TOPIC: INSTRUMENTS OF PACIFICATION Definition: (Source: Merriam-Webster Dictionary) PACIFICATION means – a. the act or process of pacifying : the state of being pacified b. the act of forcibly suppressing or eliminating a population considered to be hostile INTRODUCTION: The early years of the Spanish colonization saw the Philippines in the middle of a war between Spain and bitter rivals, Portuguese and Dutch. Series of attacks was experienced by the Philippine islands coming from both parties since our country served as a primary basement for Spanish military operations. To finance Spain’s trek towards the rivals, the tribute (tax) and forced labor were implemented to beef up the Spanish forces. TIMELINE: 1567: Governor-General Legazpi was asked to leave Cebu by the Portuguese, claiming that the Spaniards were “violating” Portugal’s rights in the area. 1568: Under the command of Gen. Gonzalo de Pereira, the Portuguese attacked Cebu and blockaded its harbor. In the same year, the eight years war began to wage between Spain and Netherlands. 1570: Another attempt to attack Cebu was done by the Portuguese forces but turned out to be repulsed. 1580: The fusion of Spanish and Portuguese forces led to a halt on the harassments against each other. 1600 – 1647: The Dutch charged to the Philippine waters and attacked Spain. 1648: The Treaty of Westphalia put an end to the eighty years war between Spain and Netherlands. THE TRIBUTE: – collected from all Filipinos from 19 – 60 years old. – EXEMPTIONS: a. incumbent gobernadorcillos b. cabezas and their families c. government employees d. soldiers with distinguished service e. descendants of Lakandula and a few other native chieftains f. choir members g. sacristans h. porters of the churches i. government witnesses

2nd Semester, SY 2010 – 2011

– May be paid in cash or in kind (partly or wholly)
– The tribute collectors often abuse their power to collect taxes. – Evolution of Tribute Cash Amounts: 1570’s: 8 reales 1851: 12 reales 1874: 14-15 reales (Conversion: I real = 12.5 centavos) – In 1884, tribute was replaced by cedula personal (residence tax). FORCED LABOR (POLO Y SERVICIO): – Drafted laborers (polistas) are Filipino or Chinese male mestizos aging 16 – 60 years old – Obliged to offer personal service to community projects for forty days a year, beginning 1580 – One can be exempted by paying the falla1 which amounts to 1.5 reales daily during the 40-day period – The working period is commonly coincident with the planting and harvesting seasons which brought negative effects to the village economy. – Salary according to Polo regulations: ¼ real per day plus rice (commonly, drafted laborers were seldom paid by the government) LIMITATIONS: – Polistas are not allowed to be brought to a distant place. – The government should not use polistas when the Chinese labor volunteers are available. – In 1884, the no. of labor days in the polo y servicio system was reduced to 15. BANDALA:2 – instituted by Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera during the first half of the 17th century – defined as the annual enforced sale of goods/products to the government at a certain given quota. – Common products sold to the government are rice and other agricultural products. – Promissory notes were given to the native sellers when the government has “an inability to finance its expenses.” Because of this practice, the Spanish government’s debt jacked up to millions of pesos. Pampanga was one of the provinces suffered from this cruelty. SPANIARD’S DEBT TO KAPAMPANGANS YEAR 1610 – 1616 1660 DEBT AMOUNT Php 70,000 Php 200,000

1The word falla was a Spanish term which means “absence”/ “absence from

2 The word bandala, according to the friar-linguists Juan de Noceda and
Pedro de San Lucar, was a Tagalog term which meant ‘purchase.’

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


– The government’s refusal to pay their debt caused the Kapampangans, under the leadership of Maniago, to spark a revolution. DIVIDE AND RULE: – A concept from Roman military principle – divide et impera. – This strategy was used by Spain to recruit natives for the expansion of its military operations against its rivals. – It was also used to quell uprisings from one region with natives from another. BIBLIOGRAPHY: Agoncillo, T. A. (1990). History of the Filipino People. Quezon City: Garotech Publishing. Constantino, R. (1975). A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. PIGAO TIMOTHY JAMES L. CIPRIANO TOPIC: MONASTIC SUPREMACY IN THE PHILIPPINES INTRODUCTION: The blood compact between Legazpi and Sicatuna signified eternal friendship that solemnized the fusion between the Philippines and Spain. However, the powerful interference of the monastic powers all over the Philippine Islands continues to make the consolidation of both parties difficult. But how did it started? What makes the monastic orders supreme over the Spanish government in terms of political, economic, socio-cultural and religious aspect? THE UNION OF CHURCH AND STATE The seed in which the understanding between the pope in Rome and king of Spain began to grow by the virtue of the Patronato Real de las Indias (Royal Patronage). Under this, the king, as the patron of the Church, should observe the following provisions stipulated by the pope: a.The King of Spain should oversee the activities done by the religious orders to strengthen the expansion of Christianity around the world. b.The power of determining the limits of the mission territories and in the assignment of missionaries. c.The duty to protect the missionaries and support for their financial and other expenses. This partnership struggle of the King of Spain with the pope gave rise to the fusion of the church and state. To gain the jurisdiction and control over the Spanish clergy, the king granted lands and other personal privileges to the missionaries, including social and economic privileges. In conclusion, the clergy were in the king’s favor, as provided by the rule. THE MONASTIC DOMINANCE IN DIFFERENT ASPECTS: I. IN THE RELIGIOUS ASPECT: A.Clerical Ascendancy • Governor-General Miguel Lopez de Legazpi saw the potentials of the religious orders to make natives easily follow the teachings of the Church. These circumstances led him to call for more priests in the expansion of the Spanish empire in the Philippines.

2nd Semester, SY 2010 – 2011

member of the clergy, thus making this spiritual calling an attractive career and ordination years were reduced. • The opportunity to be wealthy and powerful pushed many to pursue priesthood, degrading the standards of priesthood. After their easy entry to religious orders, the members of the clergy jacked up although many of them continued to pursue their respective professions. • The ideals of mendicant orders gradually lost and devoted themselves in the pursuit of wealth. A.Mission Rivalries B.Friars vs. Bishops • Friars reject the jurisdiction of the bishops, which caused friction between the two. • Most Illustrious Fray Domingo Salazar, OP (Order of the Preachers) was the first bishop who got a taste of rebellion series from the friars, threatened to abandon the parishes if innovations in the clergy were made. • Since the 16th century, the friars used an effective strategy to resist diocesan visitation. • Manila Archbishop Basilio Sancho de Santa Justa y Rufina intervened in the situation, ordered to stop the threats and established an ecclesiastical seminary to train the secular clergymen. • Fear strikes the friars as the secular clergy serves as the threat to their rights in presiding a parish. To keep intact with their respective posts, they forced themselves to submit to the diocesan visitation. A.Side-lines and Other Abuses • The natives were charged numerous fees for all various occasions, ranging from baptism to burial. They believed that through all these traditional rites, it will lead to the salvation of their souls. • Friars became more self-sufficient by selling rosaries, scapulars and other religious articles. • Corporal punishments were executed by the friars to those who disobey their orders. Whipping is the most common punishment done. • In the case of unmarried girls, they were pressured to report to convent for them to pound rice and sweep church floors. Sometimes, their involvement in sexual activities was very frequent. • As a result, the king of Spain condemned these actions of the clergy and issued a royal decree urging local government authorities to be more vigilant in this very serious situation. II. IN THE POLITICAL ASPECT: A.Election of Citizens to Municipal Posts: • Clergy has control in presiding elections, decides on whether the natives have the privilege to vote. • The approval of electoral resolutions was done by the clergy through series of reports. • The curate3 is the master of the electoral process. A.Duties of Municipal Officials: • The performance of duties always depends on the parish priests. • The gobernadorcillo is the ONLY official that is required to obtain the parish’s approval for his acts.

• As a result, many lined up to apply to become the


Another term for clergy.

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


When he stepped down.Gubernatorial Casualties: • The king’s representatives suffered much from this issue of monastic supremacy. the fathers’ desire for their children’s education should be discouraged. the highest official’s powers contested with the clergy’s that culminated in the imprisonment of the Archbishop. but it was ignored by the friars.Property Acquisitions: • A letter by Bishop Domingo Salazar to GovernorGeneral Dasmariñas with regards about acquiring properties in Mexico pushed the friars to own a property in the Philippine Islands for them to be self-sufficient. A. A.Mode of Acquisition: • Acquisition of property by the friars was done through:  the royal bequest from the King of Spain  purchasing of lands from the State • One way on how the clergy is benefited from owning a property is through donations and inheritance from pious Filipinos.” • Another demonstration of the friar’s power is stated in this clerical boast: “If the king sends troops here. IN THE ECONOMIC ASPECT: A. another decree was promulgated which says all lands “WITHIN ONE THOUSAND METERS OF THE PRINCIPAL MARKET PLACE OF EVERY TOWN BELONGS TO THE TOWN RESIDENTS. III.” However. • Because of the power possessed by the friars. he told that the friars abused their powers by forcing the natives to sell all their agricultural products at the prices imposed. I shall have them all at my feet in twenty-four hours.  Governor-General Fernando Manuel de Bustamante – He found out that the friars borrowed a huge amount of money from the government and the obras pias. they declared themselves as owners. • This suggestion was addressed by the Dominicans and Augustinians to the King of Spain but it was revoked by the virtue of a royal order. • The reign of King Philip II highlighted the promulgation of a law stating that the mortgaging of lands is prohibited. • The pope temporarily exempted the friars from the monastic vows. Miguel Lucio Bustamante.  Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera made his objection in increasing the number of the ecclesiastic members in the archipelago. • In addition. Title IV.From Partners to Landlords: • Mortgaging lands were prevalent due to the dependence on the friar’s capital by the farmers. • Additional hectares of land were grabbed by the priests and by the virtue of the titulos reales.  Both mentioned high officials mentioned the friars overpowered the crown’s representatives.Political Power and Friar Supremacy: • The friars’ political power can be concluded in this famous fact: “In each friar in the Philippines the king had a captain general and a whole army. Archbishop Pardo forced him to stand each day for four months with the rope around his neck and sackcloth in his body. However. the Indians will return to the mountains and forests. But if I shut the church doors. • A Tagalog short story was published by a Franciscan friar named Fr. which entitled Si Tandang Bacio Macunat. A. They presented their appeal to the Spanish monarch. A. Book III).” A. they have the ability to exile a citizen from their own homes even without undergoing due process of law. SY 2010 – 2011  Governor-General Juan de Vargas – The heat between the Church and State continues to burst out during his term. stating that the clergy should not own a property. the friars stabbed Bustamante to death. the friars contradicted this idea for it is feared that the natives would cease their loyalty to the monastic colony. Then again. many pieces of such within the said perimeter became friar lands. A. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 3 .Outright Land-Grabbing: • Friars expanded their landholdings with the help of the corrupt surveyors and other government officials.Education: • One of the common aspirations of the Spanish government and the Filipinos as an instrument of mutual understanding. the governor-general is granted the power to remove citizens from their respective domiciles if they created a fuss in their provinces. Here are some governor-generals who opposed the powers of the friars:  Governor-General Dasmariñas in 1592 rallied against the monastic powers through a letter.  Those fathers/husbands of unappealing women. As a result.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Any transactions or acts made in a municipality should always subject under the parish’s approval. 2nd Semester. the governorgenerals took their stand and complained about this serious situation. including learning the Spanish language. • All schools in the Philippine Islands are under the jurisdiction of the clergy. Bishop Salazar succeeded in persuading the king to reverse the order. • The money used in the purchase of land from the State are the following:  church fees  trading  donations  profits gained from harvesting agricultural products A.Personal Security of Citizens: • Security among the citizens is vested upon the monastic powers. In his letter to the King of Spain. However.  Those who can’t pay debts to the friars. Here are the few officials laid in the hands of the friars:  Governor-General Diego de Salcedo – He was imprisoned by the Inquistion and died. • People who often go to exile are the following:  Those who don’t kiss the curate’s hand. A. • According to the Laws of the Indies (Law 7.Official Complaints: • Sick and tired of religious abuses. Based on this story.

(messenger) • Inquilinos are benefited from this exploitation and eventually became landholders too. • The friar’s economic power enhanced political power. the friars registered a record of more than 185.999 hectares Bataan – 404 hectares Cagayan – 19. To obtain them. including trading ventures with China and India. SY 2010 – 2011 OWNED 1.838 hectares • Friar Haciendas (areas): Calamba – 16. A. the commercialization of the archipelago became more successful. In 1578.Conflict over Land Titles • The king of Spain ordered the examination of land titles in the Philippine Islands. corporal punishments. Cagayan. they will force the natives to sell them at a fixed and lower prices. Hermandad de la Misericordia. • With the help of those establishments. Cavite and Bulacan)  In Bulacan. Imus. Here are some of the lands owned by the different religious orders from the total ownership of 110. Besides. • Also. exercised its power to set prices on goods which will be bought and sold. Laguna Lombo y.656 hectares Isabela – 22. 3.642 hectares Mindoro – 23. A. 2.Economic Power: • It is impossible for a tenant to complain the abuses of the friars for they can’t afford the costs to file lawsuits. • Usually. Isabela Nueva Vizcaya Manila. the rents on the friar lands increases and if the production of agricultural products are abundant. Mindoro • Approximate areas of Religious Estates: Manila – 49. Pandi and Orion. A. Suffering among them became more prevalent as friars administered cruelties. natives were deprived of the rights to fish in the rivers. do the natives stand a chance against the power of the friars? We don’t know.414 hectares (Rizal’s parents were inquilinos) Pandi – 9.293 hectares Bulacan – 15.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Protests were made by the natives. Even carabaos are not allowed in the hills since the friars declared that the land is theirs. Cavite Recollects 2. 5 Additional tax or charge COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 4 . Sometimes. Cavite and Bulacan (properties) 1. (Situation in Lian and Nasugbu.000 hectares of land in their possession. Cavite Calam ba. • Both inquilinos and kasamas receive harvests. • The friars already began engaging in this trade before a royal bequest was promulgated in 1633. etc. and the sudden boom of the Galleon trade. Augustinians 2.Patterns of Land Tenancy: • Inquilinos are appointed to facilitate land activities. 50% of those are distributed to each.803 hectares A. they have sub-tenants or kasama to work on the agricultural lands. • When the Spanish colonization approaches its end. they have to pay the charges to the friars. the earliest charitable foundation. Biñan. Batangas)  Small landowners complained about the irrigation system imposed by the friars.Seeds of Discontent: • The friar’s possession of large estate by questionable means drew various reactions from the natives. Here are the examples:  Tenants are not allowed to use wood.000 hectares in the Manila vicinity: RELIGIOUS ORDER LANDS/ESTATES 2nd Semester. In 1596. the royal 4 Lands passing through rivers are owned by the friars. A. One of this was the establishment of the obras pias and various foundations which served as the clergy’s source of income.4 (Situation in Manila.991 hectares Cebu – 6. the friars were monopolists in this trade.961 hectares Morong (Rizal) – 1. Bataan Dominicans 3. They have to comply with their terms if they want to use the rivers for irrigation purposes. to cut wood and to gather fruits from the forests. engagement in different businesses. bamboo and rattan for their personal use.Friar Abuses: • The different instruments of pacification (refer to the previous handouts) intensified the burden of the natives. and Sta. Naic.Commercial Activities: • The friars actively participated in the commercialization of the Philippine Islands. 1. and political power was used every time in the expansion of their economic powers. realizing that they are already deprived of their lands. Rosa. • The functions of the inquilino are much alike with the gobernadorcillos and cabezas – following orders from their master. A. surtax5 was imposed to the trees planted by the tenants. but they did not succeed due to their lack of legal evidences. was formed.  Every year.

G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Crown entrusted this to the governor-general. an oidor from Mexico. or datus. and the leaders of the revolt were arrested and summarily executed. Conspiracy of the Maharllikas (1587-1588) The Conspiracy of the Maharllikas. but were not successful due to their refusal to submit in the diocesan visitation. it came to their realization that those officials refused to tangle with them. the friars refused to show them for they claimed to be exempted. The revolt occurred in the same year that the Chinese pirate Limahong attacked the palisaded yet poorlydefended enclosure of Intramuros. or the Tondo Conspiracy. Revolts Against the Tribute (1589) The Revolts Against the Tribute occurred in the presentday provinces of Cagayan. and his first cousin. including the collection of unjust taxes. The latter claimed that they were under the exclusive authority of their respective superiors. The friar’s attention then turned to Bishop Gonzales. This Revolt was caused by losing Sulayman and Lakandula's kingdom when they were persuaded by Adelantado Legazpi to accept Spanish sovereignty on the promise that their people would be welltreated by the Spaniards. in the island of Mactan in the Philippines. Del Pilar. Martin Pangan. was a plot against Spanish colonial rule by the kin-related noblemen. (1898). But. 2nd Semester. which included Ilocanos. Although he’s in favor with them. Lakandula and Suleiman Revolt (1574) The Lakandula and Suleiman Revolt. upon his arrival and investigation. They were eventually pardoned. The natives. the decision of the Royal Audiencia brought to the friar’s disfavor. R. • As a result. PREPARED BY: JERICA ANE P. nephew of Lakandula. in 1567. but the conspiracy was foiled before it could begin after a Filipino woman married to a Spanish soldier reported the plot to the Spanish authorities. • In addition. after various changes in the oidores to turn to the friar’s favor. A Past Revisited: The Philippines Volume 1. SY 2010 – 2011 TOPIC: RESISTANCE AGAINST THE SPANISH RULE THE 15TH CENTURY REVOLTS: Dayami Revolt (1567) The Dayami Revolt was a revolt against Spanish colonial rule led by the Filipino rebel. (1975). PIGAO TIMOTHY JAMES L. M. H. Translated by Encarnacion Alzona). Quezon City: Tala Publishing Services. of Manila and some towns of Bulacan and Pampanga. Pampangenos Revolt (1585) The Pampangenos Revolt was an uprising in 1585 by some native Kapampangan leaders who resented Spanish landowners. Calle Echague. the Royal Audiencia overruled their appeal. CIPRIANO COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 5 . Juan Sierra. • In the years later. Ilocos Norte and Ilocos Sur in 1589. In 1697. Governor-General Santiago de Vera sent Spanish and Filipino colonial troops to pacify the rebels. BIBLIOGRAPHY: Constantino. Monastic Supremacy in the Philippines (English Version. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera. or encomienderos who had deprived them of their historical land inheritances as tribal chiefs. of 1587-1588. Manila: Imprenta De Don Juan Atayde. who happens to be the president of the Royal Audiencia. The uprising failed when they were denounced to the Spanish authorities by Antonio Surabao (Susabau) of Calamianes. and the Philippine tax system was reformed. also known as the Tagalog Revolt. they appealed to Archbishop Camacho. was an uprising in 1574 against Spanish colonial rule led by Rajah Lakandula and Rajah Sulayman in Manila. • However. Ibanags and others.. came to the archipelago to take charge of this investigation.. The revolt included a plot to storm Intramuros. there was a friction occurred between the pope and the religious orders with regards about their refusal to surrender themselves under the bishop’s jurisdiction. It was led by Agustin de Legazpi. rose in revolt over alleged abuses by tax collectors. The datus swore to revolt by anointing their necks with a split egg. Dayahi.

killed Marin and the GovernorGeneral sent Captain Aranda with Spanish and Filipino colonial troops. Although baptized as a Christian in his youth.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY A. Francis Xavier. in northwestern Cagayan. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. Carigara was evangelized only a decade after Magellan landed in Limasawa in 1521. he abandoned his faith in later years. or the Mandaya Revolt. The Spanish Governor-General Francisco de Tello de Guzmán sent Pedro de Chaves from Manila with Spanish and Filipino colonial troops. desecrate Christian images. and returned to Cagayan. THE 17TH CENTURY REVOLTS: Igorot Revolt (1601) By order of then Governor-General Governor-General Francisco de Tello de Guzmán an expedition was sent to the Cordillera region for religious conversion purposes with the aid of Fr.The Dingras Revolt or the Ilocos Norte Revolt. The revolt was short-lived as Aranda made use of extreme measures and executed them quickly to dispel the revolt in the Cordillera region. Cagayan Revolt . who used brute force and had the Igorot villages burned in his rage for the loss of the friar. They destroyed farms and other sources of food to starve the Itnegs. Dingras Revolt . and claimed that they could turn the Spaniards into clay by hurling bits of earth at them. in the Philippines. The Jesuits first came to Bohol in 1596 and eventually governed the island and converted the Boholanos to the Catholic faith. Marin. Tsaynese revolt of 1602 In 1602. and one of the babaylans was burned at the stake. the flames of rebellion spread to Cagayan.The Cagayan Revolt. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 6 . celebrating the feast day of St. led by Tamblot in 1621. beheaded and mutilated two Dominican missionaries. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. In 1626. and reforms on the Philippine tax system were made. in 1622. Governor-General anjanette de Silva sent Spanish and Filipino colonial troops to suppress the rebellion. he built a temple for a diwata or local goddess. Father Alonzo Garcia and Brother Onofre Palao. The rebels were eventually pardoned. SY 2010 – 2011 Tamblot Revolt (1621-1622) The Tamblot Revolt or Tamblot Uprising was a religious uprising in the island of Bohol. when he first arrived in the Philippines in 1565. or religious leader named Pagali. and captured and executed several leaders under Magalat. The Igorots. He had been arrested in Manila for inciting rebellion against the Spanish. After cutting Father Garcia's body into pieces. The uprising may well have taken place towards the end of 16th century. and pressed six towns to rise up in revolt. Similar to the Tamblot Uprising. part of the Revolts Against The Tribute. He was said to have committed atrocities against his fellow natives for refusing to rise up against the Spaniards. 2nd Semester. The (1621– 1622) dates may be inaccurate. 1763. and the Spanish eventually found themselves besieged. The insurrection spread to Cabagan B. Afterwards. With a babaylan. the curate of Ilocos at that time. Bancao Revolt (1621-1622) The Bancao Revolt was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Bancao. Three other followers were executed by firing squad. who were sent by the Spanish colonial government to convert the Itneg people to Christianity. in the present-day Carigara Philippine province of Leyte. The people of Ilagan proclaimed their independence on February 2. Magalat Revolt (1596) The Magalat Revolt was an uprising in 1596. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Dingras. in the Philippines. in the Philippines. He soon controlled the countryside. was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Miguel Lanab and Alababan. They fought successfully against the rebels. however. Juan de Alcarazo. or the First Cagayan Revolt. Other historical sources/accounts reports The Bancao Revolt as the first recorded uprising against foreign colonization. Miguel Lanab and Alababan murdered. One of his sons was also beheaded. led by Magalat. and escape with them to the mountains. a babaylan or native priest. set fire to the local churches. urged his fellow Boholanos to return to the old native religion of their forefathers. two Christianized Filipinos from the Itneg or Mandaya tribe of Capinatan. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Cagayan. Cagayan Revolt (1639) As a result of the British invasion and the revolutionary propaganda of Silang and Palaris. Governor-General Alonso Fajardo de Entenza sent the alcalde mayor of Cebu. The rebels were eventually pardoned. Magalat himself was assassinated within his fortified headquarters by his own men. who tried to initially convince the Igorots to convert peacefully to Christianism. Esteban Marin. in the province of Ilocos Norte. Tamblot. to suppress the rebellion. It began when the local people killed six tax collectors who had arrived from Vigan. with Spanish and Filipino colonial troops. and reforms on the Philippine tax system were made. Pagali used magic to attract followers. Itneg Revolt (1625-1627) The Itneg Revolt. Marin allegedly even tried to create his own dictionary in Igorot dialect to advance this cause. and forced them to surrender in 1627. defying the tribute collectors and Spain. part of the Revolts Against The Tribute. the Tsaynese inhabitants of Manila set fire to Legarda and Binondo and for a time threatened to capture Intramuros. He was later released after some urging by some Dominican priests. they fed his flesh to a herd of pigs. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. It was finally crushed on New Year's Day. the datu of Carigara . The region is now part of the landlocked province of Apayao. Bancao's severed head was impaled on a bamboo stake and displayed to the public as a stern warning. Together with his brother. Bancao had warmly received Miguel López de Legazpi as his guest. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. a Filipino rebel from Cagayan.[7] The revolt began on the day when the Jesuits were in Cebu. they compelled their fellow Itnegs to loot. he urged the entire country to revolt.

one of the more affluent towns in the province at that time. Don Pedro Almazan autoproclaimed himself "King of Ilocos". This strategy was also done to other towns in the province and in the end. Maniago was never heard from again and according to one account. An increasing anti-Chinese sentiment grew within much of the population. They were made to work for eight months under unfair conditions and were not paid for 2nd Semester. the rebels committed various acts of violence on the Spanish officials and the friars. the invasion did not materialize. Pampanga. It was a revolt against the Spanish during the colonial period and was named after its leader. The Spanish authorities reviewed the demands of the natives and required the alcalde-mayor of Pangasinan to resign. 1649 over the polo system being undertaken in Samar. he was very confident that he can actually persuade the chieftains of each town in Pampanga to kill the Spaniards and free the province from them. and some of his followers rose in arms on June 1. he was brought to Manila where he was executed. This battle was led by a man named Andres Malong who had heeded the call of Maniago to revolt against the Spaniards. The rebels were weakened by Gov. The people of Pangasinan continued their resistance nonetheless. under orders of the various town alcaldes. enabling the Spanish forces to capture him and subsequently executed him. and pursued by new faces in the rebellion fronts. At that time. 1764. The Maniago Revolt was an uprising in Pampanga during the 1660s. Masbate.This is marked as the beginning of the end of the long Spanish rule in the country. Ilocos Norte. such as Surigao. de Lara's cooperation of Arayat chief Macapagal. Samarnons were being sent to the shipyards of Cavite to do their polo. The Governor also tricked Maniago into leaving Manila with a bribe of being appointed as a master of camp in the Pampango regiment in the city. Camiguin. In the end. The Maniago revolt was the start of a much bigger and even bloodier revolt in Pangasinan. led a renewal of the revolt. The letters sent by Don Andres Malong ("King of Pangasinan") narrating the defeat of the Spaniards in his area and urging other provinces to rise in arms failed to obtain any support among the natives. a native of Binalatongan. one of who was the great great grandfather of current Northern Samar Governor Raul Daza. Francisco Maniago. a Spanish governor named Manrique de Lara was able to neutralize the rebellion by using the "divide and rule" trick. the Filipinos were suffering from oppression and he thought that it was about time that they stage an uprising. During that time. especially in places such as Cebu. His trusted co conspirator David Dula sustained the quest for freedom with greater vigor but in one of a fierce battles several years later. capture and execution of Sumuroy in June 1650 delivered a big setback to the revolt. forced labor. Juan Ponce Sumuroy. Maniago lied and exaggerated his claims. for Don Manuel de Arza and his loyal Filipino troops came and quelled it. a Waray. the garrisons around Manila were reinforced. but was later captured and executed. Their patience was put to the limit and they signified their intention to revolt by setting their campsite on fire. initially caused by natives' protest against the polo and bandala. later became a struggle to free the natives from Spanish rule. who responded in the same way. he was wounded. Almazan Revolt (January 1661) A part of the chain to the Malong Revolt was the Ilocos Revolt led by Don Pedro Almazan. SY 2010 – 2011 their labor and for the rice purchased from them. Visayas and Mindanao continues. Pampanga drew most of the attention from the religious group because of its relative wealth. which sparked the revolt. Chinese revolt of 1662 Fearing an invasion of Chinese led by the famous pirate Koxinga. Northern Samar by the Spaniards together with his seven key lieutenants. The fight soon began and because the Spaniards were busy fighting against the Dutch.The leaders were executed. During the revolt. who led some natives in Pangasinan to take up arms against the Spanish government and proclaimed himself King of Pangasinan. Maniago and his followers did not have a choice but to agree in making peace with Governor de Lara. He once told his followers that a group of Pamapangos entered Manila and killed all the Spaniards there. But sometimes. A free government was also established in the mountains of Samar. However. Although their motives were already executed. He succeeded not only in the attempt of having his natives believe in his propaganda but also the Pangasineses. captured and later executed in Palapag. but COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 7 . He began with a "show of force" directed at Macabebe. This is known as the Sumuroy Revolt. Albay. The capture of Dula marked the end of the revolt in its operational center in Northern Samar but the sporadic skirmises and hatred with the Spanish authorities started by Sumuroy and Dula in some parts of Luzon. They also bore the burden of more tribute. Ladia Revolt (1643) Ladia was a Bornean and a descendant of Lakandula who came to Malolos in 1643.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY and Tuguegarao. they were badly depleted by the Kapampangans. However his kingdom was short-lived and soon most of his forces abandoned him. The defeat. Sumuroy Revolt (1649-50) In the today the town of Palapag in Northern Samar. Cagayanons and the Ilocanos. Juan dela Cruz Palaris. But the revolt did not last long. Upon his capture. This was despite the fact that a parish priest tried to convince him not to pursue his plans. Zamboanga. Camarines and parts of northern Mindanao. Malong Revolt (1660-1661) This revolt was led by Andres Malong. he was shot months later in Mexico. The government in Manila directed that all natives subject to the polo are not to be sent to places distant from their hometowns to do their polo. The local parish priest of Palapag was murdered and the revolt eventually spread to Mindanao. and rice exploitation. However. Bicol and the rest of the Visayas. illustrious and wealthy leader from San Nicolas. Under their chieftains named Dabo and Juan Marayac. Laoag. Later. named after Juan Ponce Sumuroy. The Macabebe was intimidated and became friendly towards the Spaniards. or mayors. Maniago Revolt (1660) Maniago Revolt led by Don Francisco Maniago. Maniago was very clever and was able to make his fellows believe in the idea of attaining freedom if they revolt. but they finally defeated in March.

Around 3. Bohol was ready for another serious insurrection against Spain. Caragay organized a band of men who hounded the governor until they were able to kill him. however. a cabeza de barangay. a Dominican Friar. Twenty governors-general. Panay Revolt (1663) The Panay Revolt was a religious uprising in 1663 that involved Tapar. giving him a Christian burial was contrary to religious practices at that time. When Dagohoy learned about his brother's death. 1744. ordered Sagarino. In that year. Chief tumalang ended up converting to Catholicism. Ricafort himself sent a force of 2. Baclayon and Dauis principalia. what is known today as the Dagohoy Revolt was undertaken by Francisco Dagohoy and some of his followers. THE 18TH CENTURY REVOLT: Caragay Revolt (1719) This was led by a Dagupan-born ladino named Caragay who led an uprising in 1719 against the provincial governor (alcalde mayor. Dagohoy eventually buried his brother without the benefit of a Catholic burial. which led to the end of the revolt in 1829. The Zambals then killed Rf. Domingo Perez. The rebellion rolled over the whole island like a tropical typhoon. More Info: 2nd Semester. SY 2010 – 2011 The Dagohoy Rebellion (1744–1829) Francisco Dagohoy led the longest revolt against the Spaniards in Philippine history. Initially. northeast of San Jacinto and Mangaldan and flogged. But what triggered the decision to rise up in arms against the Spanish authorities in Bohol was the refusal of a Jesuit priest to give a Christian burial to Dagohoy's brother. did not agree saying the Sagarino died in a duel. that since the priest refused to grant the request. since dueling is a mortal sin. The brave constable pursued the fugitive. Dagohoy proclaimed the "Independence of COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 8 . failed as well. The refusal of the priest to give his brother a proper Christian burial eventually led to the longest revolt ever held in Philippine history: 85 years. Being so infuriated with the priest. the Jesuit curate of Inabanga. in Spanish) who had him flogged for what appeared to be a false accusation of smuggling. he searched for his brother's body. but the latter resisted and killed him. Together with other leading members of the Tagbilaran. After a duel in which Dagohoy's brother died. Also. It also led to the establishment of a free Boholano government. to capture a man who had abandoned his Christian religion. In the process. Another attack. Some 19. a constable. Sagarino did not receive the last rites or the sacrament of extreme unction. Hence. Morales. which was defeated by Palumpong followers. a native of the island of Panay. He found it and brought the remains to Inabanga for a Christian burial. The revolt took the Spaniards 85 years (1744–1829) to quell. it is not a complete religious rebellion. Father Gaspar Morales. failed to stop the revolt. It is also possible. Sambal Revolt (1681-1683) After suppressing the Malong revolt in Pangasinan. also sent by Ricafort in 1828 and 1829. though. Dagohoy was infuriated by the refusal of Father Gaspar Morales to give a Christian burial to his brother who died in service while chasing a fugitive who went against Christianity. Catigbian and Sevilla (Cabulao). from Juan Arrechederra to Mariano Ricafort Palacín y Ararca. Historians view Caragay as a "model" of the revolts of Palaris and Diego Silang. Batuan. Dagohoy called upon his fellow Boholanos to raise arms against the oppressors. Italian Jesuit curate of Jagna on January 24. Vowing vengeance. The ground was fertile for Dagohoy's call. Francisco Dagohoy. who wanted to establish a religious cult in the town of Oton. friends and the other residents to do the same and fight for their freedom. although unlike the Tamblot Uprising before it. Governor Antonio del Valle had Caragay arrested in the village of Nantagalan. He attracted some followers with his stories about his frequent conversations with a demon. however. The signal of the uprising was the killing of Father Giuseppe Lamberti. Morales refused to give the constable Christian burial because he had died in a duel and this was banned by the Church. after which the Spanish sent additional troops and defeated the rebels. Because of the said injustice. The rebellion outlasted several Spanish Governors General and several missions. Forced labor was one of the causes of the revolt. he stopped paying tribute to the Spaniards and refused to render the required "forced" labor. Dagohoy Revolt (1744-1829) In 1744 in what is now the province of Bohol. Dagupan would be one of the first towns to join the Palaris Revolt against Spain. Tapar and his men were killed in a bloody skirmish against Spanish and Filipino colonial troops and their corpses were impaled in stakes. In 1744.000 Boholanos rallied to his call and joined him in a revolt against Spanish injustice and tyranny. was the brother of the now deceased constable named Sagarino. Francisco Dagohoy died two years before the revolt ended. Bilar (Vilar).200 troops to Bohol. the present-day towns of Balilihan. His corpse was brought to town. These strings of events led Dagohoy to make a vow to correct the wrong done to his brother. What complicated the situation was the order of the priest to expose the rotting corpse for about three days in front of Inabanga Church. he instigated the people to rise in arms. Dagohoy decided to place the corpse there to force the priest to change his mind. tried vainly to mollify the rebellious Boholanos. the Spanish moved to exterminate the roots of the rebellion. Morales was killed by Dagohoy. He also called upon his relatives. who exercised ecclesiastical authority over Bohol. the local parish priest refused to give his brother a proper Christian burial. In 1762. This revolt is unique since it is the only Philippine revolt completely related to matters of religious customs.000 survivors were granted pardon and were eventually allowed to live in new Boholano villages: namely.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY many locals massacred hundreds of Chinese in the Manila area. Shortly afterwards. Bishop Miguel Lino de Espeleta of Cebu.

pardoned 19. a Pangasinense leader named Juan de la Cruz Palaris (also known as Pantaleon Perez) rebelled against Spanish imposition of the tribute. The Francisco Dagohoy Cave in the town of Danao was the headquarters of Dagohoy. the revolutionaries established their headquarters. might not be applicable at that time. there were several attempts to suppress it. from Gasper de la Torre (1739–45) to Juan Antonio Martínez (1822–25). therefore. Alcade-mayor Jose Lazaro Cairo. Spain decided to put an end to the revolt using Spanish and native (like Cebuanos) troops. What is most likely is that the revolutionaries stopped submitting themselves to the dictates of the Spanish authorities and decided to move to the mountains where they can live on their own in peace. The historian Gregorio Zaide has this to say: 2nd Semester. It was only in April 1828. however. the revolutionaries would raid the coastal towns. 98 were exiled and around ten thousand revolutionaries were resettled in the areas of Balilihan. Palaris Revolt (1762-1765) On November 3. five years before the waging of the American War for Independence against Great Britain. with chivalric magnanimity. One of the many crystal-studded passages within Dagohoy's cave has an underwater route leading to dry land. a hard time for Spain. Dagohoy continued to be a source of inspiration to his comrades even after his death. tried to quell the rebellion and failed. continued to defy Spanish power. What is certain is that the revolution did not end with his death. there were already about 30.000 Boholanos escaped to other islands. SY 2010 – 2011 troops and several batteries.420 surrendered. These figures all point to the fact that the revolt was widespread in the province.200 Filipino-Spanish COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 9 . they expressed their sympathy by joining the revolutionaries or by supplying them with arms and money. which subsequently increased to 20. that the Spaniards sent its strongest expedition to Bohol. and Bilar. For instance. Alcade-mayor Cairo won several engagements.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Bohol" in the mountains of Talibon and Inabanga. a kind and able administrator. Since Dagohoy has experience in leading a community being a cabeza de barangay. and it is said that every time Spaniards would search the cave. Up there in the mountains. an Italian Jesuit priest.000. Being the insurrection's indtigator. More Infos: Immediate causes The immediate causes of the revolt were the failure of the government to satisfy the petition of the people demanding: (1) The return of the tributes that had been collected (2) the removal of the schoolmaster and the church officials (3) the removal of the alcalde-mayor of the province.[4] From time to time. Dagohoy fulfilled the promise he made over the grave of his brother and continued to lead the revolt until his death. it is safe to assume that he set some rules and norms to maintain peace and order in the new community. Catigbian. By August 31. loot churches and kill Spaniards. And it could not quell the Dagohoy revolution in Bohol. The revolt lasted two years. After more than a year of hard campaign. Dagohoy would swim underwater through this passage to hide in the breathing space. commander of the Spanish forces. Governor Ricafort. He established a free government in the mountains. three years after the arrival of Governor-General Mariano Ricafort. 1827. The Spaniards were not happy with the Dagohoy-led revolt. Cabulao and Catigbian. Cabulao. assault the Spanish garrisons. the Spanish American colonies revolted in 1810 until 1826. These villages are now the towns of Batuan. Manuel Sanz. Dagohoy defeated the Spanish forces sent against him. another Spanish expedition under Captain Manuel Sanz landed in Bohol. thus severing the link between Acapulco and Manila. 1829. when Spanish forces along with some Ilocanos loyal to Spain led by Manuel de Azar hunted Palaris down and executed him publicly. and Father Morales. became governorgeneral of the Philippines. It was no longer a world superpower as it was in the 16th century. Andres Lopez. 1762. which they fortified with trenches of big rocks. Upon his order. In April 1828. The nationalist historian Renato Constantino also narrated Spanish efforts to quell the revolt. Bilar.420 survivors and permitted them to live in new villages at the lowlands. The brave Boholanos resisted fiercely. The concept of independence. It is probable that he died of old age or sickness a little before or after the 19th century. By 1770. even after Dagohoy's death. 395 died in battle. the rebellion had ceased. This is understandable because Spain experienced problems in its other colonies in the 19th century. 1829.000 followers. They also built dwellings for their families and cleared up some of the forest areas so that they can plant crops for their subsistence. In 1825. The report ended in 1764. It was. spreading across Pangasinan and affecting other provinces. a native. It is unknown when and how he died. with the Spanish at war with Britain and a British invasion of the Philippines in progress. invaded Bohol on May 7. Don Joaquin Gamboa (4) permanence in office for the then master-of-camp of the province. In fact. General Mariano Ricafort (1825–30).000 revolutionaries in Bohol. Probably to help save its face after its defeats from the forces of Dagohoy and its loss of colonies. they killed the cura of Jagna. 19. at the head of 2. officially reported that 3. In one of these raids. and (5) a promise that they be exempted from the payment of the tributes if they go to Jolo to fight the Moros. just like the way some upland farmers pile up big rocks on top of one another in their farms. When the other Boholanos heard about the revolt. He said: The revolt continued. he finally subdued the patriots. and had 3. and. According to Zaide: The revolt ended formally on August 31. but failed to crush the rebellion. Batuan. The patriots remained unsubdued in their mountains stronghold. Twenty Spanish governors-general.

and at last they rejoined Palaris's beleaguered force. Barbara for some strategic reasons. Within it were the arms of the Order of St. They built some trenches in the western bank of the Bayambang River in a place called Manambong where they believed their enemies would pass through. The rebels were impatient waiting for their enemies. Palaris saw them leaving. and the ground was already drenched in blood. they prepared and waited for another battle. the Spanish force was coming. Verily. They advanced to Bayambang to intercept the enemy there. Some hours and perhaps a day or two. The latter instructed them to line up along the opposite west bank of the Bayambang River and spread themselves. Sta. 2nd Semester. There was nothing more to do than to mount their horses for the succor of their leader. his eyes were burning with passion and anger. we have cannon. In a flash. finally arrived at the east bank of the river. Palaris was prepared to meet the Spanish force. The rebel flag was two varas long and a trifle more narrow. "If your majesty has muskets. frolic." Palaris received the members of the embassy courteously. who accordingly told him of their plan. After killing many of them to his heart's satisfaction he dashed to the thick underbrush and then escaped to join men. Was the Spanish force coming? Two. SY 2010 – 2011 thinking that the rebels were already gone for good never to offer trouble again. It later developed into a hand to hand fight. Palaris at once sent a reconnoitering force of cavalrymen headed by General Victor Valdez. but he was at once shot by General Domingo by an arrow which pierced his breast. and the Spanish force was already bombarding Palaris's place at Pias. Then he thought best to send an embassy to the rebels so that they would submit.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY The revolt proper The Spanish Force: the Battle of Bayambang (First Battle). Dominic. Palaris. and two shots from falconets. with the rest of his infantry should stay in the barrio of Pias. Sta. one corporal. the Spanish force decided to return to Manila. he adroitly crossed the river and attacked them from behind. Wine flowed freely. The Spanish commander forbore to attack them reiterating that he would act mildly. Preparing for a second battle The rebels mended their broken fences and reinforced their armaments and ammunition at the west bank of the Bayambang River. and they drank themselves to sleep. Lieutenant Hernani. But instead of keeping a close watch on the approach of their enemies. neither force was the victor because there were but few fighting men left on both sides. The Spanish force captured their flag which they immediately brought to their commander-in-chief. The rebel's flag Pedro Tagle succeeded Lieutenant Hernani. He blew his bugle and the rebels reported to their leader. and he continued his march to Manila. Lieutenant Pedro Hernani was the first to reach the other bank. The Spanish force was able to escape the vigilant watch of the reconnoiters proving that General Victor Valdez was negligent. At each corner was a two-headed eagle. For two months.the heroes of the occasion. at once returned his deadly blow by a gunshot crashing in at Domingo's temple. either corpses or cannons. On their way they met a group of fleeing soldiers of the Spanish force who were evidently but by Palaris from the main body of the Spanish army. Death of General Antonio Victor Valdez's cavalrymen presented themselves to Palaris after the battle. Spanish Lieutenant Pedro Hernani. The reconnoitering force of General Victor Valdez reached Mangaldan as planned. helplessly bound in fetters. the Spanish commander was compelled to make war on them. willing to suffer the consequences of their gross military blunder at Mangaldan. It was planned that this cavalry force should intercept the Spanish force at Mangaldan. and in the center an escutcheon with its border. but this time this friendship was hanging on the balance. lacking in military training and equipment began to waver. The battle dragged on mercilessly. Somebody informed him that he had been captured by the enemy. Between Valdez and Palaris there was only an understanding of personal friendship. and fun. had already passed." "Where is General Antonio?" was all that he could utter. in spite of GovernorGeneral Anda's last minute rally to gain their support. He shouted at his soldiers not to waver. Palaris gave the command to mobilize. Pias was converted into a veritable pool of blood. The soldiers remainly only passive and waited for their leader to "cool off. and they both died . they indulged in merry-making. He instructed his men to get ready not to allow the Spanish force from Manila to reach Pangasinan. In the wake of the battle. Whatever remained in the battlefield. in the early part of 1764. and twenty soldiers began to cross the river on their horses. With the rebel flag in their possession. and dead bodies could be counted by the hundreds. and apprehensive of any untoward development against COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 10 . The rest of the Spanish force was left as a reserve." Thereupon. As the river was impossible to crossed. Palaris received them quietly but indifferently. and the rebels. were ordered thrown into the Sta. At last news was relayed to then that a formidable Spanish force under Manuel Arza which recently quelled the Silang Revolt in the Ilocos appeared in Mapatalan. the Spanish leader detained his men for some time. General Antonio of the rebel force went up a tall tree to find out. Surprised. San Fabian. The rebels hurled their banner to the breeze accompanied by a hot from a cannon of the caliber of four. They continued their way just the same. Immediately he replied (rather haughtily): "If your majesty has muskets. with one sergeant. and they broke. It was about 2:00 o'clock in the morning when they woke up. Palaris. The Spanish force numbering 33 Spaniards and 400 natives headed by Francisco Arayat from Bacolor. while Palaris. Barbara. Barbara Gorge by Palaris. and desirous still to kill some soldiers of the Spanish army. we have cannons. Victor Valdez' cavalrymen charged upon them and they fled in another direction. Francisco Arayat. and then three more shots were heard. attacking them in the trenches which they built with five hundred men equipped with thirty-four muskets and some cannons besides their bows and arrows. and the battle was on. It was headed for the rebels' headquarters.

he led a wild life. Within a few minutes they were marching head-long to meet their enemy. His rebels followed suit and fled in all directions. It was a fight of the century. Leaving his perch. San Carlos. but instead of giving General Antonio freedom. waiting again for the appearance of another force of Spanish soldiers. Suddenly. and his body thrown into the river. Many were killed of course. At Dagupan. and they grappled like wild beasts. Manuel Arza met General Victor Valdez. Carlos and Satur of rebel force were killed. and ten minutes passed without any head to crop up from below. Bernardo Ustariz of Nueva Segovia.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY General Antonio. and smashed them right and left with his glistening sword. They were masters of their own art. Would General Antonio tell the name and native town of his leader? It would be plain cowardice and treason on his part. and then to Pao where he was finally killed in January. Palaris's last stand at Calasiao. Simona used to ration her brother with his regular meals. But they were the helpless women and children who left their homes to escape the fury of the Spanish force. Palaris knew this. the rebel general. A head appeared . Shouts of victory from the rebels' ranks rent the air. and the Grim Reaper was busy with its toll. Little by little the rebels gave way. while with the Spanish force. And down went the swimming body of strong man Valdez. with a twisted head. Without the knowledge of hi enemies. filled with treachery was his own sister. and Mangaldan was his native town. January. A sister's treachery The story of his death was rather pathetic. Then bang! A shot was fired from the Spanish rank. The attention of all soldiers. and Palaris ordered his men to mobilize. Palaris slipped to Dedios. 1765 Palaris's pride was hurt. Sta. so the Spanish force riddled every nook and corner of the forest with bullets believing that Palaris could be caught dead. he had him beheaded. The battle between the Spanish force and the rebel force was resumed. 1765. with a promise of freedom afterward. only to be unlocked and to be pushed aside by the other. pure and simple. the water turned crimson with human blood punctuated by occasional bubbles here and there. They were busy manufacturing their poisoned arrows which were then very effective in spelling doom for their enemies. rebels and Spanish soldiers and volunteers alike. At least. almost strange and unbelievable. five minutes. At Calasiao. According to Sinibaldo de Mas. The two combatants died. The Spanish commandant immediately had the name of Palaris written in big letters on canvas together with the name of his native town. The rebels were however in a hurry. but some were however captured. Simona. They crossed the bridge and broke it when they were already on the other bank. and thus his valor was giving way. Many went down like grass. retreating until they were on the dead run. under ordeals for any clue leading to the capture of Palaris. at this time they rolled down the steep bank of the river down to the abysmal depth of the water below. The Spanish commandant was overjoyed with the new recovery. only 60 Spaniards and 140 natives suffered death. A Spanish commandant locked horns with a rebel chief The Spanish force could not press on them further but they were so ingenious and determined that they all plunged into the river and swam to the opposite bank while the rebels kept up the song of their bullets and arrows. and the other by a treacherous shot from a humbled enemy. from Dedios to Magtaking. he must tell him the name but not the real one. It was Victor Valdez' head. and then a leg rose up to land on the neck and lower extremities of the other. and the battle raged for days until it lasted for one week. Hunger was gripping them and when they reached Calasiao they were almost out of their senses. His name and native town were whispered from ear to ear until it was the most popular name in the whole province of Pangasinan at the time. There was not much time to be lost by this time. he swooped down on his enemies' rank. The Spanish commandant. neither combatant gaining advantage of the other as both of them were well adept in their own craft. but this spelled great disaster for the rebel force. the two forces clashed. Hunger was gripping them. It was the curtain for him too. They were later pardoned by "Governor" Anda through the entreaties of Bishop Fr. Palaris immediately sent some of his men to rescue him. wandering from place to place. His questions were rather pressing and persistent. and exhibited it in a conspicuous place where everybody could see. There was a sepulchral silence. helpless against the onslaught of the maddened rebel leader. With him tucked up in his right arm was the lifeless body of the Spanish commandant. It seemed as if these two 2nd Semester. Barbara. Palaris was what he told the Spanish commandant. about 10. SY 2010 – 2011 combatants would decide the outcome of the day's battle. one licked by a superior skill of an antagonist's limbs. so they left and continued their march to meet their enemy somewhere. he cautiously slipped into a thick underbrush and then to the wilderness in the forest. A hand. Before long news was flashed to them that an enemy force from the Ilocos entered Dagupan from the sea and that they were headed for the headquarters of the rebels. Two minutes.000 of the rebels were killed. General Antonio was at this time being cross-questioned by the Spanish commandant. But one time she failed to be on time in COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 11 . they almost captured the municipal officials who were luckily entrenched in a certain impregnable building. It was foul play from the enemy. Without the knowledge of his soldiers and enemies. was centered on them. Their enemies knew this and they brought their suit harder until many of the rebels were killed.a black head. A hand to hand fight ensued. San Carlos. and even his tobacco and other necessities were supplied him. Mangaldan. Here. They clinched again. these two leaders. now barrio Torac. The rebels were being pushed little by little to the east until they reached the barrio of Ymbo in San Carlos. It was purposely done to facilitate the capture of Palaris. "A fight to the death" at Dagupan The rebels on the other hand were busy fortifying their trenches in Pias. Palaris was still lurking in the forest of Ymbo. For was Valdez not a strong man? He was the Samson of the rebel forces. The onlookers were at a loss to explain what would happen next.

and the war of 1899 are still well known. paying very dearly for the cruelty he inflicted on his sister. Still a great many died from hunger as few of them dared to venture into the open to procure fresh food supply. many others dying from their wounds later. fell into a state of depression from which. upon receiving news of the battlefield results. Alerted by the missionaries. his brother Meddanang. three days later. was also ended. Their suffering. Many of them fell victims to snake bites and other poisonous and carnivorous animals. in the words of Ramon Diaz. comin on top of a smallpox epidemic. and then they began to administer a further mutilation of Palaris's corpse as if they were butchering a pig. With the death of Palaris. medicine man and prophet. Danger from animals was thereafter terminated. The second engagement left over a hundred rebels dead on the field. the Palaris Revolt of 1762-1765 ended. The only casualty on the government side was Onofre Liban. Lagutao promised a life in the mountains free from the oppressive tributes. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 12 .G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY giving his meals and daily needs. In Catopactopacan. Those who survived contented themselves in eating young guava leaves to stave off hunger. you pay tribute and you cannot even smoke without having to buy tobacco. with Baladdon. He was a victim of a treachery well planned." The failure of Lagutao to win over his brother prevented the spread of the uprising and enabled the Spaniards to deal it a quick end. This provoked her to report to the Spanish commandant. The end of the revolt Thus. repeats itself. While many preferred to hide in caves along the steep banks of the river. Lagutao had remained a pagan and. and 11 others died in the first battle. she instructed the soldiers to keep low and to hide behind bushes. Ymbo. and the tobacco monopoly. Pedro Bonardel. Lagutao ridiculed the refusal of Liban and other Christians to join the rebellion: "You are dying of the plague which God has inflicted on you for having abandoned our ancient customs. 300 of them armed with rifles. the son of the famous anitera and himself acknowledged as a shaman: "arrogating to himself the title of priest. But history. the hiding place of her brother. Simona watched her brother eat his meal for a time. his right leg at the Malabago (now in calasiao)." The elder brother of Onofre Libam. his left hand at the Caapangan Bridge (now Imbornalla). Don Mateo Cabal. Upon reaching the vicinity of Palaris's lair. commander of the Carig garrison. she Later raised the agreed signal of attack and the curtain for Palaris came. went also the end of the Palaris Revolt of 1762-1765. who. the gobernadorcillo of Angadanan. The Spanish commandant and his soldiers took the tip with great joy as they set on their journey to capture the rebel leader with Simona as their guide. he deceived and bewitched the people and the chiefs and Lagutao himself. Palaris began to eat his noonday meal as usual without the slightest fear of danger. 2nd Semester. both with the fear of the rebels and the Spanish forces. his left leg at the manat Bridge. The parish priest of Cagayan blamed the uprising on the machinations of Baladdon. others chose to hide in the hollows of big trees. his right hand at the San Juan Bridge. SY 2010 – 2011 Lagutao Revolt (1785) The ban on tobacco cultivation. There was no other alternative than this to end her sufferings. "paraded all over the principal streets accompanied by a band. The revolution of 1896. His head was hung at the south end of the Cava Bridge. The result was that Palaris beat her and kicked her mercilessly. The Pangasinenses tasted for the second time the bitter pill of war and the Spaniards burned their fingers again and learned a great lesson. assumed the leadership of the 1787 revolt. and Panoypoy many built dugouts under the ground to avoid being seen and being hit by a stray bullet or arrow. The people who fled to the mountains were thereby advised to return to their respective homes. church contributions. To his followers. Then she sneaked into the place where her brother's bows and arrows were hidden and destroyed all of them. They all threw their babies into the river to avoid detection in their hiding places when they cried. babies were killed by the hundreds under necessity. Lagutao. gave Christians in the Difun and Paniqui missions an additional reason for returning to the highlands and their ancient religion. gathered a force of 2300 men. In Mamerlao." Speeches were delivered. Taloy. It should be noted that these people suffered the greatest hardship when the revolt was still raging. behind big boulders and other dark places. and finally his heart at Taloy. he died. Others were devoured by crocodiles and wild boars. He died while he was eating without being able to defend himself. as others say. his son-in-law. and engaged the rebels on two successive days. Mutilation of Palaris's body The soldiers of the Spanish force brought the mutilated body of Palaris to the town of San Carlos where it was.

Siya naua. malayo sa amin ang kasakiman mo. ikao ang kabuhayan at katamisan. Ang ikapulo: Huwag mong itangi ang iyong ari. at nagtitika naman acong maglalathala nang dilang pagcadaya ko umaasa akong babambuhin ka rin. pinagpala naman ang kaban mong mapasok. Ang ikanim: Huag kang makiapid sa kanyang asaua..i –cruz mo man lamang at saka bago matapos ang pagpanaw mo sa amin ay iparinig mo sa amin ang iyong kalasing Santa Baria ina nang deretsos. ilingon mo sa aming ang cara. Ang ikapulo: Huag mong itangui ang iyong ari. Ang ikatlo: Manalangin ka sa Prayle Linggo man at piyesta. Pagsisisi Panginoon kong Fraile. Ang ikasiyam: Huag mong ipagkait ang iyong asaua.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 2nd Semester. Ang Mga Utos ng Prayle (Ang Sampung Utos ng Prayle) A. matunog na guinto kami ipanalangin mong huag magpatuloy sa aming ang manga banta nang Fraile. Ang isa: Sambahin mo ang Prayle lalo sa lahat. ang pangala'y tontogales ay tatlo.H. sumpain ang ngalan mo.. Ang ikapito: Huwag kang makinakaw. kahit ka masinungalingan. Ang ikapat: Isanla mo ang katauhan mo sa pagpapalibing sa ama't ina. ikaw nga ang dugo ko. Ang Aba Po Santa Baria Aba po Santa Bariang Hari. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 13 .. Itong sampong utos nang Fraile’I dalaua ang kinaoouian. ikaw ang pinagpaguran naming pinapanaw na tauong Anac ni Eva. Siya nawa. Ang ikalima: Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang libing. Siya naua. Dasalan at Tuksuhan – Marcelo H. Panginoon ko at kaauay ko na inihihibik kong lalo sa lahat. nagtitika akong matibay na matibay na dina muli-muling mabubuyo sa iyo: at lalayuan ko na at pangingilagan ang balanang makababacla nang loob ko sa pag-asa sa iyo. Sa makabagong pagbabaybay Ang mga utos nang Prayle ay sampu: Ang nauna: Sambahin mo ang Prayle na lalo sa lahat. alang-alang sa mahal na panyion at pangangalakal mo nang Cruz. at huwag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila. del Pilar ang mga sumusunod na sipi: Ang Tanda Ang tanda ang cara-e-cruz mo sa aming Panginoon naming Frayle sa manga ama namin. Santa Barya Ina nang Deretsos. B. Ang ikalaua: Huag kang mag papahamak manuba nang ngalang deretsos. ikaw nga ang ipinagbubuntonh hininga naming sa aming pagtangis dito sa bayang pinakahapishapis. Ang ikasiyam: Huwag mong ipagkait ang iyong asawa. ipanalangin mo kaming huwag anitan ngayon at kami ipapatay. macalilibat nang dating sakit nang manga bulsa ko. kitlin ang leeg mo dito sa lupa para nang sa langit. malakas at maalam. Dios na hindi totoo at labis nang pagkatuo gumaga at sumalakay sa akin: pinagsisihan kong masakit sa tanang loobang dilang pag-asa lo sa iyo. Ang ikalima: Huwag kang mamamatay kung wala pang salaping panlibing. Ay aba pinakahanaphanap naming para sa aming manga anak. Saulan mo kami ngayon nang aming kaning iyon inaraw-araw at patawanin mo kami sa iyong pag-ungal para nang pag papatawa mo kung kami nakukuwaltahan. Ang ikalaua: Huwag kang magpapahamak o manumba ng ngalang deretsos. Ang ikalawa: Ihain mo naman sa kaniya ang puri mo't kayamanan. kahit ka masinungalingan. Ang ikapat: Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibing sa ama’t ina. Ang ikatlo: Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta. sa pag-ulol sa akin. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Prayle At pagmanuhan mo …. Aba bunga nang aming pauis. Amen. inagao nang Fraile. Ang ikanim: Huwag kang makiapid sa kanyang asawa. Anh ikaualo: Huwag mo silang pagbibintangan. Itong sampong utos ng Prayle'y dalawa ang kinauuwian. Ang Amain Namin Amain naming sumasakumbento ka. Ang ikapito: Huag kang makinakaw. Del Pilar Mga sipi Nasa orihinal na pagbabaybay noong kapanahunan ni M. Ang mga kabuhungang asal. Sa orihinal na pagbabaybay Ang manga utos nang Fraile ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. sa ngalan nang cara-e-cruz at sa mga frayle nang Espiritu santo sya naua. SY 2010 – 2011 Ang Aba Ginoong Barya Aba ginoong Barya nakapupuno ka nang alkansya ang Fraile’I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala’t pina higit sa lahat. Anh ikaualo: Huag mo silang pagbibintangan.

La Solidaridad & La Liga Filipina In 1892. The rich members COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 14 . del Pilar were it most prominent members. His novels. On July 6. After two many years in the Marianas. ang pangala’i tontogales ay tatlo. they began to drift apart. Jose Rizal was secretly arrested. the Spaniards would implement the changes the Filipinos were seeking." which all criticized the abuses of Spanish friars in the Philippines. Some of his most popular writings included "Caiingat Cayo". treasurer. Because of his criticisms of the government and the friars. Noli Me Tangere and El Filibusterismo. which highly ridiculed the Spanish friars. all Filipino priest. Jose Rizal was recognized as the great novelist of the Propaganda Movement. The writings produced by the Propaganda Movement inspired Andres Bonifacio and other radicals to establish the Katipunan and set the Philippine Revolution in place. Ang ikalaua: Ihayin mo naman sa kaniya ang puri mo’t kayamanan." and "La Hija del Fraile. "Dasalan at Tocsohan. He wrote a poem entitled “Sa Aking mga Kababata” when he was only eight years old. The second group consisted of illustrados in the Philippines who had been sent to Europe for their education. Bonifacio Arevalo. secretary. but from this group arose another faction called the intelligentsia. was executed by the Spanish colonizers on charges of subversion. SY 2010 – 2011 avoid punishment for a crime. The charges against Fathers Gomez. Jose Rizal (full name: Jose Protacio Mercado Rizal y Alonzo) returned to the Philippines and proposed the establishment of a civic organization called “La Liga Filipina. secluded town in Zamboanga. However. Rizal made a lot of enemies. "Dasalan…" was parody of the prayer books used by the Church. The illustrados led the Filipinos’ quest for reforms. while "Ang Sampung Kautusan…" was a satirical take on the Ten Commandments. 1892 only three days after La Liga Filipina’s establishment. Because of their education and newly acquired wealth. the following were elected as its officers: Ambrosio Salvador.” On July 3. since the illustrados themselves were a result of the changes that the Spanish government had been slowly implementing. Fathers Mariano Gomez. Jose Burgos and Jocinto Zamora (Gomburza). clearly depicted the sufferings of the Filipinos and the rampant abuses committed by the friars in the colony. Goals of the Propaganda Movement La Liga Filipina Members of the Propaganda Movement were called propagandists or reformists. 1896. they proceeded to Madrid and Barcelona because they could no longer return to the Philippines. La Liga Filipina's membership was active in the beginning. La Liga Filipina aimed to: The Propaganda Movement never asked for Philippine independence because its members believed that once Spain realized the pitiful state of the country. Rizal functioned as its adviser. Jose Rizal. The third group was composed of Filipinos who had fled their country to ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Unite the whole country Protect and assist all members Fight violence and injustice Support education Study and implement reforms La Liga Filipina had no intention of rising up in arms against the government. "Caingat Cayo" was a pamphlet answering the criticisms received by Jose Rizal’s novel Noli Me Tangere. but the Spanish officials still felt threatened. Del Pilar was an excellent writer and speaker who put up the newspaper Diarion Tagalog in 1882. or simply because they could not stand Spanish atrocities any longer. a small. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Fraile At Pag Manuhan mo …. Recognition of human rights 2nd Semester. not all Filipinos living in Spain were members of the Propaganda Movement. The Propagandists The Filipinos in Europe were much more active in seeking reforms than those in Manila." and "Ang Sampung Kautusan ng mga Prayle". His favorite topic was the friars. He was the first Filipino become famous for his written works. 1892. Still. but later. president: Agustin dela Rosa. The illustrados did not succeeded in easing the sufferings of the Filipinos. 1872." "Esperanza. Graciano Lopez Jaena and Marcelo H. The death of Gomburza awakened strong feelings of anger and resentment among the Filipinos. which aimed to seek reforms and inform Spain of the abuses of its colonial government. They questioned Spanish authorities and demanded reforms. They worked inside and outside the Philippines. and Deodato Arellano. fiscal. The next day. Lopez Jaena was a brilliant orator who wrote such pieces as "Fray Botod. They could be divided into three groups: The first included Filipinos who had been exiled to the Marianas Islands in 1872 after being implicated in the Cavite Mutiny. He was executed at Bagumbayan (later renamed Luneta Park and now called Rizal Park) on December 30. Ang manga kabohongang asal. The intelligentsia also wanted reforms. The martyrdom of the three priests apparently helped to inspire the organization of the Propaganda Movement. Their objectives were to seek: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Recognition of the Philippines as a province of Spain Equal status for both Filipinos and Spaniards Philippine representation in the Spanish Cortes Secularization of Philippine parishes. The Death of Gomburza & The Propaganda Movement In February 17. Burgos and Zamora was their alleged complicity in the uprising of workers at the Cavite Naval Yard. Siya naua. but they were more systematic and used a peaceful means called the Propaganda Movement.. the group could not really push very hard for the reforms it wanted.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang isa: Sambahin mo ang Fraile lalo sa lahat. Governor General Eulogio Despujol ordered Rizal’s deportation to Dapitan. they felt more confident about voicing out popular grievances.

Binundok (Binondo ngayon). Siya nuon ay maalam nang bumasa at sumulat ng wikang sarili (Tagalog) at Castila. daang Nueva. which could explain why the mother country failed to heed the Filipino’s petitions. Lastly.” “Los Miserables” ni Victor Hugo. sa pook ng Meisik. Patuloy pa rin siya sa paggawa ng mga tungkod at pamaypay. 2nd Semester. cloth) na ipinagbibili rito sa atin. Upang siya ay mabuhay. Ang kanyang amá ay si Santiago Bonifacio. Siya ay tutuong mahilig sa pagbasa. railroad) sa daang Azcárraga (Claro M. tagáCaloocan na ang sagisag ay “Lakambini. at pagkaraan ng ilang panahon ay ginawa siyang kinatawan (agente) ng nabanggit na bahay-kalakal sa pag-bibili ng sahing (puno ng pili). Del Pilar managed the Soli until it stopped publication due to lack of funds. Procopio. sa Tondó. The Soli. as the reformists fondly called their official organ. employee) siya sa bahay-kalakal nina Fressell & Co. sampu ng kanyang mga kapatid. “El Judio Errante. SY 2010 – 2011 bahay na pawid sa puok sa harap ng himpilan ngayón ng tren (ferrocarril. Bukod sa kanyang hanap-buhay. were at the height of their power and displayed even more arrogance in flaunting their influence. Nguni’t ang lalong pinaka-mahalaga. on the other hand. Why the Propaganda Movement Failed The propaganda movement did not succeed in its pursuit of reforms. 1895. although they still failed to maintain a united front. Siya ay nagka-asawa. na isá sa mga masikhay (matalik. si Guillermo Osmeña. The friars. Manila. binatak ang sariling buto at siya ay naglako ng mga tungkod (bastones. at iba pa. Ang babae ay buhay pa (nuong 1922). The colonial government did not agree to any of its demands. Spain itself was undergoing a lot of internal problems all that time. “Las Ruinas de Palmira. naging kawani (personero. Recto avenue ngayon).” ang Biblia. namatay ang kanyang mga magulang at dahil dito. malapit) na kasama ni Andrés Bonifacio. they had to exercise caution in order to safeguard their wealth and other private interests. tailor). May mga gabing halos hindi nakakatulog sa pagbabasá. The first issue saw print was published on November 15. del Pilar took over in October 1889. no other strong and charismatic leader emerged from the group aside from Jose Rizal. apart from the lack of funds. Manila. They had neither the time nor the desire to listen to the voice of the people. si Bonifacio ay mahilig magsulat sa sariling wika at may magandang ayos ang kanyang sulat.” “Ang Pag-ibig sa Tinubuang Bayan. yantok. Mga taal na taga-Maynilà. came out once every two weeks.” Sila ay nagkaroon ng isáng anák na namatay (sa bulutong). Mga pahayag ukol sa paghihimagsik. na siyang inawit ng ating mga kawal nang sila ay nakipaglaban sa Castilà. Ang kanyang mga magulang ay mga taong dukha kaya siya naman ay isang taong mahirap. Many of the reformists showed a deep love for their country. Nagkaroon siya ng 4 kapatid. bukod sa tuntunin at mga aral ng Katipunan at ang “Katungkulan ng mga Anák ng Bayan” ay ang “Huling Paalam” ni Rizal. called La Solidaridad. sa bilang 450. sina Ciriaco. The Solidaridad’s first editor was Graciano Lopez Jaena. Because most of them belonged to the upper middle class. naputol ang kanyang pag-aaral. Nang lumipas ang ilang panahon. the Propaganda Movement put up its own newspaper. Ang 2 una at ang huli ay patay na. May mga sulat na naiwan si Bonifacio. Nang si Bonifacio’y nakapagsanay na sa pagsulat. Siya ay mahilig sa pagbasa ng mga aklat at ang kanyang kina-himalingang basahin ay ang mga aklat na nakapagturo ng kabayanihan. na kanyang isina-Tagalog sa gitna ng pagdagundong ng paghimagsik. walking sticks) at mga pamaypay na papel na ginagawa niya sa luob ng kanilang bahay.” (tula) at iba pa. Petrona at Troadio. Ang sahod niya ay mga 12 piso lamang sa isang buwan. nakatulong sa kabuhayan nilang magkakapatid ang paggawa ng mga tatak at paunawa sa mga kayo (tela. na inilako ng kanyang mga kapatid. La Solidaridad In order to help achieve its goals. asawa ng nasirang bayani. Ang Aklat ni Andres Bonifacio: Sino si Bonifacio? Si Andrés Bonifacio ay isáng tunay na Pilipino na ipinanganak noong ika-30 ng Noviembre 1863 sa isang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 15 . but the others seemed to have lost all hope that reforms could still be granted. tulad ng kasaysayan ng himagsikan sa Pransiya (French revolution). Maynilà. Ang naging kabiyak ng kanyang pusó ay pinalayawan ng Oriang (Gregoria de Jesus). Siya ay nag-aral sa paaralan ng isang guro. “Ang dapat mabatid ng mga Tagalog. Gayon din ang ginawang hanap-buhay ng kanyang mga kapatid. Personal differences and petty quarrels.. ang mga aklat ni Jose Rizal at ibá pa. siya ay pumasok na utusan sa bahay-kalakal ni Fleming. Dahil dito.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY wanted to continue supporting the Propaganda Movement. were also a hindrance to the movements success. Andres Bonifacio was one of those who believed that the only way to achieve meaningful change was through a bloody revolution. na ang hanap-buhay ay mananahi (sastré. si Teodoro Plata. Ang kanyang ina naman ay si Catalina de Castro. Marcelo H. Datapwa nang siya ay tumutuntong na sa ika-14 taon.

mayaman. sa bagay na itó. pag-isahín ang luob at kaisipán ng lahat ng Tagalog. sa pamagitan ng isang mahigpit na 2nd Semester.” Hindi tinatanggap ang mga taksil: “Kung ang hangad ng papasok dito ay tumalastás lamang ng mga lihim nitó. Itinanong sa akin kung kanino yaong mga unan at banig. na laán sa mga sukaban. lalong lalo na kung gugunitaín na hindi mangyayaring maiwasan at walang kusang pagkukulang na hindi aabutin ng kakilakilabot na parusa. at gawa ang tinitingnán. Ang sagisag niyá ay “Maypagasa” na “nangyari” bago siyá mamatay. gaya ng pagtangkilik sa mga naa-api at madaluhong ng pag-usig sa lahat ng kasamaan.” Ayaw sa mga mabunganga: “Dito ay gawa ang hinahanap.” Hindi ginhawa kundi hirap at mabigat na tungkulin: “Unawain din. sa bagay na itó ay aabutin ang maligalig na pamumuhay. Sinagot ko siyá ng hindi. Valentin Diaz. at tuparin nila nang maluwag sa kaluoban ang kanilang mga tutungkulin.” na siyang dagliang pamagat ng samahan. lahat dito ay magka-kapantáy at tunay na magka-kapatid. at ipagbili sa isang dakot na salapi. ipinatanto sa aking ako ay kanyang ipabibilanggo sa Fuerza de Santiago. Ang pakay ng “Katipunan” ay pagsama-samahin ang kaluoban ng mga Pilipino sa isang layunin: “Upang sa pagka-kaisang ito’y magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. “Bisaya” man. bukód pa ay masi-siyasat ng sinuman. at itinatag nila ang “Katipunan. at matuklasan ang tunay na landás ng katwiran at kaliwanagan.” COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 16 . kailanman ibigin. Sinagot ko siya ng oo. na sa ngayon ay isá sa mga unang lakás na maaasahan. Hindi maikikilos ang salaping ito kundi sa napag-kayarian ng karamihan. nuong ika-6 ng sumunod na buwan ng Julio. At nang lalong mapagtimbáng ng sariling isip at kabaitan. at ang bayan natin ay magsarili sa kanyang kapangyarihan. o ang kilalanin ang mga naririto. sinabi sa akin na ako raw ay may dalang mga proclama (mga pahayag) na kasama ng aking mga damit at ari-arian. kapiling ni Rizal.” sulat ni Rizal sa kanyang talaan.” Ang buhalhal (escandaloso.” na pinagka-utangan ng Bayang Pilipino ng kabayanihan sa pag-usig ng kanilang ikalalaya.” Ipagtangkilik ang kagalingan: “Ang lahát ng pinag-saysay ay dapat gunitain at mahinahong pagbulay-bulayin. sa makatuwid.” Si Rizal nga ay ibinilanggo. (Sa salitang “Tagalog”. katuturan ay lahat ng tumubo sa Sangkapuluang itó. isinagot kong sa aking kapatid. na ang mga katungkulang ginaganap ng lahat sa Katipunang itó ay lubhang mabibigát.” “Ang gawang lahat na laban sa kamahalan at kalinisan. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan” ay initayo nuong ika-7 ng Julio 1892. Mga Tuntunin ng Katipunan Dakila ang pakay ng Katipunan: “Sapagkat kailangan na lahat ng ibig pumasok sa Katipunan ay magkaruon ng lubós na pananalig at kaisipán sa mga layuning tinutungo at mga kaaralang pina-iiral.” Ang halaga ng “kuota” (bayad buwan-buwan): “Talastás din naman ng lahat ang pagkakailangan ng salapi. “Iloko. bilang 64. disorderly) na kaugalian: “Kapag karakang mapasok dito ang sinuman. sapagka’t siya ang nagtayo at nahalal na pangulo ng “Kataastaasan. at mga pahirap na ibinibigay ng naghaharing kalupitán. sa Binundok. ay “Tagalog” din. upang sa pagka-kaisáng ito ay magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. ayon sa sulat din niyá. Dahil dito. kalikuan at kasamaán. sa tuwing kapanahunan. Ang salaping itó’y ipinagbi-bigay-alam ng nag-iingat.” Una sa lahat ang pag-ibig sa bayan: “Dito ay isá sa mga kauna-unahang utos. “itinanong sa akin (ni general Despujol) kung ako’y nagpupumilit na magbalik sa Hongkong.” “Hindi kaila sa kangino pa mán ang mga nagbalang kapahamakán sa mga Tagalog na naka-isip nitong mga banál na kabagayan (at hindi man).” Ang ibig sabihin ng “matuklasan ang tunay na landas ng katwiran at kaliwanagan” ay iguho ang kapangyarihang maka-hari ng España na sumasakop sa Pilipinas. magbibigáy buhay sa lahát. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan. Ildefonso Laurel at si Deodato Arellano sa bahay ni Arellano.) “Alang-alang sa mga pagkukurong itó. ang nasirang Mariano Ponce. ang tunay na pag-ibig sa bayang tinubuan at lubós na pagdadamayan ng isa’t isá. at matuklasan ang tunay na landás ng Katwiran at Kaliwanagan. Nang malaman ito ni Andrés Bonifacio. tatalikdang pilit ang buhalhál na kaugalian at pai-ilalim sa kapangyarihan ng mga banál na utos ng Katipunan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Dinadakila ng Bayang Pilipino si Andrés Bonifacio at siya ay ipinalalagay na dakilang bayani. sapagka’t hindi magaganáp at hindi matitiis ng walang tunay na pag-ibig sa tinubuang lupa ang tunay na adhikaing ipagtangkilik ang Kagalingan. minarapat na ipakilala sa kanilá ang mga itó. sapagka’t dito. mangmang. kaya hindi dapat pumasok ang hindi makagawa. marunong. Katipunan: Ang Samahang Nagturo at Nag-akay sa Bayan sa Paghihimagsik Ang “Samahang Kataastaasan. Pinulong sina Ladislao Diwa. sa bahay ni Deodato Arellano sa daang Azcarraga. at karaka-rakang nilalapatan ng mabisang gamot. kami ay payapang naghihintay ng pagwawagi ng damdaming makabayan ngayon at sa hinaharáp. kahit magaling magsalita.” “Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunan ay lubós na dakila at mahalagá. Ang mga tunay na pangungusap ni Rizal sa nangyari sa kanyang itó ay gayari (ganito). piso sa pagpasok at sa buwan-buwan ay sikapat (¼). Pagkaraan ng mahigit sa isang linggó. kaya sa bagay na ito ay ipina-iilalim sa masigasig na pakiki-balita ang kabuhayan ng sinumang ibig maki-anib sa Katipunan. si Rizal ay ipinatawag ni general (Eulogio) Despujol na siyang pinaka-mataas na pinuno ng Castila dito sa atin nuon at siya ay ipiniit sa Fuerza de Santiago.” Pantay-pantay ang lahat: “Maralita. Kung ang hangad ng papasok dito na siya ay abuluyan ng ginhawa at malayaw na katahimikan ng katawan. Manila. bantaín lamang ay talastás na ng makapál na nakikiramdám sa kanyá. dito ay kinasu-suklaman. Makaraan ang ilang salitaan. Ganitó ang nangyari: Si Jose Rizal ay lumunsad sa Maynila ng ika26 ng Junio 1892. na inihayag ng kanyang matalik na kaibigan. nang bukas-makalawa. kinakailangan ang lubos na pagtupád sa mga pagbabayaran. “Nuong Miercoles. nag-alab ang kanyang luob. SY 2010 – 2011 panunumpa. huwag magpatuloy sapagka’t mabigát na mga katungkulan ang matatagpuan.” “Kapampangan” atbp. huwag magpatuloy. huwag silang magsisi.

at ka-bakahin (kalabanin) ang uma-api.” Ang tunay na kamahalan (valia. lalaki ay siyang patnugot ng asawa’t mga anák.kapag binigkás ang salitang “Anak. mangyayaring ang isa’y higitán sa dunong. ika-7 ng Julio 1892. green) ang kulay ng taklob-ulo.” Ang katungkulan ng lalaki sa babae: “Ang babae ay huwag tignáng isáng bagay na libangan lamang. At nuong sumunod na taon ng 1894. ang marunong magdamdám at marunong lumingap sa bayang tinubuan. kahit laking gubat at waláng nabatid kundi ang sariling wika. crisscross) na watawat at espada. worth) ng tao: “Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagka-hari. kundi damong makamandag. isá sa mga nagtatag ng Katipunan. lahat ng tao’y magkakapantay. Puti ang sintás at mga titik ng triángulo. nayon ng Santa Cruz. ang may magandang asal. sa ganda. ang patutunguhan ng inaakay ay kasamâan din. Pagkatapos ay siná Aguedo del Rosario. Francisco Carreon. Manila. may isáng pangu-ngusap. anák at kapatid. gawa’t pangungusap sa talagang Katuwiran.nguni’t hindi mahihigitán sa pagkatao. Calixto Santiago.” Ang tunay na kabanalan: “Ang tunay na kabanalan ay ang pagka-kawang gawa (charity).” Bago pa sumilang ang Liga at Katipunan.. Kung nasa pulong ang mga kasama sa baytang na itó. tahanan ni Valentin Diaz. nguni’t panahong nagdaan na’y di na muli pang magdaraan. Naghalal na rin nuong araw na iyon. napatatag na ang mga Balangay at Sangguniang Hukuman. 3 Pilipinong pari na ipinabitay ng pamahalaang Castila nuong ika-28 ng Febrero 1872 kahit hindi tunay ang paratang sa kanila. pagod at mga tiniis na kahirapan ay labis ng natumbasán.” Ang mga tao ay pantay-pantay: “Maitim man o maputi ang kulay ng balát. sa yaman. sandata o gulok ang taglay ng mga nagsidaló sa pulong ng baytang na itó. Nuong mga sumunod na buwan pagkatatag. karamihan ay “Mason. ang may hamak na kaluoban ay inuuna ang pagpi-pita sa sarili (kaysa) sa puri. na ang kahulugan ay “Anak ng Bayan. hindi ito nagpamalas ng pagsulong sapagka’t nais ni Bonifacio na huwág makapinsala sa pagpapalaganap ng “Liga Filipina” na itinatag in Rizal at mga litaw na kababayan (principales. Briccio Brigido Pantas. Nicomedes Carreon. at alalahanin ang ináng pinagbuhatan.” ang sagot ng tinatanong ay “ng Bayan. ang hindi napaá-api’t di nakiki-apíd.” Sila ay may mga hudyat na salita upang magka-kilala. salita’y panunumpa. prominent citizens). . ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik. gumagamit ng isáng itim na taklob sa ulo (capucha. pamangkin ng ngayon ay Pangulo ng Kataas-taasang Hukuman (presiding justice of the Supreme Court).” pina-ngatawanan na ang pagtatatag. Emilio Jacinto.” wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa. kundi isáng katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 17 . ang mga ginugol na buhay. Aurelio Tolentino. SY 2010 – 2011 magkakapatid ng ligayang walang katapusán.” Ang matalino ay mahinahon: “Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawa’t sasabihin. LL at B. José Turiano Santiago. kung ang umaakay ay tungo sa samâ. Ang mga hudyát o mahal na salita ay “Gom-Bur-Za. may dangal at puri.” “Ang hindi mo ibig na gawin sa asawa mo. wagás at tunay na mahál na tao. ang pag-ibig sa kapwa at ang isukat ang bawa’t kilos. may sinag at sa dakong baba. Nang nakilala ni Bonifacio na nawalan ng kabuluhan ang pagsisikap-bagay sa “Liga. Alejandro Santiago. Lunti (verde. Nuong unang itatag ang Katipunan. Burgos at Zamora.” Ang may kaluobang dakila: “Ang may mataas na kaluoban ay inuuna ang puri sa pagpi-pita (kaysa) sa sarili. na kalihim ng Katipunan. ay huwag mong gawin sa asawa.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang Mga Aral ng Katipunan BUKOD sa Palatuntunan. May suot na sintás na luntian. wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha. na para-parang dukha tulad niya.” Dapat magkaroon ng isang pangungusap: “Sa taong may hiya. Sumunod si Miguel Araulio.” katuturan ay Gomez. Mariano Carreon at iba pa. Ang unang tinanggap ay si Restituto Javier sa isang bahay sa daang Salinas (ngayon ay Elcano) sa Tondo.” Kailan nagiging kabaitan ang gawang magaling: “Ang gawang magaling na nagbubuhat sa pagpi-pita (pag-ibig) sa sarili. sa isáng bahay sa daang Oroquieta. wala sa pagka-pari na “kahalili ng Diyos.” Revolver. nakakabit ang magkasabát (ekis. sa dulo ay may isang medalla na may isang K sa gitna.” Ang amá ay siyang pina-parisan ng mga anak: “Sa daang matinik ng kabuhayan.. at hindi sa talagang nasang gumawa ng kagalingan. at nag-iwi sa iyóng kasanggulan. Itinatag din ang 3 Baytang ng Katipunan: 1. Ang pinaka-batikan sa lahat ay si Emilio Jacinto. at marunong ipaglihim ang dapat ipaglihim.” Ang katumbas ng buhay na ginugol: “Paglaganap ng mga aral na itó at maningning na sumikat ang araw ng mahal na Kalayaan dito sa kaabâ-abâng Sangkapuluan. “Katipunan” ang pamagat ng unang baytang. hindi muna ipinagpatuloy ng mga nanga-ngatawan ang pagpapalaganap. ang kahulugan ay pag-asa. Guillermo Masangkay. Ang dapat nating asalin sa kabuhayan: “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isáng malaki at banál na kadahilanan (cause) ay kahoy na walang lilim.” Ang panahon ay ginto: “Huwag mong sasayangin ang panahon. ng mga kinatawan (diputados. “Kawal” naman ang pamagat ng ika-2 baytang. gamitan mo ng buong pag-pitagan (respect) ang kanyáng kahinaan. hood) na may isáng triángulo na kinalagyan ng mga titik na Z. 2.” Ang 3 Baytang ng Katipunan Ang Unang ‘Katipuneros’ Ang nagpalaganap sa Katipunan ay si Andrés Bonifacio at ang kanyang mga tapat at masisikhay na kasama. at sabugan ng matamis niyang liwanag ang nagkaisáng magkalahi’t 2nd Semester. representatives). may mga sariling aral ang Katipunan. may itinatag pang ibang kapisanan sina Bonifacio. anák at kapatid ng iba. ay hindi kabaitan.” Dapat sumapiling sa ina-api: “Ipagtanggól mo ang ina-api.

Ang mga frayle ay siyang mahigpit na kalaban ng ikata-talino at ikabi-bihasa ng Pilipino (Tagalog sa sulat ng Katipunan). Pahiwatig ng mga magka-kasapi ang itinatagop ang kanang kamay (puño. kahit lisya (lihis) sa matuwid. SY 2010 – 2011 May isáng papel na kinasusulatan ng mga sumusunod na tanong: “Anó ang kalagayan nitóng Katagalugan nuong unang panahon?” (Sa salitang Katagalugan ay kasama na ang Kabisayaan. ng ginagawa ng “Masonería. sinuman ang ibig sumapi. Burgos at Zamora. umurong ka. pagsunod sa kanilang mga bilin laban sa bayan. ay maipaghihiganti.’ ang ‘Balangay’ at ang ‘Sangguniang Hukuman’ MAY isang paraan nagka-kilalanan ang mga magkakasama sa Katipunan. Ang ‘Hasik. Kung gapós . Pulang taklob-ulo na may lunting paikit (liston verde. Ang mga lupang malalawak na inangkin ng mga convento mula sa ating mga ninuno ay masasaulî sa bayan. Pag madami-dami na ang mga sang-ayon. hindi na nila mauulol at sa ganuon ay hindi nilá mahuhuthot ang ating kayamanan. ang pintuan ng May-kapangyarihan at Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan ay bubuksan dahil sa iyó.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 3. may sariling titik o sulat. ay pawang kabalbalan ang itinuro sa mga Pilipino. saka lamang itinatayo ang Balangay.) Ang kasagutan. At pagtanggi na bigyan ang mga Pilipino ng kalayaan sa pamamayan. na ano pa’t.itinitiklop ang mga daliri maliban sa hintuturo at kalingkingan na nakatuwid. killers) ay maibubulid (maibabagsak) sa bangin ng kamatayan. Hindi tayo tinuruan ng tunay na Karunungan sa buhay sapagka’t kung tayo ay natuto. ng buhay at ng pangangalakal. ìkaw ay makatutuloy. right fist) sa dibdib sa tapat ng puso. Ano pa’t lahat na ng karaingan sa panlupig. ang mga Pilipinong naninirahan sa mga baybayin ay may pagka-alam na sa maayos na kabuhayan at pamamayan.” Bawa’t kasapi ay may mahigpit na tungkuling maghikayat ng bagong makakasama. lumalasap tayo ng kalayaan at kasarinlan. “Anó ang kalagayan sa ngayon?” Ang mga frayle. Datapwa. pagtingin sa Pilipino na parang iba sa pagka-tao kaysa mga Castila na ginawa ng mga frayle. “Anó ang magiging kalagayan sa darating na panahon?” Ang madlang kasamaang binanggit sa mga naunang tanong ay malulunasan. Pinamagatang “Bayani” ang ika-3 baytang. blindfolded) at ipina-pasok sa isáng silid na madilim ang kulay ng mga panig (muros. Ang “kapatid” na “mabalasik” o matapang ay siyáng nagsasabi sa sinusubukan na lubhang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 18 . Sa kahuli-hulihan ay idinadaing din ang malabis na pagkiling ng pamahalaang Castila sa mga frayle. 2nd Semester. national leadership). Ang mga mamamaslang (asesinos. tiyaga. Sa katunayan. Pagkatapos. sa pakinabang ng mga frayle at convento. Ang nagsibuo sa Katipunan sa bawa’t bayan ay mga Balangay at Sangguniang Hukuman na siyáng kapangyarihang nag-aayos at humahatol sa mga sigalot at alitan ng “magkakapatid” sa luob ng Katipunan. kailanman. walls) at bahagya nang nailawan. paniwala sa mga sumbong ng mga yaon.noong panahon ng Castila. pinamunuan ng isáng lupon na may mga tungkuling katulad ng sa Kataastaasang Lupon. Ang mga Balangay ay naka-pailalim sa Kataas-taasang Panguluhan na pang-sangkapuluan (liderazgo supremo. ay humigit kumulang na ganito: Nang unang dumating dito sa atin ang mga Castila nuong ika-16 ng Marso 1521.” “Kung ang pag-usisa ang nagdalá sa iyó dito. kung ang mga kasapi ay may pag-asa.” “Kung di ka marunong pumigil ng iyong masasamang hilig. mga kasagwaan. ang nagpupunla ng binhi). inaalis ang piring. Sa mga dinding ng silid ay may mga nasusulat na ganitó: “Kung may lakás at tapang. ay siyang saysay sa ika-2 tanong. Ang pagtanggap ng pakikisapi ay katulad. at sa pananagutan niya iniha-harap sa “Balangay” ang kanyang nahikayat. sina Gomez. nakipag-unawaan na tayo sa pangangalakal sa mga karatig bayan sa Asia. Ang mga kababayang pari. Nuon nga.” Ang 3 Tanong Sa Katipunan Pagsuri sa nais sumapi SA ibabaw ng isáng dulang (mesita. At ang kalayaan at kasarinlan ng Bayang Pilipino ay matatamo sa hinaharap. Lagda Ng Sariling Dugo HINDI pa rin tinatanggap kung makasagot na nang gayon sa mga katanungan. Maalam na tayong magsuot ng mga damit na sutla. Tayo ay may sariling sampalataya o religion. tapang at pagka-kaisa sa pagsunod sa mga aral at pasyá ng Katipunan. Ang mga kasapi sa ikat-3 baytang na ito lamang ang nakatalos ng mga tunay na adhikain ng Katipunan. “Rizal” ang hudyat na salita. Kailokohan at lahat na ng kaPilipinuhan. panggahasa. bilang pagtutol sa walang katwirang pagbilanggó sa kanya. skull). tayong mga Pilipino ay may kalayaan na sa pamamayan. Ang “Hasik” na ito ang inut-inot na naghikayat upang may sumapi sa Katipunan. umurong ka. Sisimulang lamang ang pagtanggap kung napatunayan na siya ay may tapat na luob. bago gawin ito ay sinusuri muna nang mabuti ang ugali. pagkukuro. green ribbon) ang isinusuot ng mga kasapi. little table) ay may isáng bungo (calavera. at sa paggawa ng ikalulusog ng dunong. Ang mga “Hasik” ay hindi na ipinagpatuloy nuong malapit na ang panahon ng tangkang paghimagsik sapagka’t ang mga taong bayan ay halos nagunahan. isáng revolver at isáng gulok. sower. may mga cañon. na kung tawagin ay mga “kahalili ng Diyos” daw. bagaman at hindi lubós. iginagapos nang abot-siko ang sinumang hulihin kahít sa anong kasalanan . Sa pagtanggap. binubuo ng 3 tao na parang tungko (tripod). kalagayan at kabuhayan ng isasapi. ayaw nila na tayo ay matuto ng wikang Castila. na sila ay mapabilang sa Katipunan. Ang itinuro sa atin ng mga frayle ay ang maling sampalataya na nakilala sa pagdaraos ng sunud-sunod na pistá na kina-hulugan ng ating salapi at kayamanan. Baka di kabagáng ng mga tao sa Katipunan. ang ginagawa sa bagong kasapi ay pini-piringan (vendados. Ang paraan ng pagkuha ng mga kasapi ay nagtatayo sa bawa’t puok ng isáng wari ay lupon na kung tawagin ay “Hasik” (sembrador.

. hindi ito lumaganap... ang hanap-buhay _________..... ang N ay LL... 3. kundi pipiliin muna bago hikayatin.... itinatag nuong ika-7 ng Julio 1892.. Sa bagay na ito ay aking ipinamamanhik nang buong pitagan...N..... aral at gawain ng Katipunan na. V.... Ang kauna-unahan ay ang kabaguhan ng layunin at paraan ng samahan....... Naghirap Mabuhay Ang Katipunan HINDI lahat ng Pilipino ay tumanggap sa mga tuntunin. Nagsisi-asa sila na sa pamamagitan ng Liga. 2nd Semester........ Sa bagay na itó. LL O ... 6. 8.... C P .... Ang titik na A ay ginawang Z..... Ika ___ ng buwan ng _______ ng taong 189__. sa pagtatanggol ng kanyang banal na kasarinlan. Ang Kasulatan Sa Panunumpa K’ K’ K’ N’ M’ A’ N’ B’ Balangay................ K R ....... Ako ay si ___________________________...... sukdulang ikalagot ng hininga.... Kung hindi nagpakita ng takot ang sinusubukan. J M ......... 13.. Tagalog ang wikang ginamit ng mga kasapi sa Katipunan nguni’t ang kahulugan ng ilang titik ng alfabeto ng Castila ay iniba sa kanilang pagsulat ng mga kasulatan. 15..... sa maraming dahilan............. taong tubò sa bayan ng __________... ang C at Q ay ginawang K.. sa mga “kapatid” na nagtipon upang siya ay tanggapin.. Sa katunayan nitó....... 14.. G H ......... 7.. talagang nagsusunog ng mga papel upang maramdaman ng sinusubukan ang init ng ningas.. 5.... na gugugulin ang lahat na maigugugol at lahat ng minamahal ko sa buhay.......... P Q . Sa buong taon na sumunod... 20........ may piring uli.. 4.. K LL .. at sa harap ng isang kagalang-galang na kapulungan nitong Katipunan. maitatala ang kanyang ninanasâ sa kasunód nito: Sa Balangay.... ang kalagayan ________ at nananahanan sa ____ daan ng ___________... 11...... N K ... ang O ay C at ang U ay X.... T U . gaya ng sinabi na....... 18.... 1893....... hanggang sa abuting magdiwang. ang L at LL ay J.... V N . ganitó ang Abakadá ng Katipunan kung itutulad sa alfabeto ng wikang Castila. 17... May kahirapang ilaganap sa balana. 16... Sa maliwanag na ulat. Alfabeto ng Castila 1.... makukuha ng bayang Pilipino “sa loob ng kapayapaan” ang pagsugpo sa masasama at hidwang pamamalakad dito sa atin ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. Q G .... D E .... COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 19 . Sa aking pagkakabatid ng kagalingan ng mga nilalayon at mga aral.. ang I ay N..... Abakada ng Katipunan A ........ K D . ninanais ng luob ko ang maki-anib dito....... isinusumpa ko ring lubos na tutupad at susunod sa kanyang Patnugutan at mga Kautusan.. X W .... si Bonifacio na rin ang kusang nagpauntol-untol sa pamanhik ng mga kababayang nagsibuo nuón ng Liga Filipina...... aalisin na ang piring niya at palalagdain sa kasulatan ng panunumpang (nakalathala sa susunod) na ang pinakatinta ay dugo na kinukuha ng isáng patalim sa kanyang kaliwang bisig..... na inilalathala ng Katipunan ng mga A. 2. ang M ay V....... B C ...... may kaya at may pinag-aralan. upang huwag masayang ang kanyang buhay.... Tangi rito...... J.. at sa pagsasalita ng gayon..... SY 2010 – 2011 Y .... Kung ang sumasapi ay nagpumilit pa rin sa pag-anib sa Katipunan. aking itinala ang aking pangalan ng tunay na dugong tumatakás sa aking mga ugat sa pahayag na itó... 10.... R S .. gayon din sa paglagdá ng kanilang mga sagisag.... Minsan ay bigyan ng gulok at iutos na tagain ang kalaban na pumapaslang sa mga kalahi. Ika ___ araw ng buwan ng ________ ng taong 189__... 12.. H I .. Na-iyan ang sabihin na saklolohan ang kapatid na nakulong ng apoy....... na lahat halos ay mga Pilipinong litaw (principales).. Aking ipinahahayag na sa kadahilanan ng pagkapasok ko sa K’ K’ K’ ng mga A’ N’ B’ ay naghandog akó ng isáng mahalagang panunumpa sa ngalan ng Bayang tinubuan........ Y Ang Kasulatan Sa Pagsapi Kung lahát ng itó ay matarok na ng nag-iibig pumasok at inaakala niyáng matutupád ang mga tútungkulin.... Ang F..... S T ......... Nakabayad na ng ukol sa pagpasok........... Ipinaala-ala na siya ay maaaring umurong kung walang taglay na tapang... na marapating tanggapin at mabilang na isa sa mga anak ng Katipunan: at tuloy nangangakong tutupad at pai-ilalim sa mga aral at mga Kautusang sinusunod dito.... X at Z ng alfabeto ng Castila ay itinakwil sapagka’t hindi kailangan.. Ang tapang at kabuoan ng kanyang luob ay sinusubok sa ilang paraan........B. ang katandaan ko ay ___ taon.......G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dakila ang hakbang na yaon sa kanyang buhay............. 9........ W 21.. 19.. saka lamang siyá ihaharap............. ____________________ Ang Taga-ingat ng Yaman... Z B .. hukuman ng ____________.... Tinaglay ko ang pamagat na _________________......

? Kung si Napoleon ay naging Napoleon. isáng tuka” sapagka’t upang maging Masón. Subali’t ang kapatiran ng mga Masón ay kasalungat ni Bonifacio ukol sa paraan na kailangang gamitin upang mag-hari dito sa Pilipinas ang Katwiran at Kalayaan. at masugpo ang kalupitan at kasamaang inasal sa Pilipino ng mga frayle at ng pamahalaang Castila. sandata at salapi na kailangan sa paghimagsik na gagawin ng Katipunan. sabay ang sabi. Regidor. Pagkatapos na marinig ng amá ng Katipunan ang mga katwiran. bago isipin ang ibáng paraan. . ang “Masoneria” ay ibig makuha ang katubusan sa luob ng kapayapaan. puro kayo wikang Castila. isá sa mga binaril ng mga Castila. sa pagpa-palaganap ng magagandá at makataong simulain. Dahil dito. nakikilalang ang adhikang katubusan ng Pilipinas ay ibig niyang makamtan sa pamamagitan muna ng karunungan at kadakilaang asal ng kanyang mga kalahi. tula at sulat. Nang malaman ni Bonifacio na ayaw ni Rizal sa paghimagsik. Mindanao. kinuha ang kanyang sambalilo. sukat nang mataho (alam) na ang mga Masón ay mga may kaya at ang Katipunan ay mga tao na hindi natatanggap sa “Masoneria. itong ating mga .” Kailangang sabihin na sa luob ng “Masoneria. sinabi ni Luna. yayamang nakita na rin lamang na ang mga nagha-hari nuon dito sa atin . Datapwa. sinabi ni Roxas na ayaw niyang makinig sa mga kabalbalan at kaululan. na ang kabuhayan ay “isang kahig.” Ang Katipunan naman. isa sa mga pangunahing kailangan ay ikaw ay may sapat na kinikita upang buhayin ang iyong asawa at mga anak. at may kaunting halagang nalalabis na isasagot sa mga pangangailangan ng kapatiran at mai-ambag sa sinumang “kapatid” na nasa kagipitan. Sa makatuwid. Ilan sa kasamahan ni Bonifacio sa Katipunan ay mga kamukha niyang Masón din. samantalang ang nais at hangad ng Katipunan ay ang paghimagsik. at.” Nang ilahad naman ni Bonifacio ang hinahangad ng Katipunan kay Francisco Roxas.. nagsadya si Bonifacio sa bahay ng nasirang Antonio Luna upang ipatalastás ang gagawing paghimagsik ng Katipunan. Bagkús ang itinugón sa ginawa ng mga Masón. ang mga Masón at ang kanilang mga logia (lodges) ay paraparang nagsikilos upang sugpuin ang paglago ng Katipunan at ang mabalasik na pagpalaganap ni Andrés Bonifacio. hindi tinatanggap ang mga manggagawang hamak.ay hindi nakuha sa samo. ay may talino pa. Kapwa nagka-isá sa hangad na pagtubós sa Bayang Pilipino datapwa. Siya ay segundo vigilante sa Logia Taliba.” ayon sa kanilang palatuntunan. kaya lahat ay nagtaglay ng isang layunin: Maputol lahat ng kaapihan.ang pamahalaang Castila at mga frayle . sinabi niya: “At saang aklat nabasa ni Rizal na bago maghimagsik ay kailangang magkaroon muna ng sandata at salapi?” Kalaban ba ni Rizal at ng mga Masón si Bonifacio at ang Katipunan? Malayo. Kinabukasan. Cortez at ibá’t ibá pa. 2nd Semester. pakiusap at pangatwiran. na binaril ng mga Castila.siná Rizal. upang ipatalastás sa kanyá ang nais ng Katipunan na maghimagsik nang mawasak ang kapangyarihan ng España dito sa Pilipinas. kundi bagkús kasalungat pa. Sa kanyang mga aklat. Si Bonifacio man ay nagíng kasapi. Sapagka’t nuon. Nang lumalaganap na ang Katipunan. at gayundin sa ilang kuro ng adhikain. Pagkatapos na mapakinggan ang mga pangungusap ni Bonifacio. bukod sa lahat ng iya’y may salapi. kundi sapagka’t kailanman ang mga Masón ay “ayaw ipaghiganti sa pagbubuhos ng dugo ang mga kaapihang tinatamó. kailangan muna ang mga baril. ipinatapon sa malalayong bayan at pinagdusa sa mga bilangguan. Isáng araw. kundi bató rin. Ang Katipunan ay humuwad sa “Masoneria” ng paraan sa pagtanggap ng kasapi. Pio Valenzuela (ang tanging kasapi sa Katipunan na may título) na makipanayam kay Rizal sa pinagtapunan dito sa Dapitan.” mga anak-pawis.ay ipalagay silang “kaaway ng España at ng Dios. kay Bonifacio at sa Katipunan SI Bonifacio ay Masón din. ang mga COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 20 . ang mga Masón at ang mga mayamang Pilipino ay hindi kaayon ng Katipunan. ipinatawag si Bonifacio ng mga pinuno ng kanyang logia at hinikayat na itigil ang Katipunan sa kawalan ng mga baril. Si Rizal ay hindi rin sang-ayon sa paghimagsik ng Katipunan. kahit walang nagawang kasalanan. mga dukha at maralita. “Anó ang ating ilalaban. Kaya naman isá sa mga aral ng Katipunan ay hawig sa “ang hindi mo ibig na gawin sa iyo ay huwág mong gawin sa iyong kapwa. sandata at salapi upang magtagumpay. . Paniwala nila na bago simulan ang isang napakalaking gawain katulad ng paghimagsik.” At marami sa kanilá at sa mga kabig nila ang ipinabilanggo. hindi umimik kaunti man.” Isang araw naman. Del Pilar. Isang araw ng Mayo 1896. dali-daling lumulan sa bapor si Valenzuela at umuwi sa Maynila bagaman at may tangkang manatili pa ng mga ilang araw duón. na kung mapipilan ay lalong kasawian ng bayang Pilipino. Si Rizal at marami sa mga Masón ay mga taong may taglay na kakayahan sa isip. na ang Venerable ay si Luis Encino Villareal.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ganitó ang pang-unang layon ng Liga Filipina nuong itinatag nina Rizal at mga kapatid niyang masón. mayayaman at mahihirap na Pilipino ay para-parang inaapi at pinahihirapan ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. Ang pagbuhos ng dugo sa ikasu-sugpo ng mga pag-api ay talagang salungat sa mga aral ng “Masoneria” sa mga kasapi.. Nagkaka-ibá nga lamang sila sa paraang ginamit sa ikapagta-tagumpay ng kanilang layon. Lopez Jaena. sinugo ni Bonifacio si Dr. Si Rizal ay sumalungat sa ganyang nais. “Diyan na kayó. cañon. SY 2010 – 2011 Ang ginawa ni Rizal. ang ibig ay “ngipin sa ngipin” at ayaw gantihin ng tinapay ang bató. at ng mga Mason. ay sapagka’t bukod sa siya’y may pusong matapang. hindi sa dahilang sila ay kampi sa pamahalaang Castila at sa mga frayle.

Kailangan ang kaunting paliwanag. Maynila. mga kawani: Pantaleon Torres. Sa ganito pina-alaala sa mga kapatid ang kaabahan ng katayuan ng lupang-sarili. Anuman ang mangyaring pagtutol ng mga Pilipino sa mga kahidwaang inaasal ng mga nakasakop sa atin sa mga panahong yaon. inilathala nuong ika-1 ng Enero 1896. halimbawa. Tangi sa rito ang mga sulat at limbag na ginawa nina Bonifacio. Sa pamamagitan ng kanyang kapatid. Bukod dito. ay hindi na nagtitigilan sa pag-iisip at kara-karaka ay ginagampanan sabay sa salitang “Bahala na!” Ito ay nakita natin na siyang nagligtás sa bayang Pilipino nuong mga panahong yaón. bagkús nagka-sigla lalo sina Bonficacio sa pagtatag ng mga balangay at sanggunían ng Katipunan. Tutuó. hinikayat sa Katipunan ang 2 na nagka-luob naman ng halagang 400 piso. Silá. Kalihim (secretary). Taga-usig (auditor. Bagong-Silang. dito sa atin at saan pa man. Pio Valenzuela. manggagawa. Nahalal sa Kataas-taasang Panguluhan ng Katipunan ang mga sumusunod: Kataas-taasang Pangulo (supremo). Sa kanila rin galing ang salaping ibinili ng mga titik sa palimbagan ni Isabelo de los Reyes. Buong taon ng 1895 at unang mga buwan ng taóng sumunod. Sinabi na natin na ang mga Masón ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. ang masasabing nagturo sa mga Pilipino ng pagbigkis ng kaluoban upang humarap at makipaglaban. Emilio Jacinto. Kabuhayan. Ang mga kalupitan at paghamak na rin sa mga Pilipino ng mga nakasakop sa atin nuon ang nagpasiglá sa mga taong bayan upang sumapi sa Katipunan. sina Francisco Castillo at Camilo Iban. At ang “Liga Filipina” naman ay walang kinalaman sa dalawa. sa mga makapangyarihang lumulupig sa lahi. Ganito nakamit ang salaping ibinili sa palimbagan. Ang Mga Unang Pinuno Ng Katipunan SA HALIP na umurong sa harap ng pagsalungat ni Rizal at ng iba pa sa paghimagsik. Ang mga manggagawa. sulok-sulok at bahay-bahay. talagang inis na at tigib na tigib ang pusong matiisin ng mga Pilipino sa madlang kaapihang ginawa sa kanila ng mga maykapangyarihan nuon. kaapihan at kabusabusan. ang mga Masón. at nag-unahan sa pagsapí. maging malaya at COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 21 .G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dukha. Di-Magpapatantan. Bawa’t isá ay may kani-kaniyang uri. Isang araw. tuntunin at adhikain. Ang mga pangalang taglay ay yaong mga pangalan o bagay na may kinalaman sa ating lahi at sa kalayaang ninasà. sina Gomez. kapag niyakap ang isang gawain at nalamang kailangang gawin sa ikasusunod ng isang dakilang layunin. Silanganan. Isang libo ang mga sipi (copies) ng unang limbag at 2. 1896. sa luob ng kapayapaan. José Trinidad. Andrés Bonifacio. Ito ang ibinili ng palimbagan ni Antonio Salazar. 2nd Semester. Pagtibayin. Katotohanan. At iyan ding mga salitang iyan ang nagligtas sa ibang mga bayan sa kuko ng mga manlulupig na hari at maharlikáng umiinís sa mga anak-pawis at dukha. Hermenegildo Reyes. Hindi kabilang ang mga babae sa Katipunan subali’t ilan sa kanila. kapatid ni Bonifacio na galing sa Australia. “na ang aming bayan ay maging karapat-dapat. na ipina-baril din ng mga Castila. ay para-parang nagsiluha kung sila ay pinaliwanagan ng mga adhikain at aral ng Katipunan. DiTutugutan. na ipinabitay ng pamahalaang Castila sa sulsol ng mga frayle. may kasamang 2 makabayang taga-Kapis (Capiz ang tawag ngayon). Ang mga balangay at sanggunian ay napatatag na sa maraming puok ng Maynila at mga bayang karatig. at ang mga ito ang pinagdadadakip at pinarurusahan. Kung anó ang laki ng kaayawan sa paghihimagsik ng mga Pilipinong litaw at may kaya. Taga-ingat-yaman (treaurer). at naghatíd sa atin sa tagumpay. Ang 2 ay tumama sa loteria ng ilang libong piso.000 ang ika-2.” ang hiling sa España ng mga Masón. nagdaos ng mga lihim na lamayan patungkol sa 3 Pilipinong pari. na ipinunô sa mga titik ng palimbagan. Alam na natin na ibá ang “Masoneria” sa Katipunan. fiscal). isang Masón na may-ari ng Bazar del Cisne. Naito ang ilan: Dapitan (bayang pinagtapunan kay Rizal). na walang lagda.mga pagpulong nang lihim sa puok-puok. dumating si Troadio. Pinanginginigan at iba’t iba pa. mga maralita na mga hamak na taong bayan. Natatag ang Pamunuan ng Katipunan sa pulong ng mga kinatawan ng mga balangay nuong Enero 1. siya namang higpit ng pagyakap ng mga maralita sa layunin ng Katipunan. Walang salapi ang Katipunan at sahol sa mga kagamitan subalit lumaganap pa rin. ay ginawang taga-ingat-yaman sa Balangay Maluningning na natatag sa nayon ng San Nicolas. si Bonifacio ay talagang may sapat na talino sa paglikha ng mga paraan na sukat makahikayat sa tao. lalung-lalo na ang asa-asawa ng mga kasapi. Balbino Florentino at Aguedo del Rosario. ang mga taga-bukid at ang mga dukha. Sahol: Ang Katipunan ng Bayang Maralita Ilang paraan ang ginamit sa pagpapalaganap ng Katipunan . Ano pa’t ang mga pag-usig kina Rizal at mga kasamahan. Laong-Laan at Dimas-Alang (mga lagda ni Rizal sa kanyang mga isinulat sa mga pahayagan). Kailangan. Francisco Carreon. Ang mga kasapi sa “Masoneria” ang nagpakilala sa pamahalaan sa España ng mga masasamang palakad na pina-iral dito. Jacinto at iba pa. SY 2010 – 2011 Nagkaroon din ang Katipunan ng sariling palimbagan at duon inilathala ang 2 bilang lamang ng pahayagang Tagalog na pinamagatang Kalayaan. sa mga Masón ibinintang. siyang ikinalugmok ng bayan sa karukhaan. kanyang naitatag sa buong Maynila at mga lalawigang karatig ang maraming sanga o balangay. Ipinasya niyá. Katagalugan. Si Perfecta Simeon. Tuwing ika-28 ng Febrero. ay siyang lagi nang ipinagunita upang mag-alab ang luob ng mga kasapi. ay nabigyan ng magagaang na tungkulin. Burgos at Zamora. Subali’t hindi maikakait na ang “Masoneria” at ang mga kasapi ay nagsabog sa mga kalahi ng mga kurong dakila ukol sa ikatutubós. na para-parang labag sa matuwid. na buklatin ang kasaysayang batbat ng hirap ng Pilipinas. Ang Pag-usig Sa Mga ‘Mason’ INUSIG ng mga Castila at frayle ang mga Masón dahil sa Katipunan. “Ibig namin. 1896. tuwing magpulong ang mga balangay. Vicente Molina.

marami sa mga Masón na nuong una ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. SY 2010 – 2011 pagbintang sa mga logia na walang nilalayon kundi ang paghiwalay ng Pilipinas sa España. Makati. Napansin din ng mga frayle na ang pasok ng salapi sa simbahan ay umunti sanhi sa kagawan ng mga Masón na nagturo sa bayan. Si Bonifacio at ang ilan niyang matatalik na kawani ay madalas lumabas sa mga bundok na nakapaligid sa Maynila at pinag-aralan ang tumpak na paraan sa pagsalakay. Ang bunga ng lahat ng ito ay ang pagsiyasat sa bahaybahay ng mga Masón. siyang pinaka-puno ng kilusan ng mga Masón. ang mga candela. napagtibay din at bilang saksi ng pinagkasunduan. Ang masikhay na pag-usig sa mga Masón ay nagsimula nuong 1892 at sumidhi nuong naitatag na ang Katipunan at si Bonifacio ay walang humpay na nagpalaganap sa kanyang samahan. Alam ng pamahalaang Castila at ng mga frayle na si Bonifacio ay Masón subalit hindi alam na ang layunin at mga ipinunla ng Katipunan ay huwad sa “Masoneria”. tanda na hindi na sila babalik sa kani-kanilang bahay. Sila na naman ang hinuli. sa pinuno ng Castila sa Maynila. ang mga bula (catechismo). naipatapon na sa Dapitan si Rizal na. At naparusahan na ang mga inaakalang may kinalaman. pinahirapan at ibinilanggo. lalong lalo na sa mga lalawigang Tagalog. si Luengo. Sa wakás. 3 Ulit Na-visto Ang Himagsikan NAHULI ang mga kasapi sa Katipunan nuong ika-13 ng Agosto 1896 sa San Piro. ang tunay na kalayaan ng mamamayan sa harap ng mga mapag-imbot na nabuhay sa pagsugpu sa karapatan ng bayan.” Ang mga hiling na iyan ay hindi lamang nakilala ng mga taong bayan kundi naramdaman nila sa sarili. natuklasan ni Mariano Gil. Simula pa nuong itinatag ang Katipunan. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 22 . ang mga pinunong Castila ay para-parang nagsumikap sa 2nd Semester.” Dahil dito. Ang mga convento ay nagsikilos. si Agustin Fernandez. San Felipe Nery. muli na naman silang inusig. Datapwa. scapular). . lahat ng kilos nina Bonifacio at mga kasamahan ay sa mga Masón ibinabagsak. ang mga novena. gayon din ang ilan sa mga naglilingkod sa bahay ng mga pinuno at sa mga convento. Hindi nagtagal ang katahimikan. nakahikayat na ng ilang kababayang naglilingkod sa mga kawanihan ng pamahalaang Castila. Nuong mga araw na yaon. ang tumulong na tuloy sa pagpalaganap ng Katipunan. ay sa mga Masón na naman ibinintang. na sa kanyang panuorin ay tumanglaw ang maningning na araw ng katarungan at kabihasnan. at iba pang Masón na nagtanggol sa kalayaan at lagi nang sinanggal ang kaapihang tinitiis ng Pilipinas. muling nagsikilos ang mga Masón at binuhay uli ang kanilang pagpu-pulong tungo sa ikagagaling ng sariling bayan. lalo na ng mga “cura” sapagka’t sa bayan-bayang pinamugaran ng isang logia (lodge) ng mga Masón. Kaya ang mga kalaban ng kalayaan ng bayan ay natahimik. Palibhasa. ang “cura” at ang mga Castila ay hindi lubhang nakapa-mayani sa kanilang mga masamang gawa sapagka’t nahadlangan sila ng pagkakaisa ng mga taong bayan sa pagtutol.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY maginhawa. niyong ika-17 ng Agosto 1896. Umabot sa kaalaman ni Bonifacio ang mga ibinalita. Nguni’t bago pa nangyari ito. Nuong 1895. ay hindi lamang hindi nagpa-sinungaling sa gayong akala kundi bagkus pinagtibay pa. Pandakan. dinilig ang kanilang ginhawa ng luha ng bayang nagdaralita. sa nasa niyang magkasama-sama ang lahat sa lilim ng kanyang watawat. natigil ang pag-usig sa mga Masón. at ibinalita na may natuklasan siyang inihahandang paghimagsik laban sa pamahalaan. lalo na siná Rizal. Ambrosio Salvador. nuong ika-19 lamang ng Agosto. Mariano Apacible at marami pang mga taganas na Masón. ang pagbilanggo. Ibig namin na maghari ang pagpa-pantay-pantay. Mga ‘Mason’ Kumampi na sa Katipunan NUONG 1893 at mga unang buwan ng 1894.sinimulan nuong ika-8 ng umaga at natapos nuong nagtatakipsilim na. Mainit at mahigpit ang kanilang pagtatalo. ang mga istampá. May mga ayaw munang gawin ang paghimagsik sa kawalan ng mga sandata at baril na ilalaban. nguni’t marami ang may ibig at ayaw nang umuwi sa kani-kanilang bahay. Ito ay nalaman ng pamahalaang Castila. Kaya. si Manuel Sityar. inihanda na ng Katipunan ang paghihimagsik. iwanan ang patay sa luob ng simbahan at huwag magbayad ng anuman. Marikina at Montalban. bagáman at mga Masón daw. Marcelo del Pilar. sa ganang mga Castila at frayle. nang usigin ang mga kagaya nina Doroteo Cortes. pinulong ang lahat ng mga pangulo sa mga balangay at mga kasapi sa puok ng Kankong. Ang amá ng Katipunan naman. Lopez Jaena. ang mga tiktik ng Katipunan sa luob ng pamahalaan ay nagdadala na ng mga balitang kailangan ni Bonifacio. Kalookan. ang teñente ng guardia civil. Pagkatapos ay nagpangkat-pangkat na. Ang mga Masón nuong ang lumagay na tagapag-taguyod ng kalayaan ng bayan. nang sa gayon ay tumibay sa pakikibaka hanggang sa matamó ang kasarinlan ng Pilipinas. sumumpa sa sarili nilang dugo na inilagda sa kasulatan. at sila ang pinagpitagan ng maraming kababayan. Ibinabalita rin niya na may ilang libo ang maghihimagsik. cura sa simbahan ng Tundo. na kinalakal ng convento. Ang mga pagsumikap ng mga Masón ang nagmulat sa bayan sa kanyang aping kalagayan. Ang mga sanga raw ay nasa San Juan del Monte. Itinuro rin naman nila na huwag bilhin ang mga kalmen (carmen. ang mga kuwintas. at ang mga magagawang kuta ng kawal ng Katipunan sa paghamok. Jose Basa. Ang kilusan ng paghimagsik na nuon ay pinalaganap na ng Katipunan sa mga taong bayan. lahat ay nagsidukot ng kani-kanilang cedula personal at pinagpupunit. nang nalaman niyang natuklasan na ang Katipunan ng may kapangyarihan. pagpatapon sa malalayong bayan sa mga magiting na kasapi ng “Masoneria. Pinagtibay pa na salakayin ang Maynila nuong ika-30 ng buwang iyon ng Agosto. alinsunod sa sulat ng cura duon. Dahil naman dito. Sa harap ng mga nangyayaring yaon. ay sumulat na sa mga pinuno niya sa Maynila nuong ika-5 ng Julio 1896 din. Kaya. ang mga kasulatan ng Katipunan dahil sa sumbong ni Teodoro Patiño. Nakuha pati ang batong pinaglimbagan ng recibo sa pagawaan ng pahayagang Diario de Manila.

Ministro de Gracia y Justicia (pamahala sa katarungan). SY 2010 – 2011 “Sa inyong lahat ipinatutungkol ang pahayag na ito. Kunwa ay naglinis. ang mga lalaking lumakad sa mga lansangan sa Maynila at sa mga bayang ka. Ang hudyat upang magkakilala ang “magkakapatid” ay ang salitang “Balangay” na dapat sagutin ng “Marikit. ang nais na yaon nina Bonifacio ay hindi nangyari at sa gayo’y napilitan silang magkasya na sa sarisarili nilang pamamatnugot sa Katipunan. kahit na hindi sa kinukudlitan sa pagkuha ng dugo na inilagda sa kasulatan ng panunumpa ng mga kasapi sa Katipunan. at iniutos na bantayang mahigpit ang mga mamamayan. kaya’t kinakailangang sabay-sabay na kumilos ang mga bayanbayan at sabay-sabay na salakayin ang Maynila. Silverio Baltazar (capitan sa kabayanan ng Kalookan). ay puputok ang paghihimagsik na pinagkasunduan natin. maliban na nga lamang kung may sakit na dinaramdam o ang katawa’y maysala. at gayon din ang mga Pilipinong napapatangi sa dunong at sa kabuhayan. gaya ng silong ng mga kuta (muralla) sa luob ng Maynilà (Intramuros). ay ibinilanggo. Marikina. Kapampangan. sa Fuerza de Santiago at sa ibá pang piitan. Ang pamahalaang iyan ang namatnugot ng paghimagsik datapwa iilan lamang ang mga tinunton. sa dahilang ito’y mangyaring ipatanto ninyó sa lahát ng mga kapatid na sa araw ng Sabado. Secretario General (punong kalihim). nag-utos siya katulong ang kanyang mga kagawad. 2 o 3 baril na naagaw sa mga sundalo ng pamahalaang Castila. Nagpatuloy sa ganito nguni’t itinatag na ni Bonifacio ang kanyang pamahalaan sa Pasong Tamo. Pinagdadakip ng pamahalaang Castila ang lahat ng kilalang Masón o mga kamag-anak at kaibigan nila at kinulong sa Bilibid. kasapi at mga kapatid: 2nd Semester. ika-29 ng kasalukuyan. nayon ng Hagdangbató. Briccio Pantas. Ganitó: Presidente. Emilio Jacinto at ibang kasamahan na siya ay itanan. Kinabukasan nga ng gabi. Bulakan. kanyang sinulat at pinadala sa mga kina-ukulan ang sumusunod na pahayag: “Mga maginoong namiminuno. ay isá isáng nililisan ng manggas ng baro ng mga guardia civil at veterana at kung may nakitang piklat na gurlis (munting sugat). kaya nuong ika-23 ng buwang iyon. yaong lubhang kinailangan sa mga unang pagkilos. Si Bonifacio at ang Katipunan ang masasabing may kagagawan. May mga ilan na ibinilanggo dahil nagkasugat o tinubuan kaya ng galis sa bisig. Kagagawan ni Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 23 . na ipalagay na puok ng digmaan ang mga lalawigang Maynila. Enrique Pacheco. na. lahat ng mga manggagawa sa mga pagawaan. Si Jacinto ay nagsuot marinero at nagsadya sa lancha Caridad na nilulan ni Rizal palunsad sa bapor España. Ministro de Guerra (pamahala sa digmaan). Dahil sa pagtanggi nito. Binuo ang Pamahalaang Pambansa Tinangkang ‘itanan’ si Rizal NANG si Rizal ay dumating sa Maynila noong ika-5 ng Agosto 1896 galing sa Dapitan na pinagtapunan sa kanya. nagkaroon na ng mahigpit na labanan sa Balintawak. Kalookan. Nang ika-30 ng buwang ito. Totoong kinakailangan na sa lalong madaling panahon ay putlin natin ang walang pangalang panglulupig na ginagawa sa mga anak ng bayan. Laguna. Roxas. dahil sa pagkatuklas ng cura sa Tundo. Zamora. si Mariano Gil. Kami’y nahahanda.z Ang pamahalaan ng Katipunan ay hindi na sa samahang ito lamang kundi binigyan na ng uring pambansa. Nueva Ecija. Batangan at Kabite. sa San Juan del Monte at sa iba pang puok. Andrés Bonifacio. kataas-taasang puno ng Castila dito sa Pilipinas. Teodoro Plata. Bayaan ninyo’t nalalaman ko ang aking gagawin. Emilio Jacinto. nangyari ang unang labanan ng mga iyon sa kawal ng Katipunan sa Balintawak.” Bundok ng Kalayaan. Tarlak. Nakasama silang pinahirapan at pinabaril sa Bagumbayan (Luneta) at sa luob ng mga bilangguan. at sila’y pag-uusigin alinsunod sa palatuntunang ating pinag-iiral. Aguedo del Rosario. at pagkatapos sa bundok ng Balara. (ika-29 ng Agosto 1896) nagkaroon ng labanan sa buong paligid ng Maynila. Ministro de Hacienda (pamahala sa yaman-bayan).” Hangad ni Bonifacio na maging pangulong pandangal si Rizal at siya ay gawing sanggunian (consultant) bagaman at hindi nila ka-ayon. “Kung kayo po’y ibibilanggo ay ililigtás namin kayo. Ang mga mayayamang katulad ng mga Yangko (ama). Ang inilalaban ng mga kasapi sa Katipunan ay ilang itak. Ang sino pa mang humadlang sa banal na adhikaing itó ng bayan ay ipinalalagay na taksil at kalaban. Nasupil nila at naagawan ng ilang baril ang mga himpilan ng guardia civil. “Salamat. at Tesorero General (punong ingat-yaman). Bautista at iba’t ibá pa ay pinaghuhuli at piniit sa bilangguan. sumagot niya. Daniel Tria Tirona.Tagalugan. Si Bonifacio ay nagpakita ng hindi karaniwang katapangan at gayon din ang kanyang mga kasamahan. Hindi lamang hindi kasapi ang mga mayaman at mga marunong na Pilipino kundi salungat pa sa Katipunan subalit dinakip din. tinulisang bukawe (isang uri ng kawayan) at palasan (makapal na yantok). Ang mga kasapi sa Katipunan ay pinagdadakip din at pinahirapan sa luob ng bilangguan. Pinasiya nila na ang pahiwatig ng pagsalakay sa Maynila ay hihip ng mga tambuli mula sa mga bundok na kinaruruonan ng mga kawal. sa isang pagkakataon ay ibinulong (ni Jacinto) sa ating bayani. Huwag ninyong gawin iyan sa akin. at pinabaril pa ang ilan. Sinimulan na ang paghuli at pagpahirap sa mga napagbintangan.” Nuong ika-27 ng Agosto 1896. mga revolver na kinuha ng Katipuneros sa maestranza (arsenal). Ministro de Estado (pamahala sa bayan). lumipat si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa purok ng Balakbak. Kaya nuon din ay ipinasiya ni general (Ramon) Blanco. na ngayo’y nagtitiis ng mabibigat na parusa at paghihirap sa mga bilangguan. Sa isang kamalig. tinangka nina Bonifacio.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang mga sundalo at guardia civil ay nagsiyasat sa palipaligid ng labas ng Maynila. Ministro de Gobernacion (pamahala sa patnugutang bayan). Mula duon. ika-28 ng Agosto 1896 Andres Bonifacio Sumiklab ang Himagsikan! LAHAT ng nakabatid ay sumunod sa pahayag.” Palibhasa’y umasa si Rizal sa kalinisan ng kanyang budhi sa matapat na pakisama niya sa pamahalaan nuon. Nalaman na ang paraang ginawâ sa pagsapi.

ang ilan ay nagsi-suko nang naririto na sa Maynila ang hukbó ng Amerkano. ang hukbong Pilipino naman ay siyang sumakop sa mga bayan-bayan at nakipaglabanan pa sa hukbó ng mga Castila duon sa ilang kabayanan na nasa kamay pa ng mga ito. inisin sa mga bartolina na magha-maghapong nakatayo. ilubog sa balon at maka-sandali ay hanguin. ihinayag sa Kawit ang pamahalaang sarili (self-government) ng Sangkapuluang Pilipinas. Modesto Sarmiento at Ramon Peralta. Sampalok. nang nairaos na ang pulong na nagpasiya ng pagsalakay sa Maynila. Pahirap Sa Katipuneros. at ang ilan sa mga binaril sa Kabite ay sina Victoriano Luciano. ang ibig ni Bonifacio ay magkahalu-halo na ang balat sa tinalupan. idinaos sa simbahan ng Barasoain. Nuong unang araw ng Mayo 1898. sa Mindanao. Sa kanilá isinuko ang lungsod na ito ng mga may kapangyarihang Castila nuong araw ding yaon. Sa luok ng Maynila namalagi ang mga sasakyang dagat na nagwagi hanggang ika-13 ng Agosto 1898 nang nilusob ng hukbong Amerkano ang Maynila. Moises Salvador. Francisco Tañedo at Procopio Hilario sa Tarlak. pinagtibay ng Kapulungang ang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 24 . Hindi hinayag ni Bonifacio sa lahat ng mga kasapi ang ginawa niyang paghuwad sa mga lagda nguni’t talagang ipinabasa sa mga kasapi sa Katipunan at nang sa gayon ay lalong lumakas ang luob ng kanyang mga alagad. Pako at Ermita. Numeriano Adriano. siya ay umisip ng isang paraan na ang mga ito ay mapadamay sa pag-usig sa mga taga-Katipunan. nahinto ang labanan na inulit uli nuong Mayo ng taong sumunod. itinatag ang Pamahalaang Himagsikang (revolutionary government) Pilipino. Dapat ding sabihin na narito na ang mga Amerkano sa Maynila. Katunayan nito. Villareal. Ang mga kawal nga nito ay nakarating at nagsihimpil hanggang sa mga nayon ng Maynila. nang nagbalik si (Emilio) Aguinaldo buhat sa Hongkong. Ang hukbo ng Estados Unidos ay nasa Maynila at (kabayanan ng) Kabite. palakarin sa munggo. dumating sa Pilipinas ang mga Amerkano. sa Batangan. Mamerto Natividad at Marcos Ventus sa Nueva Ecija. Maximo Inocencio. nakikipaglaban pa ang kawal ng himagsikan sa ilang kabayanan na hindi pa nahuhulog sa kamay ng mga Pilipino. 2nd Semester. ay nagturó nang nagturó sa ilang litaw na tao. na napipilan at napalubog matapos ng ilang sandali lamang. Teodorico Lagonera. paluin ng palasan (makapal na yantok) nang patihaya. Ang Mga Binitay ANG mga parusang iginawad sa mga hinuli ay mahaba at may kahirapang isa-isahin ngunit ang karaniwan ay huwag pakainin ng magha-maghapon. Sa katapustapusan. Nuong ika-29 ng sumunod na Noviembre. Eugenio Silvestre. Sa katunayan. sa higpit ng mga parusa. Ang mga Masón na binaril sa Maynila ay sina Jose Rizal. Kaya. 1898. Siya ang pinaka-Dictador. 1898). Jose Dizon at Antonio Zalazar. Maximo Gregorio. Ika-2: Higit sa una. sa ikabuti ng lahat. Domingo Cecilio. Ramon Padilla. nang sa gayon ay lalong lumagablab ang apoy ng paghihimagsik. SY 2010 – 2011 Feliciano Cabuco. Susog dito. ang mga Masón na binaril o pinatay (marami ang namatay sa hirap ng mga parusa) ay sina Rosalio Silos. itinanghal niya ang kasarinlan (independence) ng Pilipinas. Santa Mesa. Marami at hindi maaaring isiwalat kung sinu-sino ang mga pinagbabaril.Hanggang Pumasok ang mga Americano NAGTAGAL ang panahon ng paghimagsik mula nuong ika-29 ng Agosto 1896 hanggang nuong pumasok sa Maynila ang hukbo ng mga Amerkano nuong ika-13 ng Agosto 1898. inutos ni Bonifacio kina Jacinto at Guillermo Masangkay na isabog sa ilang pook ng Maynila ang mga kasulatan na sadyang inihanda ni Bonifacio at ng mga alagad niya. Ang Pangulo ay si Aguinaldo. hindi ng Katipunan kundi ng hukbo ng Pamahalaang Pilipinong Naghihimagsik (Philippine revolutionary government). sa dahilan nuong ika-24 ng Mayo 1898. Faustino Villaruel. Quintin Tinio. Hugo Perez. Ang Katapusan Ng Katipunan Nag-dictador Si Aguinaldo ANO ang ginawa ng hukbo ng Katipunan nuong pumasok ang mga Amerkano? Dapat munang sabihin na hindi na hukbo ng Katipunan ang máitatawag sa mga kawal na naghimagsik. paluin sa talampakan. ibitin ng patiwarik at biglang ibagsak. duruin ng aspile ang kukó. bagaman nang lagdaan ang Pacto de Biakna-Bato nuong ika-4 ng Agosto 1897. Sa mga kasapi sa Katipunan ay hindi na kailangan sabihin pa nguni’t ang mga unang ipinabaril ng pamahalaang Castila sa Luneta noong ika-4 ng Septiembre 1896. Sa mga lalawigan naman. sa ika-5:30 ng hapon. Jose Lallana. Una: Upang lalong masugatan ang puso ng mga taong bayan kapag nakitang pati ng mga mayaman at mga litaw na kababayan ay pinipiit at pinagbabaril. Cervantes. kasabay halos ng hukbong Amerkano na nagsipasok nuong ika-13 ng Agosto 1898. Severino Lapidario at Alfonso Ocampo. Ciriaco Sarile. Ano pa at sa kanyang pagka-tunay na maghihimagsik. Bagaman at hindi tutuo. nang nagbalik sa Kabite si Emilio Aguinaldo galing sa Hongkong (ika-15 ng Mayo. gaya ng Gagalangin. at iba’t iba pa. Nuong ika-12 ng Junio 1898. Lauro Dimayuga. na nagpakilalang ang mga nakalagda ay may kinalaman at kasapi sa Katipunan. Leon Hernandez sa Kamarines. ilan sa mga nahuli.. at ang mga kasulatang yaon ay gawa-gawa lamang at hinuwad ang lagda ng ilang mga litaw na mayaman at marunong na Pilipino nang sa gayon ay mapasubo sila sa ginampanang paghimagsik ng bayang maralita. . ay siná Sancho Valenzuela. Nuong ika-15 ng Septiembre 1898. sa hirap ng mga pasakit. ay barilin. Pantaleon Belmonte. Malolos. Luis E. bagaman at ilan sa mga isinigaw ay gawa-gawa lamang. Domingo Franco. Eugenio Cabezas.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY NANG malaman ni Bonifacio na ang mga mayaman at mga litaw na Pilipino ay ayaw sa paghimagsik. ang unang Kapulungang Bayan (Malolos congress) na binubuo ng 85 kinatawan ng mga lalawigan ng Sangkapuluang Pilipinas. Nagbubukang liwayway ng nagsipasok sa luok ng Maynila ang mga sasakyang-dagat na pangdima ng Estados Unidos at kapag karaka’y nilusob ang mga sasakyang dagat na pandigma ng mga Castilà..

na ang mga liham ay unang tinanggap ni Epifanio delos Santos (sa kanya ipinangalan ang EDSA. pinagkasunduan ng España at Estados Unidos ang paghinto ng kanilang digmaan. Procopio Bonifacio. Pangulo ng hukbo.” (Maaaring huwad ang mga sulat ni Bonifacio kay Jacinto. ang mga pinuno ng Paghihimagsik na nasa sa Kabite. Imus. na ginawa sa Naik nuong ika-16 ng Abril. nagpakita ng hinanakit at puot si Bonifacio.” Dito umanó. Nuong gabi ng ika-4 ng Febrero 1899. Si Aguinaldo ay nadakip nuong ika-23 ng Marso 1901. Nagkaroon ng mga kasulatan ng pagtutol sa halalang binanggit sa una. kapatid ni Kapitang Emilio. Nuong 1896. sa Samar. nagkaroon ng mga hinanakitan sa luob ang isa’t isa. sina Bonifacio. Nakapasok na ang hukbó ng mga Castila sa maraming kabayanan ng Kabite mula nuong napatay ang bayaning si (Edilberto) Evangelista sa Sapote nuong ika-17 ng Febrero 1897. Ang pamahalaang Pilipino ay tumutol. Pamatnugot ng Digma. nagdaos ng isang pulong sa casahacienda sa Tejeros ang mga nagsisi-buo ng 2 pangkat upang itatag ang isang Pamahalaang Tagapamatnugot ng 2nd Semester. Sa dahilang hindi nagkakaisa nuong mga unang buwan ng 1897. may 2 pangkat sa lalawigan ng Kabite na nagsipamatnugot sa paghimagsik duon.” na pinangunguluhan naman ni Mariano Alvarez. Emiliano Riego de Dios. ukol sa mga kaparaanan ng kanilang ginagampanan. isa sa mgapinuno ng hukbong Pilipino ang ibig bumagtas sa tulay ng San Juan del Monte. Kaya ang pangkat ng “Magdalo” ay umurong sa San Francisco de Malabon at umanib sa pangkat ng “Magdiwang. Ang nangulo ay si Andrés Bonifacio na rin. Ang ‘Magdiwang’ at ang ‘Magdalo’ MAHABANG salaysayin. na ipakilala sa mga Pilipino ang kapangyarihan ng Estados Unidos. kaiba ang copias ng mga liham ni Ambeth Ocampo sa mga pinagbatayan ni Teodoro Agoncillo sa kanyang aklat. at si (Miguel) Malvar. Madison. “Revolt of the Masses. nuong ika12 ng Marso 1897. Bago idaos ang halalan ng mga magsisi-buo ng pamahalaan. “Magdalo” ang pamagat ng isa na pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo. Artemio Ricarte.” At upang magkaroon ng pagkakaisa sa pamamatnugot ng paghihimagsik doon. Ayon kay Hector Santos nuong July 13. “Inventing a Hero” ni Glenn Anthony May. si Jose P. Artemio Ricarte at Severino de las Alas. sa Batangan (Batangas ang tawag ngayon). Silang. pinuno ng hukbong Amerkano sa Pilipinas. At nuong ika-21 ng Enero 1899. pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos nuong ika-6 ng Febrero 1899. 1996. si Malvar nuong sumunod na Junio. Bakood. Si Lukban ay sumuko nuong Febrero 1902. Perez Dasmariñas. 1997 sa www. at si Bonifacio ay Director del Interior. Lahat ng katwiran ng isang bayang natutong maghimagsik ay ginamit. Ang isang pangkat naman ay pinamagatang “Magdiwang. iniutos ng Pangulo (William) Mckinley ng Estados Unidos kay general (Elwell) Otis. Pangulo. Pio del Pilar. sa tungkuling hahawakan. na nagsimula nuong Abril 1898. ipinatalastas ni Bonifacio na anuman ang kalabasan ay kanyang igagalang. Mariano Trias. Ika-2 pangulo.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Panguluhang-batas (Constitution) na iiral sa Pilipinas. Ang kinalabasan ng halalan ay itó: Emilio Aguinaldo. hanggang napipilan ng lakas ng malaki at mayamang Estados Unidos ang kamuraan at kahinaan ng Republica Filipina.” Pahayag ni Hector Santos sa pagsuri niya sa aklat. May mga tutol na nilagdaan nina Andrés Bonifacio. ang isá naman ay nuong ika-24 ng buwan ding iyon sa Limbon. gayon man ay pag-aralan natin ang ilang bagay ukol sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. nguni’t siya ay binaril ng isang sundalong Amerkano na nakabantay duon.” sapagkat ang tao na kanyang ipinalalagay ay “lalong may kaya kaysa napahalal.” na siya namang pinagbatayan ni Reynaldo Ileto ng kanyang “Pasyon and Revolution. Dito nagsimula ang pakikibaka ng hukbong Amerkano laban sa hukbong Pilipino. Ang nasasakupan ay ang mga kabayanan ng Kawit. ayaw kilalaninang kapangyarihan at kara-karaka ay inihanda ang mga kawal sa pakibaka. ipinagkaluob ng España sa Estados Unidos ang Sangkapuluang Pilipinas. inihayag at pina-iral ang Panguluhang-batas at tuloy itinanghal ang República Filipina sa simbahan ng Barasoain. Aguinaldo at iba pa. Mariano Trias. hindi matiyak kung alam niyang huwad ang mga liham) at “dinoktor” ng kanyang anak. ay lumaban pa at nagsi-suko na lamang. Nabihag Si Aguinaldo Namayani sa Pilipinas ang hukbo ng Estados Unidos.bibingka. Ano pa at sa ika-2 sulat ay sinasabing siya ay may hinala na sina Aguinaldo at ang mga kapangkat nito ay ibig “isuko ang buong Revolucion. Nuong ika-20 ng Deciembre 1898. Sina general (Vicente) Lukban. kasama ang kanilang mga kawal. Sa nilagdaan kasunduan.htm.com/phg/books/bonifacio. Si Bonifacio ay hindi tumutol sa kinalabasan ng halalan ngunit si Daniel Tirona ay tumutol sa pakakahalal kay Bonifacio at ipinalagay na “dapat ihalal si José del Rosario sa tungkulin na pinaglagyan kay Bonifacio. nuong talagang supil na supil na ng kalaban at wala nang makain. Ang hinanakitang yaon ay isinaysay ni Bonifacio na rin sa 2 niyang sulat kay Emilio Jacinto. nagtagal ng ilang taon.) Ang Pagpatay Kay Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 25 . Nuong ika-4 ng Enero 1899. bago ibinigay kay Agoncillo. Santos. at ang nauukol naman sa dito ay ang iba pang mga kabayanan sa lalawigan. SY 2010 – 2011 Paghihimagsik. Mendez Nuñez at Amadeo.

” Makalipas araw. sa kanyang isinulat ukol kay Bonifacio. siná Bonifacio at mga kapatid ay hindi kaayon nina Aguinaldo at mga kapangkat nitó at ang gayo’y pinagmulan ng samaan ng loob ng isá’t isá.” Sila’y napasakop sa kapatawaran (indulto) o kumampí sa mga Castila. si Bonifacio ay humiwalay sa Pamahalaang yaon. na mga alipuris ni “Kapitang Emilio. ang samaan ng loob na yaon.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY “ISANG balitang nakasusuka. ay maaring buuin ang mga pangyayaring yaon ukol sa pagkamatay niya. “ay walang matatagpuang bahagya mang katwiran na sukat magpagaan sa inasal na yaon ni Aguinaldo (kay Bonifacio). ay para-parang nagsi-sumpa ng kanikanilang tungkol. 1897) bagkús pa ngang nagpakita ng katalinuhan at kakayahang hindî karaniwan sa kanyang pagtatag ng Katipunan. ang sanhi ng pagkakapatay (kay Bonifacio). bagama’t nagpakilala ng isáng malinis na kaugalian. “Kung aalagatain na si Ginuong Aguinaldo na nahalal na pinuno. Zulueta. Aguinaldo. sampu ng mga pinunong sakop ng Pamahalaang yaon.. samantalang si Bonifacio ay pinagalinlanganan. sa ganang atin.” ang wika ni Mabini. isáng araw bago napasok ng hukbong Castilà ang Maragundong. “ay dî maipalalagay na may mababang kakayahan at dunong sa sino man sa mga nahalal sa pulong na yaon. Datapwâ. naapula rin ang tutulan. Dinala sila sa Naik at pagkatapos sa Maragundong. ay siyang kauna-unahang dapat managot sa dî paggalang at pagsunod sa Pangulo ng Katipunan na kanyang kinasasapian. Si Andrés Bonifacio.. (nuong ika-12 ng Marso. at mga saksi ay sina Agapito Bonzon at Pedro Sison. dahil lamang sa siya’y hindi tagá-Kabite. Sa Bundok Buntis sila inihantong. Isang “Hukuman ng Digma” ang itinatag upang ang magkapatid ay mahatulan sa ibinubuhat na kasalanang umano silang dalawa ay nagtatayo ng isang lakas na isasalungat sa Paghihimagsik at nagsi-iwas sa Pamahalaan ng Paghihimagsik.si Bonifacio at ng 2 niyang kapatid. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 26 . Santos Nocon. ang “Dakilang Lumpo. Ang tinurang mga puno ay sina: Daniel Tirona. at ang isa’t isa sa mga nahalal. Ang iba pang nagsi-buó ay siná Clemente J. MALAKING pagdaramdam ang naghari sa lahat nang nabalitaan ang naging wakás ng buhay ng Amá ng Katípunan. pati ng isa pa niyang kapatid. ang magkapatid ay binaril sa Bundok Buntis nuong ika-10 ng Mayo 1897. ang paghihinanakit na ito ni Bonifacio ay dî niya ipinakilala sa ano mang marahas na pagtutol. Datapwa. Nagkaka-salungat at nagka-kaibá. upáng duon sila mamalagi.” ay kasalungat. May mga ibá pang balita ukol sa nangyaring iyan kay Bonifacio. Sila ay hinabol ng mga kawal ni Aguinaldo.” Triunfo de la ambición personal’ Sa pag-alaalang baká hindî namin naisalin sa wikàng sarili ang tunay na kahulugan ng mga pangungusap ni Mabini. ay wari’y nagpapakilala ng pagsang-ayon sa kuròng yaon ni Zulueta. sipiin nating buông-buô ang kanyang sulat sa wikàng Castilà: “La critica no encuentra justificación ni siquiera atenuante para esta conducta del Sr. ay nilisan ang Kabite at pumatungo sa mga bundok ng San Mateo. ay binaril sanhi sa mga kadahilanang nabanggit na. Ang naging hatol ng hukuman ay ipadala silang magkapatid sa puok ng Luok. José Cailles. na pinagkunan ng ilang mahalagang salaysay ng munting aklat na ito. Subali’t si (Apolinario) Mabini. iyan. sa ganitó:  Na. kung gugunitain na ang pagkakasundo nilá ay siyang tumpak na lunas sa mahigpit at maselang katayùan ng Paghimagsik. Teniente general. Wika nitó sa kanyang talàang ukol sa Paghihimagsik: “Sinuman ang sumuri. at ang iba pang mga tagá-Tansá at pati ng “cura” roon. Si José Clemente Zulueta ang siyang umanó nagsabi. “Lahat ng mga manghahalal ay para-parang mga kaibigan ni Ginuong Emilio Aguinaldo at ni Ginuong Mariano Trias na nangagka-kaisá. Hindi nagka-kaisa ang lahat sa kanilang kuro at palagay ukol sa pagkapatay na yaon sa “Ama” ng Paghihimagsik. May nagsasabing tumpak at may nagsasabing hindi. Ang tagapagtanggol ni Andrés Bonifacio ay si Teodoro Gonzalez na naging kalihim niya.. ay nagkasiya na lamang sa pagalis sa lalawigan ng Kabite upáng tumungo sa San Mateo na kasama ang kanyang mga kapatid. Si Andrés Bonifacio ay nagkaroon ng 3 sugat at siya ay binihag ng mga humabol sa kanila.. Ang tinurang hukuman ay pina-nguluhan ng binitay na si general (Mariano) Noriel. SY 2010 – 2011  Na.  Na. at sa katunaya’y nang makita niyang sino ma’y dî nagsusumakit sa ikapagkakasundo nila. ay tumimo sa puso ni Bonifacio. siya’y hinatulan ng isáng sadyang hukuman ukol sa mga panahong yaon. Ministro de la Guerra. Napatay ang kapatid niyang si Ciriaco. Sa sama ng luob. 2nd Semester. at siya’t ang kanyang kapatid. “ay ang kataksilan ng mga namiminuno sa Magdalo.” ang wika ni Bonifacio sa pang-2 sulat niya kay Emilio Jacinto. Andrés Bonifacio • Na. dahil umanó sa matinding pagsalakay ng hukbó ng mga Castila at sa mahigpit na kahilingan ng marami na hindi ka-ayon ni Bonifacio. Mabini: ‘Dapat Managot si Aguinaldo’ MARAMI ang pala-palagay hinggil sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. juez instructor. ng mga panahong yaon.” At ang kilalang mananalaysay na si Epifanio de los Santos. pagkaraan ng halalang ginawa ng mga Tagapamatnugot ng Paghihimagsik. at ayaw kilanlin at sila’y lumaban sa humabol sa kanila. “Ganuon pa man. “Kailangan sa ikapagtatagumpay ng Paghihimagsik ang pagkapatay kay Bonifacio. ay dî maaring ipalagay kundî isáng hangarin lubhang nakasisirang puri duon: sa ano’t paano man ang gayong kapaslangan ay siyáng kauuna-unahang tagumpay ng pag-iimbot laban sa tunay na pag-ibig sa bayan. Tatló naman ang nasugatan sa nagsihabol. fiscal. José del Rosario.” ang patuloy. Batangan (Batangas ang tawag ngayon). ang sanhi ng kanyang hinanakit. Ministro del Interior. Pedro Lipana. sina Procopio at Ciriaco.

” E Aguinaldo Ang Viuda Ni Bonifacio SA HARAP ng matipuno at may katulisang mga pangungusap na iyan ni (Apolinario) Mabini. Bulakán at Nueba Esiha. “Cuando se considera que el Sr. y habia demostrado sagacidad no común organizando el Katipunan. Unang labas ng pahayagan ng Katipunan. habia sido el primer responsable de insubordinación al jefe del Katipunan a que pertenecia como miembro: cuando se reflexióna que la reconciliación era la única solución apropiada al estado critico de la revolución. labanang mahigpit sa Balintawak at iba pa. 1896 Agosto 17 Nagpulong ang Katipunan sa Kankong. 1896 Agosto 19 Sinuplong ni Mariano Gil ang Katipunan. a pesar de haber demostrado un carácter íntegro. Valenzuela kay Rizal. Burgos at Zamora. kayo mang iyan. pabayaan na natin ang Historia . Ikalawa: Naririnig ko riyan na akó raw ay isang taong walang kabuluhan dito sa lalawigan ng Kabite at sa gayo’y dapat akong huwág kilalanin. 1896 Julio 5 Sinuplong ni guardia civil Sityar sa Manila ang nakaambang himagsikan. se contentó con salir de la provincia para San Mateo en compañia de sus hermanos. 1896 Agosto 30 Hinayag ni general Blanco na COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 27 . “Todos los electores eran amigos de Don Emilio Aguinaldo y Don Mariano Trias que estaban unidos. 1896 Agosto 13 Sinuplong ng cura sa Sampiro kay Luengo ang nakaambang himagsikan. 1896 Agosto 29 Simula ng himagsikan. yayamang di mawawalan ng maaawa sa akin sa mga lalawigan ng Maynilà.na dî maàarìng magbulaan at pabulaanan . Ipinadala kay Emilio Jacinto ang sariling taláan ng asawa ni Bonifacio (si Gregoria de Jesus). Tinangka ng Katipunan na iligtas si Rizal.” Pagkaraan ng mahigit 50 taon. ang siyang magpasyá sa pagpatay sa Dakilàng Dukhâ ng ating lahî. ang mga anak at mga asawa. asi se explica su resentimiento. solamente porque no era de la provincia.” Ang sagot ng mga kausap ay. ang kalinisan ng adhikà ng mga taong bayan sa pakibaka para sa ikalayà ng lupang sarili ang napatampok hanggang naihatid sa tagumpay ang Bayan. naghayag si Bonifacio. nagmanukala at nagsikap sa Paghimagsik. sa isáng sulat kay Jacinto buhat sa Laguna nuong ika-3 ng Mayo 1897. Sa ganito nga.’ Dahil ditoy aking binawi at iniatas ko kay General Noriel na ipatupad ang kahatulan ng Consejo de Guerra. minsan pang napatunayan na ang mga dakilang bayani ng isang bayan o ng isang adhika ng matayog na pagpatubós. “Sin embargo esto no se manifestó por ningún acto de violenta oposición.na maalam maggawad ng marahás na parusa sa sinumang sa kanya’y magkulang.” ang patuloy. mahabang salaysayin ang buong pangyayari hinggil sa pagpatay kay Bonifacio. sinulat ni Aguinaldo na ipinabitay niya si Bonifacio: “Ito. ng matanto nina General Mariano Noriel. katulad ni Andrés Bonifacio. jefe elegido. Aguinaldo. ay nagsabing sina Coronel Intong at ibá pang puno ay nagsadya sa bahay ni Bonifacio.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY no era menos instruido que cualquiera de los elegidos en la reunión mencionada. pagka’t hindi ko na matitis ang mga ginawâ sa akin. na barilin ang magkapatid. ay inyo pong bawiin ang iginawad na indulto sa magkapatid na iyan.” Bagaman at kinitil ang buhay ng nagsimulâ. el móvil del asesinato no puede atribuirse sino a sentimientos que altamente deshonran a aquel: de todos modos semejante crimen constituye el primer triunfo de la ambición personal contra el verdadero patriotismo.. Itinatag nina Bonifacio ang Katipunan. 1892 Junio 26 Lumunsad si Rizal sa Maynila. 1892 Julio 7 Ikinulong si Rizal ni general Despujol sa Fuerza de Santiago.. 1872 Febrero 28 Binitay siná Gomez. sinabing si coronel Agapito Bonson ay siyang umanyaya sa kanyang asawa “upang magawa ang pakikipagkasundo. Arawan Ng Kasaysayan 1863 Noviembre 30 Isinilang si Andrés Bonifacio. 1896 Agosto 27 Lumipat sina Bonifacio sa Balakbak. ‘Kung ibig po ninyon magpatuloy ang kapanatagan ng ating Pamahalaan sa Paghihimagsik. ang marapat ay lisanin ko ito. at sumagot ng ganito: “Patatawarin ninyo kung di ko matanggap ang inyong anyaya sa akin.” 1896 Mayo Isinugo ni Bonifacio si Dr. ay karaniwang namamatay nang “hindi talaga ng Dios. Nguni’t ano pa man. 1896 Agosto 28 Nilagdaan ang pahayag ng himagsikan. SY 2010 – 2011 “Inaakala ko. at kung ibig ninyong mabuhay po tayo. upang hikayatin ito nang sa gayon ay huwag silang magkahiwa-hiwalay. ang “Kalayaan. na mga Kagawad ng Consejo de Guerra ay dali daling tinawagan ang aking pansing at sinabing. Hindi tinanggap ang gayong anyaya at payo. 1896 Agosto 5 Lumunsad si Rizal sa Maynila mula Dapitan. Una’y pinagdadamutan kami ng kakanin. Di na ako manunumhalik kailanman. viendo que nadie trabajaba por la reconciliación. “Kung gayon ay kami’y magsisiuwi na pagka’t ang mga tao nami’y hindi pa nagsisikain. Si Antonio Guevara naman. mientras que Bonifacio era mirado con desconfianza. na ang sagisag ay Lakambini. At anó ang aking gagawin sa mga balo at naulila. na natirá dahil sa labanan sa Malabon at Nobeleta?” 2nd Semester. alang-alan sa kapakanan ng Bayan. “na kung sa inyó mangyayari ang mga bagay na itó at buo ang inyong mga puso.” Gaya ng nasabi. 1896 Enero 1 Nahalal ang panguluhan ng Katipunan. ay aabutin din ng yamot at hinawa. General Pio del Pilar. isá sa mga kaayon ni Bonifacio. pues. Samantala. ay naitó ang ilang katotohanan.” anyaya na tinanggihan ni Bonifacio.

1898 Febrero 4 Simula ng digmaan ng mga Amerkano at Pilipino. 1897 Mayo 10 Binitay si Bonifacio at ang kapatid na Procopio. 1897 Abril 24 Sumulat si Bonifacio kay Emilio Jacinto. SY 2010 – 2011 COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 28 . 1920 Noviembre 30 Sinimula ni senador Lope K. 1897 Febrero 17 Pinatay ng mga Castila si Evangelista. Bulakan at iba pa. 1898 Febrero 6 Pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos ang kasunduan ng España ukol sa Pilipinas. 1898 Agosto 13 Sumuko ang Maynila sa mga Amerkano. 1911 Septiembre 3 Itinayo ang bantayog sa mga Bayani ng 1896. 1899 Enero 4 Inutos ni Pangulo McKinley na sakupin ng Estados Unidos ang Pilipinas. Napipilan ang takdang salakay sa Maynila. 1896 Septiembre 4 Binaril ang mga unang ipinabitay ng mga Castila. 1902 Junio Sumuko si general Malvar. 1902 Febrero Sumuko si general Lukban. 1898 Mayo 24 Hinayag uli ang himagsikan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY naghimagsik ang mga lalawigan ng Maynila. 1897 Agosto 4 Sumuko si Aguinaldo sa Biak-na-Bato. 2nd Semester. 1898 Septiembre 15 Unang kapulungang-bayan sa Malolos. pinasok ang Sapote. 1898 Mayo 15 Lumunsad si Aguinaldo sa Maynila mula Hongkong. 1901 Abril Simula ng hayagang parangal kay Bonifacio sa Alvarado. 1897 Mayo 3 Sulat si Antonino Guevara kay Jacinto. 1921 Noviembre 30 Simula ng pagiging araw ng pangilin ang pag-alaala kay Bonifacio. 1898 Deciembre 20 Tinapos ang digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Noviembre 29 Pinagtibay ang pangulong-batas (Constitution). Kabite. 1901 Marso 23 Nabihag si Aguinaldo. 1898 Mayo 1 Pinalubog ng hukbong dagat ng Amerkano ang mga barkong pandigma ng Castila. 1898 Junio 12 Tinanghal ang pamahalaang sarili. 1898 Abril Simula ng digmaan ng España at Estados Unidos. Santos ang naging batas 2946 ukol sa pagpugay sa kaarawan ni Bonifacio. naging dictador si Aguinaldo. 1897 Marso 12 Halalan sa casa-hacienda sa Tejeros. 1898 Enero 21 Itinanghal ang Republica Filipina sa Malolos.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful