ALAMAT NG SAMPAGITA

Noon, lahat ng halaman ay may pinagmamalaking kayamanan tulad ng masarap ng bunga o bulaklak na marikit, mabngo at may kakaibang ganda. Maliban sa isa. Ang Sampagita ay parating naging tampulang ng katatawanan sa hardin. Parati siyang inaapi ng mga kasamang halaman. Madalas na pagmamayabang ng Santan, "Ano ang iyong silbi? Salat ka na sa ganda, wala pang bulaklak na ipagmamalaki. Hindi tulad ko na biniyayaan ng makukulay na bulaklak. Ako'y nakakawili." Kutya naman ng Milegwas, "Oo nga, pangit ka na, wala pang bangong kahali-halina. Amuyin mo ko, ang sarap ng samyo, ang tamis, ang bango. Mahalaga ako sa mga tao sapagkat ako ang parating inaalay sa kanilang mga Santo." "Ako rin," gatong pa ni Rosas. "Di ba't sadyang ako'y napakaganda? Ang mga bulaklak ko, pula, puti man o dilaw, sikat na panregalo sa mga dalaga. E ikaw para saan ka? Hindi ka dapat sa amin sumasama." Tawanan ang mga magandang mga halaman. Araw-araw, ganito ang kanilang usapan. Isang araw, hindi na makapagtimpi ang kawawang Sampagita. Nagtangis, nakiusap, nagmakaawa sa mabait na Bathala. "Panginoon, bakit naman ganoon? Ano nga ba ang silbi ko? Ako'y abang halaman lamang." Narinig ng Bathala ang wangis ng naaping Sampagita. Awang-awang nagwika, "Iha, tumigil ka na sa pag-iyak, bibiyayaan kita bulaklak na kaiingitan nila." Dumakot siya ng mga bituin sa langit at saka ito dinurog. Bawat isa nito ay kanyang hinalikan bago isinaboy sa humihikbing Sampagita. Ang bawat bituin ay naging munting puting bulaklak na sadyang napakatamis ng samyo. Ang kanyang mga bulaklak ay naging paborito ng mga tao, pangkuwintas sa mga dalaga at bisita at pang-alay sa mga Santa. Nahigitan ng Sampagita ang lahat ng nngungutyang halaman. Siya pa ang tinanghal na pambansang bulaklak ng bayang sinisinta.

Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng mabangong halamanan ng prinsesa. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. hihintayin kita sa halamanang ito. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. dumating ang prinsipe. “Mangyari’y…” at hindi na nakuhang magpaliwanag ang prinsipe. Makaraan ang ilang araw. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Isang hapon matapos silang mamasyal. Nang malapit ng maghatinggabi. Babalik ka ha?” “Sisikapin ko Mariang Maganda.” ang pangako ng prinsipe. Ilan pang araw pagkaraa’y nagbulaklak. Ibig ko sanang isama kita. saan ba ang inyong kaharian?” “Doon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawanglupa. nguni’t ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maganda.ALAMAT NG SAGING May isang prinsesang napakaganda. kay ganda ng mga bulaklak mo. doo’y maraming magaganda’t mababangong halamang namumulaklak. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman.” “Bumalik ka mamayang gabi. Natakot ang prinsesa. hindi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Diyan ka na subali’t tandaan mong ikaw rin ang aking iniibig. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. kung hindi. hanggang sa magtapat ng pag-ibig ang prinsipe. “Mangyari’y ano? Ano ang dahilan?” ang tanong ng prinsesang punung-puno ng agam-agam. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya agad ng kakatuwang damdamin.” at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Mariang Maganda. Araw-araw. Maghahatinggabi na.” “Bakit. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. walang makakatulad dito sa inyo. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. Ang prinsipe naman pala’y gayon din. nguni’t hindi maaari. . “Dapat an akong umuwi sa amin. “Mariang Maganda. Araw-araw. Sa kanilang paghahatakan. Hindi niya mabatang lisanin siya ng kanyang minamahal. biglang nawala ang prinsipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Palibhasa’y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa.” Ilan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Pinigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Kaya paalam na irog. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang mga kamay. Kaginsa-ginsa’y biglang napatindig ang prinsipe. ay nagpapasyal ang prinsesa sa gubat na ito. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Araw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. “Kailangang umalis na ako. hindi na ako makababalik. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Parang mga daliring nagkakaagapay. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan niya. hindi makapapasok doon ang tulad ninyo. Ilang araw. sa kanyang pamamasyal. Isang araw.

Sabi ng iba. at maliliit ang mga kamay at paa. kapag namumundok sila upang humuli ng usa (ciervos. binabati nang tahimik bago lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. jewels). parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas.ALAMAT NI MARIANG MAKILING Si Mariang Makiling ay isang dalaga. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumbang punong kahoy. Paminsan-minsan. at mala-candela ang mga daliri. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. at pati alahas. Malaki at itim ang kanyang mga mata. natatanaw siya ng mga mangangahoy (cazadores. lalo na nang lumabas ang isang magandang dalaga. pati mga alahas ( joyas. “Sa akin iyong baboy damo. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Pati ang mga ilog ay bumabalik sa kanilang takdang landas at agos. na nagka-galos-galos sa mga tinik. “at hindi mo dapat hinabol. ayon sa cuento. Pulos dugo ang . Tanging kapalit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. hindi tumatanda. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Sa madling salita. deer).” sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. narating nila ang isang maliit na kubo. nakatira siya sa isang magandang palacio na napapaligiran ng mga jardin. nakatira sa magandang bundok Makiling sa pagitan ng provincias ng Laguna at Tayabas. Mabuti ang kaluoban ni Mariang Makiling. Walang naglalakas-luob na kumausap. binyagan at fiesta. hunters) sa dilim ng Viernes Santo (Good Friday). pinahihiram niya ang mga mahirap ng damit. batang inahen na hindi pa nangingitlog. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. sa bigkas ng mga Tagalog. pasulpotsulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Biglang-bigla. barya (monedas. Pagkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. siya ay maniwaring isang diwata. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga-bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong (leñas. storm) at lumiligid sa mga bukid. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gilid ng mataas na bangin. Kung minsan daw. nilalapitan daw sila. Minsan. at sugatan. Natigilan ang lalaki. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Takbo at nagtago ang baboy damo sa luob. Ang kutis niya ay makinis. firewood ). para sa mga kasal. subalit walang nakaka-alam kung saan talaga o kung paano siya namamahay. Dati-rati. coins). Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lalaki. Paminsan-minsan. At lahat ng sira mula sa bagyo ay naglalaho sa bawat madaanan niya. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. mahaba at makapal ang buhok. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo (borrasca. Ang sabi naman ng iba. kayumangging kaligatan.

kinain lahat ng lugaw na hinain. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot (sombrero de hoya. pure gold) ang mga ito. Pumasok siya sa kubo at. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga sigaw. dumating ang mga humahabol . Isa sa mga mangangahoy. “Duon sila! Duon!” Hindi naunawaan ng 2 mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Hindi na binigyan. ginger). mula sa gilid ng bundok. Tumakbo na rin ang 2 mangangahoy. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. sa takot. narinig uli nila ang mga sigaw. tapos maaari ka nang umuwi.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang piraso at itinapon. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwaring lumilitaw na lamang. Ilang minuto lamang. Nakababa na ang araw pagdating nila sa paanan ng bundok at. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya (jingibre. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa.” . sa dilim. Halika sa luob. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na “mutya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo.” Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Gagaling ka. narinig nila ang sigaw mula sa malayo: “Nanduon sila!” Sinundan ito ng mas malayong sagot. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Sa isang kisap-mata.” sinabi niya sa lalaki na. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang ‘luya’ na naging lantay na ginto (oro puro. walang imik. ay yumuko lamang bago umalis. pinaparusahan niya ang mga ito.iyong mga bisig at binti. Habang pauwi. “Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!” Humalakhak ang 2 lalaki bago nagpatuloy pauwi. Laking hinayang nila sa mga ‘luya’ na naitinapon pauwi. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Isang hapon. 2 mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. mas malapit. Kinabukasan. binitawan ang dalang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. utal pa rin. palm leaf hat). at kumaripas ng takbo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. itinaboy pa nila ang matanda na nagbanta. Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang 2 mangangahoy sa sapang Bakal at. Minsan. mas matapang. “Ibigay mo ito sa iyong asawa. magpahinga ka at kumain. Umingit-ngit sa takot ang mga aso. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit.

nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawin ng mga hacenderos ang lupain sa bundukin. Ang kampanang ginto ay naging sagrado at napakahalaga sa mga mamamayan. Ngayon. Nagsisilbi yaong inspirasyon nila sa buhay. Lihim silang bumalangkas ng kaparaanan. Sabi ng iba. Nais din nila ang kasaganaan. Laking galit nila! Dahil sa pagkabigo. Lalo silang nagsisikap na mapaunlad ang kanilang kabuhayan. Mangyari na ang mangyari. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan ( pueblo. Hindi siya nagbago ng anyo. kasalanan daw ng mga tao sa kabayanan na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Nalaman nilang ang kampana ay nanakawin kaya't buong ingat nila iton ibinaba at lihim na ibinaon. town) kahit minsan. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makiling. . sakristan at ilang mga tauhan ! Wala ang kampana at walang nakakaalam kung saan ito naroroon. Kilala rin sila sa kasipagan at pagkamadasalin. pilit nilang kukunin ang kampana. Naglaho na si Mariang Makiling. kahit na sa liwanag ng buwan. marami nang taon na hindi siya nakikita. Subalit ngayon. Subalit sumbong ng iba. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Ipagsasanggalang nila ito anuman ang kanilang sapitin! Nang dumating ang masasamang loob ay hindi na nila nakita ang kampanang ginto. ALAMAT NG MACOPA Noong mga unang taon ng pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas. laging sabi ay bata. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. kaya't hinangad nilang mapasakanila ang kampana. pinagpapatay nilang lahat ang nasa simbahan sapagkat ayaw magtapat sa kinaroroonan ng kampana. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na “Maria” dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. Sa kabutihang-palad.Wala ring naka-alam ng tunay niyang pangalan. Ganyan na lamang ang pagmamahal at pag-iingat ng mga tao roon sa gintong kampana sapagkat nananalig silang sa kampanang yaon nakasalalay ang takbo ng kanilang pamumuhay. at “ng Makiling” dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang ay hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. sinasabing tahimik at maligayang namumuhay ang mga tao sa isang nayon sa Kailokohan. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Anong lungkot sa taong bayan kinabukasan! Patay lahat ang mga tao sa simbahan ang mga pari. Madaling naihasik ng mga Kastila ang Kritiyanismo sa nayong yaon sapagkat ang mga mamamayan at mababait at masunurin. naging laging usap-usapan hanggang mabalitaan ng masasamang loob sa isang malayong pook. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Nalaman nilang sa itaas ng simbahan nakalagay ang kampana. Ang 5 o 6 na anak-anakan ( generations) na nakakita sa kanya. Isang gabing madilim ay nagsipaghanda sila at sandatahang tinungo ang pook ng simbahan. may nakapagbalita naman sa mga pari sa napipintong panloloob sa simbahan.

Mabilis na gumayak ang mag-asawa upang magsimba sa misang minsan sa isang buwan idinaraos sa kanilang nayon ng kura paroko ng bayan. Napabalikwas si Manuel at masuyong ginising ang nahihimbing na kabiyak. na alam niyang nagtataglay sa sinapupunan ng unang binhi ng kanilang pag-iibigan. ikuha mo ako. Simula noon. "Patnubayan mo po kami sa aming pamumuhay. Mula noon. Alam niyang ang lansones ay lason at hindi maaring kainin ngunit batid din naman niyang nagdadalang-tao ang asawa at hindi dapat biguin sa pagkaing hinihiling." Nang matagalan." ani Ednang halos matulo ang laway sa pananabik. ang tagingting ng kampana ay hindi na narinig sa nayong naturan." Marahang nagmulat ng mga mata ang babae. Lumipas ang maraming taon at ang tungkol sa kampana ay nalimot na ng mga tao." Si Manuel naman ay taimtim ding dumadalangin sa kaligtasan ng asawa. "Gising na Edna. Umunti na ng umunti ang kanilang ani at mga alagang hayop. nawa's huwag magbago ang pagmamahal sa akin ni Manuel. ALAMAT NG LANSONES Tumunog ang kampana sa munting Kapilya ng isang nayon sa bayan ng Paete. Tinamad na rin sila at natuyo ang kanilang pananim. "Parang kopa!" ang sabi ng ilan." and marahang panalangin ni Edna. "Diyos ko. lalawigan ng Laguna. makikislap na pula ang labas at maputing parang bulak ang laman. Ito'y nagbunga ng hugis kampana. :Doon sa maraming kopa. kumurap-kurap at nang mabalingan ng tingin ang asawa ay napangiti. Magkatabing lumuhod sa isang sulok ang magkabiyak at taimtim na nananalangin. ang mga bunga'y sa gintong kopa sa simbahan naihambing ng mga tao. "Gusto ko niyon. Nangamatay na ang matatandang nakakaalam sa kasaysayan ng kampanang ginto at ang mga kabataan nama'y wala nang nalalaman tungkol doon.Inasikaso ng taong bayan ang mga bangkay ng nasawi at inilibing ang mga iyon nang buong dangal. Sa pagkakatigagal ng lalaki ay marahan siyang kinalabit ni Edna at muling sumamong ikuha siya ng mga bunga ng lansones. Nang matapos ang misa ay magiliw na inakay ni Manuel ang kabiyak at sila'y lumakad na pauwi sa kanilang tahanan. Sa kanilang marahang paglalakad ay biglang napahinto si Edna. "Naku! kay gandang mga bunga niyon." ang wika kay Manuel sabay turo sa puno ng lansones na hitik na hitik sa bunga. doon sa makopa. "Maraming kopa!" ang bulalas naman ng marami. kung tawagin ng mga tao ang pook simbahan ay sinasabing. Napakurap-kurap si Manuel. Sa loob ng bakuran ng simbahan ay may tumubong isang punong di pa kilala ng mga tao. . Hindi nagtagal at ang mag-asawa ay kasama na sa pulutong ng mga taga-nayong patungo sa Kapilya. Hindi niya malaman ang gagawin. Nalungkot na ang mga tao at nawalan na sila ng sigla at pag-asa. Sapagkat nasa bakuran ng simbahan. ang puno ay nakilala na sa tawag na makopa. at tayo'y mahuhuli sa misa.

wala na ang ningning ng kaligayahan. Sa nakitang pagaalinlangan ni Manuel ay muling nangusap ang babaeng nakaputi. Nanaog siya at tinungo ang puno ng lansones. Masuyong inakbayan ni Manuel ang asawa at marahang nangusap. "Diyos ko. "Anak ko. "Huwag na iyan ang hilingin mo. maputla ang dati'y mapupulang mga labi at mistulang larawan ng kamatayan. Sa tinig na waring isang anghel ay marahang nangungusap ang babae. Wala na ngayon ang namumurok na pisngi. ano ba ang dinaramdam mo?" lipos na pag-aalalang wika ni Manuel habang buong pagsuyong hinahaplos ang noo ng maysakit. Kukunin niya ang mga bunga ng lansones. tulungan mo po kami. ayaw tumikim man lamang ng pagkain at ayaw tapunan ng tingin ang pinagtatampuhang asawa."Iyan ay lason kaya't hindi ko maibibigay sa iyo. "Huwag kang matakot. alam mo namang iya'y lason." Walang imikan nilang tinalunton ang landas patungo sa kanilang tahanan. Sa wakas ay isinuko rin niya ang katigasan ng kanyang loob. kainin mo ang bungang iyong hawak."Edna." nangangatagal ang mga labing marahan niyang naiusal kasabay ng mariing pagpikit ng mga mata. Ang babae'y laging nagkukulong sa silid." Pagkasabi noo'y kumuha ng isang bunga sa hawak na kumpol ni Manuel at ito'y marahang pinisil. Parang ginugutay ang dibdib ni Manuel sa malaking habag sa asawa ngunit tinigasan niya ang kanyang loob. Humalimuyak ang bangong sa tanang buhay niya ay noon lamang niyang masamyo. dahil sa matinding abag sa kabiyak. Sa pagmumulat niya ng paningin siya'y nabigla. Anong laking himala! May nabuong liwanag sa kanyang harapan at gayon na lamang ang kanyang panggigilalas noong iyon ay maging isang napakagandang babaing binusilak sa kaputian. Hayaan mo at pagdating natin sa bahay ay pipitas ako sa duluhan ng mga manggang manibalang. Nang hindi na niya makaya ang damdaming lumulukob sa kanyang pagkatao ay mabilis na nagpasiya. Ang bunga ng kamatayang pinakamimithi ng kanyang asawa." Pagkarinig ni Edna sa wika ng asawa ay pumatak ang luha. Sunod-sunod na patak ng luha ang nalaglag sa pagkagunitang ang bungang iyon ang tatapos sa lahat ng kanilang kaligayahan. Hindi nagtagal ang babae'y naratay sa banig ng karamdaman. Hindi malaman ni Manuel ang gagawin sa kalunoslunos na kalagayan ng asawa. . Sunod-sunod na hikbi ang pumulas sa kanyang mga labi. Hindi niya matagalang tignan ang payat na kaanyuan ngayon na kaibangkakaiba sa dating Ednang sinuyo niya't minahal. Ang maaliwalas na langit ng kanilang pag-iibigan ay biglang sinaputan ng ulap. Balisang nagpalakad-lakad si Manuel sa tabi ng maysakit. kainin mo ang bungang iyong hawak. Nanginginig ang kamay na pinitas ang isang kumpol ng bunga ng kamatayan. Marahang iling lamang ang itinugon ng nakaratay at dalawang butil ng luha ang nag-uunahang gumulong sa pisngi. Ni hindi sinulyapan ni Edna ang mga manggang manibalang na pitas ni Manuel sa kanilang duluhan. ang dating mapupungay na mga mata'y malalamlam." Nagbantulot sumunod si Manuel sapagkat alam niyang ang bungang iyon ay lason. pinakamamahal ko ang aking asawa at wala nang halaga sa akin ang buhay kung siya'y mawawala pa sa aking piling.

Kaya sa malimit na pangyayari. Sa isang malayong pook ng lalawigan don nakatira ang mag-inang si Aling Osang at si Pina na kaisa-isang anak. Diyos ko!" ang nabikas ni Manuel. Hanggang isang araw si Aling Osang ay nagkasakit at halos na nakahiga na lamang. Maraming nagsasabi na ito raw ay magaling na pantunaw lalo na kapag bagong kain tayo. Kung ayaw magtrabaho ng anak. palibhasa'y ina kaya matiisin. Ang katuwiran ng ina ay "maliit pa naman si Pina. Anong sarap at anong tamis! Nang ibaling niya ang paningin sa babaeng nakaputi ay nawala na ito. "Salamat po." Marahil ay paglumaki na ay gagawa rin siya. maligo. . ngunit naging ugali na nito ang katamaran. siya na ang gumagawa. hindi na mautusan ng ina ang anak. Kung bakit maraming mga mata at kung bakit pinya ang tawag sa kanya ay malalaman nating sa ating alamat. Biglang sumigla ang katawanni Manuel at hindi magkandatutong pinitas ang lahat ng mga bungang makakaya niyang dalhin at nagdudumaling umuwi sa naghihintay na asawa. hindi ito pinagagawa ng ina at sa halip siya ang nagtatrabaho ng lahat ng gawaing bahay. Si Pina ay lumaki sa layaw dahil na rin kay Aling Osang. Biglang naglaho at saan man niya igala ang kanyang mata ay hindi makita. Nais na sana ng ina na turuan ang anak na gumawa. magbihis at matulog. Kung kaya ang gawain ni Pina ay maglaro.Mawala ang takot ni Manuel at mabilis na tinalupan ang isang bunga ng lansones. ALAMAT NG PINYA Matamis at masarap ang nasabing prutas lalo na kapag katamtaman ang pagkahinog. Palibhasa bugtong na anak.

Ilang araw ang nakaraan sa tulong at awa ay gumaling na si Aling Osang. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian.” Maraming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga datu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Isang umaga. Kinamaya-maya’y ang binibini’y nagtampisaw sa . Ang isa sa mga nanligaw ay si Kauen. Minsan. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman subalit nagkaroon ng mga sagabal. Tumagal ang sakit ni Aling Osang ngunit nagrereklamo na si Pina na pagod na raw ito sa paglilingkod sa ina. "Saan kaya naroroon ang sandok?" ang sambit nito." ang sabi naman ng ina." ang wika ng ina. Lumipas ang mga oras ngunit hindi na nakabalik si Pina sa itaas. bakit ka nagkasakit?" ang tanong ni Pina. Isang araw. nakita ang dalagang namumupol ng bulaklak. "Bakit ba hindi ka na lang magkaroon ng maraming mata ng makita mo ang hinahanap mo! ito talagang anak ko. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. ngunit mamait-mait sapagkat ito'y sunog." ang sagot ng ina. "Marami naman kayong sinisermon pa" ang wika ng anak sabay panaog. sabay utos na kung puwedeng ipaglugay nito ang nanay. Nawala siya na parang bula na naglaho at walang nakakita sa kanya kahit kapitbahay. Napansin niya ito at tila maraming mata. si Pina'y nagluto at maghahain na lamang ito ngunit hindi makita ang sandok. Marahil ay hahanapin niya ang sandok sa silong at baka nahulog. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang Rajah. "Hanapin mo."Naku! ang nanay ko. Dinilig niya ito at inalagaan araw-araw. ALAMAT NG BULKANG MAYON Noong unang panahon. malapi sa munting ilog. sa may bakuran ay mataman na nagwalis si Aling Osang. "Kanina pa nga ako hanap ng hanap eh ! Talagang wala!" ang muling sabi ng anak. Sinunod naman nito ang utos ng ina at sa ilang saglit ay inihain na ito ni Pina. Laking gulat niya ng makita nito ang tumubong halaman sa malapit sa kanilang tarangkahan. walang katiyaga-tiyaga. naririyan lamang yan. Mula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kagandahan ni Daragang Magayon. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Daragang Magayon na ang kahuluga’y “Magandang Dalaga. Hinanap ng ina ang anak ngunit talagang hindi na nakita. "Ewan ko nga ba. Si Kanuen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating ng araw. Di nagtagal at nagkaroon ng bunga. tuloy naalala nito ang sinabi niya sa kanyang anak. At bigla na lang nawala ang kanyang maal na anak ng mga sandaling iyon. Ganun pa man ay natuwa na rin ang ina pagkat kahit papaano siya'y napagsilbihan ng anak.

“Hindi maaari!” tugon ni Kauen.batis. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Siya’y sumagot. Gabi-gabi ang dalaga’y nakaupo sa duruwangawan at naghihintay. Nang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. “Isang araw. matapos ang anihan. Nagkatitigan sila at ang binata’y nginitian. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at Makita ang tangi mong kariktan!” “Sino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!” “Ako’y si Gat Malaya. Nagkaroon ng sukatan ng lakas. Matigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: “Kung hindi kita makamtan. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako’y masisiyahan na!” Bantulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Nabuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito’y nagsalita. “Ako’y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!” Nagtumulin ang mga araw at mga lingo. . galing sa kahariang malapit ditto. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magalang at nakakahalina kung kumilos. walang magkakamit sa iyo sinuman!” Ang prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang ama. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Hindi pa siya nagbabalik. Kakaunin niya ang ama’t ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. Nagpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinakdang kasalan. Nabalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dibdib. Nagkaroon ng maringal na handaan – kainan at sayawan. “Magandang Mutya. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. “kita’y iniibig. Tayo’y pakasal!” “Ngunit ang Rajah? Ang aking ama?” may alinlangang paliwanag. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng buwan. Dumapo sa mga palad ng binata at ito’y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. “Maaari bang kita’y makitang muli?” At nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. “Ako’y naparito upang angkinin ang aking nobya!” sabi ni Malaya. Magugunita na si Malay ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. Ang binata’y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pansin. Sa gitna ng kasayahandumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. “Dapat niyang malaman!” “Huwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!” Pumayag ang Rajah.” mungkahi ng lalaki.

magigiliw ka sa taglay nitong katangian. ALAMAT NG BULKANG TAAL Mayroon isang Datu na bukod na kapita-pitagan ang kanyang reputasyon. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. bilang alaala kay Daragang Magayon. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katunggali. Datu Balinda ang tawag sa kanya. Ipinag-utos niya na ang dalawa’y ilagak na magkasama sa isang hukay. mayumi at mahinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. . Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig.Nang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. Sa kasamaang-palad. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. Ang kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Batangan. ang sibat ay tumama sa dibdib ng dalaga. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa itoy maging bundok. mabuti siyang pinuno. Lumipas ang mga araw. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng ugaling kinagisnan. Himala ng mga himala. Tinawag itong Bundok ng Mayon. Napakaganda at perpekto ang hugis. Isang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. Bukod sa kaisaisa lamang. Maganda. Nagluksa ang Rajah at ang buong palasyo.

Ang kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. Lumuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Kailangan mo rin ng makakasama pag ako’y lumisan na.” paamong wika ng Datu. Ilan ninuno na natin ang napasali-salin sa singsing na iyan.” “Alam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay.Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at . Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalala sa amin ng iyong ina n gaming pagmamahalan. Nagpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nilalayon. “Salamat ng marami po. tumayo ka at huwak ng lumuha. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko saiyo tanda ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!” “Tumahan na anak at ang pagkagalit ko’y kinalimutan ko na. “Siya pong mangyayari Ama ko. mapatawad po sana ninyo ako. Kasama rito ang mga Morong Datu myla sa Jolo at Tawi-tawi.” Sagot ng Prinsesa. Mayroon po akong kasalanan na nagawa. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mong ina.” Ilang sandali pa ang lumipas. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisisrin ang nahulog mong singsing. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mamangka pagmalapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako’y namamangka. na animo’y nahihintakutan. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?” “Mahal kong ama.” paliwanag ng Datu. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Minahal at pinakaingat-ingatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. “Ano! Dapat ay nagging maingat ka. Naguguluhan lamang ako sa narinig kong balita sa narinig k mula sa iyo. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prinsesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: “Ama kong Datu.” ako po’y nagagalak sa pang-unawa ninyo. ” Anak. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing ang nahulog sa sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng ng mayuming prinsesa. na halos mapaiyaksa sandaling iyon. Mayroon isang pagkakataon. Maraming dugong bughaw ang dumating mula sa iba’t ibang lugar.” “Anak. Niyakap ng Datu si Taal. “Huwag ka ng mabalisa. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. “Anak.” sagot ni Prinsesa Taal. Alam mo ban a ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa aki8n ng iyong ina bago siya namatay. Dahil siya ay isang Prinsesa.” sagot ni Prinsesa Taal na lumuluha. Ama ko.” pakiusap ng Datu.Masasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higuping ang tamis ng kanyang pagmamahal. hindi ba dapat ika’y mag-asawa na.

Bilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak silang mapinsala. Marami ang nagtangkang sisisrin ang dalawa upang Makita ang bangkay. Subali’t ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang singsing ng prinsesa. Matiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon.Mayroon sayawan at kantahan. Panalangin tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Ang pagsasama ng mag-aswa ay nasaksihan ng boung balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang masaya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. Tanda na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Habang sa pagsisisd ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. ALAMAT NG MANGGA . Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Ginwa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at limubog. Di kalaunan may isang Datu. Pagkainip ang kanilang naramdaman. Datu Mulawin ang ngalan ng laslaki at nagmula siya sa Nasugbo. “Ito kaya ang tugon sa panalangin ko at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?.Lahat maligaya sa nangyaring okasyon. Mayroon isang matandang nuno pala an gang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Walang tigil sa paglangoy. Mula umaga hanggang hapon. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. namasyal ang mag-asawa. Subalit. siya naming kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. “Isang himala ito!’ laking tuwa ni Datu Mulawin.dumating si Dau Pisot upang subukan ang kapalaran. pilit niyang inabot. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Mula noon. Isang gabi. ang humingi ng tulong sa mga anito. dahil nabighani ito.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Ngunit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Ang mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon.” Kaya’t ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. kapwa sila lumubog. Nang Makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Maliwanag ang sikat ng buwan. Marami ang araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Matagal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo masayang pagsasama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal.Agad ipinakasal si Prinsesa Taal kay Mulawin. Nang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Ang gabing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Ngunit nabigo silang lahat. Nagdiwang ang buong balangay.

nagkaroon na rin ng kagustuhan ang punong manggang nasa paanan ng bundok at ito ay si “manggang pahutan” na malapit sa kanyang kinatutubuan. pagal kong katawan ay binigyan mo ng ginhawa. Kaya kapag sa iyo ay may nagtangkang pumutol. wari’y may bumubulong ng… “HUWAG PO! HUWAG MO AKONG PATAYIN. Sa kasiyahan ng binibini ay itinanim nito ang mga buto ng pahutan sa bukid at sa paanan ng bundok. kasisigan at kalakasan. may magandang dalagang sa manggahan ni Tandang Isko ay dumaan. Marami ang natutuwa kapag panahon ng pamumunga. Samantala.” “Salamat sa iy. Labis na nagtaka si Tandang Isko sa pagkakaroon ng punong mangga sa hangganan ng bukid at sa ibaba ng batuhang bundok. dahil ang matandang mayari ay hindi maramot. Ito’y maliliit at ang tawag dito ay “pahutan”. at… “Sapagkat ang malalaking mangga ay bunga ng pagkakaunawaan nina Kalabaw at Pahutan kaya tatawagin itong Manggang Kalabaw. “Hulog ka ng langit sa akin. Agad tumubo ang dalawang buto at pagkaraan lang ng ilang araw ay ganap na itong isang puno. Hindi nagtagal. Matamis kapag hinog. subalit sa tuwing siya ay lumalapit. ito ay lubhang nagulat.” Dala rin ng panghihinayang kaya hinayaan na lang nitong lumaki at lalong lumago ang dalawang puno ng mangga. Noon pa man ay hinahangaan ko na ang iyong kasipagan. Dati-rati’y init sa katanghaliang tapat ay aking tinitiis. kaya nagkaroon sila ng pagkakataong magkausap palagi ng puno. Ang dalawang puno na hiwalay sa karamihan ay magkaiba ng hugis at laki ng kanilang mga bunga.Noong araw ang mga punong manggang tanim ni Tandang Isko ay pare-pareho lamang ang bunga. kaya gustong-gusto ng mga bata ang pahutan.” nahihiyang wika ng mangga. Kalabaw at ako ay iyong ipagtatanggol. Malaking pakinabang tuloy ito sa mga magsasaka at kalabaw na roon ay sumisilong. ang magandang dalaga ay nagbalik. punong mangga. Minsan. Balak sanang putulin ng matanda ang dalawang puno. Nang bumalik ang matanda upang anihin ang mga bunga ng mangga. humanda sila sa sungay kong matutulis. Ang madalas magpahinga sa punong manggang nasa bukid ay si Kalabaw. Bagama’t magkawangis sa laki ang mga bunga nila ng kabilang puno ay may pagkakaiba pa rin sa hugis at sa . Hindi maisip ni Tandang Isko kung bakit nagkaganoon. sa dalas ng kanilang pag-uusap ay nagkaintindihan ang kalabaw at ang punong mangga. Sumapit ang araw ng pamumulaklak at pamumunga parehong pinausukan at inalagaan ni Tandang Isko ang magkahiwalay na puno. Ang lahat ng mga punong mangga ay pawang nagbunga. subalit nang ikaw ay sumibol. Sa panahon ng paglilihi ni Pahutan ay palaging sumisilong sa lilim niya ang isang magsasakang may dalang “piko” at ewan kung bakit gustong-gusto ng mangga na titigan ang piko. Kusang loob na inalok ito ng mga hinog na mangga ni Tandang Isko. Muli.

lalo na’t hinog. Ang sinabi ng diwata ay paulit-ulit ding ikinukuwento ni Tandang Isko sa mga namimili ng mangga. .” “Binibini. Datapuwa’t hindi na mahalaga iyon kahit pahutan. paano mo nasabi ang bagay na iyan?” “SAPAGKAT AKO ANG DIWATA NG MGA PRUTAS”.anilang sukat. manggang kalabaw o manggang piko basta ag mga ito ay pare-parehong mangga: Pusong bibitin-bitin mabangong amuyin. Dahil ipinaglihi ito sa piko. ngumiti ang dilag at biglang nawala. Masarap kainin. kaya makikilala ito sa tawag na Manggang Piko.

ALAMAT NG MAKAHIYA Ang mag-asawang Mang Dondong at Aling Iska ay mayaman at may kaisa-isang anak. Si Maria ay may taniman ng mga magagandang bulaklak. “Anong uri ng halaman ito? Ngayon lang ako nakakita nito!” Ang may pagkamanghang sabi ni Mang Dondong. ang kanilang anak na si Maria ang agad nilang hinanap. Naghalughog ang mga bandido sa buong kabahayan. Laking pagtataka niya nang makita ang isang uri ng halaman na mabilis na tumitikom ang mga dahon. Nang walang anu-ano’y bumukas ang pintuan ng kanilang bahay. Si Aling Iska ay nagtago sa loob ng kabahayan. Sa takot na mapahamak si Maria. Nang walang anu-ano’y may sumundot sa paa ni Mang Dondong. Matapos samsamin ang mga kayamanan ng mag-asawa ay hinanap nila si Maria nguni’t sila ay bigong umalis. itinago siya ni Mang Dondong at Aling Iska sa bunton ng mga halaman. Sa kabila ng magandang katangiang ito ni maria. Ayaw niyang makipag-usap sa ibang tao kung kaya’t nagkukulong lamang siya sa kanyang silid para lamang makaiwas sa mga tao. ang halamang iyon ay inalagaang mabuti ng mag-asawa sa paniniwalang ito ang kanilang anak. Magmula noon.” Dasal ni Aling Iska. Pinapatay nila ang bawa’t masalubong at kinukuha ang anumang mahahalagang bagay. at doon nila napagtanto na ang halamang iyon ay dili-iba’t si Maria. siya rin ay nahagip at nawalan ng malay-tao. samantalang si Mang Dondong ay nakahandang salubungin ang pagdating nga mga bandido. Ginawa siyang halaman ng Diyos upang mailigtas sa mga bandido. ang pagkamahiyain ay kaakibat ng kanyang katauhan. Si Mang Dondong ay walang nagawa nang pukpukin siya sa ulo ng mga bandido. “Diyos ko! Iligtas mo po ang aking anak. tulad ng isang katangian ni Maria. Hindi mapatid ang pagluha ni Aling Iska at laking pagkagulat na muli ni Mang Dondong na bawa’t patak ng luha ni Aling Iska. Tinawag nila itong Makahiya. Napakabait at masunuring bata si Maria. Isang araw. Tinitigang mabuti ng mag-asawa ang halaman. ito ay nagiging isang maliit at bilog na kulay rosas na bulaklak. Ang kaniyang mga bulaklak ay sadyang napakagaganda kung kaya’t ang mga ito ay kilalang-kilala sa kanilang bayan. Patakbo nilang tinungo ang halamanan. . Mahal na mahal nila ang labindalawang taong gulang na si Maria. Nang matauhan ang mag-asawa. ang kanilang bayan ay pinasok ng mga bandido. Laking lungkot ni Aling Iska ng hindi matagpuang ang anak. Nagtangkang tumakas si Aling Iska nguni’t tulad ni Mang Dondong. Hindi nila natagpuan si Maria.

gintongaral.com/?p=272 .net/asides/alamat-ng-bundok-mayon/ http://jaypeeonline.html http://www.html http://jaypeeonline.com/Q/Halimbawa_ng_alamat http://jaypeeonline.pinoyhenyo.com/pahinge_man_po_ako_ng_mga20081002183113476.gintongaral.net/asides/alamat-ng-bundok-taal/ http://www.answers.net/asides/alamat-ng-saging/ http://buklat.blogspot.References: http://tl.com/2009/09/ang-hiwaga-ni-maria-makiling.com/?p=125 http://www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful