboy. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Ang kanyang ina ay sinasabing nag-aabroad bilang domestic helper ngunit hindi na ito nakabalik sa kanilang bahay. Dapat sana ay nasa paaralan siya sa mga oras na iyon. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium. sa rekomendasyon ni Guerrero. ang . isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. Madalas siyang makikita sa labas ng MSU-IIT na nakikipagtakbuhan sa mga kapwa palaboy at minsan sa mga mag-aaral ng nasabing unibersidad sapagkat hinihipo-hipo niya ang mga babaeng mag-aaral kapag hindi ito nagbigay ng pera. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Ilocos Norte. Mga batang musmos na dapat ay nasa paaralan nagbabasa at nag-aaral para sa kanilang kinabukasan. Minsan din ay kalaro niya ang mga kapwa bata na tila'y walang problema sa buhay. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. naisip man lang ba nila kung gaano ito ka sarap ay siya ring kahirap kapag siya'y lumabas na? Napag-usaupan ba nila ang magiging kinabukasan ng batang naghahanap ng aruga ng isang ama't ina? Mga tanong ng isang bata na nandiyan lamang sa kanyang isipan at sa kanyang pusong sugatan. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Noong 1886. Subalit.ang El Pacto de Sangre. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Noong 1885. na magaling na pintor. Ina bakit ninyo ako ginawa? Ina bakit ninyo ako ginawa? Minsan tanong ng bata kung mahal ba nila siya. Amoy. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. ang mabuti siguro'y huwag ninyo na lang buhayin ang inyong magiging anak . Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. at Colombo. at pagkatapos sa Escuela Nautica. Noong 1877. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Ano na lang ang magiging kinabukasan ng mga batang walang kasalan at nadamay lamang sa mga hangal na magulang. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong. Dahil mahirap ang kanilang sitwasyon at mahirap na lumaki na walang mga magulang na mas masakit pa sa isang hiniwang bawang. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Sa mga oras na siya'y ginawa ay naisip ba nila ang hirap na kanilang papasukin. Noong 1884. Kung hindi man lang magagawa ng mga magulang ang kanilang tungkulin para sa kanilang mga anak. Naging manlalakbay-dagat siya. Batavia. Ina. Ang ama naman niya ay iniwan sila ng kanyang ina noong nalaman buntis ito at hindi na nagpakita. Ikaw'y magtataka kung kilala ba ng mga babaing ito ang batang si Michael. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. bakit ninyo ako ginawa? VI.ina. Iniwan si Michael ng kanyang ina at ang lola at lolo na lang ang nag-aalaga sa kanya. Talambuhay ng mga Bayani Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani.

anupa't naisulat niya sa kanyang tala-arawan ang pagkakatanggap ng palo mula sa kanyang guro na may istriktong pamamaraan ng pagtuturo. kung saan matatagpuan ang daan-daang kolek-siyon ng aklat. kung saan inatake siya sa puso at namatay. Ang kanyang amang si Don Jose ay isang magsasaka ng tubo. tumigil siya sa Hong Kong. kumuha pa ang kanyang ama ng yaya na siyang nag-alaga sa kanya. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika. Aniya. si Andres. at magrosaryo. bumalik siya sa Europa. Tinuruan niya itong magbasa. Pagkalipas ni ilang taon. Ayaw ni Rizal sa gayong paraan ng pagtuturo. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. magdasal. Nang pauwi na siya sa Pilipinas. at matatakot maging ang isang batang matalino. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo.kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. kaya noong 1892. pribadong aklatan. dahil sa kanyang pagselos. Pagkalipas ng ilang taon. nagpatala si Rizal sa Ateneo Municipal para sa digri sa Batselor sa Sining. Bagaman at maraming kapatid na babae si Jose o Pepe na maaaring mag-alaga sa kanya. at katiwala ng malawak na lupain. Siyam na taong gulang si Jose nang dalhin siya ng kanyang ama sa Binan. Samantalang ang kanyang inang si Donya Teodora ay may mataas na pinag-aralan na bihira sa kababaihan noong panahong iyon. Laguna. Jose Rizal. Dahil sa pagkakaroon ng maraming aklat sa bahay at paghikayat ng kanyang mga magulang kung kaya't labis na nagkahilig ang batang si Pepe sa higit pang pag-aaral at pagkatuto hanggang sa mga huling bahagi ng kanyang buhay. upang ipagpatuloy ang kanyang pormal na pag-aaral. bihira ang araw na hindi napapalo ang kanyang mga palad. Kalaunan ay kumuha rin ng pribadong tagapagturo ang kanyang mga magulang para magturo sa pagbabasa. gayundin sa pag-aaral ng Latin. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. Si Donya Teodora naman ang sumubaybay sa panimulang edukasyon ng batang Rizal. Sa kabila ng kanyang pagiging mabuting bata. Rizal MAITUTURING na nagmula sa may kayang pamilya ang ating pambansang bayaning si Dr. Dr. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. . sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. Jose P. imposible ang makapag-isip nang maayos sa harap ng patpat na pamalo at latigo. Ang pamilya Rizal ay nakatira sa kongkretong bahay na may malawak na hardin. na tumutukoy sa hindi magandang epekto ng ganoong paraan sa asal at isipan ng mga bata. pinatay niya ang kanyang asawa. at ito ay nabanggit niya sa kanyang nobelang Noli Me Tangere. Hindi maganda ang karanasan ni Rizal sa paaralang iyon. kasama ng kanyang ina. Ang kakaibang espiritu ng kumpetisyon at personal na disiplina ay nagpaibayo sa panibagong interes para siya ay lalong pang matuto. pagsulat. Noong 1872.

naglakbay sa maraming bansa. nakamit niya ang isang partial scholarship na nagbigay-daan upang makapag-aral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. kung saan kanyang itinuwid ang mga pagkakamali sa nakatalang kasaysayan ng Pilipinas. siya ay tinanghal na emperador at ginawaran ng estampita. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. Nagsimula si Rizal sa grupong Carthaginian na nasa hulihan ng talaan. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. Apolinario Mabini Noong siya ay bata pa. Ayaw ni Rizal na barilin siya nang nakatalikod kagaya ng isang traydor. Hinuli siya at kinasuhan ng rebelyon at sedisyon. ang El Filibusterismo at nagsalin ng Sucesos de las Islas Filipinas. Nag-aral siya ng iba't ibang lengguwahe. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista.Ang kanilang klase ay hinati sa dalawang grupo. Ang unang grupo ay tinawag na Romano samantalang ang ikalawa ay tinawag na Carthaginian. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. Nang lumaon ay nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas kasabay ng pag-aaral niya ng surveying sa pagtuturo ng mga Heswita. Bumagsak siyang patihaya. Nang siya ay 17 taong gulang ay nagtungo siya sa Espanya upang mag-aral sa Universidad Central de Madrid. Nagbigay din siya ng mga kontribusyon sa La Solidaridad. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang . Buhay Noong 1893.kagaya ng isang kagalang-galang na tao na dapat na pagkilala sa kanya. Ang mga miyembro ng grupo ay inihahanay sa kanilang tagumpay sa kanilang pang-araw-araw na leksiyon. Noong Disyembre 3. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. ay ipinihit niya ang kanyang katawan. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. kasabay ng kanyang aktibong kampanya para sa reporma sa Pilipinas. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. nang marinig ni Rizal ang mga putok. pero makaraan ang isang buwan. 1896. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Isinulat niya ang isa pang nobela. paharap sa sumisikat na araw sa umagang iyon ng Disyembre . dahil sa umano'y pag-iingat ng mga subersibong papeles. Nang siya ay magbalik sa Pilipinas noong 1892. Sa oras ng eksekyusyon. Sa Maynila noong 1881. binaril siya sa Luneta. Dahil sa espiritu ng liberalismo sa Europa kaya't mas lumawak ang kanyang interes. Papunta siya sa Cuba upang magsilbi bilang boluntaryong doktor nang sumiklab ang rebolusyon sa Pilipinas. ipinatapon siya sa Dapitan ng pamahalaang Espanyol. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. ang pahayagan ng mga repormistang Pilipino sa Espanya. Nagtamo rin siya ng mga medalya at pagkilala dahil sa kanyang termino at nananatiling tumatanggap ng markang pinakamahusay sa halos lahat ng kanyang mga aralin. pero hindi pinayagan ang kanyang hiling na barilin na nakaharap sa firing squad. Noong 1885 ay pareho niyang natapos ang kursong medisina at pilosopiya. Noong taong 1896 naman. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898.

Sa murang isipan ni del Pilar natimo ang mapanganib na mensahero ng mga propagandista. 1899. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. sa tulong ni Delfina Herbosa de Natividad. Nang tinugis sila ng mga Amerikano sa Pasong Tirad noong Disyembre 2. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Naging pinuno ng maghihimagsik at sumanib siya sa tropa ni Col. Si Marcela ay kinikilalang "Ina Watawat ng Pilipinas". . Si Emilio ay nag-aral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Maynila. Napahanga niya si Aguinaldo at itinaas siya bilang tinyente kung saan pinalaya niya ang lalawigang ito. Nag-aral siya sa Ateneo Municipal noong 1880 at tumira sa bahay ng kanyang tiyo na si Deodato Arellano kung saan sinasabing itinatag ang Katipunan. Ito ay ginawa sa Hong Kong.pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. Habang nasa Guam. Gregorio Del Pilar Si Gregorio del Pilar ay ang pinakabatang heneral na lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. Bulakan) ang nagpatanyag sa kanya. Antonio Luna si del Pilar ang humalili sa maliit na hukbo ni Aguinaldo. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. ang isang pamangking babae ni Jose Rizal. 1875 sa Trozo. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Ang pagsalakay niya sa Paombong. Sa murang gulang sumapi siya sa Katipunan. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Sa edad na 19. Siya ay isinilang sa Bulakan. Nang mamatay si Bonifacio. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. Noong Marso 1896. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. 1860 . 1899 sa edad na 23. Si del Pilar ay unang nag-aral kay Maestro Monico at pagkatapos ay nagpatuloy sa paaralan ng mananagalong na si Pedro Serrano Laktaw. Dahil sa kahirapan. Marcela Agoncillo Si Marcela Mariño Agoncillo (Hunyo 24. Ang artikulo niyang El Simil de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. 1946) ay isa sa mga gumawa ng unang watawat ng Pilipinas. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. Ginawa siyang heneral ng isang brigada sa gulang na 22. Nang mamatay si Hen. Maynila. nagtapos siya sa Ateneo sa kursong Bachiller en Artes. binalak niyang magturo subalit sumiklab ang Himagsikan. Napatay siya at ang kanyang mga tauhan sa pagtatanggol ng Pasong Tirad. Vicente Enriquez kung saan napalaban siya sa Kakaron de Sili at bunga ng maigting na pagtatanggol siya ay nahirang bilang tinyente sa gulang na 19.Mayo 30. Sa isang sagupaan sa Majayjay. Bulakan at Quingwa (ngayon ay Plaridel. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. nagpaiwan siya upang abangan ang mga kaaway habang tumatakas si Aguinaldo. Siya ay isinilang noong Disyembre 15. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. 1875 kina Fernando del Pilar at Felipa Sempio. Bulakan noong Nobyembre 14. Laguna. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon.

bumisita si General Emilio Aguinaldo sa bahay ng mga Agoncillo sa Hong Kong matapos pumirma ng kasunduan ng Biak-na-Bato noong Disyembre 14. at ang pamangking babae ni Jose Rizal na si Delfina Herbosa de Natividad. Ang kanilang sitwasyon ay lalong naging mahirap sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang kumbento na kilala dahil sa mahihigpit na alituntunin. Ang kanyang mga magulang ay nakilalang mayaman at relihiyoso. may mga taong naghihintay sa kanya sa patyo ng simbahan tuwing umaga kapag siya ay lumalabas kasama ang isang kasambahay o isang kamag-anak upang magsimba. Agad-agad na tinatawag ni Marcela ang kanyang panganay na anak na si Lorenza. Don Felipe Agoncillo. 1898. Ito ay natapos sa loob ng limang araw. Miguel Malvar Si Heneral Miguel Malvar ay isang heneral na namuno sa sandatahang hukbo ng Pilipinas noong panahon nang pananakop ng mga Amerikano at sa panahong pinatapon si Heneral Emilio Aguinaldo sa Hong Kong. 1897. na ipinanganak sa Taal. Kilala sa pagiging strikto. Si Gregoria ang unang Filipina na nagtapos sa Oxford University. ang disenyong ito ay kakatawan sa mithiin ng lahat ng mga Pilipino. sa pamamagitan ng isang mahirap na proseso. Sa Sta. Ito ay iwinagayway mula sa bintana ng bahay ni Aguinaldo sa Kawit. Ang kanilang mga mata at mga kamay ay nahirapan dahil sa mahabang trabaho. at puting tatsulok na may araw at tatlong bituin. Ang watawat ay personal na inihatid ni Marcela kay Aguinaldo. Ang pamilya ay nanatili sa kanilang bahay sa Malate. Para kay Aguinaldo. Kinailangang ulitin muli ang watawat kapag ang guhit ng sinag ng araw ay hindi nailalagay sa tamang direksyon. tubig at iba pang mga pangangailangan. Parehong nalalapit ang dalawa sa edad 30 nang sila ay ikinasal. Ang watawat ay ginawa mula sa pinong sutla na binili ni Marcela sa Hong Kong. Siya rin ay isang magaling na mangaawit at lumitaw ang kagalingang ito sa ilang mga sarsuwela sa Batangas. na siya namang dinala niya sa pagbalik sa Maynila. Hiniling ni Aguinaldo kay Marcela na tumahi ng isang bandila ayon sa kanyang disenyo. upang makatulong sa kanya. kung kailan may mga mahihirap ang nagtitipon sa kanilang garahe upang humingi ng limos. Batangas. Batangas. sining at mayuyuming asal. Ang pamilya ay nagbibigay ng isang supot ng bigas at pera. Sa kolehiyo. Ito ay matapos rin ng pagkabigo ng Unang Republika ng Pilipinas at ang pagtatatag ng rehimeng Amerika. ang naging kinatawan sa negosasyon sa Paris. isang birhen na nakaluklok sa simbahan ng bayan. Cavite sa panahon ng pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas noong Hunyo 12. Ayon sa ilang mga kuwento. may asul at pulang parihaba. Matapos ang Digmaan ng Maynila noong 1945. Marcela ang nagalaga sa lahat ng kanyang anak hanggang sa sila ay lumaki. at Maria. Ipinanganak si Malvar noong ika-27 ng Setyembre. Ito ay naka-burda sa kulay ginto. Sina Marcela. Ang kanyang ama ay si Maximo Malvar. Ito ay naging kilala bilang "ang watawat ng araw at ang mga bituin". Gregoria. isang mayamang magsasaka ng palay at tubo. Eugenia. Ang tagumpay ng kanyang ama sa . taong 1865 sa Santo Tomas. Lumipat sila sa Taal nang masunog ang bahay nila sa Maynila. si Marcela ay lumipat mula Taal papuntang Maynila. Si Marcela. na mula rin sa isang kilalang pamilya sa Taal. kung saan sila tumira ng magkasama sa Malate. at ang kanyang ina ay si Tiburcia Carpio. Si Marcela ay ikinasal sa isang hukom. ang kalusugan ni Marcela ay patuloy na lumala. at walang isa sa mga pumunta na umuuwing walang dala. musika. Maynila siya nagtapos ng kanyang elementarya at sekundaryong edukasyon. isang mayamang rebolusyonista at ang unang Filipinong diplomata. Noong May 30. Lorenza at Delfina ay nagtrabaho nang mano-mano sa tulong ng isang makina. 1946. Catalina College ng Dominican Nuns sa Intramuros. Adela (namatay at 3). ay anak nina Francisco Mariño at Eugenia Coronel. Siya ay tinawag na "Roselang Hubog". Tuwing Huwebes. na humantong sa Treaty of Paris na nagtapos ng Digmaang Espanya-Amerika. Pagkatapos ng kasal. na noon ay nasa Hong Kong pa rin. Pagkatapos ng kanilang boluntaryong pagalis sa Pilipinas. dahilan upang itago ng kaniyang mga anak ang mga bagay na nagpapaalala sa kanilang ama. Bilang isang bata. Siya ay tinaguriang kahuli-hulihang heneral na sumuko sa hukbo ng mga Amerikano. Ang mga pamilyang Agoncillo ay bumalik sa Maynila matapos dumating ni Don Felipe mula sa kanyang mga diplomatikong gawain sa ibang bansa. Nang mamatay si Don Felipe. siya ay tinaguriang pinakamaganda sa Batangas. si Marcela at ang kanyang anak ay nagdusa sa gutom dahil hindi sapat ng suplay ng pagkain. Ang kanyang mga labi ay dinala mula Taal hanggang Maynila at inilagay sa tabi ng kanyang asawa sa Catholic Cemetery ng La Loma. natuto siya ng Espanyol. Siya ay patuloy pa ring nagluksa sa namatay na asawa. siya ay namatay sa edad na 86. Nagkaroon sila ng anim na anak na babae: Lorenza.Siya ay kinasal kay Felipe Agoncillo. Hindi nasaksihan ni Marcela ang unang pagpapakita sa publiko ng bandila dahil siya'y kailangang manatili sa kanyang asawa. Karamihan sa kanyang mga anak ay pinili ang pagtuturo at walang isa sa kanila ang ikinasal. ang pamilya ay nagkakawang-gawa. Marcela.

Paciano. alinsunod sa kautusan ni Gobernador Narciso Calaveria noong 1849. naghiwahiwalay sila sa isang hukbong gerilya. 1911 at tinaguriang ang huling Pilipinong heneral na sumuko sa hukbong Amerikano Noong ika -2 ng Enero. isa ang kaniyang pamilya na tumutol at bilang parusa. kinatawan ng Laguna sa Kortes ng Espanya. Maria. napilitan ang mga katipunero na pirmahan ang kasunduan sa Biak-na-Bato. Franklin Bell. Matagumpay na pinalaya si Malvar sa kamay ng mga Espanyol. nararapat na ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo sapagkat siya ang namuno ng rebolusyong gobyerno matapos magapi noong ika-23 ng Marso. Quezon ang pangalawang pangulo ng republika na namuno matapos kay Heneral Emilio Aguinaldo. Ayon sa kanya. Siya ay nakapag-aral sa Kolehiyo de Santa Rosa. Si Teodora ang kauna-unahang guro ng kanilang mga anak. Nagapi si Aguinaldo. Lucia. . Noong 1898. Namatay siya noong Oktubre 13. Ngunit ang tagumpay laban sa mga Espanyol ay sadyang napakabilis lamang sapagkat noong ika-4 ng Pebrero taong 1899. Hiningi ni Admiral George Dewey ang tulong ni Aguinaldo at ng mga rebolusyonaryo upang tulungan sila sa ´Philippine Campaignµ. Narcisa. Josefa. Maka-ilang beses siyang nakulong sa mga kakatwa at hindi mahalagang kaso. Ang kaniyang ina naman ay galing din sa prominenteng pamilya. at agrimensor. Cruz. Sila ay nanirahan sa Calamba. Si Teodora ay ikalawa sa mga anak nina Lorenzo Alonzo at Brijida de Quintos. 1898 matapos ang dalawang buwang pakikipaglaban. si Jose ay nagtungo sa Europa upang magpakadalubhasa. na siyang nagbunsod kay Malvar na pamahalaan ang lahat ng puwersyang rebolusyon. umunlad din si Malvar. at Soledad. Laguna. siya ay pinaglakad siya nang mahigit 50 kilometro mula ng Calamba hanggang Sta. Hindi nagtagal ay natalo ang mga Espanyol. Ang kanilang apelyido ay pinalitan ng Realonda. at biniyayaan ng labing isang anak. Nagsimulang muli ang rebolusyon. Saturnina. sumiklab ang digmaang Spanish-American. ang Tayabas noong Hunyo 15. nakapag-asawa at nabiyayaan ng anak. taong 2008. Nagdesisyon siya kasama ng buong hukbo na sumuko sa mga Amerikano. Olympia. Laguna. Nagtagumpay sila sa paraang ito ngunit dumating si J. Ang pagbabago ng taktikang ito ay hindi naging matagumpay kumpara noong digmaan laban sa mga Espanyol. Maging si Teodora ay hindi nakaligtas sa pagmamalupit ng Kastila. si Teodora ay ikinasal kay Francisco Mercado na mula sa Biñan.pagsasaka ang nagdulot kay Malvar kasama ng kanyang mga kapatid na magkaroon ng edukasyon. Sa bagong pamumuno.000 piso at pagpapatapon ni Aguinaldo sa Hong Kong noong 1897. Trinidad. Jose. sinimulan ni Malvar ang bagong taktika ng pag-atake sa mga bayang sinasakop ng mga Amerikano. naghain si Rep. kasapi ng isang samahan ng mga Katoliko sa Isabela. Nakita ni Malvar ang posibleng kahahantungan ng mga Pilipinong walang kinalaman kung ipagpapatuloy pa ang digmaan. Sa murang edad na dalawampu. Inagaw nito ang Batangas sa pamamagitan ng ´scorched earth tacticsµ na siyang nagbunga ng mabigat na pasanin para sa mga gerilya at maging sa mamamayan. upang magamot at maibalik ang kaniyang paningin. sumiklab muli ang digmaang Filipino-Amerikano at namunong muli si Malvar sa pakikipaglaban sa bagong kaaway. Sinasabi niyang nagkakamali ang mga manunulat ng kasaysayan ng Pilipinas sa pagsasabing si Manuel L. Concepcion. Ngunit dahil hinarap ang hukbo ng isang makapangyarihang sandatahang lakas. Napilitang lumipat ng Maynila ang kaniyang pamilya ng magkaroon ng hidwaan ang Dominiko at ang Filipino sa Laguna. Sa kalagitnaan ng taong 1890 ay sumiklab ang rebolusyon. Una siyang nakulong sa bintang na nilason niya ang kapatid ng kaniyang asawa. Sa pakikipagtunggali laban sa mga Amerikano. Ipinagtanggol siya ng dalawa sa maga-galing na abogado na nagmula pa sa Maynila. Dahil sa edukasyong ito. kung saan sumuko sila kapalit sa halagang 800. 1901 at maipatapon sa Hong Kong si Heneral Emilio Aguinaldo. Ang kaniyang ama ay naging kapitan ng munisipyo ng Biñan. Nang ipag-utos ng mga Kastila na palitan ang apelyido ng bawat Filipino. kasama ng kanyang Batangas Brigade. Bumuo at namuno si Malvar sa isang hukbo kasama ng lider ng rebolusyon na si Emilio Aguinaldo.. Teodora Alonzo Si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos (9 Nobyembre 1827 ² 16 Agosto 1911) ay ina at unang guro ng pambansang bayani na si Jose Rizal. Rodolfo Valencia ng Oriental Mindoro ng Panukalang Batas Blg. Laguna. Siya rin ang naging inspiration at dahilan kung bakit kumuha ng medisina si Jose. upang ideklara si Miguel Malvar bilang pangalawang pangulo ng Pilipinas. at napawalang-sala makalipas ang dalawa at kalahating taong pagkakabilanggo. lumiit ang tsansa ng tagumpay ng tropa ni Malvar at hindi nagtagal. bago ito ipinadala sa Maynila upang magaral. 2594. Laguna.

µ Melchora Aquina Si Melchora Aquino (kapanakan Enero 6. Siya ay may isang maliit na tindahan sa Balintawak. Kinupkop sila ng matanda. May mga nakatakas at sa kagubatan nakapagtago at dito nila nakatagpo si Tandang Sora. Noong 1877. nakasama niya si Jose nang madestiyero ito sa Dapitan at magtungo sa Hong Kong. Kung ang ating pamahalaan ay maraming pondo at hindi alam kung saan dapat gamitin. Naging manlalakbay-dagat siya. inalok ng lehislatura ng Filipinas si Teodora ng pensyon bilang pagkilala sa kaniyang mga naging ambag sa bayan.ang El Pacto de Sangre. Magalang niyang tinanggihan ang alok at sinabing ´Ang aking pamilya ay kailanman hindi nagmahal sa bayan dahil lamang sa salapi. Tandang Sora. Lungsod ng Quezon) Juan Luna Si Juan Luna y Novicio (23 Oktubre 1857-7 Disyembre 1899) ay isang Pilipinong pintor at bayani. kamatayan Marso 2. Singapore. Nang malaman niyang ang kaniyang anak ay papatawan na ng parusang kamatayan. Nabuhay siyang isang dukha at namatay sa karalitaan noong Marso 2. ang kapatid ng kanyang mga kaibigang sina Felix at Trinidad Pardo de Tavera. isang dibuho ng pagkaladkad ng mga bangkay ng mga natalong gladyator sa Colosseum sa Roma. . Ipinanganak siya sa Badoc. Noong 1881 nanalo siya ng gintong pilak para sa kanyang dibuhong La Muerta de Cleopatra sa pandaigdig na kumpetisyon na ang Exposicion Nacional de Bellas Artes sa Madrid. Matandang-matanda na siya at walang nalalabing ari-arian. babae o lalaki. Nagkaroon sila ng dalawang anak nila subalit isa ay namatay habang sanggol pa. mas mainam sigurong bawasan na lang ang buwis. 1919. Ilang taong lumipas bago natapos niya ito . Sa dami ng hirap at sakit ng kaloobang dinanas. isang cabeza de barrio ay may anim na anak. Tinagurian siyang Tandang Sora. Noong 1886. siya ay nagtungo sa Maynila upang bisitahin ang asawa at makiusap sa gobernador. pinakasalan niya si Maria Paz Pardo de Tavera. Pagkalipas ni ilang taon. Amoy. La Batalla de Lepanto at Rendicion de Granada at nagwagi rin. Ang nakakabagbag-damdaming eksenang ito ay maaring itulad sa mga kasawian ng mga Pilipino sa ilalim ng Espanya. Ang kanyang dalawang lahok sa Exposicion ng 1887. Sa pamamgitan nito. hindi niya nagustuhan ang paraan ng pagturo rito. Bumalik sa Pilipinas si Tandang Sora nang ito ay nasa pamahalaan na ng mga Amerikano. 1896. bata man o matanda. sinuspetiya ni Luna na may kalaguyo ang asawa niya. at pagkatapos sa Escuela Nautica. lumipat siya sa Paris at nagbukas ng studio roon. Lumipat ang pamilya sa Maynila noong 1861 upang makakuha ng mabuting edukasyong ang mga anak. Batavia. na magaling na pintor. Pumasok siya sa Academia de Dibujo Y Pintura sa Maynila ngunit ipinaalis. Mula noon siya na ang nagtaguyod sa buong pamilya at hindi muling nagpakasal. ang kalupitan ng mga Kastila ay lalong tumindi dahil sa pagkakatuklas ng nalalapit na paghihimagsik ng mga katipunero ni Andres Bonifacio. pinakain at pinabaunan ng konting salapi at pinapupunta sa lugar na ligtas sa pag-uusig ng mga Kastila. Subalit. Kapag nasa Maynila siya nagpapaturo pa rin siya kay Lorenzo Guerrero ng pagpipinta. sapagkat matanda na siya noong sumiklab ang himagsikang pinamumunuan ni Andres Bonifacio noong taong 1896. ngunit nabigo sa kaniyang layunin. ikatlo sa pitong anak nina Joaquin Luna at Laurena Novicio. 1919) o Tandang Sora ay hindi nagkaroon ng pagkakataong mag-aral subalit kung pakikipagkapwa tao ang pag-uusapan ay nasa kanya na ang mga katangiang maaring ituro ng isang guro sa paaralan. Maraming mamamayan ang hinuli at pinahirapan at pilit na pinagtatapat ng tungkol sa mga lihim ng Katipunan. pinaaral siya ng kanyang magulang sa Escuela de Bella Artes sa Madrid. Nag-aral si Luna sa Ateneo de Manila. lalo na sa mga katipunero kaya't siya ay hinuli at ipinatapon sa pulo ng Marianas. kaya noong 1892. Noong Agosto. sa rekomendasyon ni Guerrero. Siya ay nakahimlay sa kanyang bakuran sa Balintawak (na ngayon ay kinatatayuan ng Himlayang Pilipino. Lahat ng dumudulog sa munting tahanan ni Tandang Sora ay kanyang pinagyayaman. ang kanyang Spoliarium ay nagwagi ng isa sa tatlong gintong medalya sa Exposicion Nacional de Bellas Artes para sa taong iyon. Ilocos Norte. Noong 1884. Noong nakilala niya ang pintor na si Don Alejo Vera. 1812. Siya ay ikinasal kay Fulgencio Ramos. umalis siya sa eskwela upang maging aprentis niya. Dahil dito naging pensionado siya ng Ayuntamiento ng Maynila sa kondisyon na gumawa siya ng larawan para sa kanila. Kilala siya para sa kanyang larawang Spoliarium.Noong 1891. Nagkainteres si Luna sa pagpipinta dahil sa impluwensya ng kanyang kuya Manuel. marahil dahil ang kanyang estilo ay hindi umaayon sa kagustuhan ng kanyang maestro. Noong 1885. Natunugan ng mga Kastila ang kabutihan ni Tandang Sora. Namatay si Ginoong Ramos noong pitong taong gulang pa lang ang kanilang bunsong anak. at Colombo. nakita niya ang magagandang tanawin sa Hongkong.

Pagkatapos ng digmaan. Bilang pangulo. pinawalang-sala siya ni Heneral Douglas MacArthur kasama kay pangulong Sergio Osmena kasama ng mga Pilipinong heneral na galing sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas na sina heneral Basilio J. isa siya sa piniling maging bahagi ng delegasyon para sa negosasyon sa pagkilala ng Paris at Amerika sa bagong republika.Abril 15. 1948) ay isang pulitiko sa Pilipinas. 1956 sa gulang na 66. 1953. at naihalal (1941) sa Senado ng Pilipinas. Nagsilbi sa iba-ibang kapasidad sa ilalim ng Pamahalaang Komonwelt ni Manuel L. Bilang Pangulo. Sa panahon din ito.pinatay niya ang kanyang asawa. Nagsilbi siya mula Abril 17. At nanumpa bilang Pangulo pagkaraang mamatay si Roxas noong Abril 17. Valdes at si heneral Carlos P. 1890 kina Mariano Quirino at Gregoria Rivera. si Andres. Ilocos Sur Noong Nobyembre 16. muli niyang itinayo ang ekonomiya ng bansa. Naging pangalawang pangulo siya ni Manuel Roxas noong 1946. Sina Gerardo Roxas at Rosario Acuna ang kanyang mga magulang. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Pilipinas mula Mayo 1946 hanggang sa kanyang kamatayan noong Abril 1948. kasama ng kanyang ina. Pagkatapos maitatag ang Komonwelt ng Pilipinas (1935). tumigil siya sa Hong Kong. pinaunlad niya ang pagsasaka. kung saan inatake siya sa puso at namatay. dahil sa kanyang pagselos. Pinasimulan niya ang kampanya laban sa mga Huk. Isinilang si Roxas noong Enero 1. pinawalang-sala niya ang mga nakipagtulungan sa mga Hapon. inatake bigla si Roxas sa puso at siya ay . Talambuhay ng mga Pangulo ng Pilipinas Elpidio Rivera Aquino Si Elpidio Rivera Quirino (Nobyembre 16. 1890 . Noong 1921.Pebrero 29. Isinilang si Quirino sa Vigan. Sa pamahalaang rebolusyunaryo ni Emilio Aguinaldo. Romulo at ibinalik ang kanyang nombramyento bilang opisyal ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos. Kinaharap ng administrasyong Quirino ang isang malubhang banta ng kilusang komunistang Hukbalahap. 1948. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. 1956) ay isang pulitiko at ang ikaanim na pangulo ng Pilipinas. Nahalal sa Kongreso noong 1919. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines)noong 1912 at naging topnatcher sa Bar. Siya ang unang Ilokanong pangulo. Namatay siya sa atake sa puso noong Pebrero 29. Pagkalipas ng ilang taon. at sa suporta ni MacArthur. ang Lungsod ng Roxas sa lalawigan ng Capiz. Tinalo ni Ramon Magsaysay sa kanyang ikawalang pagtakbo bilang pangulo. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1891 at idinakip siya kasama ng kanyang kapatid na si Antonio Luna noong 1896 at ikinulong sa Fort Santiago dahil sila ay sinususpetiyang taga-oraganisa ng rebolusyon ng mga Katipunero. Hen. Hinuli ng mga bumalik na pwersang Amerikano si Roxas sa paghihinalang pakikipagtulungan sa mga Hapon. nagsilbi (1938-1941) bilang Kalihim ng Pananalapi sa gabinete ni Pangulong Manuel Quezon. Ito ang nagbigay-buhay sa kanyang buhay politika. naihalal siya sa House of Representatives at sa sumunod na taon ay naging speaker. Ngunit sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Murphy noong 1934 at naging kasapi ng "Constitutional Convention". binihag siya (1942) ng pwersa ng mananakop na Hapon. Nagtapos siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas (University of the Philippines) noong 1915. nanilbihan siya sa ilalim ng Republika ng Pilipinas na itinaguyod ng mga Hapon. ang kanyang huling obrang Peuple et Rois na nakumpleto niya noong 1889 ay ikinunsiderang pinakamahusay na lahok sa Universal Exposition sa Saint Louis sa Amerika. 1892 sa lungsod na ipinangalan sa kanya nang siya ay mamatay. Noong Abril 15. 1948 hanggang Disyembre 30. Bumalik si Luna sa Madrid kasama ng iisa niyang buhay na anak. Hiniram na Kalihim ng Pananalapi ni Gob. Nag-umpisa siya sa pulitika bilang piskal panlalawigan. 1946 laban kay Sergio Osmena. Idinetermina ng korte na ito ay ginawa niya habang samantalang baliw at sa gayon walang sala siya. bumalik siya sa Europa. Quezon. VII. 1892 . Noong pinalaya siya noong 27 Mayo 1897. at mga industriya. naging kasapi si Roxas sa National Assembly. 1948. nanalo siya sa halalan sa pagkapangulo noong Abril 23. siya ang nagsilbing intelligence agent para sa mga gerilya. Manuel Acuna Roxas Si Manuel Acuna Roxas (Enero 1. Nang pauwi na siya sa Pilipinas.

Emilio Aguinaldo Ipinanganak si Emilio Aguinaldo noong Marso 22. habang nagbibigay ng kanyang talumpati sa dating base militar ng Estados Unidos sa Clark Air Base. Doon pinag-aralan niya ng taktikang pangmilitar ng mga Britanya at nagtipon ng mga armas. Siya ay sinundan ni Elpidio Quirino. isang sakit sa bituka. Nagbalik si Aguinaldo sa Luzon at tumulong panguiinahan ang isang pag-aalsa na sa kaunting panahon ay nagtaboy sa mga Espanyol sa rehiyon. ("Ninoy"). Cavite sa Luzon sa panahong kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Nakapag-aral siya sa Estados Unidos at nakapagtapos nang may digri sa Wikang Pranses. presidente ng Republika ng Pilipinas noong 1957 hanggang 1961. ang pinaslang na lider ng oposisyon noong panahon ni dating Pangulong Ferdinand E. Siya ay ina ng artistang si Kris Aquino.1945). Nakamit nila ang mapagpasyang tagumpay. Isinilang si Garcia noong Nobyembre 4. lumaban siya sa pananakop ng mga Hapon bilang miyembro ng mga gerilya na nakabase sa Bohol. ang ikapitong anak ng alkalde ng bayan.Hunyo 30. . Nag-aral siya sa Silliman University at Silliman Institute. na kasalukuyang may edad na 75. Sa kalaunan ay naging labis ang pagiging makaPilipino ni Garcia at ang pagsira sa kanya ay pinasimulan sa mga pahayagan. 1896 sa Lungsod ng Talibon. 1869 sa bayan ng Kawit. Carlos Polestico Garcia Carlos Polestico Garcia (1896 . sa tulong ng isang paring Jesuit. Noong Marso 1957 si Garcia ay naging presidente matapos pumanaw si Magsaysay sa isang aksidente sa eroplano. Noong 1953 si Garcia ay nanombrahan bilang bise presidente na kabilang sa Tiket Nasyonalista na pinangunguluhan ni Ramon Magsaysay. ipinatapon si Aguinaldo sa Hong Kong noong 1888. Namatay siya sa atake sa puso noong Hunyo 14. ang dating pangulo. Siya ay kabiyak ni Benigno Aquino. 1933) na lalong mas kilala sa palayaw na Cory ang ikalabingisang pangulo ng Republika ng Pilipinas at kauna-unahang naging babaeng pangulo ng Pilipinas (Pebrero 25. pinasok niya ang politika noong 1926 bilang mambabatas na kaanib sa Kapulungan ng mga Kinatawan (Philippine House of Representatives) at naglingkod hanggang 1932. Noong Marso 24. at noong 1954. ang kaniyang mga magulang ay sina Policronio Garcia at Ambrosia Polistico. at naging miyembro ng Senado mula 1942 hanggang 1953. nagpatala siya sa Pamantasan ng Santo Tomas sa Maynila. si Garcia ay naging bise presidente at Kalihim ng Suliraning Panlabas. at ang tinulungan ng mga tropang Pilipino at Amerikano sa Bohol. 1986 . at Demetria Sumulong. kung saan siya nag-aral ng medisina. sa lungsod ng Dumaguete. Bukod sa kanyang mga nagawa bilang makabansang pulitiko. Bohol sa Kapuluan ng Kabisayaan sa Kalagitnaang Pilipinas. Ipinanganak siya sa Tarlac kina Jose Cojuangco Sr. at palihim na bumalik sa Luzon ilang taon ang lumipas. Naging abogado at guro. Kung hindi dahil sa pagkamatay ng kanyang asawa na si Ninoy Aquino sa ngayon mas maging masaya at matapang si Cory. Marcos. Si Garcia ay naging gobernador ng Bohol.namatay. sa himpapawid sa tulong ng CIA samantalang pinaboran naman ng mga Amerikano si Diosdado Macapagal upang manalo sa Halalan noong 1961. isang politikong Pilipino na bumuo at namuno sa isang pwersang guerilla na lumaban sa pananakop ng mga Hapones. 1992). at nagwagi rin siya sa Halalan ng Panguluhan noong Nobyembre 1957. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939 . Nailuklok siya sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon (Unang Rebolusyon sa EDSA) noong Pebrero 25. mula 1932 hanggang 1942. 1986 at ibinalik niya ang demokrasya sa bansa.1971). ang Pamahalaan ni Garcia ay nakipag-usap sa mga pinuno ng Bansang Amerika upang mailipat sa kontrol ng Pilipinas ang mga hindi na ginagamit na Base Militar ng Amerika. Sa edad na 15. at kinalaunan nagtapos din siya ng abogasya sa Philippine Law School noong 1922 sa Maynila. napabalita na mayroong colon cancer. Pero dahil sa supporta ng kanyang anak na si Kris Aquino mayroon sa kanyang nag-aasikaso at ngayon unti-unti na nawawala ang kanyang sakit. Maria Corazon Cojuangco-Aquino Si Maria Corazon Cojuangco-Aquino (ipinaganak bilang Marà Âa Corazon Sumulong Cojuangco noong Enero 25. Jr. 1971 sa edad na 75. Bilang bahagi ng napakasunduan. Noong 1946 ay naging puno siya ng minoriya sa Senado. Habang nasa kapangyarihan. si Garcia ay kilala rin na makata sa kanyang diyalektong Bisaya. isang probinsiya sa Katimugang Pilipinas. 2008.

Nang sumiklab ang labanan sa pagitan ng mga tropang Amerikano at mga Pilipinong makakalayan. hanggang 1935 nang ipahayag siya na kakandidato siya bilang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Sa una nakatanggap lamang siya ng magkakahalong mensahe. gumawa si Aguinaldo nakakahiyang pahayag sa radyo ng kanyang pagsuporta sa mga Hapon. Namahinga siya sa mata ng publiko nang matagal na panahon. ang kalayaan ng kanyang bansa na natamo noong 1946. 1899.Noong 1895 sumapi si Aguinaldo sa Katipunan. ipinahayag ni Aguinaldo ang digmaan laban sa Estados Unidos noong Pebrero 4.sumuko lamang siya nang hindi lumalaban. inumpisahan niya ang digmaan laban sa mga Espanyol noong 1896. Gayon pa man.Gregorio del Pilar. tinalo siya ni Manuel L. Jose Rizal. Noong 1898. na may layuning patalsipokkin ang mga Espanyol at palayain ang Pilipinas. Noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pagkatapos makuhang muli ng mga Amerikano ang Pilipinas. .000 nahuling tropang Espanyol ay si Admiral George Dewey. dinakip siya sa pakikipagtulungan sa kaaway. Kasama ni Dr. ipinahayag ni Aguinaldo ang kalayan ng Pilipinas noong Hunyo 12. ang pakikipag-ugnayan sa mga Amerikano ay higit na apektado nang hindi sila nagpakita ng kagustuhang tulungan ang Pilipinas na maging malaya at nagsimulang sakupin ang bansa gaya ng ginawa ng mga Espanyol noon. ngunit sa paglilitis nalaman na pinuwersa lamang siya upang gawin ang kanyang mga pahayag (binantaan siya ng mga Hapon na papatayin ang kanyang pamilya). Pinamunuan ni Aguinaldo ang pagtutol sa pananakop ng mga Amerikano hanggang siya ay mahuli noong 1901 ni US General Frederick Funston. 1898 at inihalal siya ng Kapulungan ng Saling-batas ng Pilinas bilang pangulo noong Enero 1. Walang tulong ninuman. Tinanggap ni Aguinaldo ang alok na pera at ginamit ito sa pagbili ng dagdag na armas para sa rebelde sa halip na bumalik sa pagkakatapon. at nalinis din ang kanyang pangalan. Isang malungkot na desisyon ang ginawa ni Aguinaldo dahil matapos siyang ipagtanggol ng kanyang mga magigiting na heneral. Quezon sa halalan. Tinanggap niya ang alok na ililigtas ang kanyang buhay kung ipapangako niya ang kanyang katapatan sa Estados Unidos. Nakipaglaban ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pwersang militar at panunuhol sa mga pinuno ng mga rebelde. isang lihim na samahan na pinamumunuan noon ni Andres Bonifacio. nagsimula ng Digmaang Espanyol-Amerikano at napikapag-ugnayan si Aguinaldo sa mga Amerikanong opisyal sa pagasang tutulong sila sa kanyang pakikipaglaban para sa kalayaan. at noong 1950 nagsilbi siya ng isang termino sa Council of State bago siya muling namahinga. Namuhay siyang nakita ang kanyang panghabang-buhay na hangarin. 1899. 1964 sa edad na 94.tulad ni Gen. Namatay siya sa atake sa puso sa Veterans Memorial Hospital sa Lungsod ng Quezon noong Pebrero 6. at ginapanan niya ang pamumuno sa kilusan pallgkatapos mahuli at ipapatay si Rizal. ngunit nakipaglaban kaisa ng mga Amerikano upang patalsikin ang mga Espanyol � kasama ng paglilipat ng maghigit na 15.

Tabasa IV. Manlincon Guro . Victoria E.Sampaguita Gng.Proyekto sa Filipino Danica Rose M.

BUGTONG .

SALAWIKAIN .

PABULA .

ALAMAT .

KWENTO .

TALAMBUHAY NG MGA BAYANI .

MGA TALAMBUHAY NG PANGULO .

PALAISIPAN .

at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan. na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos. katarungan. Global warming . ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino. mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan. ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito. magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa. pag-ibig. pagkakapantay-pantay at kapayapaan.PANIMULA (Preamble) Kami. upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin. kalayaan.

[3] Global dimming. Expressed as a linear trend. permafrost and sea ice. and rising global average sea level.5 °F) during the 21st century. global surface temperature increased 0. An increase in global temperature will cause sea levels to rise and will change the amount and pattern of precipitation.Global warming is the increase in the average temperature of Earth's near-surface air and oceans since the mid-20th century and its projected continuation. 187 states had signed and ratified the protocol.[2][A] Most of the observed temperature increase since the middle of the 20th century has been caused by increasing concentrations of greenhouse gases. probably including expansion of subtropical deserts. The Kyoto Protocol is aimed at stabilizing greenhouse gas concentration to prevent a "dangerous anthropogenic interference". and changes in agricultural yields.[13][14][15][16][17] The most common measure of global warming is the trend in globally averaged temperature near the Earth's surface.1 to 6. political and public debate continues. has partially countered the effects of warming induced by greenhouse gases. [5] As a result of contemporary increases in atmospheric carbon dioxide. though the nature of these regional variations is uncertain. Temperature changes Evidence for warming of the climate system includes observed increases in global average air and ocean temperatures. Warming and related changes will vary from region to region around the globe. a result that is predicted to continue. and geoengineering to remove greenhouse gases from the atmosphere or block incoming sunlight. a result of increasing concentrations of atmospheric aerosols that block sunlight from reaching the surface. the oceans have become more acidic. widespread melting of snow and ice.[11] As of November 2009. which result from human activity such as the burning of fossil fuel and deforestation. Climate model projections summarized in the latest IPCC report indicate that the global surface temperature is likely to rise a further 1. Other likely effects include changes in the frequency and intensity of extreme weather events.18 °C (1.[2] The uncertainty in this estimate arises from the use of models with differing sensitivity to greenhouse gas concentrations and the use of differing estimates of future greenhouse gas emissions.74 ± 0.33 ± 0.[12] Proposed responses to climate change include mitigation to reduce emissions. According to the 2007 Fourth Assessment Report by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).[6][7] The scientific consensus is that anthropogenic global warming is occurring.[8][9][10][B] Nevertheless.[4] Warming is expected to be strongest in the Arctic and would be associated with continuing retreat of glaciers.4 °C (2. adaptation to the effects of global warming.0 to 11. this temperature rose . species extinctions.32 °F) during the 20th century.

22 °C (0.[30] . widespread instrumental measurements became available in the late 19th century. The urban heat island effect is estimated to account for about 0.07 °C ± 0.[19] Estimates by NASA's Goddard Institute for Space Studies (GISS) and the National Climatic Data Center show that 2005 was the warmest year since reliable. according to satellite temperature measurements.002 °C of warming per decade since 1900.02 °C per decade). The rate of warming over the last half of that period was almost double that for the period as a whole (0. land temperatures have increased about twice as fast as ocean temperatures (0. exceeding the previous record set in 1998 by a few hundredths of a degree.by 0.5 °C (0.03 °C per decade.9 °F) would still occur. Since 1979.18 °C over the period 1906±2005. versus 0.[27] Ocean temperatures increase more slowly than land temperatures because of the larger effective heat capacity of the oceans and because the ocean loses more heat by evaporation. Although more greenhouse gases are emitted in the Northern than Southern Hemisphere this does not contribute to the difference in warming because the major greenhouse gases persist long enough to mix between hemispheres.25 °C per decade against 0.[20][21] Estimates prepared by the World Meteorological Organization and the Climatic Research Unit show 2005 as the second warmest year.74 ± 0. The relative stability in temperature from 2002 to 2009 is consistent with such an episode. behind 1998. with regionally varying fluctuations such as the Medieval Warm Period and the Little Ice Age.[25][26] Temperature changes vary over the globe.[18] Temperatures in the lower troposphere have increased between 0.13 °C per decade).[24] Global temperature is subject to short-term fluctuations that overlay long term trends and can temporarily mask them. Climate commitment studies indicate that even if greenhouse gases were stabilized at 2000 levels.13 and 0.[29] The thermal inertia of the oceans and slow responses of other indirect effects mean that climate can take centuries or longer to adjust to changes in forcing.22 and 0.13 ± 0.4 °F) per decade since 1979.[28] The Northern Hemisphere warms faster than the Southern Hemisphere because it has more land and because it has extensive areas of seasonal snow and sea-ice cover subject to ice-albedo feedback. Temperature is believed to have been relatively stable over the one or two thousand years before 1850. a further warming of about 0.[22][23] Temperatures in 1998 were unusually warm because the strongest El Niño in the past century occurred during that year.

[44][45]:71 Emissions scenarios.[32] Naturally occurring greenhouse gases have a mean warming effect of about 33 °C (59 °F). GDP per capita and population growth were the main drivers of increases in greenhouse gas emissions. the atmospheric concentration of CO2 could range between 541 and 970 ppm.[43] CO2 emissions are continuing to rise due to the burning of fossil fuels and land-use change. carbon dioxide (CO2). Reduction of stratospheric ozone has a cooling influence. Fossil fuel reserves are sufficient to reach these levels and continue emissions past 2100 if coal. tropospheric ozone.Greenhouse gases The greenhouse effect is the process by which absorption and emission of infrared radiation by gases in the atmosphere warm a planet's lower atmosphere and surface. the relationship between the two is not strong.[33][C] The major greenhouse gases are water vapor. estimates of changes in future emission levels of greenhouse gases. combined with carbon cycle modelling. leading to increased radiative forcing from CO2. have been projected that depend upon uncertain economic. and natural developments. technological. Using the six IPCC SRES "marker" scenarios.[37] These levels are much higher than at any time during the last 650. the period for which reliable data has been extracted from ice cores.000 years. particularly deforestation. CFCs and nitrous oxide.[49] This is an increase of 90-250% above the concentration in the year 1750. Human activity since the Industrial Revolution has increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere.[52] Ozone in the troposphere (the lowest part of the Earth's atmosphere) does contribute to surface warming.[53] . Most of the rest is due to land-use change. which causes 4 9 percent. which causes about 36 70 percent of the greenhouse effect. methane (CH4).[41] Fossil fuel burning has produced about three-quarters of the increase in CO2 from human activity over the past 20 years.[47][48] These emission scenarios.[46] In most scenarios. Although there are a few areas of linkage. and ozone (O3).[34][35][36] Clouds also affect the radiation balance. The concentrations of CO2 and methane have increased by 36% and 148% respectively since 1750. which causes 9 26 percent. which causes 3 7 percent. sociological.[42] Over the last three decades of the 20th century. models suggest that by the year 2100.[51] Substantial ozone depletion did not occur until the late 1970s. have been used to produce estimates of how atmospheric concentrations of greenhouse gases will change in the future. emissions continue to rise over the century. oil sands or methane clathrates are extensively exploited. It was proposed by Joseph Fourier in 1824 and was first investigated quantitatively by Svante Arrhenius in 1896. methane. but they are composed of liquid water or ice and so have different effects on radiation from water vapor. while in a few. emissions are reduced.[50] The destruction of stratospheric ozone by chlorofluorocarbons is sometimes mentioned in relation to global warming.[38][39][40] Less direct geological evidence indicates that CO2 values higher than this were last seen about 20 million years ago.

Aerosols. such as rural India. so that net warming has been due to the increase in non-CO2 greenhouse gases such as methane. including black carbon.[62] The influences of aerosols. aerosols have indirect effects on the radiation budget. When deposited.[59] Indirect effects are most noticeable in marine stratiform clouds.[60] Soot may cool or warm the surface. which reduces growth of raindrops and makes the cloud more reflective to incoming sunlight. a gradual reduction in the amount of global direct irradiance at the Earth's surface. particularly in Asia. are most pronounced in the tropics and sub-tropics.[56] In addition to their direct effect by scattering and absorbing solar radiation. the lower surface albedo can also directly heat the surface. and have very little radiative effect on convective clouds. and as such. changes in aerosol concentrations will only delay climate changes due to carbon dioxide. Atmospheric soot aerosols directly absorb solar radiation.[57] Sulfate aerosols act as cloud condensation nuclei and thus lead to clouds that have more and smaller cloud droplets. The effects of the products of fossil fuel combustion²CO2 and aerosols²have largely offset one another in recent decades.[58] This effect also causes droplets to be of more uniform size. especially on glaciers or on ice in arctic regions. depending on whether it is airborne or deposited. as much as 50% of surface warming due to greenhouse gases may be masked by atmospheric brown clouds. These clouds reflect solar radiation more efficiently than clouds with fewer and larger droplets. which heats the atmosphere and cools the surface. In isolated areas with high soot production. represent the largest uncertainty in radiative forcing.Aerosols and soot Global dimming.[61] Atmospheric soot always contributes additional warming to the climate system.[54] The main cause of this dimming is aerosols produced by volcanoes and pollutants.[63] . Carbon dioxide has a lifetime of a century or more. while the effects of greenhouse gases are dominant in the extratropics and southern hemisphere. These aerosols exert a cooling effect by increasing the reflection of incoming sunlight. particularly their indirect effects. has partially counteracted global warming from 1960 to the present.[55] Radiative forcing due to aerosols is temporally limited due to wet deposition which causes aerosols to have an atmospheric lifetime of one week.

[71][72] The influence of cosmic rays on cloud cover is about a factor of 100 lower than needed to explain the observed changes in clouds or to be a significant contributor to present-day climate change.[70] Other research has found no relation between warming in recent decades and cosmic rays. an increase in solar activity should warm the stratosphere while an increase in greenhouse gases should cool the stratosphere.[31] Observations show that temperatures in the stratosphere have been cooling since 1979. but small. These include an atmospheric model for air movement.[64] The effect of changes in solar forcing in recent decades is uncertain.[69] A related hypothesis. with some studies showing a slight cooling effect. salt content. thermodynamics and radiative transfer. simplifications of the actual climate system are inevitable because of the constraints of available computer power and limitations in knowledge of the climate system. and circulation of ocean waters.[73] Climate models The main tools for projecting future climate changes are mathematical models based on physical principles including fluid dynamics. All modern climate models are in fact combinations of models for different parts of the Earth. Although they attempt to include as many processes as possible. when satellite measurements became available. though there is greater uncertainty in the early radiosonde record. is that magnetic activity of the sun deflects cosmic rays that may influence the generation of cloud condensation nuclei and thereby affect the climate.[31][66][67][68] Greenhouse gases and solar forcing affect temperatures in different ways. and other atmospheric properties.[65] while others studies suggest a slight warming effect. models for ice cover on land and sea. temperature. While both increased solar activity and increased greenhouse gases are expected to warm the troposphere. clouds. proposed by Henrik Svensmark. and a model of heat and . Radiosonde (weather balloon) data from the pre-satellite era show cooling since 1958.Solar variation Variations in solar output have been the cause of past climate changes. an ocean model that predicts temperature.

5 °F) by the end of the 21st century. Some observational studies also show a positive feedback.[77] Global climate model projections of future climate most often have used estimates of greenhouse gas emissions from the IPCC Special Report on Emissions Scenarios (SRES). In addition to human-caused emissions.moisture transfer from soil and vegetation to the atmosphere. Although these models do not unambiguously attribute the warming that occurred from approximately 1910 to 1945 to either natural variation or human effects. relative to 1980 1999.[82] Precipitation increased proportional to atmospheric humidity. but do not simulate all aspects of climate.[78][79][80] Including uncertainties in future greenhouse gas concentrations and climate sensitivity.1 °C to 6. some models also include a simulation of the carbon cycle. rather.[81] Current climate models produce a good match to observations of global temperature changes over the last century. Observed Arctic shrinkage has been faster than that predicted.[42] Not all effects of global warming are accurately predicted by the climate models used by the IPCC. and hence significantly faster than current global climate models predict. Some models also include treatments of chemical and biological processes.4 °C (2. they do indicate that the warming since 1970 is dominated by man-made greenhouse gas emissions.[31] The physical realism of models is tested by examining their ability to simulate current or past climates.[75] Warming due to increasing levels of greenhouse gases is not an assumption of the models. The representation of clouds is one of the main sources of uncertainty in present-generation models.0 °F to 11. though this response is uncertain. the IPCC anticipates a warming of 1.[83][84] .[76] Although much of the variation in model outcomes depends on the greenhouse gas emissions used as inputs. it is an end result from the interaction of greenhouse gases with radiative transfer and other physical processes. the temperature effect of a specific greenhouse gas concentration (climate sensitivity) varies depending on the model used.[2] Models are also used to help investigate the causes of recent climate change by comparing the observed changes to those that the models project from various natural and human-derived causes. this generally shows a positive feedback.

with most warming at high northern latitudes. relative to 19801999) range from 0. e. These estimates. . Some of these changes.. In the IPCC Fourth Assessment Report. and least warming over the Southern Ocean and parts of the North Atlantic Ocean.[87] Even with current policies to reduce emissions. Over the course of centuries to millennia.Attributed and expected effectsNatural systems Global warming has been detected in a number of systems.[89] Changes in regional climate are expected to include greater warming over land. across a range of future emission scenarios. increases in emissions at or above their current rate would very likely induce changes in the climate system larger than those observed in the 20th century.18 to 0. model-based estimates of sea level rise for the end of the 21st century (the year 2090-2099. nor was an upper bound given for sea level rise.59 m. Rising sea levels and observed decreases in snow and ice extent are consistent with warming. were not given a likelihood due to a lack of scientific understanding. global emissions are still expected to continue to grow over the coming decades.[D] attributable to human-induced changes in greenhouse gas concentrations. however. the melting of ice sheets could result in sea level rise of 4 6 m or more. The frequency of hot extremes. based on the instrumental temperature record. have been described in the section on temperature changes.g. with high probability.[88] Snow cover area and sea ice extent are expected to decrease.[17] Most of the increase in global average temperature since the mid-20th century is. and heavy precipitation will very likely increase. heat waves.[88] Over the course of the 21st century.

the earlier timing of spring events. methane and ozone. Human health will be at increased risk in populations with limited capacity to adapt to climate change. combined with higher global temperatures.[90] Overall. have been linked with high confidence to recent warming. and coral reefs. Greenhouse gases are those gases that contribute to the greenhouse . It is expected that some regions will be particularly affected by climate change.[92] Cause and effect for global warming Cause of global warming Almost 100% of the observed temperature increase over the last 50 years has been due to the increase in the atmosphere of greenhouse gas concentrations like water vapour.Ecological systems In terrestrial ecosystems. including agricultural and forestry management activities at higher latitudes in the Northern Hemisphere. including tundra.[88] Low-lying coastal systems are vulnerable to sea level rise and storm surge. including the Arctic. or even beneficial in certain respects.[17] Future climate change is expected to particularly affect certain ecosystems. mangroves. but overall it is expected that these benefits will be outweighed by negative effects. Africa. In some areas the effects on agriculture. carbon dioxide (CO2). it is expected that climate change will result in the extinction of many species and reduced diversity of ecosystems. industry and health could be mixed. small islands.[91] Social systems There is some evidence of regional climate change affecting systems related to human activities. and Asian and African megadeltas.[88] It is expected that most ecosystems will be affected by higher atmospheric CO2 levels. and poleward and upward shifts in plant and animal ranges.[17] Future climate change is expected to particularly affect some sectors and systems related to human activities.

These greenhouse gases act like a mirror and reflect back to the Earth some of the heat energy which would otherwise be lost to space. The reflecting back of heat energy by the atmosphere is called the "greenhouse effect". Other greenhouse gases include.) has been increased dramatically over the past 50 years. The emission of carbon dioxide into the environment mainly from burning of fossil fuels (oil. carbon dioxide CO2.effect (see below). perfluorocarbons and chlorofluorocarbons. etc. gas. which would otherwise be lost to space. hydrofluorocarbons. The greenhouse effect When sunlight reaches Earth's surface some is absorbed and warms the earth and most of the rest is radiated back to the atmosphere at a longer wavelength than the sun light. kerosene. The absorption of this longwave radiant energy warms the atmosphere. It is not possible to state that a certain gas causes a certain percentage of the greenhouse effect. which causes 3-7%. The major natural greenhouse gases are water vapor. The higher the concentration of green house gases like carbon dioxide in the atmosphere. . methane. The largest contributing source of greenhouse gas is the burning of fossil fuels leading to the emission of carbon dioxide. nitrous oxide. Some of these longer wavelengths are absorbed by greenhouse gases in the atmosphere before they are lost to space. which causes 9-26%. which causes 4-9%. and ozone. sulfur hexafluoride. petrol. but are not limited to. which causes about 36-70% of the greenhouse effect on Earth (not including clouds). Global warming causes by greenhouse effect Greenhouse gases in the atmosphere (see above) act like a mirror and reflect back to the Earth a part of the heat radiation. see graph below. the more heat energy is being reflected back to the Earth. because the influences of the various gases are not additive.

y . Rise of sea levels by at least 25 meters (82 feet) by the year 2100.Effects of global warming There are two major effects of global warming: y Increase of temperature on the earth by about 3° to 5° C (5.4° to 9° Fahrenheit) by the year 2100.

such as floods. there has been a high correlation of hurricane power with tropical sea-surface temperature). warming is expected to continue past then because carbon dioxide (chemical symbol CO2) has an estimated atmospheric lifetime of 50 to 200 years.org and then adapted and complimented accordingly. Other effects of global warming include higher or lower agricultural yields. droughts. in addition to melting of land ice. heat waves. diseases like malaria are returning into areas where they have been extinguished earlier. see here . it is difficult to connect specific events to global warming.More details about the effects of global warming : Increasing global temperatures are causing a broad range of changes. Although global warming is affecting the number and magnitude of these events. As a further effect of global warming. species extinctions. and tornadoes. Sea levels are rising due to thermal expansion of the ocean. The above texts have partially been taken from Wikipedia. further glacial retreat. . Changes in temperature and precipitation patterns increase the frequency. Although most studies focus on the period up to 2100. The total annual power of hurricanes has already increased markedly since 1975 because their average intensity and average duration have increased (in addition. reduced summer stream flows. For a summary of the predictions for the future increase in temperature up to 2100. duration. Amounts and patterns of precipitation are changing. and intensity of other extreme weather events.

Tabasa I ±love Mr . Ramos .Project In Science John Harvey M.

radical expressions and Trigonometry: Things that contribute to my insanity! Pythagoras. Geometry. And shall choose Rene Descartes as my muse« . But not unstitching y-intercepts. Reasons to anticipate other¶s assignments« Why is Mathematics so complicated? Serves intricate problems. Two« Four« Six« What¶s next in the series? Eight« Ten« Eleven« Infinity never ceases! I can easily explain science concepts. an astronomer.Math Poem It¶s like Chemistry and Physics. in numbers I¶m truly allergic! I prefer writing an editorial. a mathematician. Indeed. Than solve a perfect square trinomial. Believed the essence of all things is number. So. tonight I¶ll multiply my patience to Calculus. As difficult as writing a thesis. instead. Not even calculating rate and percents. Has never been as easy as Music.

A variable is a symbol like x which has 1 value. the statement will be true. MA Remember all those rationals and irrationals. They are like 2. y-axis. not 2. but never integers like 16 or 4. but it wasn't that fun. we still have Geometry. Algebra 2 and Analysis to continue the fun!!! . But.Algebra One By Daphne N. If you remember this you'll always get those problems done. there is only one and that is to have them raised. less than. Elements follow a pattern just like 1. 2. If you don't reduce them fully they will leave you in a great big depression. Are called equations and are only solved algebraically Solving inequalities can make you want to die. Substitution. The slope always equals rise over run. Square roots and cubic roots leave me very puzzled. But not to understand them is one major flaw. Powers of 10 are expressed by exponents in many ways. if you remember the x-axis. But. Numbers and variables are jumbled disorderly. y. But. and z's. Square-free integers can't be broken down anymore. you'll do them with success. 3. But. But. remember. the ones we got confused? I still get them wrong and I am not very amused. just remember there are coefficients and constant terms and then you will be straightened out today. There are many other rules. Counting all those zeros makes me very crazy. Digits and decimals. Products of binomials can take you so long to do a few. Needham. Collections of elements in sets are a breeze. determinants. and graphing with different rays. or equal to. so there is no need to cry. Systems of linear equations can be solved in 4 different ways. there are only 3 choices: greater than. The most important axiom is the distributive one. too many D's But wait until we start on those x. Polynomials can leave you in such a disarray. and 3's. and nothing more. So use that scientific notation and don't be so lazy. But the index and radicand leave me troubled. prime numbers are the best since the factors are only 1 and itself. guidelines and steps to Algebra 1 But. Reciprocals are the numbers that always do a flip upside down. It's the one we used the most. Factoring numbers can be such a bore! But. Inverses are very different and in their own special way they turn around. Basic axioms of algebra leave you in awe. Figuring out ordered pairs can leave you in such a mess. and 5. just skip the steps and use FOIL without a big to do. and origin.. addition method. Quotients of 2 polynomials are called Rational Algebraic Expression. If you put the right variable in an open sentence.

. signs. (Y oh why must I deal with all this? ? ?) Zaps precious energy. dull. Oh so very maddening. and variables. Drives me insane. Boring formulas and equations. despicable work that Wears out the mind. Loathsome logorithms and roots. Quadratic and linear formulas. powers. Evil equations and inequalities. Made by stupid people who had Nothing else better to do. Vile. Great big waste of time. X-ponents. Pointless problems. Induces migraines.. Stupid and stressful. . parabolas. Tedioud workUseless. Completely stupid and pointless. Kills valuable time. Remainder theorems. Frustrates me so much. nasty. Just wish it would disappear forever. Hair pulled out in irritation.Algebra Awful numbers.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful