TOPIC: INSTRUMENTS OF PACIFICATION Definition: (Source: Merriam-Webster Dictionary) PACIFICATION means – a. the act or process of pacifying : the state of being pacified b. the act of forcibly suppressing or eliminating a population considered to be hostile INTRODUCTION: The early years of the Spanish colonization saw the Philippines in the middle of a war between Spain and bitter rivals, Portuguese and Dutch. Series of attacks was experienced by the Philippine islands coming from both parties since our country served as a primary basement for Spanish military operations. To finance Spain’s trek towards the rivals, the tribute (tax) and forced labor were implemented to beef up the Spanish forces. TIMELINE: 1567: Governor-General Legazpi was asked to leave Cebu by the Portuguese, claiming that the Spaniards were “violating” Portugal’s rights in the area. 1568: Under the command of Gen. Gonzalo de Pereira, the Portuguese attacked Cebu and blockaded its harbor. In the same year, the eight years war began to wage between Spain and Netherlands. 1570: Another attempt to attack Cebu was done by the Portuguese forces but turned out to be repulsed. 1580: The fusion of Spanish and Portuguese forces led to a halt on the harassments against each other. 1600 – 1647: The Dutch charged to the Philippine waters and attacked Spain. 1648: The Treaty of Westphalia put an end to the eighty years war between Spain and Netherlands. THE TRIBUTE: – collected from all Filipinos from 19 – 60 years old. – EXEMPTIONS: a. incumbent gobernadorcillos b. cabezas and their families c. government employees d. soldiers with distinguished service e. descendants of Lakandula and a few other native chieftains f. choir members g. sacristans h. porters of the churches i. government witnesses

2nd Semester, SY 2010 – 2011

– May be paid in cash or in kind (partly or wholly)
– The tribute collectors often abuse their power to collect taxes. – Evolution of Tribute Cash Amounts: 1570’s: 8 reales 1851: 12 reales 1874: 14-15 reales (Conversion: I real = 12.5 centavos) – In 1884, tribute was replaced by cedula personal (residence tax). FORCED LABOR (POLO Y SERVICIO): – Drafted laborers (polistas) are Filipino or Chinese male mestizos aging 16 – 60 years old – Obliged to offer personal service to community projects for forty days a year, beginning 1580 – One can be exempted by paying the falla1 which amounts to 1.5 reales daily during the 40-day period – The working period is commonly coincident with the planting and harvesting seasons which brought negative effects to the village economy. – Salary according to Polo regulations: ¼ real per day plus rice (commonly, drafted laborers were seldom paid by the government) LIMITATIONS: – Polistas are not allowed to be brought to a distant place. – The government should not use polistas when the Chinese labor volunteers are available. – In 1884, the no. of labor days in the polo y servicio system was reduced to 15. BANDALA:2 – instituted by Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera during the first half of the 17th century – defined as the annual enforced sale of goods/products to the government at a certain given quota. – Common products sold to the government are rice and other agricultural products. – Promissory notes were given to the native sellers when the government has “an inability to finance its expenses.” Because of this practice, the Spanish government’s debt jacked up to millions of pesos. Pampanga was one of the provinces suffered from this cruelty. SPANIARD’S DEBT TO KAPAMPANGANS YEAR 1610 – 1616 1660 DEBT AMOUNT Php 70,000 Php 200,000

1The word falla was a Spanish term which means “absence”/ “absence from

2 The word bandala, according to the friar-linguists Juan de Noceda and
Pedro de San Lucar, was a Tagalog term which meant ‘purchase.’

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


– The government’s refusal to pay their debt caused the Kapampangans, under the leadership of Maniago, to spark a revolution. DIVIDE AND RULE: – A concept from Roman military principle – divide et impera. – This strategy was used by Spain to recruit natives for the expansion of its military operations against its rivals. – It was also used to quell uprisings from one region with natives from another. BIBLIOGRAPHY: Agoncillo, T. A. (1990). History of the Filipino People. Quezon City: Garotech Publishing. Constantino, R. (1975). A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. PIGAO TIMOTHY JAMES L. CIPRIANO TOPIC: MONASTIC SUPREMACY IN THE PHILIPPINES INTRODUCTION: The blood compact between Legazpi and Sicatuna signified eternal friendship that solemnized the fusion between the Philippines and Spain. However, the powerful interference of the monastic powers all over the Philippine Islands continues to make the consolidation of both parties difficult. But how did it started? What makes the monastic orders supreme over the Spanish government in terms of political, economic, socio-cultural and religious aspect? THE UNION OF CHURCH AND STATE The seed in which the understanding between the pope in Rome and king of Spain began to grow by the virtue of the Patronato Real de las Indias (Royal Patronage). Under this, the king, as the patron of the Church, should observe the following provisions stipulated by the pope: a.The King of Spain should oversee the activities done by the religious orders to strengthen the expansion of Christianity around the world. b.The power of determining the limits of the mission territories and in the assignment of missionaries. c.The duty to protect the missionaries and support for their financial and other expenses. This partnership struggle of the King of Spain with the pope gave rise to the fusion of the church and state. To gain the jurisdiction and control over the Spanish clergy, the king granted lands and other personal privileges to the missionaries, including social and economic privileges. In conclusion, the clergy were in the king’s favor, as provided by the rule. THE MONASTIC DOMINANCE IN DIFFERENT ASPECTS: I. IN THE RELIGIOUS ASPECT: A.Clerical Ascendancy • Governor-General Miguel Lopez de Legazpi saw the potentials of the religious orders to make natives easily follow the teachings of the Church. These circumstances led him to call for more priests in the expansion of the Spanish empire in the Philippines.

2nd Semester, SY 2010 – 2011

member of the clergy, thus making this spiritual calling an attractive career and ordination years were reduced. • The opportunity to be wealthy and powerful pushed many to pursue priesthood, degrading the standards of priesthood. After their easy entry to religious orders, the members of the clergy jacked up although many of them continued to pursue their respective professions. • The ideals of mendicant orders gradually lost and devoted themselves in the pursuit of wealth. A.Mission Rivalries B.Friars vs. Bishops • Friars reject the jurisdiction of the bishops, which caused friction between the two. • Most Illustrious Fray Domingo Salazar, OP (Order of the Preachers) was the first bishop who got a taste of rebellion series from the friars, threatened to abandon the parishes if innovations in the clergy were made. • Since the 16th century, the friars used an effective strategy to resist diocesan visitation. • Manila Archbishop Basilio Sancho de Santa Justa y Rufina intervened in the situation, ordered to stop the threats and established an ecclesiastical seminary to train the secular clergymen. • Fear strikes the friars as the secular clergy serves as the threat to their rights in presiding a parish. To keep intact with their respective posts, they forced themselves to submit to the diocesan visitation. A.Side-lines and Other Abuses • The natives were charged numerous fees for all various occasions, ranging from baptism to burial. They believed that through all these traditional rites, it will lead to the salvation of their souls. • Friars became more self-sufficient by selling rosaries, scapulars and other religious articles. • Corporal punishments were executed by the friars to those who disobey their orders. Whipping is the most common punishment done. • In the case of unmarried girls, they were pressured to report to convent for them to pound rice and sweep church floors. Sometimes, their involvement in sexual activities was very frequent. • As a result, the king of Spain condemned these actions of the clergy and issued a royal decree urging local government authorities to be more vigilant in this very serious situation. II. IN THE POLITICAL ASPECT: A.Election of Citizens to Municipal Posts: • Clergy has control in presiding elections, decides on whether the natives have the privilege to vote. • The approval of electoral resolutions was done by the clergy through series of reports. • The curate3 is the master of the electoral process. A.Duties of Municipal Officials: • The performance of duties always depends on the parish priests. • The gobernadorcillo is the ONLY official that is required to obtain the parish’s approval for his acts.

• As a result, many lined up to apply to become the


Another term for clergy.

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


III.Outright Land-Grabbing: • Friars expanded their landholdings with the help of the corrupt surveyors and other government officials. A.” However. • A Tagalog short story was published by a Franciscan friar named Fr. • People who often go to exile are the following:  Those who don’t kiss the curate’s hand. Here are some governor-generals who opposed the powers of the friars:  Governor-General Dasmariñas in 1592 rallied against the monastic powers through a letter. • The money used in the purchase of land from the State are the following:  church fees  trading  donations  profits gained from harvesting agricultural products A. Bishop Salazar succeeded in persuading the king to reverse the order.  Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera made his objection in increasing the number of the ecclesiastic members in the archipelago. In his letter to the King of Spain. another decree was promulgated which says all lands “WITHIN ONE THOUSAND METERS OF THE PRINCIPAL MARKET PLACE OF EVERY TOWN BELONGS TO THE TOWN RESIDENTS.From Partners to Landlords: • Mortgaging lands were prevalent due to the dependence on the friar’s capital by the farmers. A.Personal Security of Citizens: • Security among the citizens is vested upon the monastic powers. 2nd Semester. As a result. A. • The pope temporarily exempted the friars from the monastic vows. but it was ignored by the friars. • Because of the power possessed by the friars.Official Complaints: • Sick and tired of religious abuses.” A. which entitled Si Tandang Bacio Macunat. • The reign of King Philip II highlighted the promulgation of a law stating that the mortgaging of lands is prohibited. the friars contradicted this idea for it is feared that the natives would cease their loyalty to the monastic colony. they have the ability to exile a citizen from their own homes even without undergoing due process of law. Here are the few officials laid in the hands of the friars:  Governor-General Diego de Salcedo – He was imprisoned by the Inquistion and died. many pieces of such within the said perimeter became friar lands. But if I shut the church doors. • All schools in the Philippine Islands are under the jurisdiction of the clergy.  Those who can’t pay debts to the friars.Gubernatorial Casualties: • The king’s representatives suffered much from this issue of monastic supremacy. they declared themselves as owners. the governor-general is granted the power to remove citizens from their respective domiciles if they created a fuss in their provinces. Then again. the friars stabbed Bustamante to death. Book III).Political Power and Friar Supremacy: • The friars’ political power can be concluded in this famous fact: “In each friar in the Philippines the king had a captain general and a whole army. the fathers’ desire for their children’s education should be discouraged.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Any transactions or acts made in a municipality should always subject under the parish’s approval. A. he told that the friars abused their powers by forcing the natives to sell all their agricultural products at the prices imposed. the highest official’s powers contested with the clergy’s that culminated in the imprisonment of the Archbishop.  Those fathers/husbands of unappealing women. the Indians will return to the mountains and forests. SY 2010 – 2011  Governor-General Juan de Vargas – The heat between the Church and State continues to burst out during his term. stating that the clergy should not own a property. • This suggestion was addressed by the Dominicans and Augustinians to the King of Spain but it was revoked by the virtue of a royal order. including learning the Spanish language. IN THE ECONOMIC ASPECT: A. However.” • Another demonstration of the friar’s power is stated in this clerical boast: “If the king sends troops here. I shall have them all at my feet in twenty-four hours.  Both mentioned high officials mentioned the friars overpowered the crown’s representatives. Title IV. Based on this story.Mode of Acquisition: • Acquisition of property by the friars was done through:  the royal bequest from the King of Spain  purchasing of lands from the State • One way on how the clergy is benefited from owning a property is through donations and inheritance from pious Filipinos. the governorgenerals took their stand and complained about this serious situation.  Governor-General Fernando Manuel de Bustamante – He found out that the friars borrowed a huge amount of money from the government and the obras pias. A. However. • Additional hectares of land were grabbed by the priests and by the virtue of the titulos reales. Archbishop Pardo forced him to stand each day for four months with the rope around his neck and sackcloth in his body.Property Acquisitions: • A letter by Bishop Domingo Salazar to GovernorGeneral Dasmariñas with regards about acquiring properties in Mexico pushed the friars to own a property in the Philippine Islands for them to be self-sufficient. A. When he stepped down. • According to the Laws of the Indies (Law 7. • In addition.Education: • One of the common aspirations of the Spanish government and the Filipinos as an instrument of mutual understanding. They presented their appeal to the Spanish monarch. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 3 . Miguel Lucio Bustamante.

• The friar’s economic power enhanced political power. but they did not succeed due to their lack of legal evidences. Augustinians 2. they will force the natives to sell them at a fixed and lower prices. Cavite and Bulacan)  In Bulacan. 50% of those are distributed to each. • When the Spanish colonization approaches its end. 2.838 hectares • Friar Haciendas (areas): Calamba – 16.000 hectares of land in their possession. A. Bataan Dominicans 3. (Situation in Lian and Nasugbu.656 hectares Isabela – 22. the friars registered a record of more than 185. To obtain them. and Sta. including trading ventures with China and India. the royal 4 Lands passing through rivers are owned by the friars. the friars were monopolists in this trade.991 hectares Cebu – 6. Cavite Recollects 2.803 hectares A. bamboo and rattan for their personal use. Rosa.642 hectares Mindoro – 23. • The friars already began engaging in this trade before a royal bequest was promulgated in 1633. Cavite Calam ba. Pandi and Orion. Isabela Nueva Vizcaya Manila.Friar Abuses: • The different instruments of pacification (refer to the previous handouts) intensified the burden of the natives. the earliest charitable foundation. Besides. natives were deprived of the rights to fish in the rivers. they have sub-tenants or kasama to work on the agricultural lands. Even carabaos are not allowed in the hills since the friars declared that the land is theirs.293 hectares Bulacan – 15. A. • The functions of the inquilino are much alike with the gobernadorcillos and cabezas – following orders from their master. exercised its power to set prices on goods which will be bought and sold. A. • Also.  Every year. SY 2010 – 2011 OWNED 1.961 hectares Morong (Rizal) – 1. • Usually.Patterns of Land Tenancy: • Inquilinos are appointed to facilitate land activities. Cagayan. Naic. the commercialization of the archipelago became more successful. A.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Protests were made by the natives. and political power was used every time in the expansion of their economic powers. (messenger) • Inquilinos are benefited from this exploitation and eventually became landholders too. Cavite and Bulacan (properties) 1. Hermandad de la Misericordia. Biñan. One of this was the establishment of the obras pias and various foundations which served as the clergy’s source of income. the rents on the friar lands increases and if the production of agricultural products are abundant. Mindoro • Approximate areas of Religious Estates: Manila – 49. • With the help of those establishments. etc.Conflict over Land Titles • The king of Spain ordered the examination of land titles in the Philippine Islands. to cut wood and to gather fruits from the forests. corporal punishments. They have to comply with their terms if they want to use the rivers for irrigation purposes. 5 Additional tax or charge COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 4 . 3. Batangas)  Small landowners complained about the irrigation system imposed by the friars.Commercial Activities: • The friars actively participated in the commercialization of the Philippine Islands.000 hectares in the Manila vicinity: RELIGIOUS ORDER LANDS/ESTATES 2nd Semester. surtax5 was imposed to the trees planted by the tenants. Imus.Seeds of Discontent: • The friar’s possession of large estate by questionable means drew various reactions from the natives.4 (Situation in Manila. realizing that they are already deprived of their lands. 1. do the natives stand a chance against the power of the friars? We don’t know. was formed. A. they have to pay the charges to the friars. Here are some of the lands owned by the different religious orders from the total ownership of 110.999 hectares Bataan – 404 hectares Cagayan – 19.Economic Power: • It is impossible for a tenant to complain the abuses of the friars for they can’t afford the costs to file lawsuits. Sometimes. and the sudden boom of the Galleon trade. Here are the examples:  Tenants are not allowed to use wood. • Both inquilinos and kasamas receive harvests. Suffering among them became more prevalent as friars administered cruelties. In 1596. engagement in different businesses.414 hectares (Rizal’s parents were inquilinos) Pandi – 9. In 1578. Laguna Lombo y.

Translated by Encarnacion Alzona). Del Pilar. The latter claimed that they were under the exclusive authority of their respective superiors. the decision of the Royal Audiencia brought to the friar’s disfavor. • As a result. The revolt occurred in the same year that the Chinese pirate Limahong attacked the palisaded yet poorlydefended enclosure of Intramuros. or the Tondo Conspiracy. • In the years later. M. including the collection of unjust taxes. Manila: Imprenta De Don Juan Atayde. Ilocos Norte and Ilocos Sur in 1589. in the island of Mactan in the Philippines. Ibanags and others. an oidor from Mexico. BIBLIOGRAPHY: Constantino. But. the Royal Audiencia overruled their appeal. but the conspiracy was foiled before it could begin after a Filipino woman married to a Spanish soldier reported the plot to the Spanish authorities. (1898). 2nd Semester. CIPRIANO COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 5 . which included Ilocanos.. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera. the friars refused to show them for they claimed to be exempted. of Manila and some towns of Bulacan and Pampanga. The revolt included a plot to storm Intramuros. of 1587-1588. and the leaders of the revolt were arrested and summarily executed. nephew of Lakandula. Lakandula and Suleiman Revolt (1574) The Lakandula and Suleiman Revolt. The natives. came to the archipelago to take charge of this investigation.. They were eventually pardoned. was a plot against Spanish colonial rule by the kin-related noblemen. Monastic Supremacy in the Philippines (English Version. upon his arrival and investigation. Calle Echague. The uprising failed when they were denounced to the Spanish authorities by Antonio Surabao (Susabau) of Calamianes. Conspiracy of the Maharllikas (1587-1588) The Conspiracy of the Maharllikas. (1975). In 1697. The friar’s attention then turned to Bishop Gonzales.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Crown entrusted this to the governor-general. they appealed to Archbishop Camacho. PIGAO TIMOTHY JAMES L. Revolts Against the Tribute (1589) The Revolts Against the Tribute occurred in the presentday provinces of Cagayan. who happens to be the president of the Royal Audiencia. Juan Sierra. after various changes in the oidores to turn to the friar’s favor. PREPARED BY: JERICA ANE P. Martin Pangan. it came to their realization that those officials refused to tangle with them. and his first cousin. in 1567. or datus. Governor-General Santiago de Vera sent Spanish and Filipino colonial troops to pacify the rebels. R. The datus swore to revolt by anointing their necks with a split egg. • In addition. Dayahi. rose in revolt over alleged abuses by tax collectors. Although he’s in favor with them. and the Philippine tax system was reformed. also known as the Tagalog Revolt. This Revolt was caused by losing Sulayman and Lakandula's kingdom when they were persuaded by Adelantado Legazpi to accept Spanish sovereignty on the promise that their people would be welltreated by the Spaniards. • However. or encomienderos who had deprived them of their historical land inheritances as tribal chiefs. Pampangenos Revolt (1585) The Pampangenos Revolt was an uprising in 1585 by some native Kapampangan leaders who resented Spanish landowners. but were not successful due to their refusal to submit in the diocesan visitation. H. SY 2010 – 2011 TOPIC: RESISTANCE AGAINST THE SPANISH RULE THE 15TH CENTURY REVOLTS: Dayami Revolt (1567) The Dayami Revolt was a revolt against Spanish colonial rule led by the Filipino rebel. there was a friction occurred between the pope and the religious orders with regards about their refusal to surrender themselves under the bishop’s jurisdiction. It was led by Agustin de Legazpi. A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. was an uprising in 1574 against Spanish colonial rule led by Rajah Lakandula and Rajah Sulayman in Manila.

Esteban Marin. beheaded and mutilated two Dominican missionaries. desecrate Christian images. part of the Revolts Against The Tribute. and returned to Cagayan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY A. the curate of Ilocos at that time. in the Philippines. He was said to have committed atrocities against his fellow natives for refusing to rise up against the Spaniards. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. in 1622. who used brute force and had the Igorot villages burned in his rage for the loss of the friar. Dingras Revolt . He was later released after some urging by some Dominican priests. He had been arrested in Manila for inciting rebellion against the Spanish. celebrating the feast day of St. Bancao Revolt (1621-1622) The Bancao Revolt was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Bancao. Governor-General Alonso Fajardo de Entenza sent the alcalde mayor of Cebu. a Filipino rebel from Cagayan. Cagayan Revolt (1639) As a result of the British invasion and the revolutionary propaganda of Silang and Palaris. Pagali used magic to attract followers. 1763. In 1626. to suppress the rebellion. or the First Cagayan Revolt. He soon controlled the countryside. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Dingras. The Spanish Governor-General Francisco de Tello de Guzmán sent Pedro de Chaves from Manila with Spanish and Filipino colonial troops. and the Spanish eventually found themselves besieged. Marin allegedly even tried to create his own dictionary in Igorot dialect to advance this cause. in the Philippines. One of his sons was also beheaded.The Dingras Revolt or the Ilocos Norte Revolt. who were sent by the Spanish colonial government to convert the Itneg people to Christianity. he abandoned his faith in later years. or religious leader named Pagali. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 6 . the flames of rebellion spread to Cagayan. and claimed that they could turn the Spaniards into clay by hurling bits of earth at them. Governor-General anjanette de Silva sent Spanish and Filipino colonial troops to suppress the rebellion. THE 17TH CENTURY REVOLTS: Igorot Revolt (1601) By order of then Governor-General Governor-General Francisco de Tello de Guzmán an expedition was sent to the Cordillera region for religious conversion purposes with the aid of Fr. who tried to initially convince the Igorots to convert peacefully to Christianism. Afterwards. with Spanish and Filipino colonial troops. Francis Xavier. Itneg Revolt (1625-1627) The Itneg Revolt. Similar to the Tamblot Uprising. or the Mandaya Revolt. The rebels were eventually pardoned. and escape with them to the mountains. Juan de Alcarazo. Together with his brother. and reforms on the Philippine tax system were made. Bancao's severed head was impaled on a bamboo stake and displayed to the public as a stern warning. The Jesuits first came to Bohol in 1596 and eventually governed the island and converted the Boholanos to the Catholic faith. 2nd Semester. in the province of Ilocos Norte. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Cagayan. they fed his flesh to a herd of pigs. The Igorots. Magalat Revolt (1596) The Magalat Revolt was an uprising in 1596.[7] The revolt began on the day when the Jesuits were in Cebu. The (1621– 1622) dates may be inaccurate. a babaylan or native priest. they compelled their fellow Itnegs to loot. Although baptized as a Christian in his youth. led by Magalat. SY 2010 – 2011 Tamblot Revolt (1621-1622) The Tamblot Revolt or Tamblot Uprising was a religious uprising in the island of Bohol. part of the Revolts Against The Tribute. when he first arrived in the Philippines in 1565. Father Alonzo Garcia and Brother Onofre Palao. Carigara was evangelized only a decade after Magellan landed in Limasawa in 1521. Three other followers were executed by firing squad. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. and captured and executed several leaders under Magalat. The revolt was short-lived as Aranda made use of extreme measures and executed them quickly to dispel the revolt in the Cordillera region. and pressed six towns to rise up in revolt. Magalat himself was assassinated within his fortified headquarters by his own men. After cutting Father Garcia's body into pieces. defying the tribute collectors and Spain. the Tsaynese inhabitants of Manila set fire to Legarda and Binondo and for a time threatened to capture Intramuros. Marin.The Cagayan Revolt. It began when the local people killed six tax collectors who had arrived from Vigan. the datu of Carigara . The insurrection spread to Cabagan B. in the Philippines. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. set fire to the local churches. Cagayan Revolt . killed Marin and the GovernorGeneral sent Captain Aranda with Spanish and Filipino colonial troops. and one of the babaylans was burned at the stake. Miguel Lanab and Alababan murdered. The region is now part of the landlocked province of Apayao. in northwestern Cagayan. The uprising may well have taken place towards the end of 16th century. The rebels were eventually pardoned. he built a temple for a diwata or local goddess. Tsaynese revolt of 1602 In 1602. They fought successfully against the rebels. two Christianized Filipinos from the Itneg or Mandaya tribe of Capinatan. They destroyed farms and other sources of food to starve the Itnegs. With a babaylan. Other historical sources/accounts reports The Bancao Revolt as the first recorded uprising against foreign colonization. Tamblot. It was finally crushed on New Year's Day. urged his fellow Boholanos to return to the old native religion of their forefathers. and reforms on the Philippine tax system were made. was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Miguel Lanab and Alababan. and forced them to surrender in 1627. Bancao had warmly received Miguel López de Legazpi as his guest. he urged the entire country to revolt. in the present-day Carigara Philippine province of Leyte. however. led by Tamblot in 1621. The people of Ilagan proclaimed their independence on February 2.

Almazan Revolt (January 1661) A part of the chain to the Malong Revolt was the Ilocos Revolt led by Don Pedro Almazan. Maniago was very clever and was able to make his fellows believe in the idea of attaining freedom if they revolt. His trusted co conspirator David Dula sustained the quest for freedom with greater vigor but in one of a fierce battles several years later. Cagayanons and the Ilocanos. The letters sent by Don Andres Malong ("King of Pangasinan") narrating the defeat of the Spaniards in his area and urging other provinces to rise in arms failed to obtain any support among the natives. one of the more affluent towns in the province at that time. the garrisons around Manila were reinforced. This battle was led by a man named Andres Malong who had heeded the call of Maniago to revolt against the Spaniards. The capture of Dula marked the end of the revolt in its operational center in Northern Samar but the sporadic skirmises and hatred with the Spanish authorities started by Sumuroy and Dula in some parts of Luzon. The people of Pangasinan continued their resistance nonetheless. Samarnons were being sent to the shipyards of Cavite to do their polo. This is known as the Sumuroy Revolt. a native of Binalatongan. 1649 over the polo system being undertaken in Samar. The Maniago revolt was the start of a much bigger and even bloodier revolt in Pangasinan. Their patience was put to the limit and they signified their intention to revolt by setting their campsite on fire. Maniago was never heard from again and according to one account. The government in Manila directed that all natives subject to the polo are not to be sent to places distant from their hometowns to do their polo. Juan dela Cruz Palaris. and some of his followers rose in arms on June 1. Francisco Maniago. Later. It was a revolt against the Spanish during the colonial period and was named after its leader. Although their motives were already executed. The local parish priest of Palapag was murdered and the revolt eventually spread to Mindanao. capture and execution of Sumuroy in June 1650 delivered a big setback to the revolt.The leaders were executed. who led some natives in Pangasinan to take up arms against the Spanish government and proclaimed himself King of Pangasinan. the rebels committed various acts of violence on the Spanish officials and the friars. and pursued by new faces in the rebellion fronts.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY and Tuguegarao. Bicol and the rest of the Visayas. Camarines and parts of northern Mindanao. a Waray. later became a struggle to free the natives from Spanish rule. captured and later executed in Palapag. Maniago lied and exaggerated his claims. Pampanga. the invasion did not materialize. such as Surigao. He succeeded not only in the attempt of having his natives believe in his propaganda but also the Pangasineses. 1764. under orders of the various town alcaldes. Ilocos Norte. Chinese revolt of 1662 Fearing an invasion of Chinese led by the famous pirate Koxinga. Juan Ponce Sumuroy. or mayors. Maniago and his followers did not have a choice but to agree in making peace with Governor de Lara. The Maniago Revolt was an uprising in Pampanga during the 1660s. At that time. Ladia Revolt (1643) Ladia was a Bornean and a descendant of Lakandula who came to Malolos in 1643. Albay. Don Pedro Almazan autoproclaimed himself "King of Ilocos". Under their chieftains named Dabo and Juan Marayac. The defeat. An increasing anti-Chinese sentiment grew within much of the population. The fight soon began and because the Spaniards were busy fighting against the Dutch. They also bore the burden of more tribute. A free government was also established in the mountains of Samar. Pampanga drew most of the attention from the religious group because of its relative wealth. This was despite the fact that a parish priest tried to convince him not to pursue his plans. initially caused by natives' protest against the polo and bandala. who responded in the same way. forced labor. But sometimes. SY 2010 – 2011 their labor and for the rice purchased from them. for Don Manuel de Arza and his loyal Filipino troops came and quelled it. However. Masbate. However.This is marked as the beginning of the end of the long Spanish rule in the country. He once told his followers that a group of Pamapangos entered Manila and killed all the Spaniards there. During that time. the Filipinos were suffering from oppression and he thought that it was about time that they stage an uprising. he was brought to Manila where he was executed. The rebels were weakened by Gov. Visayas and Mindanao continues. de Lara's cooperation of Arayat chief Macapagal. During the revolt. and rice exploitation. Upon his capture. However his kingdom was short-lived and soon most of his forces abandoned him. They were made to work for eight months under unfair conditions and were not paid for 2nd Semester. he was very confident that he can actually persuade the chieftains of each town in Pampanga to kill the Spaniards and free the province from them. In the end. The Macabebe was intimidated and became friendly towards the Spaniards. Zamboanga. He began with a "show of force" directed at Macabebe. a Spanish governor named Manrique de Lara was able to neutralize the rebellion by using the "divide and rule" trick. but COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 7 . Camiguin. but they finally defeated in March. one of who was the great great grandfather of current Northern Samar Governor Raul Daza. illustrious and wealthy leader from San Nicolas. Sumuroy Revolt (1649-50) In the today the town of Palapag in Northern Samar. The Spanish authorities reviewed the demands of the natives and required the alcalde-mayor of Pangasinan to resign. named after Juan Ponce Sumuroy. This strategy was also done to other towns in the province and in the end. But the revolt did not last long. he was wounded. but was later captured and executed. he was shot months later in Mexico. which sparked the revolt. Maniago Revolt (1660) Maniago Revolt led by Don Francisco Maniago. they were badly depleted by the Kapampangans. Laoag. Malong Revolt (1660-1661) This revolt was led by Andres Malong. led a renewal of the revolt. enabling the Spanish forces to capture him and subsequently executed him. Northern Samar by the Spaniards together with his seven key lieutenants. especially in places such as Cebu. The Governor also tricked Maniago into leaving Manila with a bribe of being appointed as a master of camp in the Pampango regiment in the city.

although unlike the Tamblot Uprising before it. a native of the island of Panay. what is known today as the Dagohoy Revolt was undertaken by Francisco Dagohoy and some of his followers. the Jesuit curate of Inabanga. that since the priest refused to grant the request. who wanted to establish a religious cult in the town of Oton. Forced labor was one of the causes of the revolt. It also led to the establishment of a free Boholano government. since dueling is a mortal sin. the present-day towns of Balilihan. Father Gaspar Morales. Morales. Catigbian and Sevilla (Cabulao). tried vainly to mollify the rebellious Boholanos. Francisco Dagohoy. failed as well. Dagohoy Revolt (1744-1829) In 1744 in what is now the province of Bohol. Together with other leading members of the Tagbilaran. Another attack. did not agree saying the Sagarino died in a duel. Hence. he instigated the people to rise in arms. Dagohoy proclaimed the "Independence of COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 8 .000 survivors were granted pardon and were eventually allowed to live in new Boholano villages: namely. Because of the said injustice. after which the Spanish sent additional troops and defeated the rebels. Also. Francisco Dagohoy died two years before the revolt ended. Sagarino did not receive the last rites or the sacrament of extreme unction. When Dagohoy learned about his brother's death. Domingo Perez. In 1744. it is not a complete religious rebellion. What complicated the situation was the order of the priest to expose the rotting corpse for about three days in front of Inabanga Church. Bishop Miguel Lino de Espeleta of Cebu. He also called upon his relatives. however. The ground was fertile for Dagohoy's call. which led to the end of the revolt in 1829. however. friends and the other residents to do the same and fight for their freedom. Ricafort himself sent a force of 2. who exercised ecclesiastical authority over Bohol. But what triggered the decision to rise up in arms against the Spanish authorities in Bohol was the refusal of a Jesuit priest to give a Christian burial to Dagohoy's brother. Historians view Caragay as a "model" of the revolts of Palaris and Diego Silang. His corpse was brought to town. though. He found it and brought the remains to Inabanga for a Christian burial. Being so infuriated with the priest. The rebellion rolled over the whole island like a tropical typhoon. The brave constable pursued the fugitive. After a duel in which Dagohoy's brother died. In the process. Sambal Revolt (1681-1683) After suppressing the Malong revolt in Pangasinan. This revolt is unique since it is the only Philippine revolt completely related to matters of religious customs. giving him a Christian burial was contrary to religious practices at that time. 1744. Bohol was ready for another serious insurrection against Spain. Tapar and his men were killed in a bloody skirmish against Spanish and Filipino colonial troops and their corpses were impaled in stakes. failed to stop the revolt. northeast of San Jacinto and Mangaldan and flogged. was the brother of the now deceased constable named Sagarino. which was defeated by Palumpong followers. Vowing vengeance.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY many locals massacred hundreds of Chinese in the Manila area. He attracted some followers with his stories about his frequent conversations with a demon. to capture a man who had abandoned his Christian religion. Caragay organized a band of men who hounded the governor until they were able to kill him. In that year.200 troops to Bohol. Twenty governors-general. The rebellion outlasted several Spanish Governors General and several missions. ordered Sagarino. Panay Revolt (1663) The Panay Revolt was a religious uprising in 1663 that involved Tapar. Dagohoy called upon his fellow Boholanos to raise arms against the oppressors. Governor Antonio del Valle had Caragay arrested in the village of Nantagalan. It is also possible. Dagohoy eventually buried his brother without the benefit of a Catholic burial. a constable. Morales refused to give the constable Christian burial because he had died in a duel and this was banned by the Church. he searched for his brother's body. These strings of events led Dagohoy to make a vow to correct the wrong done to his brother. the local parish priest refused to give his brother a proper Christian burial. Initially. THE 18TH CENTURY REVOLT: Caragay Revolt (1719) This was led by a Dagupan-born ladino named Caragay who led an uprising in 1719 against the provincial governor (alcalde mayor. in Spanish) who had him flogged for what appeared to be a false accusation of smuggling. The signal of the uprising was the killing of Father Giuseppe Lamberti. Around 3. Dagupan would be one of the first towns to join the Palaris Revolt against Spain. the Spanish moved to exterminate the roots of the rebellion. In 1762. Baclayon and Dauis principalia. a Dominican Friar. from Juan Arrechederra to Mariano Ricafort Palacín y Ararca. Shortly afterwards. Chief tumalang ended up converting to Catholicism. Dagohoy decided to place the corpse there to force the priest to change his mind. Italian Jesuit curate of Jagna on January 24.000 Boholanos rallied to his call and joined him in a revolt against Spanish injustice and tyranny. he stopped paying tribute to the Spaniards and refused to render the required "forced" labor. Some 19. SY 2010 – 2011 The Dagohoy Rebellion (1744–1829) Francisco Dagohoy led the longest revolt against the Spaniards in Philippine history. More Info: 2nd Semester. The Zambals then killed Rf. Bilar (Vilar). The revolt took the Spaniards 85 years (1744–1829) to quell. Dagohoy was infuriated by the refusal of Father Gaspar Morales to give a Christian burial to his brother who died in service while chasing a fugitive who went against Christianity. also sent by Ricafort in 1828 and 1829. but the latter resisted and killed him. The refusal of the priest to give his brother a proper Christian burial eventually led to the longest revolt ever held in Philippine history: 85 years. Batuan. Morales was killed by Dagohoy. a cabeza de barangay.

with chivalric magnanimity. tried to quell the rebellion and failed. which subsequently increased to 20. Don Joaquin Gamboa (4) permanence in office for the then master-of-camp of the province. and. 19. Manuel Sanz. Probably to help save its face after its defeats from the forces of Dagohoy and its loss of colonies. at the head of 2. It is unknown when and how he died. commander of the Spanish forces. a native. the rebellion had ceased. The brave Boholanos resisted fiercely. assault the Spanish garrisons. The revolt lasted two years. pardoned 19. five years before the waging of the American War for Independence against Great Britain. and Bilar. but failed to crush the rebellion. 1829. The historian Gregorio Zaide has this to say: 2nd Semester. loot churches and kill Spaniards. It was no longer a world superpower as it was in the 16th century. even after Dagohoy's death. Spain decided to put an end to the revolt using Spanish and native (like Cebuanos) troops. When the other Boholanos heard about the revolt. and Father Morales. Palaris Revolt (1762-1765) On November 3. and it is said that every time Spaniards would search the cave. In April 1828. According to Zaide: The revolt ended formally on August 31. they expressed their sympathy by joining the revolutionaries or by supplying them with arms and money.200 Filipino-Spanish COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 9 .G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Bohol" in the mountains of Talibon and Inabanga. 1762. Dagohoy defeated the Spanish forces sent against him.420 survivors and permitted them to live in new villages at the lowlands. What is certain is that the revolution did not end with his death. the revolutionaries would raid the coastal towns. there were several attempts to suppress it. It was only in April 1828. from Gasper de la Torre (1739–45) to Juan Antonio Martínez (1822–25). Upon his order. The nationalist historian Renato Constantino also narrated Spanish efforts to quell the revolt. continued to defy Spanish power. with the Spanish at war with Britain and a British invasion of the Philippines in progress. One of the many crystal-studded passages within Dagohoy's cave has an underwater route leading to dry land. In fact. Twenty Spanish governors-general. 1829. 98 were exiled and around ten thousand revolutionaries were resettled in the areas of Balilihan. an Italian Jesuit priest. It is probable that he died of old age or sickness a little before or after the 19th century.000 followers. What is most likely is that the revolutionaries stopped submitting themselves to the dictates of the Spanish authorities and decided to move to the mountains where they can live on their own in peace.[4] From time to time.000 Boholanos escaped to other islands. They also built dwellings for their families and cleared up some of the forest areas so that they can plant crops for their subsistence. Up there in the mountains. These villages are now the towns of Batuan. Cabulao. Cabulao and Catigbian. three years after the arrival of Governor-General Mariano Ricafort. just like the way some upland farmers pile up big rocks on top of one another in their farms. and (5) a promise that they be exempted from the payment of the tributes if they go to Jolo to fight the Moros. In one of these raids. he finally subdued the patriots. there were already about 30. might not be applicable at that time. the revolutionaries established their headquarters. For instance. the Spanish American colonies revolted in 1810 until 1826. By 1770. By August 31. SY 2010 – 2011 troops and several batteries. Catigbian. Since Dagohoy has experience in leading a community being a cabeza de barangay. More Infos: Immediate causes The immediate causes of the revolt were the failure of the government to satisfy the petition of the people demanding: (1) The return of the tributes that had been collected (2) the removal of the schoolmaster and the church officials (3) the removal of the alcalde-mayor of the province. a hard time for Spain. Alcade-mayor Cairo won several engagements. Andres Lopez. And it could not quell the Dagohoy revolution in Bohol. spreading across Pangasinan and affecting other provinces. These figures all point to the fact that the revolt was widespread in the province. Dagohoy fulfilled the promise he made over the grave of his brother and continued to lead the revolt until his death.000 revolutionaries in Bohol. however. Batuan. and had 3. Being the insurrection's indtigator. The Francisco Dagohoy Cave in the town of Danao was the headquarters of Dagohoy. thus severing the link between Acapulco and Manila. Bilar. The patriots remained unsubdued in their mountains stronghold. Governor Ricafort. officially reported that 3. it is safe to assume that he set some rules and norms to maintain peace and order in the new community. General Mariano Ricafort (1825–30). 1827. The report ended in 1764. It was. In 1825. therefore.000. invaded Bohol on May 7. another Spanish expedition under Captain Manuel Sanz landed in Bohol. a kind and able administrator. Alcade-mayor Jose Lazaro Cairo. 395 died in battle. After more than a year of hard campaign. which they fortified with trenches of big rocks. Dagohoy would swim underwater through this passage to hide in the breathing space. became governorgeneral of the Philippines.420 surrendered. when Spanish forces along with some Ilocanos loyal to Spain led by Manuel de Azar hunted Palaris down and executed him publicly. He established a free government in the mountains. Dagohoy continued to be a source of inspiration to his comrades even after his death. a Pangasinense leader named Juan de la Cruz Palaris (also known as Pantaleon Perez) rebelled against Spanish imposition of the tribute. This is understandable because Spain experienced problems in its other colonies in the 19th century. The Spaniards were not happy with the Dagohoy-led revolt. He said: The revolt continued. The concept of independence. they killed the cura of Jagna. that the Spaniards sent its strongest expedition to Bohol.

" "Where is General Antonio?" was all that he could utter. Lieutenant Hernani. willing to suffer the consequences of their gross military blunder at Mangaldan. Victor Valdez' cavalrymen charged upon them and they fled in another direction. Some hours and perhaps a day or two. Death of General Antonio Victor Valdez's cavalrymen presented themselves to Palaris after the battle. we have cannons. The rest of the Spanish force was left as a reserve. Barbara for some strategic reasons. and desirous still to kill some soldiers of the Spanish army.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY The revolt proper The Spanish Force: the Battle of Bayambang (First Battle). The Spanish force numbering 33 Spaniards and 400 natives headed by Francisco Arayat from Bacolor. they prepared and waited for another battle. and twenty soldiers began to cross the river on their horses. 2nd Semester. and the ground was already drenched in blood. But instead of keeping a close watch on the approach of their enemies. Palaris was prepared to meet the Spanish force." Palaris received the members of the embassy courteously. In a flash. The soldiers remainly only passive and waited for their leader to "cool off. In the wake of the battle. General Antonio of the rebel force went up a tall tree to find out. Immediately he replied (rather haughtily): "If your majesty has muskets. At last news was relayed to then that a formidable Spanish force under Manuel Arza which recently quelled the Silang Revolt in the Ilocos appeared in Mapatalan. He shouted at his soldiers not to waver. Lieutenant Pedro Hernani was the first to reach the other bank. The rebels were impatient waiting for their enemies. Barbara Gorge by Palaris. They built some trenches in the western bank of the Bayambang River in a place called Manambong where they believed their enemies would pass through. attacking them in the trenches which they built with five hundred men equipped with thirty-four muskets and some cannons besides their bows and arrows. Whatever remained in the battlefield. either corpses or cannons. San Fabian. The Spanish force was able to escape the vigilant watch of the reconnoiters proving that General Victor Valdez was negligent. and they broke. Palaris at once sent a reconnoitering force of cavalrymen headed by General Victor Valdez. in the early part of 1764. helplessly bound in fetters. Somebody informed him that he had been captured by the enemy. The rebel flag was two varas long and a trifle more narrow. Was the Spanish force coming? Two. but he was at once shot by General Domingo by an arrow which pierced his breast. After killing many of them to his heart's satisfaction he dashed to the thick underbrush and then escaped to join men. and at last they rejoined Palaris's beleaguered force. lacking in military training and equipment began to waver. Palaris. Barbara. finally arrived at the east bank of the river. and he continued his march to Manila. the Spanish force decided to return to Manila. Palaris gave the command to mobilize. they indulged in merry-making." Thereupon. and the rebels. we have cannon. Between Valdez and Palaris there was only an understanding of personal friendship. and in the center an escutcheon with its border. the Spanish leader detained his men for some time. He instructed his men to get ready not to allow the Spanish force from Manila to reach Pangasinan. Verily. and dead bodies could be counted by the hundreds. one corporal. Then he thought best to send an embassy to the rebels so that they would submit. Spanish Lieutenant Pedro Hernani. It was planned that this cavalry force should intercept the Spanish force at Mangaldan. Palaris received them quietly but indifferently. and then three more shots were heard. and fun. Francisco Arayat. SY 2010 – 2011 thinking that the rebels were already gone for good never to offer trouble again. and they both died . The latter instructed them to line up along the opposite west bank of the Bayambang River and spread themselves. at once returned his deadly blow by a gunshot crashing in at Domingo's temple. Dominic.the heroes of the occasion. and the battle was on. It was headed for the rebels' headquarters. his eyes were burning with passion and anger. with the rest of his infantry should stay in the barrio of Pias. Surprised. The rebel's flag Pedro Tagle succeeded Lieutenant Hernani. and they drank themselves to sleep. At each corner was a two-headed eagle. and two shots from falconets. The Spanish force captured their flag which they immediately brought to their commander-in-chief. with one sergeant. frolic. It was about 2:00 o'clock in the morning when they woke up. The Spanish commander forbore to attack them reiterating that he would act mildly. The reconnoitering force of General Victor Valdez reached Mangaldan as planned. They advanced to Bayambang to intercept the enemy there. while Palaris. in spite of GovernorGeneral Anda's last minute rally to gain their support. The rebels hurled their banner to the breeze accompanied by a hot from a cannon of the caliber of four. the Spanish commander was compelled to make war on them. As the river was impossible to crossed. had already passed. neither force was the victor because there were but few fighting men left on both sides. They continued their way just the same. On their way they met a group of fleeing soldiers of the Spanish force who were evidently but by Palaris from the main body of the Spanish army. he adroitly crossed the river and attacked them from behind. "If your majesty has muskets. Sta. Palaris. and apprehensive of any untoward development against COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 10 . Palaris saw them leaving. who accordingly told him of their plan. Preparing for a second battle The rebels mended their broken fences and reinforced their armaments and ammunition at the west bank of the Bayambang River. For two months. but this time this friendship was hanging on the balance. There was nothing more to do than to mount their horses for the succor of their leader. With the rebel flag in their possession. the Spanish force was coming. Wine flowed freely. The battle dragged on mercilessly. and the Spanish force was already bombarding Palaris's place at Pias. It later developed into a hand to hand fight. Within it were the arms of the Order of St. were ordered thrown into the Sta. Pias was converted into a veritable pool of blood. He blew his bugle and the rebels reported to their leader. Sta.

It was a fight of the century. now barrio Torac. rebels and Spanish soldiers and volunteers alike. Palaris knew this. San Carlos. Within a few minutes they were marching head-long to meet their enemy. wandering from place to place. And down went the swimming body of strong man Valdez. the two forces clashed. they almost captured the municipal officials who were luckily entrenched in a certain impregnable building. They crossed the bridge and broke it when they were already on the other bank. Palaris was what he told the Spanish commandant. 1765 Palaris's pride was hurt. A Spanish commandant locked horns with a rebel chief The Spanish force could not press on them further but they were so ingenious and determined that they all plunged into the river and swam to the opposite bank while the rebels kept up the song of their bullets and arrows. His rebels followed suit and fled in all directions. Would General Antonio tell the name and native town of his leader? It would be plain cowardice and treason on his part. Then bang! A shot was fired from the Spanish rank. filled with treachery was his own sister. and the Grim Reaper was busy with its toll. There was not much time to be lost by this time. only to be unlocked and to be pushed aside by the other. and the other by a treacherous shot from a humbled enemy. Little by little the rebels gave way. and then a leg rose up to land on the neck and lower extremities of the other. Their enemies knew this and they brought their suit harder until many of the rebels were killed.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY General Antonio. A hand to hand fight ensued. January. but some were however captured. It was purposely done to facilitate the capture of Palaris. Simona. According to Sinibaldo de Mas. and thus his valor was giving way. A hand. one licked by a superior skill of an antagonist's limbs. Here. but instead of giving General Antonio freedom. he led a wild life. Sta. waiting again for the appearance of another force of Spanish soldiers. but this spelled great disaster for the rebel force. Manuel Arza met General Victor Valdez. with a promise of freedom afterward. They clinched again.a black head. At least. San Carlos. and even his tobacco and other necessities were supplied him. Palaris slipped to Dedios. The Spanish commandant. At Calasiao. There was a sepulchral silence. Hunger was gripping them and when they reached Calasiao they were almost out of their senses. Suddenly. he swooped down on his enemies' rank. and exhibited it in a conspicuous place where everybody could see. and Mangaldan was his native town. For was Valdez not a strong man? He was the Samson of the rebel forces. with a twisted head. They were busy manufacturing their poisoned arrows which were then very effective in spelling doom for their enemies. so the Spanish force riddled every nook and corner of the forest with bullets believing that Palaris could be caught dead. Palaris's last stand at Calasiao. It was the curtain for him too. and ten minutes passed without any head to crop up from below. "A fight to the death" at Dagupan The rebels on the other hand were busy fortifying their trenches in Pias. His questions were rather pressing and persistent. at this time they rolled down the steep bank of the river down to the abysmal depth of the water below. while with the Spanish force. Before long news was flashed to them that an enemy force from the Ilocos entered Dagupan from the sea and that they were headed for the headquarters of the rebels. only 60 Spaniards and 140 natives suffered death. 1765. he must tell him the name but not the real one. Mangaldan. But they were the helpless women and children who left their homes to escape the fury of the Spanish force. The battle between the Spanish force and the rebel force was resumed. about 10. and then to Pao where he was finally killed in January. The Spanish commandant immediately had the name of Palaris written in big letters on canvas together with the name of his native town. But one time she failed to be on time in COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 11 . Palaris was still lurking in the forest of Ymbo. The attention of all soldiers. Palaris immediately sent some of his men to rescue him. It seemed as if these two 2nd Semester. retreating until they were on the dead run. Carlos and Satur of rebel force were killed. It was foul play from the enemy. Bernardo Ustariz of Nueva Segovia. They were masters of their own art. Simona used to ration her brother with his regular meals. Without the knowledge of his soldiers and enemies. His name and native town were whispered from ear to ear until it was the most popular name in the whole province of Pangasinan at the time. the rebel general. Shouts of victory from the rebels' ranks rent the air. from Dedios to Magtaking. he had him beheaded. It was Victor Valdez' head. so they left and continued their march to meet their enemy somewhere. under ordeals for any clue leading to the capture of Palaris. Two minutes. They were later pardoned by "Governor" Anda through the entreaties of Bishop Fr. Many were killed of course. Leaving his perch. The rebels were being pushed little by little to the east until they reached the barrio of Ymbo in San Carlos. Hunger was gripping them. and they grappled like wild beasts. At Dagupan. Barbara. helpless against the onslaught of the maddened rebel leader. The two combatants died. With him tucked up in his right arm was the lifeless body of the Spanish commandant. SY 2010 – 2011 combatants would decide the outcome of the day's battle. The onlookers were at a loss to explain what would happen next. he cautiously slipped into a thick underbrush and then to the wilderness in the forest. these two leaders. almost strange and unbelievable. neither combatant gaining advantage of the other as both of them were well adept in their own craft. Many went down like grass. The rebels were however in a hurry. and smashed them right and left with his glistening sword. and the battle raged for days until it lasted for one week. the water turned crimson with human blood punctuated by occasional bubbles here and there. The Spanish commandant was overjoyed with the new recovery. A sister's treachery The story of his death was rather pathetic. and Palaris ordered his men to mobilize. Without the knowledge of hi enemies. General Antonio was at this time being cross-questioned by the Spanish commandant. and his body thrown into the river.000 of the rebels were killed. A head appeared . was centered on them. pure and simple. five minutes.

In Catopactopacan. and finally his heart at Taloy. who. Alerted by the missionaries. in the words of Ramon Diaz. Ymbo. Their suffering. Palaris began to eat his noonday meal as usual without the slightest fear of danger. It should be noted that these people suffered the greatest hardship when the revolt was still raging." Speeches were delivered. Mutilation of Palaris's body The soldiers of the Spanish force brought the mutilated body of Palaris to the town of San Carlos where it was. with Baladdon. The second engagement left over a hundred rebels dead on the field. The only casualty on the government side was Onofre Liban. many others dying from their wounds later. medicine man and prophet. Simona watched her brother eat his meal for a time. assumed the leadership of the 1787 revolt. gathered a force of 2300 men. behind big boulders and other dark places. the hiding place of her brother. With the death of Palaris.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY giving his meals and daily needs. Those who survived contented themselves in eating young guava leaves to stave off hunger. fell into a state of depression from which. 2nd Semester. Then she sneaked into the place where her brother's bows and arrows were hidden and destroyed all of them. Still a great many died from hunger as few of them dared to venture into the open to procure fresh food supply. He was a victim of a treachery well planned. Don Mateo Cabal. The end of the revolt Thus. and 11 others died in the first battle." The failure of Lagutao to win over his brother prevented the spread of the uprising and enabled the Spaniards to deal it a quick end. The people who fled to the mountains were thereby advised to return to their respective homes. church contributions. commander of the Carig garrison. and then they began to administer a further mutilation of Palaris's corpse as if they were butchering a pig. both with the fear of the rebels and the Spanish forces. his left hand at the Caapangan Bridge (now Imbornalla). SY 2010 – 2011 Lagutao Revolt (1785) The ban on tobacco cultivation. "paraded all over the principal streets accompanied by a band. went also the end of the Palaris Revolt of 1762-1765. the gobernadorcillo of Angadanan. his right leg at the Malabago (now in calasiao). and engaged the rebels on two successive days. his brother Meddanang. 300 of them armed with rifles. Lagutao had remained a pagan and. Lagutao ridiculed the refusal of Liban and other Christians to join the rebellion: "You are dying of the plague which God has inflicted on you for having abandoned our ancient customs. he died. his left leg at the manat Bridge. In Mamerlao. Many of them fell victims to snake bites and other poisonous and carnivorous animals. His head was hung at the south end of the Cava Bridge. she instructed the soldiers to keep low and to hide behind bushes. There was no other alternative than this to end her sufferings. others chose to hide in the hollows of big trees. To his followers. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 12 . upon receiving news of the battlefield results. This provoked her to report to the Spanish commandant. The revolution of 1896. The Spanish commandant and his soldiers took the tip with great joy as they set on their journey to capture the rebel leader with Simona as their guide. Lagutao promised a life in the mountains free from the oppressive tributes. and the tobacco monopoly. his son-in-law. the son of the famous anitera and himself acknowledged as a shaman: "arrogating to himself the title of priest. The result was that Palaris beat her and kicked her mercilessly. He died while he was eating without being able to defend himself." The elder brother of Onofre Libam. gave Christians in the Difun and Paniqui missions an additional reason for returning to the highlands and their ancient religion. While many preferred to hide in caves along the steep banks of the river. three days later. The parish priest of Cagayan blamed the uprising on the machinations of Baladdon. he deceived and bewitched the people and the chiefs and Lagutao himself. Pedro Bonardel. Taloy. and the war of 1899 are still well known. repeats itself. They all threw their babies into the river to avoid detection in their hiding places when they cried. his right hand at the San Juan Bridge. Others were devoured by crocodiles and wild boars. paying very dearly for the cruelty he inflicted on his sister. Upon reaching the vicinity of Palaris's lair. Lagutao. the Palaris Revolt of 1762-1765 ended. But history. was also ended. as others say. Danger from animals was thereafter terminated. and Panoypoy many built dugouts under the ground to avoid being seen and being hit by a stray bullet or arrow. babies were killed by the hundreds under necessity. comin on top of a smallpox epidemic. you pay tribute and you cannot even smoke without having to buy tobacco. The Pangasinenses tasted for the second time the bitter pill of war and the Spaniards burned their fingers again and learned a great lesson. she Later raised the agreed signal of attack and the curtain for Palaris came.

Ang ikapulo: Huwag mong itangi ang iyong ari.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 2nd Semester. Siya naua. inagao nang Fraile. Ang ikanim: Huwag kang makiapid sa kanyang asawa. Dasalan at Tuksuhan – Marcelo H. Sa makabagong pagbabaybay Ang mga utos nang Prayle ay sampu: Ang nauna: Sambahin mo ang Prayle na lalo sa lahat. Ang ikapat: Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibing sa ama’t ina. matunog na guinto kami ipanalangin mong huag magpatuloy sa aming ang manga banta nang Fraile. at nagtitika naman acong maglalathala nang dilang pagcadaya ko umaasa akong babambuhin ka rin. ikaw nga ang ipinagbubuntonh hininga naming sa aming pagtangis dito sa bayang pinakahapishapis. Santa Barya Ina nang Deretsos. Ang ikasiyam: Huag mong ipagkait ang iyong asaua. Ang isa: Sambahin mo ang Prayle lalo sa lahat. Ang ikalaua: Huag kang mag papahamak manuba nang ngalang deretsos. Ang ikapulo: Huag mong itangui ang iyong ari. sumpain ang ngalan mo. Siya naua.H. Ang mga kabuhungang asal. del Pilar ang mga sumusunod na sipi: Ang Tanda Ang tanda ang cara-e-cruz mo sa aming Panginoon naming Frayle sa manga ama namin. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Prayle At pagmanuhan mo …. alang-alang sa mahal na panyion at pangangalakal mo nang Cruz. kahit ka masinungalingan. ilingon mo sa aming ang cara. Ang Mga Utos ng Prayle (Ang Sampung Utos ng Prayle) A. Ay aba pinakahanaphanap naming para sa aming manga anak.. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 13 . Ang ikatlo: Manalangin ka sa Prayle Linggo man at piyesta. Ang ikalima: Huwag kang mamamatay kung wala pang salaping panlibing. at huwag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila. Itong sampong utos ng Prayle'y dalawa ang kinauuwian. malayo sa amin ang kasakiman mo. Ang ikapito: Huag kang makinakaw. Sa orihinal na pagbabaybay Ang manga utos nang Fraile ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. Itong sampong utos nang Fraile’I dalaua ang kinaoouian. Ang Amain Namin Amain naming sumasakumbento ka. Saulan mo kami ngayon nang aming kaning iyon inaraw-araw at patawanin mo kami sa iyong pag-ungal para nang pag papatawa mo kung kami nakukuwaltahan.i –cruz mo man lamang at saka bago matapos ang pagpanaw mo sa amin ay iparinig mo sa amin ang iyong kalasing Santa Baria ina nang deretsos. malakas at maalam. B. Pagsisisi Panginoon kong Fraile. Ang ikanim: Huag kang makiapid sa kanyang asaua. ipanalangin mo kaming huwag anitan ngayon at kami ipapatay. Ang ikatlo: Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta.. kahit ka masinungalingan. Ang ikalawa: Ihain mo naman sa kaniya ang puri mo't kayamanan. sa pag-ulol sa akin.. Amen. Anh ikaualo: Huwag mo silang pagbibintangan. Ang ikalima: Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang libing. ikao ang kabuhayan at katamisan. macalilibat nang dating sakit nang manga bulsa ko. Panginoon ko at kaauay ko na inihihibik kong lalo sa lahat. Anh ikaualo: Huag mo silang pagbibintangan. Ang ikalaua: Huwag kang magpapahamak o manumba ng ngalang deretsos. Ang ikapat: Isanla mo ang katauhan mo sa pagpapalibing sa ama't ina. Dios na hindi totoo at labis nang pagkatuo gumaga at sumalakay sa akin: pinagsisihan kong masakit sa tanang loobang dilang pag-asa lo sa iyo. Aba bunga nang aming pauis. ang pangala'y tontogales ay tatlo. SY 2010 – 2011 Ang Aba Ginoong Barya Aba ginoong Barya nakapupuno ka nang alkansya ang Fraile’I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala’t pina higit sa lahat. kitlin ang leeg mo dito sa lupa para nang sa langit. Del Pilar Mga sipi Nasa orihinal na pagbabaybay noong kapanahunan ni M. Ang ikapito: Huwag kang makinakaw. ikaw nga ang dugo ko. ikaw ang pinagpaguran naming pinapanaw na tauong Anac ni Eva. Ang ikasiyam: Huwag mong ipagkait ang iyong asawa. nagtitika akong matibay na matibay na dina muli-muling mabubuyo sa iyo: at lalayuan ko na at pangingilagan ang balanang makababacla nang loob ko sa pag-asa sa iyo. sa ngalan nang cara-e-cruz at sa mga frayle nang Espiritu santo sya naua. Ang Aba Po Santa Baria Aba po Santa Bariang Hari. pinagpala naman ang kaban mong mapasok. Siya nawa.

The illustrados did not succeeded in easing the sufferings of the Filipinos. treasurer. The writings produced by the Propaganda Movement inspired Andres Bonifacio and other radicals to establish the Katipunan and set the Philippine Revolution in place. The Death of Gomburza & The Propaganda Movement In February 17. clearly depicted the sufferings of the Filipinos and the rampant abuses committed by the friars in the colony. was executed by the Spanish colonizers on charges of subversion. The martyrdom of the three priests apparently helped to inspire the organization of the Propaganda Movement. Because of his criticisms of the government and the friars. He wrote a poem entitled “Sa Aking mga Kababata” when he was only eight years old. La Solidaridad & La Liga Filipina In 1892. La Liga Filipina's membership was active in the beginning. They questioned Spanish authorities and demanded reforms." and "Ang Sampung Kautusan ng mga Prayle". SY 2010 – 2011 avoid punishment for a crime. 1872. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Fraile At Pag Manuhan mo …. Siya naua. The next day. Recognition of human rights 2nd Semester." and "La Hija del Fraile. all Filipino priest. They worked inside and outside the Philippines. which highly ridiculed the Spanish friars. but the Spanish officials still felt threatened. they felt more confident about voicing out popular grievances. Jose Rizal was recognized as the great novelist of the Propaganda Movement. 1896. Jose Rizal. The third group was composed of Filipinos who had fled their country to ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Unite the whole country Protect and assist all members Fight violence and injustice Support education Study and implement reforms La Liga Filipina had no intention of rising up in arms against the government. Rizal functioned as its adviser. secluded town in Zamboanga. the following were elected as its officers: Ambrosio Salvador. Goals of the Propaganda Movement La Liga Filipina Members of the Propaganda Movement were called propagandists or reformists.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang isa: Sambahin mo ang Fraile lalo sa lahat. 1892. a small. The intelligentsia also wanted reforms. Noli Me Tangere and El Filibusterismo. However. "Caingat Cayo" was a pamphlet answering the criticisms received by Jose Rizal’s novel Noli Me Tangere. After two many years in the Marianas. The rich members COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 14 . His favorite topic was the friars. "Dasalan at Tocsohan. The Propagandists The Filipinos in Europe were much more active in seeking reforms than those in Manila. On July 6. not all Filipinos living in Spain were members of the Propaganda Movement. Lopez Jaena was a brilliant orator who wrote such pieces as "Fray Botod. The death of Gomburza awakened strong feelings of anger and resentment among the Filipinos. Ang manga kabohongang asal. and Deodato Arellano. La Liga Filipina aimed to: The Propaganda Movement never asked for Philippine independence because its members believed that once Spain realized the pitiful state of the country. secretary. Del Pilar was an excellent writer and speaker who put up the newspaper Diarion Tagalog in 1882. Because of their education and newly acquired wealth. president: Agustin dela Rosa. del Pilar were it most prominent members. the Spaniards would implement the changes the Filipinos were seeking. Rizal made a lot of enemies. the group could not really push very hard for the reforms it wanted. Bonifacio Arevalo. Jose Burgos and Jocinto Zamora (Gomburza). while "Ang Sampung Kautusan…" was a satirical take on the Ten Commandments. or simply because they could not stand Spanish atrocities any longer. but they were more systematic and used a peaceful means called the Propaganda Movement. but from this group arose another faction called the intelligentsia. but later. which aimed to seek reforms and inform Spain of the abuses of its colonial government. He was executed at Bagumbayan (later renamed Luneta Park and now called Rizal Park) on December 30. The second group consisted of illustrados in the Philippines who had been sent to Europe for their education." "Esperanza. Jose Rizal (full name: Jose Protacio Mercado Rizal y Alonzo) returned to the Philippines and proposed the establishment of a civic organization called “La Liga Filipina. Some of his most popular writings included "Caiingat Cayo". "Dasalan…" was parody of the prayer books used by the Church. ang pangala’i tontogales ay tatlo. Jose Rizal was secretly arrested. Still. they proceeded to Madrid and Barcelona because they could no longer return to the Philippines. Fathers Mariano Gomez. Ang ikalaua: Ihayin mo naman sa kaniya ang puri mo’t kayamanan. Their objectives were to seek: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Recognition of the Philippines as a province of Spain Equal status for both Filipinos and Spaniards Philippine representation in the Spanish Cortes Secularization of Philippine parishes. They could be divided into three groups: The first included Filipinos who had been exiled to the Marianas Islands in 1872 after being implicated in the Cavite Mutiny. since the illustrados themselves were a result of the changes that the Spanish government had been slowly implementing." which all criticized the abuses of Spanish friars in the Philippines. 1892 only three days after La Liga Filipina’s establishment. He was the first Filipino become famous for his written works. His novels. Burgos and Zamora was their alleged complicity in the uprising of workers at the Cavite Naval Yard. Graciano Lopez Jaena and Marcelo H. The illustrados led the Filipinos’ quest for reforms. Governor General Eulogio Despujol ordered Rizal’s deportation to Dapitan.” On July 3. they began to drift apart.. fiscal. The charges against Fathers Gomez.

The Soli. Nang si Bonifacio’y nakapagsanay na sa pagsulat. The Solidaridad’s first editor was Graciano Lopez Jaena. Siya ay nagka-asawa. Spain itself was undergoing a lot of internal problems all that time. Maynilà. “Ang dapat mabatid ng mga Tagalog. Because most of them belonged to the upper middle class. tagáCaloocan na ang sagisag ay “Lakambini. but the others seemed to have lost all hope that reforms could still be granted. Ang babae ay buhay pa (nuong 1922). The friars. cloth) na ipinagbibili rito sa atin. nakatulong sa kabuhayan nilang magkakapatid ang paggawa ng mga tatak at paunawa sa mga kayo (tela. Upang siya ay mabuhay. siya ay pumasok na utusan sa bahay-kalakal ni Fleming. sa pook ng Meisik. The colonial government did not agree to any of its demands. tailor)..” “Ang Pag-ibig sa Tinubuang Bayan. The first issue saw print was published on November 15. naging kawani (personero. Binundok (Binondo ngayon). si Bonifacio ay mahilig magsulat sa sariling wika at may magandang ayos ang kanyang sulat. railroad) sa daang Azcárraga (Claro M. Procopio. si Teodoro Plata. bukod sa tuntunin at mga aral ng Katipunan at ang “Katungkulan ng mga Anák ng Bayan” ay ang “Huling Paalam” ni Rizal. Dahil dito. Ang kanyang amá ay si Santiago Bonifacio. Many of the reformists showed a deep love for their country. Ang Aklat ni Andres Bonifacio: Sino si Bonifacio? Si Andrés Bonifacio ay isáng tunay na Pilipino na ipinanganak noong ika-30 ng Noviembre 1863 sa isang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 15 . Petrona at Troadio. walking sticks) at mga pamaypay na papel na ginagawa niya sa luob ng kanilang bahay. were also a hindrance to the movements success. on the other hand. Lastly. Nguni’t ang lalong pinaka-mahalaga.” ang Biblia. “El Judio Errante. na siyang inawit ng ating mga kawal nang sila ay nakipaglaban sa Castilà. asawa ng nasirang bayani. na inilako ng kanyang mga kapatid. namatay ang kanyang mga magulang at dahil dito. Nang lumipas ang ilang panahon. at iba pa. the Propaganda Movement put up its own newspaper. Gayon din ang ginawang hanap-buhay ng kanyang mga kapatid. si Guillermo Osmeña. Patuloy pa rin siya sa paggawa ng mga tungkod at pamaypay. del Pilar took over in October 1889. Ang kanyang mga magulang ay mga taong dukha kaya siya naman ay isang taong mahirap. called La Solidaridad. SY 2010 – 2011 bahay na pawid sa puok sa harap ng himpilan ngayón ng tren (ferrocarril.” Sila ay nagkaroon ng isáng anák na namatay (sa bulutong). “Las Ruinas de Palmira. at pagkaraan ng ilang panahon ay ginawa siyang kinatawan (agente) ng nabanggit na bahay-kalakal sa pag-bibili ng sahing (puno ng pili). 1895. sa bilang 450. Datapwa nang siya ay tumutuntong na sa ika-14 taon. Andres Bonifacio was one of those who believed that the only way to achieve meaningful change was through a bloody revolution. They had neither the time nor the desire to listen to the voice of the people. Siya ay tutuong mahilig sa pagbasa. Recto avenue ngayon). 2nd Semester. Ang sahod niya ay mga 12 piso lamang sa isang buwan. Siya ay nag-aral sa paaralan ng isang guro. Mga taal na taga-Maynilà. Marcelo H. Mga pahayag ukol sa paghihimagsik. apart from the lack of funds. na ang hanap-buhay ay mananahi (sastré. employee) siya sa bahay-kalakal nina Fressell & Co. malapit) na kasama ni Andrés Bonifacio. tulad ng kasaysayan ng himagsikan sa Pransiya (French revolution). which could explain why the mother country failed to heed the Filipino’s petitions. although they still failed to maintain a united front. Nagkaroon siya ng 4 kapatid. binatak ang sariling buto at siya ay naglako ng mga tungkod (bastones. sampu ng kanyang mga kapatid. ang mga aklat ni Jose Rizal at ibá pa. yantok. sina Ciriaco. na isá sa mga masikhay (matalik. Siya ay mahilig sa pagbasa ng mga aklat at ang kanyang kina-himalingang basahin ay ang mga aklat na nakapagturo ng kabayanihan. were at the height of their power and displayed even more arrogance in flaunting their influence. daang Nueva.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY wanted to continue supporting the Propaganda Movement. naputol ang kanyang pag-aaral. no other strong and charismatic leader emerged from the group aside from Jose Rizal. came out once every two weeks. Why the Propaganda Movement Failed The propaganda movement did not succeed in its pursuit of reforms.” “Los Miserables” ni Victor Hugo. Ang naging kabiyak ng kanyang pusó ay pinalayawan ng Oriang (Gregoria de Jesus). Manila. Siya nuon ay maalam nang bumasa at sumulat ng wikang sarili (Tagalog) at Castila. Ang 2 una at ang huli ay patay na.” (tula) at iba pa. Bukod sa kanyang hanap-buhay. La Solidaridad In order to help achieve its goals. Ang kanyang ina naman ay si Catalina de Castro. na kanyang isina-Tagalog sa gitna ng pagdagundong ng paghimagsik. May mga sulat na naiwan si Bonifacio. they had to exercise caution in order to safeguard their wealth and other private interests. May mga gabing halos hindi nakakatulog sa pagbabasá. as the reformists fondly called their official organ. Personal differences and petty quarrels. Del Pilar managed the Soli until it stopped publication due to lack of funds. sa Tondó. Manila.

” na siyang dagliang pamagat ng samahan. o ang kilalanin ang mga naririto. kahit magaling magsalita.” sulat ni Rizal sa kanyang talaan. sa bagay na itó. Pinulong sina Ladislao Diwa. “Bisaya” man. Pagkaraan ng mahigit sa isang linggó. na laán sa mga sukaban.” Ayaw sa mga mabunganga: “Dito ay gawa ang hinahanap. SY 2010 – 2011 panunumpa. Ang pakay ng “Katipunan” ay pagsama-samahin ang kaluoban ng mga Pilipino sa isang layunin: “Upang sa pagka-kaisang ito’y magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. ay “Tagalog” din. nuong ika-6 ng sumunod na buwan ng Julio. at mga pahirap na ibinibigay ng naghaharing kalupitán. Manila. Ang sagisag niyá ay “Maypagasa” na “nangyari” bago siyá mamatay. At nang lalong mapagtimbáng ng sariling isip at kabaitan. upang sa pagka-kaisáng ito ay magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan.” “Kapampangan” atbp. kalikuan at kasamaán. tatalikdang pilit ang buhalhál na kaugalian at pai-ilalim sa kapangyarihan ng mga banál na utos ng Katipunan.” Hindi tinatanggap ang mga taksil: “Kung ang hangad ng papasok dito ay tumalastás lamang ng mga lihim nitó. Kung ang hangad ng papasok dito na siya ay abuluyan ng ginhawa at malayaw na katahimikan ng katawan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Dinadakila ng Bayang Pilipino si Andrés Bonifacio at siya ay ipinalalagay na dakilang bayani. sa pamagitan ng isang mahigpit na 2nd Semester.” Pantay-pantay ang lahat: “Maralita. ayon sa sulat din niyá. kaya hindi dapat pumasok ang hindi makagawa. huwag magpatuloy sapagka’t mabigát na mga katungkulan ang matatagpuan. nag-alab ang kanyang luob. sa Binundok. at itinatag nila ang “Katipunan. na inihayag ng kanyang matalik na kaibigan. sinabi sa akin na ako raw ay may dalang mga proclama (mga pahayag) na kasama ng aking mga damit at ari-arian.” Ipagtangkilik ang kagalingan: “Ang lahát ng pinag-saysay ay dapat gunitain at mahinahong pagbulay-bulayin. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan” ay initayo nuong ika-7 ng Julio 1892. bilang 64.” Ang ibig sabihin ng “matuklasan ang tunay na landas ng katwiran at kaliwanagan” ay iguho ang kapangyarihang maka-hari ng España na sumasakop sa Pilipinas. Ang mga tunay na pangungusap ni Rizal sa nangyari sa kanyang itó ay gayari (ganito). sapagka’t dito. si Rizal ay ipinatawag ni general (Eulogio) Despujol na siyang pinaka-mataas na pinuno ng Castila dito sa atin nuon at siya ay ipiniit sa Fuerza de Santiago. ipinatanto sa aking ako ay kanyang ipabibilanggo sa Fuerza de Santiago. Katipunan: Ang Samahang Nagturo at Nag-akay sa Bayan sa Paghihimagsik Ang “Samahang Kataastaasan. kaya sa bagay na ito ay ipina-iilalim sa masigasig na pakiki-balita ang kabuhayan ng sinumang ibig maki-anib sa Katipunan. kinakailangan ang lubos na pagtupád sa mga pagbabayaran. at ang bayan natin ay magsarili sa kanyang kapangyarihan. Ang salaping itó’y ipinagbi-bigay-alam ng nag-iingat. pag-isahín ang luob at kaisipán ng lahat ng Tagalog. mangmang. kami ay payapang naghihintay ng pagwawagi ng damdaming makabayan ngayon at sa hinaharáp. sapagka’t hindi magaganáp at hindi matitiis ng walang tunay na pag-ibig sa tinubuang lupa ang tunay na adhikaing ipagtangkilik ang Kagalingan. at gawa ang tinitingnán.” Ang buhalhal (escandaloso. nang bukas-makalawa. na sa ngayon ay isá sa mga unang lakás na maaasahan. Valentin Diaz. Nang malaman ito ni Andrés Bonifacio. at tuparin nila nang maluwag sa kaluoban ang kanilang mga tutungkulin. Ganitó ang nangyari: Si Jose Rizal ay lumunsad sa Maynila ng ika26 ng Junio 1892. ang tunay na pag-ibig sa bayang tinubuan at lubós na pagdadamayan ng isa’t isá.” COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 16 . Ildefonso Laurel at si Deodato Arellano sa bahay ni Arellano. Mga Tuntunin ng Katipunan Dakila ang pakay ng Katipunan: “Sapagkat kailangan na lahat ng ibig pumasok sa Katipunan ay magkaruon ng lubós na pananalig at kaisipán sa mga layuning tinutungo at mga kaaralang pina-iiral. dito ay kinasu-suklaman.” “Hindi kaila sa kangino pa mán ang mga nagbalang kapahamakán sa mga Tagalog na naka-isip nitong mga banál na kabagayan (at hindi man). “Iloko. Itinanong sa akin kung kanino yaong mga unan at banig. Makaraan ang ilang salitaan.” na pinagka-utangan ng Bayang Pilipino ng kabayanihan sa pag-usig ng kanilang ikalalaya. lahat dito ay magka-kapantáy at tunay na magka-kapatid. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan. “itinanong sa akin (ni general Despujol) kung ako’y nagpupumilit na magbalik sa Hongkong. sapagka’t siya ang nagtayo at nahalal na pangulo ng “Kataastaasan. marunong. lalong lalo na kung gugunitaín na hindi mangyayaring maiwasan at walang kusang pagkukulang na hindi aabutin ng kakilakilabot na parusa. at ipagbili sa isang dakot na salapi. kailanman ibigin. bantaín lamang ay talastás na ng makapál na nakikiramdám sa kanyá. gaya ng pagtangkilik sa mga naa-api at madaluhong ng pag-usig sa lahat ng kasamaan. sa bagay na itó ay aabutin ang maligalig na pamumuhay. Sinagot ko siyá ng hindi. sa tuwing kapanahunan.” Si Rizal nga ay ibinilanggo.” “Ang gawang lahat na laban sa kamahalan at kalinisan. huwag silang magsisi. isinagot kong sa aking kapatid.” “Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunan ay lubós na dakila at mahalagá. minarapat na ipakilala sa kanilá ang mga itó. mayaman. piso sa pagpasok at sa buwan-buwan ay sikapat (¼). at karaka-rakang nilalapatan ng mabisang gamot. at matuklasan ang tunay na landás ng katwiran at kaliwanagan. huwag magpatuloy. “Nuong Miercoles. ang nasirang Mariano Ponce.” Una sa lahat ang pag-ibig sa bayan: “Dito ay isá sa mga kauna-unahang utos. magbibigáy buhay sa lahát. Sinagot ko siya ng oo.” Hindi ginhawa kundi hirap at mabigat na tungkulin: “Unawain din.” Ang halaga ng “kuota” (bayad buwan-buwan): “Talastás din naman ng lahat ang pagkakailangan ng salapi. Hindi maikikilos ang salaping ito kundi sa napag-kayarian ng karamihan. kapiling ni Rizal. bukód pa ay masi-siyasat ng sinuman. (Sa salitang “Tagalog”. sa makatuwid. na ang mga katungkulang ginaganap ng lahat sa Katipunang itó ay lubhang mabibigát. Dahil dito.) “Alang-alang sa mga pagkukurong itó. disorderly) na kaugalian: “Kapag karakang mapasok dito ang sinuman. sa bahay ni Deodato Arellano sa daang Azcarraga. katuturan ay lahat ng tumubo sa Sangkapuluang itó. at matuklasan ang tunay na landás ng Katwiran at Kaliwanagan.

ang mga ginugol na buhay. kung ang umaakay ay tungo sa samâ. anák at kapatid. hood) na may isáng triángulo na kinalagyan ng mga titik na Z. Nuong unang itatag ang Katipunan. ika-7 ng Julio 1892. Nuong mga sumunod na buwan pagkatatag. na kalihim ng Katipunan. sa yaman. lalaki ay siyang patnugot ng asawa’t mga anák.” Kailan nagiging kabaitan ang gawang magaling: “Ang gawang magaling na nagbubuhat sa pagpi-pita (pag-ibig) sa sarili. ang kahulugan ay pag-asa. Lunti (verde. Ang pinaka-batikan sa lahat ay si Emilio Jacinto.” Ang tunay na kabanalan: “Ang tunay na kabanalan ay ang pagka-kawang gawa (charity).” “Ang hindi mo ibig na gawin sa asawa mo. kundi isáng katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan. at sabugan ng matamis niyang liwanag ang nagkaisáng magkalahi’t 2nd Semester. kundi damong makamandag. Guillermo Masangkay.” wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa. salita’y panunumpa. Puti ang sintás at mga titik ng triángulo. Aurelio Tolentino. anák at kapatid ng iba. . ang patutunguhan ng inaakay ay kasamâan din. Emilio Jacinto. wagás at tunay na mahál na tao.” Revolver.. prominent citizens). at marunong ipaglihim ang dapat ipaglihim. Ang mga hudyát o mahal na salita ay “Gom-Bur-Za. nguni’t panahong nagdaan na’y di na muli pang magdaraan. ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik. Briccio Brigido Pantas.” Ang mga tao ay pantay-pantay: “Maitim man o maputi ang kulay ng balát.” Ang may kaluobang dakila: “Ang may mataas na kaluoban ay inuuna ang puri sa pagpi-pita (kaysa) sa sarili. wala sa pagka-pari na “kahalili ng Diyos. hindi ito nagpamalas ng pagsulong sapagka’t nais ni Bonifacio na huwág makapinsala sa pagpapalaganap ng “Liga Filipina” na itinatag in Rizal at mga litaw na kababayan (principales. wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha.” Ang tunay na kamahalan (valia. at alalahanin ang ináng pinagbuhatan. karamihan ay “Mason. na ang kahulugan ay “Anak ng Bayan. Mariano Carreon at iba pa. Ang unang tinanggap ay si Restituto Javier sa isang bahay sa daang Salinas (ngayon ay Elcano) sa Tondo. na para-parang dukha tulad niya. at nag-iwi sa iyóng kasanggulan. “Kawal” naman ang pamagat ng ika-2 baytang. ay huwag mong gawin sa asawa. at hindi sa talagang nasang gumawa ng kagalingan. Nicomedes Carreon. “Katipunan” ang pamagat ng unang baytang.” Ang matalino ay mahinahon: “Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawa’t sasabihin. Nang nakilala ni Bonifacio na nawalan ng kabuluhan ang pagsisikap-bagay sa “Liga. Calixto Santiago. napatatag na ang mga Balangay at Sangguniang Hukuman. Pagkatapos ay siná Aguedo del Rosario.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang Mga Aral ng Katipunan BUKOD sa Palatuntunan. Manila. Francisco Carreon. Sumunod si Miguel Araulio. ang may hamak na kaluoban ay inuuna ang pagpi-pita sa sarili (kaysa) sa puri. green) ang kulay ng taklob-ulo. 2. Naghalal na rin nuong araw na iyon.” Ang amá ay siyang pina-parisan ng mga anak: “Sa daang matinik ng kabuhayan. gumagamit ng isáng itim na taklob sa ulo (capucha. May suot na sintás na luntian. ang hindi napaá-api’t di nakiki-apíd. ng mga kinatawan (diputados. tahanan ni Valentin Diaz. Kung nasa pulong ang mga kasama sa baytang na itó.” ang sagot ng tinatanong ay “ng Bayan.nguni’t hindi mahihigitán sa pagkatao. José Turiano Santiago..” Dapat sumapiling sa ina-api: “Ipagtanggól mo ang ina-api. gawa’t pangungusap sa talagang Katuwiran. may isáng pangu-ngusap. ang pag-ibig sa kapwa at ang isukat ang bawa’t kilos. nakakabit ang magkasabát (ekis.” Ang katungkulan ng lalaki sa babae: “Ang babae ay huwag tignáng isáng bagay na libangan lamang. kahit laking gubat at waláng nabatid kundi ang sariling wika. Itinatag din ang 3 Baytang ng Katipunan: 1. lahat ng tao’y magkakapantay. gamitan mo ng buong pag-pitagan (respect) ang kanyáng kahinaan. LL at B. pamangkin ng ngayon ay Pangulo ng Kataas-taasang Hukuman (presiding justice of the Supreme Court).” Sila ay may mga hudyat na salita upang magka-kilala.” Bago pa sumilang ang Liga at Katipunan. worth) ng tao: “Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagka-hari.” Ang panahon ay ginto: “Huwag mong sasayangin ang panahon.” Dapat magkaroon ng isang pangungusap: “Sa taong may hiya. may mga sariling aral ang Katipunan. Burgos at Zamora. sa isáng bahay sa daang Oroquieta. crisscross) na watawat at espada. 3 Pilipinong pari na ipinabitay ng pamahalaang Castila nuong ika-28 ng Febrero 1872 kahit hindi tunay ang paratang sa kanila. representatives). sa ganda. ang may magandang asal. isá sa mga nagtatag ng Katipunan. nayon ng Santa Cruz. At nuong sumunod na taon ng 1894. sa dulo ay may isang medalla na may isang K sa gitna. may sinag at sa dakong baba. may itinatag pang ibang kapisanan sina Bonifacio.” Ang katumbas ng buhay na ginugol: “Paglaganap ng mga aral na itó at maningning na sumikat ang araw ng mahal na Kalayaan dito sa kaabâ-abâng Sangkapuluan. ang marunong magdamdám at marunong lumingap sa bayang tinubuan. Alejandro Santiago. sandata o gulok ang taglay ng mga nagsidaló sa pulong ng baytang na itó.kapag binigkás ang salitang “Anak. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 17 . pagod at mga tiniis na kahirapan ay labis ng natumbasán. SY 2010 – 2011 magkakapatid ng ligayang walang katapusán. may dangal at puri.” katuturan ay Gomez. Ang dapat nating asalin sa kabuhayan: “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isáng malaki at banál na kadahilanan (cause) ay kahoy na walang lilim. mangyayaring ang isa’y higitán sa dunong. hindi muna ipinagpatuloy ng mga nanga-ngatawan ang pagpapalaganap. at ka-bakahin (kalabanin) ang uma-api. ay hindi kabaitan.” pina-ngatawanan na ang pagtatatag.” Ang 3 Baytang ng Katipunan Ang Unang ‘Katipuneros’ Ang nagpalaganap sa Katipunan ay si Andrés Bonifacio at ang kanyang mga tapat at masisikhay na kasama.

Nuon nga. Hindi tayo tinuruan ng tunay na Karunungan sa buhay sapagka’t kung tayo ay natuto. Ang mga “Hasik” ay hindi na ipinagpatuloy nuong malapit na ang panahon ng tangkang paghimagsik sapagka’t ang mga taong bayan ay halos nagunahan. “Anó ang magiging kalagayan sa darating na panahon?” Ang madlang kasamaang binanggit sa mga naunang tanong ay malulunasan. mga kasagwaan. “Anó ang kalagayan sa ngayon?” Ang mga frayle. ay maipaghihiganti. umurong ka. sower. kung ang mga kasapi ay may pag-asa. inaalis ang piring. ang pintuan ng May-kapangyarihan at Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan ay bubuksan dahil sa iyó. ay pawang kabalbalan ang itinuro sa mga Pilipino. sa pakinabang ng mga frayle at convento. kalagayan at kabuhayan ng isasapi. Pulang taklob-ulo na may lunting paikit (liston verde. Ang mga mamamaslang (asesinos. may sariling titik o sulat. ay siyang saysay sa ika-2 tanong. na kung tawagin ay mga “kahalili ng Diyos” daw. national leadership). Ang itinuro sa atin ng mga frayle ay ang maling sampalataya na nakilala sa pagdaraos ng sunud-sunod na pistá na kina-hulugan ng ating salapi at kayamanan. kahit lisya (lihis) sa matuwid. tapang at pagka-kaisa sa pagsunod sa mga aral at pasyá ng Katipunan. at sa pananagutan niya iniha-harap sa “Balangay” ang kanyang nahikayat. 2nd Semester. Ang mga lupang malalawak na inangkin ng mga convento mula sa ating mga ninuno ay masasaulî sa bayan.” “Kung di ka marunong pumigil ng iyong masasamang hilig. ang mga Pilipinong naninirahan sa mga baybayin ay may pagka-alam na sa maayos na kabuhayan at pamamayan. ìkaw ay makatutuloy. nakipag-unawaan na tayo sa pangangalakal sa mga karatig bayan sa Asia. Ang paraan ng pagkuha ng mga kasapi ay nagtatayo sa bawa’t puok ng isáng wari ay lupon na kung tawagin ay “Hasik” (sembrador. umurong ka. Ang “kapatid” na “mabalasik” o matapang ay siyáng nagsasabi sa sinusubukan na lubhang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 18 . binubuo ng 3 tao na parang tungko (tripod). bagaman at hindi lubós. Pagkatapos. sinuman ang ibig sumapi. Kung gapós .’ ang ‘Balangay’ at ang ‘Sangguniang Hukuman’ MAY isang paraan nagka-kilalanan ang mga magkakasama sa Katipunan. kailanman. Pinamagatang “Bayani” ang ika-3 baytang. Maalam na tayong magsuot ng mga damit na sutla. Sa katunayan. saka lamang itinatayo ang Balangay. blindfolded) at ipina-pasok sa isáng silid na madilim ang kulay ng mga panig (muros. Sa mga dinding ng silid ay may mga nasusulat na ganitó: “Kung may lakás at tapang. Ano pa’t lahat na ng karaingan sa panlupig. iginagapos nang abot-siko ang sinumang hulihin kahít sa anong kasalanan . Baka di kabagáng ng mga tao sa Katipunan. skull).noong panahon ng Castila.) Ang kasagutan. walls) at bahagya nang nailawan. Pahiwatig ng mga magka-kasapi ang itinatagop ang kanang kamay (puño. green ribbon) ang isinusuot ng mga kasapi. Burgos at Zamora. Ang pagtanggap ng pakikisapi ay katulad. ayaw nila na tayo ay matuto ng wikang Castila.” Ang 3 Tanong Sa Katipunan Pagsuri sa nais sumapi SA ibabaw ng isáng dulang (mesita.” Bawa’t kasapi ay may mahigpit na tungkuling maghikayat ng bagong makakasama. Lagda Ng Sariling Dugo HINDI pa rin tinatanggap kung makasagot na nang gayon sa mga katanungan. killers) ay maibubulid (maibabagsak) sa bangin ng kamatayan. paniwala sa mga sumbong ng mga yaon. ang ginagawa sa bagong kasapi ay pini-piringan (vendados. bilang pagtutol sa walang katwirang pagbilanggó sa kanya. pagsunod sa kanilang mga bilin laban sa bayan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 3.itinitiklop ang mga daliri maliban sa hintuturo at kalingkingan na nakatuwid. hindi na nila mauulol at sa ganuon ay hindi nilá mahuhuthot ang ating kayamanan. Ang mga Balangay ay naka-pailalim sa Kataas-taasang Panguluhan na pang-sangkapuluan (liderazgo supremo. ng buhay at ng pangangalakal. Ang “Hasik” na ito ang inut-inot na naghikayat upang may sumapi sa Katipunan. tayong mga Pilipino ay may kalayaan na sa pamamayan. at sa paggawa ng ikalulusog ng dunong. Sa pagtanggap. panggahasa. Sa kahuli-hulihan ay idinadaing din ang malabis na pagkiling ng pamahalaang Castila sa mga frayle. Datapwa. sina Gomez. Ang mga kasapi sa ikat-3 baytang na ito lamang ang nakatalos ng mga tunay na adhikain ng Katipunan. “Rizal” ang hudyat na salita. tiyaga. ay humigit kumulang na ganito: Nang unang dumating dito sa atin ang mga Castila nuong ika-16 ng Marso 1521. Tayo ay may sariling sampalataya o religion. Ang nagsibuo sa Katipunan sa bawa’t bayan ay mga Balangay at Sangguniang Hukuman na siyáng kapangyarihang nag-aayos at humahatol sa mga sigalot at alitan ng “magkakapatid” sa luob ng Katipunan. pagtingin sa Pilipino na parang iba sa pagka-tao kaysa mga Castila na ginawa ng mga frayle. Ang mga frayle ay siyang mahigpit na kalaban ng ikata-talino at ikabi-bihasa ng Pilipino (Tagalog sa sulat ng Katipunan). right fist) sa dibdib sa tapat ng puso. bago gawin ito ay sinusuri muna nang mabuti ang ugali. isáng revolver at isáng gulok. SY 2010 – 2011 May isáng papel na kinasusulatan ng mga sumusunod na tanong: “Anó ang kalagayan nitóng Katagalugan nuong unang panahon?” (Sa salitang Katagalugan ay kasama na ang Kabisayaan. ng ginagawa ng “Masonería. Kailokohan at lahat na ng kaPilipinuhan. Pag madami-dami na ang mga sang-ayon. lumalasap tayo ng kalayaan at kasarinlan. pinamunuan ng isáng lupon na may mga tungkuling katulad ng sa Kataastaasang Lupon. Ang mga kababayang pari. may mga cañon. ang nagpupunla ng binhi). little table) ay may isáng bungo (calavera. na sila ay mapabilang sa Katipunan.” “Kung ang pag-usisa ang nagdalá sa iyó dito. At pagtanggi na bigyan ang mga Pilipino ng kalayaan sa pamamayan. pagkukuro. Sisimulang lamang ang pagtanggap kung napatunayan na siya ay may tapat na luob. Ang ‘Hasik. At ang kalayaan at kasarinlan ng Bayang Pilipino ay matatamo sa hinaharap. na ano pa’t.

. SY 2010 – 2011 Y ... 4....... W 21... 15....... Ang Kasulatan Sa Panunumpa K’ K’ K’ N’ M’ A’ N’ B’ Balangay..... ninanais ng luob ko ang maki-anib dito. S T .......... D E ....... Z B ............. 1893. aral at gawain ng Katipunan na.. ang O ay C at ang U ay X.... na gugugulin ang lahat na maigugugol at lahat ng minamahal ko sa buhay. X W ... Ika ___ araw ng buwan ng ________ ng taong 189__... sa mga “kapatid” na nagtipon upang siya ay tanggapin................ ang hanap-buhay _________.... K R ....... H I ... Sa katunayan nitó...... 2. J M ... ang M ay V... Sa maliwanag na ulat... 12... Kung hindi nagpakita ng takot ang sinusubukan. Nakabayad na ng ukol sa pagpasok.......... K LL .. 20.. hindi ito lumaganap.. X at Z ng alfabeto ng Castila ay itinakwil sapagka’t hindi kailangan. Y Ang Kasulatan Sa Pagsapi Kung lahát ng itó ay matarok na ng nag-iibig pumasok at inaakala niyáng matutupád ang mga tútungkulin.. J....... ang C at Q ay ginawang K.... Ako ay si ___________________________.. isinusumpa ko ring lubos na tutupad at susunod sa kanyang Patnugutan at mga Kautusan... 7.... Ang F....... V........... Ika ___ ng buwan ng _______ ng taong 189__. sukdulang ikalagot ng hininga.... May kahirapang ilaganap sa balana. 11........... Alfabeto ng Castila 1. Nagsisi-asa sila na sa pamamagitan ng Liga. 6..... aalisin na ang piring niya at palalagdain sa kasulatan ng panunumpang (nakalathala sa susunod) na ang pinakatinta ay dugo na kinukuha ng isáng patalim sa kanyang kaliwang bisig. 13.. ang L at LL ay J.... makukuha ng bayang Pilipino “sa loob ng kapayapaan” ang pagsugpo sa masasama at hidwang pamamalakad dito sa atin ng pamahalaang Castila at ng mga frayle...... 5...... sa maraming dahilan...................... Naghirap Mabuhay Ang Katipunan HINDI lahat ng Pilipino ay tumanggap sa mga tuntunin.. ____________________ Ang Taga-ingat ng Yaman.. ang katandaan ko ay ___ taon........ Abakada ng Katipunan A ......... Ang kauna-unahan ay ang kabaguhan ng layunin at paraan ng samahan...... at sa pagsasalita ng gayon... G H .. Sa buong taon na sumunod.. na inilalathala ng Katipunan ng mga A.. talagang nagsusunog ng mga papel upang maramdaman ng sinusubukan ang init ng ningas. Ang titik na A ay ginawang Z...... 16. maitatala ang kanyang ninanasâ sa kasunód nito: Sa Balangay. Tagalog ang wikang ginamit ng mga kasapi sa Katipunan nguni’t ang kahulugan ng ilang titik ng alfabeto ng Castila ay iniba sa kanilang pagsulat ng mga kasulatan. hukuman ng ____________.. taong tubò sa bayan ng __________. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 19 ...... Ipinaala-ala na siya ay maaaring umurong kung walang taglay na tapang....... na lahat halos ay mga Pilipinong litaw (principales)..... R S .. 3... K D .. may kaya at may pinag-aralan.......... N K ... saka lamang siyá ihaharap............. na marapating tanggapin at mabilang na isa sa mga anak ng Katipunan: at tuloy nangangakong tutupad at pai-ilalim sa mga aral at mga Kautusang sinusunod dito..N. hanggang sa abuting magdiwang....G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dakila ang hakbang na yaon sa kanyang buhay.......... Na-iyan ang sabihin na saklolohan ang kapatid na nakulong ng apoy..... 14.. Tinaglay ko ang pamagat na _________________.. aking itinala ang aking pangalan ng tunay na dugong tumatakás sa aking mga ugat sa pahayag na itó.... Aking ipinahahayag na sa kadahilanan ng pagkapasok ko sa K’ K’ K’ ng mga A’ N’ B’ ay naghandog akó ng isáng mahalagang panunumpa sa ngalan ng Bayang tinubuan... at sa harap ng isang kagalang-galang na kapulungan nitong Katipunan..... ang kalagayan ________ at nananahanan sa ____ daan ng ___________... 19....... upang huwag masayang ang kanyang buhay.......... 2nd Semester. Q G .. Ang tapang at kabuoan ng kanyang luob ay sinusubok sa ilang paraan. 8...... 10. LL O . C P ... Sa bagay na ito ay aking ipinamamanhik nang buong pitagan... gaya ng sinabi na.......... T U ... sa pagtatanggol ng kanyang banal na kasarinlan...... Tangi rito. V N ... gayon din sa paglagdá ng kanilang mga sagisag. Sa bagay na itó. Kung ang sumasapi ay nagpumilit pa rin sa pag-anib sa Katipunan.. ang I ay N. 18. 17.B. Minsan ay bigyan ng gulok at iutos na tagain ang kalaban na pumapaslang sa mga kalahi......... ganitó ang Abakadá ng Katipunan kung itutulad sa alfabeto ng wikang Castila. P Q .. may piring uli....... ang N ay LL. si Bonifacio na rin ang kusang nagpauntol-untol sa pamanhik ng mga kababayang nagsibuo nuón ng Liga Filipina. kundi pipiliin muna bago hikayatin.. Sa aking pagkakabatid ng kagalingan ng mga nilalayon at mga aral..... itinatag nuong ika-7 ng Julio 1892.... 9. B C ...

kailangan muna ang mga baril. Ilan sa kasamahan ni Bonifacio sa Katipunan ay mga kamukha niyang Masón din. tula at sulat. ang mga COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 20 . na ang kabuhayan ay “isang kahig. Pio Valenzuela (ang tanging kasapi sa Katipunan na may título) na makipanayam kay Rizal sa pinagtapunan dito sa Dapitan. ay may talino pa. Sa makatuwid. Dahil dito. ay sapagka’t bukod sa siya’y may pusong matapang. at gayundin sa ilang kuro ng adhikain. Sa kanyang mga aklat. kahit walang nagawang kasalanan. Pagkatapos na mapakinggan ang mga pangungusap ni Bonifacio. Si Rizal ay sumalungat sa ganyang nais. isa sa mga pangunahing kailangan ay ikaw ay may sapat na kinikita upang buhayin ang iyong asawa at mga anak. bukod sa lahat ng iya’y may salapi. Nang lumalaganap na ang Katipunan. hindi tinatanggap ang mga manggagawang hamak. Bagkús ang itinugón sa ginawa ng mga Masón. 2nd Semester. ang ibig ay “ngipin sa ngipin” at ayaw gantihin ng tinapay ang bató. Isang araw ng Mayo 1896. sandata at salapi upang magtagumpay. ang mga Masón at ang kanilang mga logia (lodges) ay paraparang nagsikilos upang sugpuin ang paglago ng Katipunan at ang mabalasik na pagpalaganap ni Andrés Bonifacio. “Diyan na kayó.ay hindi nakuha sa samo. ipinatawag si Bonifacio ng mga pinuno ng kanyang logia at hinikayat na itigil ang Katipunan sa kawalan ng mga baril. ang mga Masón at ang mga mayamang Pilipino ay hindi kaayon ng Katipunan. ang “Masoneria” ay ibig makuha ang katubusan sa luob ng kapayapaan. at masugpo ang kalupitan at kasamaang inasal sa Pilipino ng mga frayle at ng pamahalaang Castila. samantalang ang nais at hangad ng Katipunan ay ang paghimagsik. nakikilalang ang adhikang katubusan ng Pilipinas ay ibig niyang makamtan sa pamamagitan muna ng karunungan at kadakilaang asal ng kanyang mga kalahi. Mindanao. Si Rizal ay hindi rin sang-ayon sa paghimagsik ng Katipunan. Subali’t ang kapatiran ng mga Masón ay kasalungat ni Bonifacio ukol sa paraan na kailangang gamitin upang mag-hari dito sa Pilipinas ang Katwiran at Kalayaan. kaya lahat ay nagtaglay ng isang layunin: Maputol lahat ng kaapihan. Isáng araw.siná Rizal. at. Paniwala nila na bago simulan ang isang napakalaking gawain katulad ng paghimagsik. bago isipin ang ibáng paraan. hindi umimik kaunti man.” Isang araw naman. Pagkatapos na marinig ng amá ng Katipunan ang mga katwiran. Kapwa nagka-isá sa hangad na pagtubós sa Bayang Pilipino datapwa. dali-daling lumulan sa bapor si Valenzuela at umuwi sa Maynila bagaman at may tangkang manatili pa ng mga ilang araw duón. Ang pagbuhos ng dugo sa ikasu-sugpo ng mga pag-api ay talagang salungat sa mga aral ng “Masoneria” sa mga kasapi. . “Anó ang ating ilalaban. mayayaman at mahihirap na Pilipino ay para-parang inaapi at pinahihirapan ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. sinabi ni Roxas na ayaw niyang makinig sa mga kabalbalan at kaululan. sinabi niya: “At saang aklat nabasa ni Rizal na bago maghimagsik ay kailangang magkaroon muna ng sandata at salapi?” Kalaban ba ni Rizal at ng mga Masón si Bonifacio at ang Katipunan? Malayo. at ng mga Mason.” Nang ilahad naman ni Bonifacio ang hinahangad ng Katipunan kay Francisco Roxas. na ang Venerable ay si Luis Encino Villareal. Datapwa. isáng tuka” sapagka’t upang maging Masón. itong ating mga . hindi sa dahilang sila ay kampi sa pamahalaang Castila at sa mga frayle.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ganitó ang pang-unang layon ng Liga Filipina nuong itinatag nina Rizal at mga kapatid niyang masón. sinugo ni Bonifacio si Dr. sinabi ni Luna. sandata at salapi na kailangan sa paghimagsik na gagawin ng Katipunan. na kung mapipilan ay lalong kasawian ng bayang Pilipino.. nagsadya si Bonifacio sa bahay ng nasirang Antonio Luna upang ipatalastás ang gagawing paghimagsik ng Katipunan. Regidor. sa pagpa-palaganap ng magagandá at makataong simulain. Lopez Jaena. Si Bonifacio man ay nagíng kasapi. .” mga anak-pawis. kinuha ang kanyang sambalilo.? Kung si Napoleon ay naging Napoleon. mga dukha at maralita. kundi sapagka’t kailanman ang mga Masón ay “ayaw ipaghiganti sa pagbubuhos ng dugo ang mga kaapihang tinatamó.ang pamahalaang Castila at mga frayle . Del Pilar. kay Bonifacio at sa Katipunan SI Bonifacio ay Masón din. na binaril ng mga Castila. ipinatapon sa malalayong bayan at pinagdusa sa mga bilangguan. Nagkaka-ibá nga lamang sila sa paraang ginamit sa ikapagta-tagumpay ng kanilang layon.” At marami sa kanilá at sa mga kabig nila ang ipinabilanggo.. Kinabukasan. Kaya naman isá sa mga aral ng Katipunan ay hawig sa “ang hindi mo ibig na gawin sa iyo ay huwág mong gawin sa iyong kapwa.” Kailangang sabihin na sa luob ng “Masoneria.” Ang Katipunan naman. at may kaunting halagang nalalabis na isasagot sa mga pangangailangan ng kapatiran at mai-ambag sa sinumang “kapatid” na nasa kagipitan. Nang malaman ni Bonifacio na ayaw ni Rizal sa paghimagsik. isá sa mga binaril ng mga Castila. cañon.ay ipalagay silang “kaaway ng España at ng Dios. SY 2010 – 2011 Ang ginawa ni Rizal. sukat nang mataho (alam) na ang mga Masón ay mga may kaya at ang Katipunan ay mga tao na hindi natatanggap sa “Masoneria. puro kayo wikang Castila.” ayon sa kanilang palatuntunan. Sapagka’t nuon. pakiusap at pangatwiran. Ang Katipunan ay humuwad sa “Masoneria” ng paraan sa pagtanggap ng kasapi. upang ipatalastás sa kanyá ang nais ng Katipunan na maghimagsik nang mawasak ang kapangyarihan ng España dito sa Pilipinas. yayamang nakita na rin lamang na ang mga nagha-hari nuon dito sa atin . Si Rizal at marami sa mga Masón ay mga taong may taglay na kakayahan sa isip. sabay ang sabi. Siya ay segundo vigilante sa Logia Taliba. kundi bagkús kasalungat pa. Cortez at ibá’t ibá pa. kundi bató rin.

Sa kanila rin galing ang salaping ibinili ng mga titik sa palimbagan ni Isabelo de los Reyes. ay ginawang taga-ingat-yaman sa Balangay Maluningning na natatag sa nayon ng San Nicolas. na buklatin ang kasaysayang batbat ng hirap ng Pilipinas. Vicente Molina. Kalihim (secretary). Bukod dito. Francisco Carreon. Kailangan. Hindi kabilang ang mga babae sa Katipunan subali’t ilan sa kanila. Pio Valenzuela. Sa pamamagitan ng kanyang kapatid.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dukha. Ipinasya niyá. ay nabigyan ng magagaang na tungkulin. Naito ang ilan: Dapitan (bayang pinagtapunan kay Rizal). Ano pa’t ang mga pag-usig kina Rizal at mga kasamahan. Kabuhayan. halimbawa. Ang mga kasapi sa “Masoneria” ang nagpakilala sa pamahalaan sa España ng mga masasamang palakad na pina-iral dito. si Bonifacio ay talagang may sapat na talino sa paglikha ng mga paraan na sukat makahikayat sa tao. Ang mga manggagawa. na walang lagda. talagang inis na at tigib na tigib ang pusong matiisin ng mga Pilipino sa madlang kaapihang ginawa sa kanila ng mga maykapangyarihan nuon. At ang “Liga Filipina” naman ay walang kinalaman sa dalawa. isang Masón na may-ari ng Bazar del Cisne. Bawa’t isá ay may kani-kaniyang uri. Ito ang ibinili ng palimbagan ni Antonio Salazar. Taga-usig (auditor. at ang mga ito ang pinagdadadakip at pinarurusahan. sa luob ng kapayapaan. Pinanginginigan at iba’t iba pa. Anuman ang mangyaring pagtutol ng mga Pilipino sa mga kahidwaang inaasal ng mga nakasakop sa atin sa mga panahong yaon. na ipinabitay ng pamahalaang Castila sa sulsol ng mga frayle. Sinabi na natin na ang mga Masón ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. dumating si Troadio. At iyan ding mga salitang iyan ang nagligtas sa ibang mga bayan sa kuko ng mga manlulupig na hari at maharlikáng umiinís sa mga anak-pawis at dukha. Isang araw. Alam na natin na ibá ang “Masoneria” sa Katipunan. “na ang aming bayan ay maging karapat-dapat. Tuwing ika-28 ng Febrero. bagkús nagka-sigla lalo sina Bonficacio sa pagtatag ng mga balangay at sanggunían ng Katipunan. at nag-unahan sa pagsapí. mga kawani: Pantaleon Torres. Silá. sina Francisco Castillo at Camilo Iban. Taga-ingat-yaman (treaurer). Jacinto at iba pa. Si Perfecta Simeon. Sa ganito pina-alaala sa mga kapatid ang kaabahan ng katayuan ng lupang-sarili. Ang mga balangay at sanggunian ay napatatag na sa maraming puok ng Maynila at mga bayang karatig. Katotohanan. tuwing magpulong ang mga balangay. Nahalal sa Kataas-taasang Panguluhan ng Katipunan ang mga sumusunod: Kataas-taasang Pangulo (supremo). sulok-sulok at bahay-bahay. Ang 2 ay tumama sa loteria ng ilang libong piso. na ipinunô sa mga titik ng palimbagan. nagdaos ng mga lihim na lamayan patungkol sa 3 Pilipinong pari. Pagtibayin. Bagong-Silang. SY 2010 – 2011 Nagkaroon din ang Katipunan ng sariling palimbagan at duon inilathala ang 2 bilang lamang ng pahayagang Tagalog na pinamagatang Kalayaan. kanyang naitatag sa buong Maynila at mga lalawigang karatig ang maraming sanga o balangay. may kasamang 2 makabayang taga-Kapis (Capiz ang tawag ngayon).” ang hiling sa España ng mga Masón. lalung-lalo na ang asa-asawa ng mga kasapi. mga maralita na mga hamak na taong bayan. 1896. Maynila. dito sa atin at saan pa man. ay hindi na nagtitigilan sa pag-iisip at kara-karaka ay ginagampanan sabay sa salitang “Bahala na!” Ito ay nakita natin na siyang nagligtás sa bayang Pilipino nuong mga panahong yaón. ang mga Masón. Silanganan. Tutuó. Isang libo ang mga sipi (copies) ng unang limbag at 2. Ang mga kalupitan at paghamak na rin sa mga Pilipino ng mga nakasakop sa atin nuon ang nagpasiglá sa mga taong bayan upang sumapi sa Katipunan. kapatid ni Bonifacio na galing sa Australia. Katagalugan. maging malaya at COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 21 . DiTutugutan. 2nd Semester. Emilio Jacinto. Subali’t hindi maikakait na ang “Masoneria” at ang mga kasapi ay nagsabog sa mga kalahi ng mga kurong dakila ukol sa ikatutubós. ay para-parang nagsiluha kung sila ay pinaliwanagan ng mga adhikain at aral ng Katipunan. na ipina-baril din ng mga Castila. Laong-Laan at Dimas-Alang (mga lagda ni Rizal sa kanyang mga isinulat sa mga pahayagan). na para-parang labag sa matuwid. ang masasabing nagturo sa mga Pilipino ng pagbigkis ng kaluoban upang humarap at makipaglaban. Ang mga pangalang taglay ay yaong mga pangalan o bagay na may kinalaman sa ating lahi at sa kalayaang ninasà. Di-Magpapatantan. fiscal). ay siyang lagi nang ipinagunita upang mag-alab ang luob ng mga kasapi. Andrés Bonifacio. Ang Mga Unang Pinuno Ng Katipunan SA HALIP na umurong sa harap ng pagsalungat ni Rizal at ng iba pa sa paghimagsik. ang mga taga-bukid at ang mga dukha. Buong taon ng 1895 at unang mga buwan ng taóng sumunod. sina Gomez. tuntunin at adhikain. Hermenegildo Reyes. sa mga Masón ibinintang. at naghatíd sa atin sa tagumpay. Ang Pag-usig Sa Mga ‘Mason’ INUSIG ng mga Castila at frayle ang mga Masón dahil sa Katipunan. Kung anó ang laki ng kaayawan sa paghihimagsik ng mga Pilipinong litaw at may kaya.mga pagpulong nang lihim sa puok-puok. Natatag ang Pamunuan ng Katipunan sa pulong ng mga kinatawan ng mga balangay nuong Enero 1. Walang salapi ang Katipunan at sahol sa mga kagamitan subalit lumaganap pa rin. Burgos at Zamora.000 ang ika-2. kaapihan at kabusabusan. siya namang higpit ng pagyakap ng mga maralita sa layunin ng Katipunan. inilathala nuong ika-1 ng Enero 1896. siyang ikinalugmok ng bayan sa karukhaan. Ganito nakamit ang salaping ibinili sa palimbagan. Sahol: Ang Katipunan ng Bayang Maralita Ilang paraan ang ginamit sa pagpapalaganap ng Katipunan . Kailangan ang kaunting paliwanag. sa mga makapangyarihang lumulupig sa lahi. 1896. Balbino Florentino at Aguedo del Rosario. José Trinidad. Tangi sa rito ang mga sulat at limbag na ginawa nina Bonifacio. hinikayat sa Katipunan ang 2 na nagka-luob naman ng halagang 400 piso. “Ibig namin. kapag niyakap ang isang gawain at nalamang kailangang gawin sa ikasusunod ng isang dakilang layunin. manggagawa.

Nuong mga araw na yaon. at iba pang Masón na nagtanggol sa kalayaan at lagi nang sinanggal ang kaapihang tinitiis ng Pilipinas. Kaya ang mga kalaban ng kalayaan ng bayan ay natahimik. lalo na siná Rizal. muli na naman silang inusig.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY maginhawa. ay sumulat na sa mga pinuno niya sa Maynila nuong ika-5 ng Julio 1896 din. 3 Ulit Na-visto Ang Himagsikan NAHULI ang mga kasapi sa Katipunan nuong ika-13 ng Agosto 1896 sa San Piro. nguni’t marami ang may ibig at ayaw nang umuwi sa kani-kanilang bahay. ang mga novena. sa pinuno ng Castila sa Maynila. lalong lalo na sa mga lalawigang Tagalog. Ang mga convento ay nagsikilos. na sa kanyang panuorin ay tumanglaw ang maningning na araw ng katarungan at kabihasnan. San Felipe Nery. pinahirapan at ibinilanggo. Pandakan. ang “cura” at ang mga Castila ay hindi lubhang nakapa-mayani sa kanilang mga masamang gawa sapagka’t nahadlangan sila ng pagkakaisa ng mga taong bayan sa pagtutol. Nguni’t bago pa nangyari ito. lalo na ng mga “cura” sapagka’t sa bayan-bayang pinamugaran ng isang logia (lodge) ng mga Masón. Palibhasa. Ang masikhay na pag-usig sa mga Masón ay nagsimula nuong 1892 at sumidhi nuong naitatag na ang Katipunan at si Bonifacio ay walang humpay na nagpalaganap sa kanyang samahan. alinsunod sa sulat ng cura duon. si Luengo. nuong ika-19 lamang ng Agosto. muling nagsikilos ang mga Masón at binuhay uli ang kanilang pagpu-pulong tungo sa ikagagaling ng sariling bayan. Nakuha pati ang batong pinaglimbagan ng recibo sa pagawaan ng pahayagang Diario de Manila. sa nasa niyang magkasama-sama ang lahat sa lilim ng kanyang watawat. napagtibay din at bilang saksi ng pinagkasunduan. ang tunay na kalayaan ng mamamayan sa harap ng mga mapag-imbot na nabuhay sa pagsugpu sa karapatan ng bayan. Mga ‘Mason’ Kumampi na sa Katipunan NUONG 1893 at mga unang buwan ng 1894. Marcelo del Pilar. Hindi nagtagal ang katahimikan. nang nalaman niyang natuklasan na ang Katipunan ng may kapangyarihan. bagáman at mga Masón daw. sumumpa sa sarili nilang dugo na inilagda sa kasulatan. Umabot sa kaalaman ni Bonifacio ang mga ibinalita. Kaya. nakahikayat na ng ilang kababayang naglilingkod sa mga kawanihan ng pamahalaang Castila. siyang pinaka-puno ng kilusan ng mga Masón. nang usigin ang mga kagaya nina Doroteo Cortes. Sa harap ng mga nangyayaring yaon. ang mga pinunong Castila ay para-parang nagsumikap sa 2nd Semester. Kaya. ang mga istampá. niyong ika-17 ng Agosto 1896. naipatapon na sa Dapitan si Rizal na. ang mga kasulatan ng Katipunan dahil sa sumbong ni Teodoro Patiño. Napansin din ng mga frayle na ang pasok ng salapi sa simbahan ay umunti sanhi sa kagawan ng mga Masón na nagturo sa bayan. ang mga tiktik ng Katipunan sa luob ng pamahalaan ay nagdadala na ng mga balitang kailangan ni Bonifacio. Alam ng pamahalaang Castila at ng mga frayle na si Bonifacio ay Masón subalit hindi alam na ang layunin at mga ipinunla ng Katipunan ay huwad sa “Masoneria”. Jose Basa. iwanan ang patay sa luob ng simbahan at huwag magbayad ng anuman. pagpatapon sa malalayong bayan sa mga magiting na kasapi ng “Masoneria. Mariano Apacible at marami pang mga taganas na Masón. sa ganang mga Castila at frayle. Mainit at mahigpit ang kanilang pagtatalo. inihanda na ng Katipunan ang paghihimagsik. ang pagbilanggo. SY 2010 – 2011 pagbintang sa mga logia na walang nilalayon kundi ang paghiwalay ng Pilipinas sa España. marami sa mga Masón na nuong una ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. Ibig namin na maghari ang pagpa-pantay-pantay. ay hindi lamang hindi nagpa-sinungaling sa gayong akala kundi bagkus pinagtibay pa.” Ang mga hiling na iyan ay hindi lamang nakilala ng mga taong bayan kundi naramdaman nila sa sarili. Ang mga sanga raw ay nasa San Juan del Monte.sinimulan nuong ika-8 ng umaga at natapos nuong nagtatakipsilim na. ay sa mga Masón na naman ibinintang. Sila na naman ang hinuli. Simula pa nuong itinatag ang Katipunan. Pinagtibay pa na salakayin ang Maynila nuong ika-30 ng buwang iyon ng Agosto. Ang bunga ng lahat ng ito ay ang pagsiyasat sa bahaybahay ng mga Masón. Ibinabalita rin niya na may ilang libo ang maghihimagsik. lahat ay nagsidukot ng kani-kanilang cedula personal at pinagpupunit. pinulong ang lahat ng mga pangulo sa mga balangay at mga kasapi sa puok ng Kankong. at ang mga magagawang kuta ng kawal ng Katipunan sa paghamok. dinilig ang kanilang ginhawa ng luha ng bayang nagdaralita. ang mga kuwintas. natuklasan ni Mariano Gil. Makati. Dahil naman dito. gayon din ang ilan sa mga naglilingkod sa bahay ng mga pinuno at sa mga convento. si Agustin Fernandez. At naparusahan na ang mga inaakalang may kinalaman. ang teñente ng guardia civil. Marikina at Montalban.” Dahil dito. Ambrosio Salvador. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 22 . Nuong 1895. lahat ng kilos nina Bonifacio at mga kasamahan ay sa mga Masón ibinabagsak. May mga ayaw munang gawin ang paghimagsik sa kawalan ng mga sandata at baril na ilalaban. scapular). Itinuro rin naman nila na huwag bilhin ang mga kalmen (carmen. Datapwa. . natigil ang pag-usig sa mga Masón. ang tumulong na tuloy sa pagpalaganap ng Katipunan. Ito ay nalaman ng pamahalaang Castila. Ang amá ng Katipunan naman. cura sa simbahan ng Tundo. na kinalakal ng convento. at ibinalita na may natuklasan siyang inihahandang paghimagsik laban sa pamahalaan. Si Bonifacio at ang ilan niyang matatalik na kawani ay madalas lumabas sa mga bundok na nakapaligid sa Maynila at pinag-aralan ang tumpak na paraan sa pagsalakay. Sa wakás. Ang mga pagsumikap ng mga Masón ang nagmulat sa bayan sa kanyang aping kalagayan. tanda na hindi na sila babalik sa kani-kanilang bahay. nang sa gayon ay tumibay sa pakikibaka hanggang sa matamó ang kasarinlan ng Pilipinas. si Manuel Sityar. ang mga candela. Lopez Jaena. at sila ang pinagpitagan ng maraming kababayan. Pagkatapos ay nagpangkat-pangkat na. Kalookan. ang mga bula (catechismo). Ang mga Masón nuong ang lumagay na tagapag-taguyod ng kalayaan ng bayan. Ang kilusan ng paghimagsik na nuon ay pinalaganap na ng Katipunan sa mga taong bayan.

at gayon din ang mga Pilipinong napapatangi sa dunong at sa kabuhayan. at pagkatapos sa bundok ng Balara. Sinimulan na ang paghuli at pagpahirap sa mga napagbintangan. Ang mga kasapi sa Katipunan ay pinagdadakip din at pinahirapan sa luob ng bilangguan. at pinabaril pa ang ilan. ang nais na yaon nina Bonifacio ay hindi nangyari at sa gayo’y napilitan silang magkasya na sa sarisarili nilang pamamatnugot sa Katipunan. nangyari ang unang labanan ng mga iyon sa kawal ng Katipunan sa Balintawak. “Kung kayo po’y ibibilanggo ay ililigtás namin kayo. May mga ilan na ibinilanggo dahil nagkasugat o tinubuan kaya ng galis sa bisig. kanyang sinulat at pinadala sa mga kina-ukulan ang sumusunod na pahayag: “Mga maginoong namiminuno.” Bundok ng Kalayaan. Si Bonifacio at ang Katipunan ang masasabing may kagagawan. kaya’t kinakailangang sabay-sabay na kumilos ang mga bayanbayan at sabay-sabay na salakayin ang Maynila. lahat ng mga manggagawa sa mga pagawaan. nagkaroon na ng mahigpit na labanan sa Balintawak.Tagalugan. nag-utos siya katulong ang kanyang mga kagawad. sa isang pagkakataon ay ibinulong (ni Jacinto) sa ating bayani. maliban na nga lamang kung may sakit na dinaramdam o ang katawa’y maysala. ika-29 ng kasalukuyan. at sila’y pag-uusigin alinsunod sa palatuntunang ating pinag-iiral. tinangka nina Bonifacio. Ang inilalaban ng mga kasapi sa Katipunan ay ilang itak. Kunwa ay naglinis. Kinabukasan nga ng gabi. Kaya nuon din ay ipinasiya ni general (Ramon) Blanco. kaya nuong ika-23 ng buwang iyon. Silverio Baltazar (capitan sa kabayanan ng Kalookan). na ipalagay na puok ng digmaan ang mga lalawigang Maynila. ika-28 ng Agosto 1896 Andres Bonifacio Sumiklab ang Himagsikan! LAHAT ng nakabatid ay sumunod sa pahayag. 2 o 3 baril na naagaw sa mga sundalo ng pamahalaang Castila. Huwag ninyong gawin iyan sa akin. at iniutos na bantayang mahigpit ang mga mamamayan. mga revolver na kinuha ng Katipuneros sa maestranza (arsenal). Roxas. sa San Juan del Monte at sa iba pang puok. Dahil sa pagtanggi nito. Ministro de Hacienda (pamahala sa yaman-bayan). Binuo ang Pamahalaang Pambansa Tinangkang ‘itanan’ si Rizal NANG si Rizal ay dumating sa Maynila noong ika-5 ng Agosto 1896 galing sa Dapitan na pinagtapunan sa kanya. nayon ng Hagdangbató. Si Bonifacio ay nagpakita ng hindi karaniwang katapangan at gayon din ang kanyang mga kasamahan. Ministro de Gobernacion (pamahala sa patnugutang bayan). Emilio Jacinto at ibang kasamahan na siya ay itanan. tinulisang bukawe (isang uri ng kawayan) at palasan (makapal na yantok). Marikina.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang mga sundalo at guardia civil ay nagsiyasat sa palipaligid ng labas ng Maynila. Bulakan. Sa isang kamalig. Ministro de Guerra (pamahala sa digmaan). Batangan at Kabite. Secretario General (punong kalihim). sumagot niya. Daniel Tria Tirona. “Salamat. Teodoro Plata. Ministro de Estado (pamahala sa bayan). Totoong kinakailangan na sa lalong madaling panahon ay putlin natin ang walang pangalang panglulupig na ginagawa sa mga anak ng bayan. Pinagdadakip ng pamahalaang Castila ang lahat ng kilalang Masón o mga kamag-anak at kaibigan nila at kinulong sa Bilibid. Laguna. Kami’y nahahanda. gaya ng silong ng mga kuta (muralla) sa luob ng Maynilà (Intramuros). Kagagawan ni Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 23 . Ang sino pa mang humadlang sa banal na adhikaing itó ng bayan ay ipinalalagay na taksil at kalaban. Bayaan ninyo’t nalalaman ko ang aking gagawin. Briccio Pantas. Ang pamahalaang iyan ang namatnugot ng paghimagsik datapwa iilan lamang ang mga tinunton. Pinasiya nila na ang pahiwatig ng pagsalakay sa Maynila ay hihip ng mga tambuli mula sa mga bundok na kinaruruonan ng mga kawal. SY 2010 – 2011 “Sa inyong lahat ipinatutungkol ang pahayag na ito. Nagpatuloy sa ganito nguni’t itinatag na ni Bonifacio ang kanyang pamahalaan sa Pasong Tamo. ang mga lalaking lumakad sa mga lansangan sa Maynila at sa mga bayang ka. Emilio Jacinto. si Mariano Gil. na. kataas-taasang puno ng Castila dito sa Pilipinas. Mula duon. Nasupil nila at naagawan ng ilang baril ang mga himpilan ng guardia civil. Andrés Bonifacio.” Nuong ika-27 ng Agosto 1896. Si Jacinto ay nagsuot marinero at nagsadya sa lancha Caridad na nilulan ni Rizal palunsad sa bapor España. sa dahilang ito’y mangyaring ipatanto ninyó sa lahát ng mga kapatid na sa araw ng Sabado. Tarlak. ay ibinilanggo. ay puputok ang paghihimagsik na pinagkasunduan natin. na ngayo’y nagtitiis ng mabibigat na parusa at paghihirap sa mga bilangguan. sa Fuerza de Santiago at sa ibá pang piitan. Ganitó: Presidente. Ministro de Gracia y Justicia (pamahala sa katarungan). Kapampangan. Ang hudyat upang magkakilala ang “magkakapatid” ay ang salitang “Balangay” na dapat sagutin ng “Marikit. Hindi lamang hindi kasapi ang mga mayaman at mga marunong na Pilipino kundi salungat pa sa Katipunan subalit dinakip din. ay isá isáng nililisan ng manggas ng baro ng mga guardia civil at veterana at kung may nakitang piklat na gurlis (munting sugat). Nakasama silang pinahirapan at pinabaril sa Bagumbayan (Luneta) at sa luob ng mga bilangguan.” Hangad ni Bonifacio na maging pangulong pandangal si Rizal at siya ay gawing sanggunian (consultant) bagaman at hindi nila ka-ayon. dahil sa pagkatuklas ng cura sa Tundo. Nang ika-30 ng buwang ito. Enrique Pacheco. kahit na hindi sa kinukudlitan sa pagkuha ng dugo na inilagda sa kasulatan ng panunumpa ng mga kasapi sa Katipunan.z Ang pamahalaan ng Katipunan ay hindi na sa samahang ito lamang kundi binigyan na ng uring pambansa. Bautista at iba’t ibá pa ay pinaghuhuli at piniit sa bilangguan. yaong lubhang kinailangan sa mga unang pagkilos. Zamora.” Palibhasa’y umasa si Rizal sa kalinisan ng kanyang budhi sa matapat na pakisama niya sa pamahalaan nuon. at Tesorero General (punong ingat-yaman). Ang mga mayayamang katulad ng mga Yangko (ama). (ika-29 ng Agosto 1896) nagkaroon ng labanan sa buong paligid ng Maynila. Kalookan. Nueva Ecija. kasapi at mga kapatid: 2nd Semester. Aguedo del Rosario. Nalaman na ang paraang ginawâ sa pagsapi. lumipat si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa purok ng Balakbak.

Lauro Dimayuga. Sampalok. Hindi hinayag ni Bonifacio sa lahat ng mga kasapi ang ginawa niyang paghuwad sa mga lagda nguni’t talagang ipinabasa sa mga kasapi sa Katipunan at nang sa gayon ay lalong lumakas ang luob ng kanyang mga alagad. inutos ni Bonifacio kina Jacinto at Guillermo Masangkay na isabog sa ilang pook ng Maynila ang mga kasulatan na sadyang inihanda ni Bonifacio at ng mga alagad niya. inisin sa mga bartolina na magha-maghapong nakatayo. ang ibig ni Bonifacio ay magkahalu-halo na ang balat sa tinalupan. Katunayan nito. Susog dito. sa dahilan nuong ika-24 ng Mayo 1898. Ciriaco Sarile. Sa kanilá isinuko ang lungsod na ito ng mga may kapangyarihang Castila nuong araw ding yaon. paluin sa talampakan. palakarin sa munggo. Luis E. nahinto ang labanan na inulit uli nuong Mayo ng taong sumunod. nakikipaglaban pa ang kawal ng himagsikan sa ilang kabayanan na hindi pa nahuhulog sa kamay ng mga Pilipino. Sa mga kasapi sa Katipunan ay hindi na kailangan sabihin pa nguni’t ang mga unang ipinabaril ng pamahalaang Castila sa Luneta noong ika-4 ng Septiembre 1896. Jose Dizon at Antonio Zalazar. Malolos.Hanggang Pumasok ang mga Americano NAGTAGAL ang panahon ng paghimagsik mula nuong ika-29 ng Agosto 1896 hanggang nuong pumasok sa Maynila ang hukbo ng mga Amerkano nuong ika-13 ng Agosto 1898. Hugo Perez. ay siná Sancho Valenzuela. nang nagbalik sa Kabite si Emilio Aguinaldo galing sa Hongkong (ika-15 ng Mayo. Bagaman at hindi tutuo. 2nd Semester. idinaos sa simbahan ng Barasoain. gaya ng Gagalangin. Quintin Tinio. ang mga Masón na binaril o pinatay (marami ang namatay sa hirap ng mga parusa) ay sina Rosalio Silos. ibitin ng patiwarik at biglang ibagsak. Nagbubukang liwayway ng nagsipasok sa luok ng Maynila ang mga sasakyang-dagat na pangdima ng Estados Unidos at kapag karaka’y nilusob ang mga sasakyang dagat na pandigma ng mga Castilà. 1898. sa Batangan. Ramon Padilla.. Pahirap Sa Katipuneros. paluin ng palasan (makapal na yantok) nang patihaya. pinagtibay ng Kapulungang ang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 24 . at ang ilan sa mga binaril sa Kabite ay sina Victoriano Luciano. Eugenio Silvestre. Numeriano Adriano. Nuong ika-15 ng Septiembre 1898. ang ilan ay nagsi-suko nang naririto na sa Maynila ang hukbó ng Amerkano. . sa ika-5:30 ng hapon. Moises Salvador. itinanghal niya ang kasarinlan (independence) ng Pilipinas. ay barilin. Sa mga lalawigan naman. Ang mga kawal nga nito ay nakarating at nagsihimpil hanggang sa mga nayon ng Maynila. at iba’t iba pa. Leon Hernandez sa Kamarines. SY 2010 – 2011 Feliciano Cabuco. nang nagbalik si (Emilio) Aguinaldo buhat sa Hongkong. Sa luok ng Maynila namalagi ang mga sasakyang dagat na nagwagi hanggang ika-13 ng Agosto 1898 nang nilusob ng hukbong Amerkano ang Maynila. Severino Lapidario at Alfonso Ocampo. Jose Lallana. Francisco Tañedo at Procopio Hilario sa Tarlak. nang nairaos na ang pulong na nagpasiya ng pagsalakay sa Maynila. Kaya. Ano pa at sa kanyang pagka-tunay na maghihimagsik. Ang hukbo ng Estados Unidos ay nasa Maynila at (kabayanan ng) Kabite. Una: Upang lalong masugatan ang puso ng mga taong bayan kapag nakitang pati ng mga mayaman at mga litaw na kababayan ay pinipiit at pinagbabaril. ilubog sa balon at maka-sandali ay hanguin. na nagpakilalang ang mga nakalagda ay may kinalaman at kasapi sa Katipunan. bagaman nang lagdaan ang Pacto de Biakna-Bato nuong ika-4 ng Agosto 1897. Maximo Gregorio. sa higpit ng mga parusa. Faustino Villaruel. Teodorico Lagonera. Ang Pangulo ay si Aguinaldo. Domingo Cecilio. Sa katunayan. sa Mindanao. siya ay umisip ng isang paraan na ang mga ito ay mapadamay sa pag-usig sa mga taga-Katipunan. ihinayag sa Kawit ang pamahalaang sarili (self-government) ng Sangkapuluang Pilipinas. Nuong ika-29 ng sumunod na Noviembre. kasabay halos ng hukbong Amerkano na nagsipasok nuong ika-13 ng Agosto 1898. Eugenio Cabezas. Dapat ding sabihin na narito na ang mga Amerkano sa Maynila. Ang mga Masón na binaril sa Maynila ay sina Jose Rizal. Sa katapustapusan. Santa Mesa. Maximo Inocencio. ilan sa mga nahuli. Siya ang pinaka-Dictador. bagaman at ilan sa mga isinigaw ay gawa-gawa lamang. ay nagturó nang nagturó sa ilang litaw na tao. Ika-2: Higit sa una. Domingo Franco. sa ikabuti ng lahat. Nuong ika-12 ng Junio 1898. Marami at hindi maaaring isiwalat kung sinu-sino ang mga pinagbabaril. dumating sa Pilipinas ang mga Amerkano. Villareal. Ang Mga Binitay ANG mga parusang iginawad sa mga hinuli ay mahaba at may kahirapang isa-isahin ngunit ang karaniwan ay huwag pakainin ng magha-maghapon. na napipilan at napalubog matapos ng ilang sandali lamang. Mamerto Natividad at Marcos Ventus sa Nueva Ecija. at ang mga kasulatang yaon ay gawa-gawa lamang at hinuwad ang lagda ng ilang mga litaw na mayaman at marunong na Pilipino nang sa gayon ay mapasubo sila sa ginampanang paghimagsik ng bayang maralita. Pako at Ermita.. Cervantes. Modesto Sarmiento at Ramon Peralta. Pantaleon Belmonte. nang sa gayon ay lalong lumagablab ang apoy ng paghihimagsik.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY NANG malaman ni Bonifacio na ang mga mayaman at mga litaw na Pilipino ay ayaw sa paghimagsik. Ang Katapusan Ng Katipunan Nag-dictador Si Aguinaldo ANO ang ginawa ng hukbo ng Katipunan nuong pumasok ang mga Amerkano? Dapat munang sabihin na hindi na hukbo ng Katipunan ang máitatawag sa mga kawal na naghimagsik. ang hukbong Pilipino naman ay siyang sumakop sa mga bayan-bayan at nakipaglabanan pa sa hukbó ng mga Castila duon sa ilang kabayanan na nasa kamay pa ng mga ito. ang unang Kapulungang Bayan (Malolos congress) na binubuo ng 85 kinatawan ng mga lalawigan ng Sangkapuluang Pilipinas. 1898). duruin ng aspile ang kukó. sa hirap ng mga pasakit. itinatag ang Pamahalaang Himagsikang (revolutionary government) Pilipino. hindi ng Katipunan kundi ng hukbo ng Pamahalaang Pilipinong Naghihimagsik (Philippine revolutionary government). Nuong unang araw ng Mayo 1898.

SY 2010 – 2011 Paghihimagsik. si Malvar nuong sumunod na Junio. Pangulo ng hukbo. Aguinaldo at iba pa. Sa nilagdaan kasunduan. Sina general (Vicente) Lukban. Pio del Pilar. Pamatnugot ng Digma. Nabihag Si Aguinaldo Namayani sa Pilipinas ang hukbo ng Estados Unidos. Procopio Bonifacio. iniutos ng Pangulo (William) Mckinley ng Estados Unidos kay general (Elwell) Otis. Emiliano Riego de Dios.” (Maaaring huwad ang mga sulat ni Bonifacio kay Jacinto. Pangulo. bago ibinigay kay Agoncillo. 1997 sa www. Ang ‘Magdiwang’ at ang ‘Magdalo’ MAHABANG salaysayin. Madison.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Panguluhang-batas (Constitution) na iiral sa Pilipinas. Ang pamahalaang Pilipino ay tumutol. ayaw kilalaninang kapangyarihan at kara-karaka ay inihanda ang mga kawal sa pakibaka. Ang hinanakitang yaon ay isinaysay ni Bonifacio na rin sa 2 niyang sulat kay Emilio Jacinto. na nagsimula nuong Abril 1898. Ayon kay Hector Santos nuong July 13. na ipakilala sa mga Pilipino ang kapangyarihan ng Estados Unidos. ipinatalastas ni Bonifacio na anuman ang kalabasan ay kanyang igagalang. May mga tutol na nilagdaan nina Andrés Bonifacio. Nuong ika-20 ng Deciembre 1898. “Inventing a Hero” ni Glenn Anthony May.) Ang Pagpatay Kay Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 25 . sa Batangan (Batangas ang tawag ngayon). Nakapasok na ang hukbó ng mga Castila sa maraming kabayanan ng Kabite mula nuong napatay ang bayaning si (Edilberto) Evangelista sa Sapote nuong ika-17 ng Febrero 1897. inihayag at pina-iral ang Panguluhang-batas at tuloy itinanghal ang República Filipina sa simbahan ng Barasoain. Nuong 1896. Santos. Ang nangulo ay si Andrés Bonifacio na rin. ukol sa mga kaparaanan ng kanilang ginagampanan. ang isá naman ay nuong ika-24 ng buwan ding iyon sa Limbon.com/phg/books/bonifacio. na ginawa sa Naik nuong ika-16 ng Abril. pinagkasunduan ng España at Estados Unidos ang paghinto ng kanilang digmaan. na ang mga liham ay unang tinanggap ni Epifanio delos Santos (sa kanya ipinangalan ang EDSA. 1996. ipinagkaluob ng España sa Estados Unidos ang Sangkapuluang Pilipinas. Dito nagsimula ang pakikibaka ng hukbong Amerkano laban sa hukbong Pilipino. Perez Dasmariñas. at si (Miguel) Malvar.htm.” sapagkat ang tao na kanyang ipinalalagay ay “lalong may kaya kaysa napahalal. gayon man ay pag-aralan natin ang ilang bagay ukol sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. nuong talagang supil na supil na ng kalaban at wala nang makain. hanggang napipilan ng lakas ng malaki at mayamang Estados Unidos ang kamuraan at kahinaan ng Republica Filipina. si Jose P. nagpakita ng hinanakit at puot si Bonifacio. kaiba ang copias ng mga liham ni Ambeth Ocampo sa mga pinagbatayan ni Teodoro Agoncillo sa kanyang aklat. Imus. ang mga pinuno ng Paghihimagsik na nasa sa Kabite. Mendez Nuñez at Amadeo. Kaya ang pangkat ng “Magdalo” ay umurong sa San Francisco de Malabon at umanib sa pangkat ng “Magdiwang. At nuong ika-21 ng Enero 1899. ay lumaban pa at nagsi-suko na lamang. Silang. kapatid ni Kapitang Emilio.” Pahayag ni Hector Santos sa pagsuri niya sa aklat. nguni’t siya ay binaril ng isang sundalong Amerkano na nakabantay duon. Artemio Ricarte. Sa dahilang hindi nagkakaisa nuong mga unang buwan ng 1897. Artemio Ricarte at Severino de las Alas. Lahat ng katwiran ng isang bayang natutong maghimagsik ay ginamit. “Magdalo” ang pamagat ng isa na pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo. Ika-2 pangulo. Ang isang pangkat naman ay pinamagatang “Magdiwang. sa Samar. sina Bonifacio.” Dito umanó.bibingka. sa tungkuling hahawakan. Si Aguinaldo ay nadakip nuong ika-23 ng Marso 1901. hindi matiyak kung alam niyang huwad ang mga liham) at “dinoktor” ng kanyang anak. Ang kinalabasan ng halalan ay itó: Emilio Aguinaldo. Bakood.” na pinangunguluhan naman ni Mariano Alvarez. pinuno ng hukbong Amerkano sa Pilipinas. at si Bonifacio ay Director del Interior. Ang nasasakupan ay ang mga kabayanan ng Kawit. Nagkaroon ng mga kasulatan ng pagtutol sa halalang binanggit sa una. Si Lukban ay sumuko nuong Febrero 1902. Bago idaos ang halalan ng mga magsisi-buo ng pamahalaan. nagtagal ng ilang taon. nuong ika12 ng Marso 1897. may 2 pangkat sa lalawigan ng Kabite na nagsipamatnugot sa paghimagsik duon. nagkaroon ng mga hinanakitan sa luob ang isa’t isa. Si Bonifacio ay hindi tumutol sa kinalabasan ng halalan ngunit si Daniel Tirona ay tumutol sa pakakahalal kay Bonifacio at ipinalagay na “dapat ihalal si José del Rosario sa tungkulin na pinaglagyan kay Bonifacio. Ano pa at sa ika-2 sulat ay sinasabing siya ay may hinala na sina Aguinaldo at ang mga kapangkat nito ay ibig “isuko ang buong Revolucion. nagdaos ng isang pulong sa casahacienda sa Tejeros ang mga nagsisi-buo ng 2 pangkat upang itatag ang isang Pamahalaang Tagapamatnugot ng 2nd Semester. pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos nuong ika-6 ng Febrero 1899. Nuong gabi ng ika-4 ng Febrero 1899. kasama ang kanilang mga kawal. Mariano Trias. Mariano Trias.” At upang magkaroon ng pagkakaisa sa pamamatnugot ng paghihimagsik doon. isa sa mgapinuno ng hukbong Pilipino ang ibig bumagtas sa tulay ng San Juan del Monte.” na siya namang pinagbatayan ni Reynaldo Ileto ng kanyang “Pasyon and Revolution. “Revolt of the Masses. Nuong ika-4 ng Enero 1899. at ang nauukol naman sa dito ay ang iba pang mga kabayanan sa lalawigan.

Si José Clemente Zulueta ang siyang umanó nagsabi. Ang naging hatol ng hukuman ay ipadala silang magkapatid sa puok ng Luok.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY “ISANG balitang nakasusuka. ng mga panahong yaon. “ay walang matatagpuang bahagya mang katwiran na sukat magpagaan sa inasal na yaon ni Aguinaldo (kay Bonifacio). MALAKING pagdaramdam ang naghari sa lahat nang nabalitaan ang naging wakás ng buhay ng Amá ng Katípunan. Nagkaka-salungat at nagka-kaibá. ay tumimo sa puso ni Bonifacio.” ang wika ni Bonifacio sa pang-2 sulat niya kay Emilio Jacinto.” Sila’y napasakop sa kapatawaran (indulto) o kumampí sa mga Castila. siya’y hinatulan ng isáng sadyang hukuman ukol sa mga panahong yaon. dahil lamang sa siya’y hindi tagá-Kabite. Sa sama ng luob. Tatló naman ang nasugatan sa nagsihabol. Pedro Lipana.si Bonifacio at ng 2 niyang kapatid. Andrés Bonifacio • Na. na pinagkunan ng ilang mahalagang salaysay ng munting aklat na ito. ay binaril sanhi sa mga kadahilanang nabanggit na. bagama’t nagpakilala ng isáng malinis na kaugalian. “Kung aalagatain na si Ginuong Aguinaldo na nahalal na pinuno. Aguinaldo. kung gugunitain na ang pagkakasundo nilá ay siyang tumpak na lunas sa mahigpit at maselang katayùan ng Paghimagsik.. Datapwa. “ay ang kataksilan ng mga namiminuno sa Magdalo.. ay para-parang nagsi-sumpa ng kanikanilang tungkol. dahil umanó sa matinding pagsalakay ng hukbó ng mga Castila at sa mahigpit na kahilingan ng marami na hindi ka-ayon ni Bonifacio. 1897) bagkús pa ngang nagpakita ng katalinuhan at kakayahang hindî karaniwan sa kanyang pagtatag ng Katipunan. iyan. (nuong ika-12 ng Marso. at sa katunaya’y nang makita niyang sino ma’y dî nagsusumakit sa ikapagkakasundo nila. at ayaw kilanlin at sila’y lumaban sa humabol sa kanila. Subali’t si (Apolinario) Mabini. sa kanyang isinulat ukol kay Bonifacio. ang paghihinanakit na ito ni Bonifacio ay dî niya ipinakilala sa ano mang marahas na pagtutol. upáng duon sila mamalagi. ang sanhi ng kanyang hinanakit. Santos Nocon. May nagsasabing tumpak at may nagsasabing hindi. Batangan (Batangas ang tawag ngayon). ay nilisan ang Kabite at pumatungo sa mga bundok ng San Mateo. “Kailangan sa ikapagtatagumpay ng Paghihimagsik ang pagkapatay kay Bonifacio. ang sanhi ng pagkakapatay (kay Bonifacio). sa ganang atin. sampu ng mga pinunong sakop ng Pamahalaang yaon. Wika nitó sa kanyang talàang ukol sa Paghihimagsik: “Sinuman ang sumuri. at siya’t ang kanyang kapatid. Ang tagapagtanggol ni Andrés Bonifacio ay si Teodoro Gonzalez na naging kalihim niya. pagkaraan ng halalang ginawa ng mga Tagapamatnugot ng Paghihimagsik.” ang wika ni Mabini. José Cailles. ay dî maaring ipalagay kundî isáng hangarin lubhang nakasisirang puri duon: sa ano’t paano man ang gayong kapaslangan ay siyáng kauuna-unahang tagumpay ng pag-iimbot laban sa tunay na pag-ibig sa bayan. Ang tinurang mga puno ay sina: Daniel Tirona. 2nd Semester.” Makalipas araw. ay nagkasiya na lamang sa pagalis sa lalawigan ng Kabite upáng tumungo sa San Mateo na kasama ang kanyang mga kapatid. ay wari’y nagpapakilala ng pagsang-ayon sa kuròng yaon ni Zulueta. Sa Bundok Buntis sila inihantong. Teniente general. Sila ay hinabol ng mga kawal ni Aguinaldo. May mga ibá pang balita ukol sa nangyaring iyan kay Bonifacio. Si Andrés Bonifacio ay nagkaroon ng 3 sugat at siya ay binihag ng mga humabol sa kanila. at ang isa’t isa sa mga nahalal. Dinala sila sa Naik at pagkatapos sa Maragundong. ang magkapatid ay binaril sa Bundok Buntis nuong ika-10 ng Mayo 1897. pati ng isa pa niyang kapatid. siná Bonifacio at mga kapatid ay hindi kaayon nina Aguinaldo at mga kapangkat nitó at ang gayo’y pinagmulan ng samaan ng loob ng isá’t isá.. Si Andrés Bonifacio. “Lahat ng mga manghahalal ay para-parang mga kaibigan ni Ginuong Emilio Aguinaldo at ni Ginuong Mariano Trias na nangagka-kaisá. sa ganitó:  Na. “Ganuon pa man.” ang patuloy.  Na. ang “Dakilang Lumpo. Isang “Hukuman ng Digma” ang itinatag upang ang magkapatid ay mahatulan sa ibinubuhat na kasalanang umano silang dalawa ay nagtatayo ng isang lakas na isasalungat sa Paghihimagsik at nagsi-iwas sa Pamahalaan ng Paghihimagsik. sina Procopio at Ciriaco. Ministro de la Guerra. Ministro del Interior.” Triunfo de la ambición personal’ Sa pag-alaalang baká hindî namin naisalin sa wikàng sarili ang tunay na kahulugan ng mga pangungusap ni Mabini. Ang iba pang nagsi-buó ay siná Clemente J. juez instructor. SY 2010 – 2011  Na. Napatay ang kapatid niyang si Ciriaco. Zulueta. na mga alipuris ni “Kapitang Emilio. Datapwâ. fiscal. Mabini: ‘Dapat Managot si Aguinaldo’ MARAMI ang pala-palagay hinggil sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. ay siyang kauna-unahang dapat managot sa dî paggalang at pagsunod sa Pangulo ng Katipunan na kanyang kinasasapian. José del Rosario. “ay dî maipalalagay na may mababang kakayahan at dunong sa sino man sa mga nahalal sa pulong na yaon. si Bonifacio ay humiwalay sa Pamahalaang yaon.” At ang kilalang mananalaysay na si Epifanio de los Santos. ay maaring buuin ang mga pangyayaring yaon ukol sa pagkamatay niya. Ang tinurang hukuman ay pina-nguluhan ng binitay na si general (Mariano) Noriel.. samantalang si Bonifacio ay pinagalinlanganan. at ang iba pang mga tagá-Tansá at pati ng “cura” roon. naapula rin ang tutulan.” ay kasalungat. isáng araw bago napasok ng hukbong Castilà ang Maragundong. at mga saksi ay sina Agapito Bonzon at Pedro Sison. Hindi nagka-kaisa ang lahat sa kanilang kuro at palagay ukol sa pagkapatay na yaon sa “Ama” ng Paghihimagsik. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 26 . ang samaan ng loob na yaon. sipiin nating buông-buô ang kanyang sulat sa wikàng Castilà: “La critica no encuentra justificación ni siquiera atenuante para esta conducta del Sr.

mientras que Bonifacio era mirado con desconfianza. Arawan Ng Kasaysayan 1863 Noviembre 30 Isinilang si Andrés Bonifacio. 1896 Agosto 29 Simula ng himagsikan. yayamang di mawawalan ng maaawa sa akin sa mga lalawigan ng Maynilà.na maalam maggawad ng marahás na parusa sa sinumang sa kanya’y magkulang. Una’y pinagdadamutan kami ng kakanin. a pesar de haber demostrado un carácter íntegro.na dî maàarìng magbulaan at pabulaanan . Unang labas ng pahayagan ng Katipunan.” E Aguinaldo Ang Viuda Ni Bonifacio SA HARAP ng matipuno at may katulisang mga pangungusap na iyan ni (Apolinario) Mabini. ay karaniwang namamatay nang “hindi talaga ng Dios. Itinatag nina Bonifacio ang Katipunan.. pues.” Gaya ng nasabi. solamente porque no era de la provincia. SY 2010 – 2011 “Inaakala ko. “Cuando se considera que el Sr. At anó ang aking gagawin sa mga balo at naulila. at sumagot ng ganito: “Patatawarin ninyo kung di ko matanggap ang inyong anyaya sa akin. at kung ibig ninyong mabuhay po tayo. el móvil del asesinato no puede atribuirse sino a sentimientos que altamente deshonran a aquel: de todos modos semejante crimen constituye el primer triunfo de la ambición personal contra el verdadero patriotismo. upang hikayatin ito nang sa gayon ay huwag silang magkahiwa-hiwalay. katulad ni Andrés Bonifacio. habia sido el primer responsable de insubordinación al jefe del Katipunan a que pertenecia como miembro: cuando se reflexióna que la reconciliación era la única solución apropiada al estado critico de la revolución. ay aabutin din ng yamot at hinawa. kayo mang iyan. na barilin ang magkapatid.” ang patuloy. 1896 Agosto 19 Sinuplong ni Mariano Gil ang Katipunan. 1896 Agosto 28 Nilagdaan ang pahayag ng himagsikan. mahabang salaysayin ang buong pangyayari hinggil sa pagpatay kay Bonifacio. 1892 Junio 26 Lumunsad si Rizal sa Maynila.” Bagaman at kinitil ang buhay ng nagsimulâ. y habia demostrado sagacidad no común organizando el Katipunan. Tinangka ng Katipunan na iligtas si Rizal. se contentó con salir de la provincia para San Mateo en compañia de sus hermanos. 1892 Julio 7 Ikinulong si Rizal ni general Despujol sa Fuerza de Santiago. labanang mahigpit sa Balintawak at iba pa. ay inyo pong bawiin ang iginawad na indulto sa magkapatid na iyan.” Pagkaraan ng mahigit 50 taon. ay nagsabing sina Coronel Intong at ibá pang puno ay nagsadya sa bahay ni Bonifacio. 1896 Agosto 17 Nagpulong ang Katipunan sa Kankong. 1896 Agosto 13 Sinuplong ng cura sa Sampiro kay Luengo ang nakaambang himagsikan.” 1896 Mayo Isinugo ni Bonifacio si Dr. pabayaan na natin ang Historia . viendo que nadie trabajaba por la reconciliación. sinulat ni Aguinaldo na ipinabitay niya si Bonifacio: “Ito. Si Antonio Guevara naman. Burgos at Zamora. na natirá dahil sa labanan sa Malabon at Nobeleta?” 2nd Semester. Ipinadala kay Emilio Jacinto ang sariling taláan ng asawa ni Bonifacio (si Gregoria de Jesus). nagmanukala at nagsikap sa Paghimagsik. 1896 Agosto 30 Hinayag ni general Blanco na COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 27 . Sa ganito nga. Di na ako manunumhalik kailanman. Bulakán at Nueba Esiha. na ang sagisag ay Lakambini. Aguinaldo. 1896 Agosto 5 Lumunsad si Rizal sa Maynila mula Dapitan. ‘Kung ibig po ninyon magpatuloy ang kapanatagan ng ating Pamahalaan sa Paghihimagsik. Nguni’t ano pa man. ang “Kalayaan. “Sin embargo esto no se manifestó por ningún acto de violenta oposición. Ikalawa: Naririnig ko riyan na akó raw ay isang taong walang kabuluhan dito sa lalawigan ng Kabite at sa gayo’y dapat akong huwág kilalanin.’ Dahil ditoy aking binawi at iniatas ko kay General Noriel na ipatupad ang kahatulan ng Consejo de Guerra. “Kung gayon ay kami’y magsisiuwi na pagka’t ang mga tao nami’y hindi pa nagsisikain. ang siyang magpasyá sa pagpatay sa Dakilàng Dukhâ ng ating lahî. Valenzuela kay Rizal. jefe elegido. Samantala. ang kalinisan ng adhikà ng mga taong bayan sa pakibaka para sa ikalayà ng lupang sarili ang napatampok hanggang naihatid sa tagumpay ang Bayan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY no era menos instruido que cualquiera de los elegidos en la reunión mencionada. “na kung sa inyó mangyayari ang mga bagay na itó at buo ang inyong mga puso. ang marapat ay lisanin ko ito.. sa isáng sulat kay Jacinto buhat sa Laguna nuong ika-3 ng Mayo 1897.” anyaya na tinanggihan ni Bonifacio. ang mga anak at mga asawa. minsan pang napatunayan na ang mga dakilang bayani ng isang bayan o ng isang adhika ng matayog na pagpatubós. 1896 Enero 1 Nahalal ang panguluhan ng Katipunan.” Ang sagot ng mga kausap ay. 1896 Agosto 27 Lumipat sina Bonifacio sa Balakbak. 1872 Febrero 28 Binitay siná Gomez. ng matanto nina General Mariano Noriel. ay naitó ang ilang katotohanan. General Pio del Pilar. alang-alan sa kapakanan ng Bayan. asi se explica su resentimiento. “Todos los electores eran amigos de Don Emilio Aguinaldo y Don Mariano Trias que estaban unidos. Hindi tinanggap ang gayong anyaya at payo. 1896 Julio 5 Sinuplong ni guardia civil Sityar sa Manila ang nakaambang himagsikan. naghayag si Bonifacio. na mga Kagawad ng Consejo de Guerra ay dali daling tinawagan ang aking pansing at sinabing. pagka’t hindi ko na matitis ang mga ginawâ sa akin. isá sa mga kaayon ni Bonifacio. sinabing si coronel Agapito Bonson ay siyang umanyaya sa kanyang asawa “upang magawa ang pakikipagkasundo.

1897 Mayo 3 Sulat si Antonino Guevara kay Jacinto. Kabite. 1897 Mayo 10 Binitay si Bonifacio at ang kapatid na Procopio. 1898 Mayo 15 Lumunsad si Aguinaldo sa Maynila mula Hongkong. 1898 Febrero 6 Pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos ang kasunduan ng España ukol sa Pilipinas. 1898 Junio 12 Tinanghal ang pamahalaang sarili. 1897 Abril 24 Sumulat si Bonifacio kay Emilio Jacinto. 1911 Septiembre 3 Itinayo ang bantayog sa mga Bayani ng 1896. 1901 Marso 23 Nabihag si Aguinaldo.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY naghimagsik ang mga lalawigan ng Maynila. 1902 Febrero Sumuko si general Lukban. 2nd Semester. 1897 Agosto 4 Sumuko si Aguinaldo sa Biak-na-Bato. 1898 Febrero 4 Simula ng digmaan ng mga Amerkano at Pilipino. pinasok ang Sapote. Bulakan at iba pa. 1898 Noviembre 29 Pinagtibay ang pangulong-batas (Constitution). 1898 Deciembre 20 Tinapos ang digmaan ng España at Estados Unidos. 1897 Febrero 17 Pinatay ng mga Castila si Evangelista. Napipilan ang takdang salakay sa Maynila. 1898 Enero 21 Itinanghal ang Republica Filipina sa Malolos. 1902 Junio Sumuko si general Malvar. Santos ang naging batas 2946 ukol sa pagpugay sa kaarawan ni Bonifacio. 1896 Septiembre 4 Binaril ang mga unang ipinabitay ng mga Castila. 1901 Abril Simula ng hayagang parangal kay Bonifacio sa Alvarado. 1897 Marso 12 Halalan sa casa-hacienda sa Tejeros. naging dictador si Aguinaldo. 1899 Enero 4 Inutos ni Pangulo McKinley na sakupin ng Estados Unidos ang Pilipinas. 1898 Mayo 24 Hinayag uli ang himagsikan. 1921 Noviembre 30 Simula ng pagiging araw ng pangilin ang pag-alaala kay Bonifacio. 1898 Septiembre 15 Unang kapulungang-bayan sa Malolos. SY 2010 – 2011 COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 28 . 1898 Agosto 13 Sumuko ang Maynila sa mga Amerkano. 1920 Noviembre 30 Sinimula ni senador Lope K. 1898 Abril Simula ng digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Mayo 1 Pinalubog ng hukbong dagat ng Amerkano ang mga barkong pandigma ng Castila.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful