P. 1
G-HIS 01 Handouts

G-HIS 01 Handouts

|Views: 765|Likes:

More info:

Published by: Timothy James L. Cipriano on Mar 11, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial


Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less






TOPIC: INSTRUMENTS OF PACIFICATION Definition: (Source: Merriam-Webster Dictionary) PACIFICATION means – a. the act or process of pacifying : the state of being pacified b. the act of forcibly suppressing or eliminating a population considered to be hostile INTRODUCTION: The early years of the Spanish colonization saw the Philippines in the middle of a war between Spain and bitter rivals, Portuguese and Dutch. Series of attacks was experienced by the Philippine islands coming from both parties since our country served as a primary basement for Spanish military operations. To finance Spain’s trek towards the rivals, the tribute (tax) and forced labor were implemented to beef up the Spanish forces. TIMELINE: 1567: Governor-General Legazpi was asked to leave Cebu by the Portuguese, claiming that the Spaniards were “violating” Portugal’s rights in the area. 1568: Under the command of Gen. Gonzalo de Pereira, the Portuguese attacked Cebu and blockaded its harbor. In the same year, the eight years war began to wage between Spain and Netherlands. 1570: Another attempt to attack Cebu was done by the Portuguese forces but turned out to be repulsed. 1580: The fusion of Spanish and Portuguese forces led to a halt on the harassments against each other. 1600 – 1647: The Dutch charged to the Philippine waters and attacked Spain. 1648: The Treaty of Westphalia put an end to the eighty years war between Spain and Netherlands. THE TRIBUTE: – collected from all Filipinos from 19 – 60 years old. – EXEMPTIONS: a. incumbent gobernadorcillos b. cabezas and their families c. government employees d. soldiers with distinguished service e. descendants of Lakandula and a few other native chieftains f. choir members g. sacristans h. porters of the churches i. government witnesses

2nd Semester, SY 2010 – 2011

– May be paid in cash or in kind (partly or wholly)
– The tribute collectors often abuse their power to collect taxes. – Evolution of Tribute Cash Amounts: 1570’s: 8 reales 1851: 12 reales 1874: 14-15 reales (Conversion: I real = 12.5 centavos) – In 1884, tribute was replaced by cedula personal (residence tax). FORCED LABOR (POLO Y SERVICIO): – Drafted laborers (polistas) are Filipino or Chinese male mestizos aging 16 – 60 years old – Obliged to offer personal service to community projects for forty days a year, beginning 1580 – One can be exempted by paying the falla1 which amounts to 1.5 reales daily during the 40-day period – The working period is commonly coincident with the planting and harvesting seasons which brought negative effects to the village economy. – Salary according to Polo regulations: ¼ real per day plus rice (commonly, drafted laborers were seldom paid by the government) LIMITATIONS: – Polistas are not allowed to be brought to a distant place. – The government should not use polistas when the Chinese labor volunteers are available. – In 1884, the no. of labor days in the polo y servicio system was reduced to 15. BANDALA:2 – instituted by Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera during the first half of the 17th century – defined as the annual enforced sale of goods/products to the government at a certain given quota. – Common products sold to the government are rice and other agricultural products. – Promissory notes were given to the native sellers when the government has “an inability to finance its expenses.” Because of this practice, the Spanish government’s debt jacked up to millions of pesos. Pampanga was one of the provinces suffered from this cruelty. SPANIARD’S DEBT TO KAPAMPANGANS YEAR 1610 – 1616 1660 DEBT AMOUNT Php 70,000 Php 200,000

1The word falla was a Spanish term which means “absence”/ “absence from

2 The word bandala, according to the friar-linguists Juan de Noceda and
Pedro de San Lucar, was a Tagalog term which meant ‘purchase.’

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


– The government’s refusal to pay their debt caused the Kapampangans, under the leadership of Maniago, to spark a revolution. DIVIDE AND RULE: – A concept from Roman military principle – divide et impera. – This strategy was used by Spain to recruit natives for the expansion of its military operations against its rivals. – It was also used to quell uprisings from one region with natives from another. BIBLIOGRAPHY: Agoncillo, T. A. (1990). History of the Filipino People. Quezon City: Garotech Publishing. Constantino, R. (1975). A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. PIGAO TIMOTHY JAMES L. CIPRIANO TOPIC: MONASTIC SUPREMACY IN THE PHILIPPINES INTRODUCTION: The blood compact between Legazpi and Sicatuna signified eternal friendship that solemnized the fusion between the Philippines and Spain. However, the powerful interference of the monastic powers all over the Philippine Islands continues to make the consolidation of both parties difficult. But how did it started? What makes the monastic orders supreme over the Spanish government in terms of political, economic, socio-cultural and religious aspect? THE UNION OF CHURCH AND STATE The seed in which the understanding between the pope in Rome and king of Spain began to grow by the virtue of the Patronato Real de las Indias (Royal Patronage). Under this, the king, as the patron of the Church, should observe the following provisions stipulated by the pope: a.The King of Spain should oversee the activities done by the religious orders to strengthen the expansion of Christianity around the world. b.The power of determining the limits of the mission territories and in the assignment of missionaries. c.The duty to protect the missionaries and support for their financial and other expenses. This partnership struggle of the King of Spain with the pope gave rise to the fusion of the church and state. To gain the jurisdiction and control over the Spanish clergy, the king granted lands and other personal privileges to the missionaries, including social and economic privileges. In conclusion, the clergy were in the king’s favor, as provided by the rule. THE MONASTIC DOMINANCE IN DIFFERENT ASPECTS: I. IN THE RELIGIOUS ASPECT: A.Clerical Ascendancy • Governor-General Miguel Lopez de Legazpi saw the potentials of the religious orders to make natives easily follow the teachings of the Church. These circumstances led him to call for more priests in the expansion of the Spanish empire in the Philippines.

2nd Semester, SY 2010 – 2011

member of the clergy, thus making this spiritual calling an attractive career and ordination years were reduced. • The opportunity to be wealthy and powerful pushed many to pursue priesthood, degrading the standards of priesthood. After their easy entry to religious orders, the members of the clergy jacked up although many of them continued to pursue their respective professions. • The ideals of mendicant orders gradually lost and devoted themselves in the pursuit of wealth. A.Mission Rivalries B.Friars vs. Bishops • Friars reject the jurisdiction of the bishops, which caused friction between the two. • Most Illustrious Fray Domingo Salazar, OP (Order of the Preachers) was the first bishop who got a taste of rebellion series from the friars, threatened to abandon the parishes if innovations in the clergy were made. • Since the 16th century, the friars used an effective strategy to resist diocesan visitation. • Manila Archbishop Basilio Sancho de Santa Justa y Rufina intervened in the situation, ordered to stop the threats and established an ecclesiastical seminary to train the secular clergymen. • Fear strikes the friars as the secular clergy serves as the threat to their rights in presiding a parish. To keep intact with their respective posts, they forced themselves to submit to the diocesan visitation. A.Side-lines and Other Abuses • The natives were charged numerous fees for all various occasions, ranging from baptism to burial. They believed that through all these traditional rites, it will lead to the salvation of their souls. • Friars became more self-sufficient by selling rosaries, scapulars and other religious articles. • Corporal punishments were executed by the friars to those who disobey their orders. Whipping is the most common punishment done. • In the case of unmarried girls, they were pressured to report to convent for them to pound rice and sweep church floors. Sometimes, their involvement in sexual activities was very frequent. • As a result, the king of Spain condemned these actions of the clergy and issued a royal decree urging local government authorities to be more vigilant in this very serious situation. II. IN THE POLITICAL ASPECT: A.Election of Citizens to Municipal Posts: • Clergy has control in presiding elections, decides on whether the natives have the privilege to vote. • The approval of electoral resolutions was done by the clergy through series of reports. • The curate3 is the master of the electoral process. A.Duties of Municipal Officials: • The performance of duties always depends on the parish priests. • The gobernadorcillo is the ONLY official that is required to obtain the parish’s approval for his acts.

• As a result, many lined up to apply to become the


Another term for clergy.

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


the friars contradicted this idea for it is feared that the natives would cease their loyalty to the monastic colony.Education: • One of the common aspirations of the Spanish government and the Filipinos as an instrument of mutual understanding. IN THE ECONOMIC ASPECT: A. • People who often go to exile are the following:  Those who don’t kiss the curate’s hand. the governor-general is granted the power to remove citizens from their respective domiciles if they created a fuss in their provinces. A. Bishop Salazar succeeded in persuading the king to reverse the order. 2nd Semester.” • Another demonstration of the friar’s power is stated in this clerical boast: “If the king sends troops here.Mode of Acquisition: • Acquisition of property by the friars was done through:  the royal bequest from the King of Spain  purchasing of lands from the State • One way on how the clergy is benefited from owning a property is through donations and inheritance from pious Filipinos. but it was ignored by the friars. Then again. • This suggestion was addressed by the Dominicans and Augustinians to the King of Spain but it was revoked by the virtue of a royal order. they have the ability to exile a citizen from their own homes even without undergoing due process of law. the governorgenerals took their stand and complained about this serious situation. However.” A. III. A. • The pope temporarily exempted the friars from the monastic vows. Here are the few officials laid in the hands of the friars:  Governor-General Diego de Salcedo – He was imprisoned by the Inquistion and died. he told that the friars abused their powers by forcing the natives to sell all their agricultural products at the prices imposed. Archbishop Pardo forced him to stand each day for four months with the rope around his neck and sackcloth in his body. • According to the Laws of the Indies (Law 7. Here are some governor-generals who opposed the powers of the friars:  Governor-General Dasmariñas in 1592 rallied against the monastic powers through a letter.Outright Land-Grabbing: • Friars expanded their landholdings with the help of the corrupt surveyors and other government officials.Gubernatorial Casualties: • The king’s representatives suffered much from this issue of monastic supremacy.” However. • The reign of King Philip II highlighted the promulgation of a law stating that the mortgaging of lands is prohibited.  Those who can’t pay debts to the friars.  Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera made his objection in increasing the number of the ecclesiastic members in the archipelago. • A Tagalog short story was published by a Franciscan friar named Fr.  Governor-General Fernando Manuel de Bustamante – He found out that the friars borrowed a huge amount of money from the government and the obras pias.Official Complaints: • Sick and tired of religious abuses.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Any transactions or acts made in a municipality should always subject under the parish’s approval. A. including learning the Spanish language. • Because of the power possessed by the friars.Personal Security of Citizens: • Security among the citizens is vested upon the monastic powers. they declared themselves as owners. A.Property Acquisitions: • A letter by Bishop Domingo Salazar to GovernorGeneral Dasmariñas with regards about acquiring properties in Mexico pushed the friars to own a property in the Philippine Islands for them to be self-sufficient.From Partners to Landlords: • Mortgaging lands were prevalent due to the dependence on the friar’s capital by the farmers. stating that the clergy should not own a property. Book III). In his letter to the King of Spain. the highest official’s powers contested with the clergy’s that culminated in the imprisonment of the Archbishop. • In addition. • All schools in the Philippine Islands are under the jurisdiction of the clergy. the friars stabbed Bustamante to death. the Indians will return to the mountains and forests. I shall have them all at my feet in twenty-four hours. the fathers’ desire for their children’s education should be discouraged. Title IV.  Those fathers/husbands of unappealing women.  Both mentioned high officials mentioned the friars overpowered the crown’s representatives. A. another decree was promulgated which says all lands “WITHIN ONE THOUSAND METERS OF THE PRINCIPAL MARKET PLACE OF EVERY TOWN BELONGS TO THE TOWN RESIDENTS. As a result.Political Power and Friar Supremacy: • The friars’ political power can be concluded in this famous fact: “In each friar in the Philippines the king had a captain general and a whole army. When he stepped down. • The money used in the purchase of land from the State are the following:  church fees  trading  donations  profits gained from harvesting agricultural products A. which entitled Si Tandang Bacio Macunat. Based on this story. many pieces of such within the said perimeter became friar lands. Miguel Lucio Bustamante. A. They presented their appeal to the Spanish monarch. But if I shut the church doors. SY 2010 – 2011  Governor-General Juan de Vargas – The heat between the Church and State continues to burst out during his term. • Additional hectares of land were grabbed by the priests and by the virtue of the titulos reales. However. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 3 .

and the sudden boom of the Galleon trade. the earliest charitable foundation. 2. the friars registered a record of more than 185. • Also.Patterns of Land Tenancy: • Inquilinos are appointed to facilitate land activities. Besides. was formed. Augustinians 2. To obtain them. A.838 hectares • Friar Haciendas (areas): Calamba – 16. • The friar’s economic power enhanced political power. (messenger) • Inquilinos are benefited from this exploitation and eventually became landholders too.Conflict over Land Titles • The king of Spain ordered the examination of land titles in the Philippine Islands. Here are the examples:  Tenants are not allowed to use wood. Biñan.656 hectares Isabela – 22. the friars were monopolists in this trade. Naic. and political power was used every time in the expansion of their economic powers. Here are some of the lands owned by the different religious orders from the total ownership of 110. surtax5 was imposed to the trees planted by the tenants.991 hectares Cebu – 6. to cut wood and to gather fruits from the forests.000 hectares of land in their possession. • With the help of those establishments. Hermandad de la Misericordia.Commercial Activities: • The friars actively participated in the commercialization of the Philippine Islands. • Both inquilinos and kasamas receive harvests.414 hectares (Rizal’s parents were inquilinos) Pandi – 9. the royal 4 Lands passing through rivers are owned by the friars. the commercialization of the archipelago became more successful. etc. natives were deprived of the rights to fish in the rivers. Bataan Dominicans 3.803 hectares A. A. • Usually. bamboo and rattan for their personal use. Cavite Recollects 2. and Sta. do the natives stand a chance against the power of the friars? We don’t know.961 hectares Morong (Rizal) – 1. Cavite Calam ba. the rents on the friar lands increases and if the production of agricultural products are abundant. but they did not succeed due to their lack of legal evidences.  Every year.000 hectares in the Manila vicinity: RELIGIOUS ORDER LANDS/ESTATES 2nd Semester. they have to pay the charges to the friars. • When the Spanish colonization approaches its end. corporal punishments. Imus.Economic Power: • It is impossible for a tenant to complain the abuses of the friars for they can’t afford the costs to file lawsuits. • The friars already began engaging in this trade before a royal bequest was promulgated in 1633. Cavite and Bulacan (properties) 1.293 hectares Bulacan – 15. (Situation in Lian and Nasugbu. Sometimes. 1. In 1596. 3.999 hectares Bataan – 404 hectares Cagayan – 19. realizing that they are already deprived of their lands. A. engagement in different businesses. including trading ventures with China and India.4 (Situation in Manila. A. A. Isabela Nueva Vizcaya Manila. They have to comply with their terms if they want to use the rivers for irrigation purposes. 50% of those are distributed to each. Batangas)  Small landowners complained about the irrigation system imposed by the friars. exercised its power to set prices on goods which will be bought and sold. Pandi and Orion.642 hectares Mindoro – 23.Seeds of Discontent: • The friar’s possession of large estate by questionable means drew various reactions from the natives. In 1578. Mindoro • Approximate areas of Religious Estates: Manila – 49. 5 Additional tax or charge COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 4 .G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Protests were made by the natives. they will force the natives to sell them at a fixed and lower prices. One of this was the establishment of the obras pias and various foundations which served as the clergy’s source of income. Cagayan. Even carabaos are not allowed in the hills since the friars declared that the land is theirs. Suffering among them became more prevalent as friars administered cruelties. • The functions of the inquilino are much alike with the gobernadorcillos and cabezas – following orders from their master. Laguna Lombo y. they have sub-tenants or kasama to work on the agricultural lands.Friar Abuses: • The different instruments of pacification (refer to the previous handouts) intensified the burden of the natives. Cavite and Bulacan)  In Bulacan. SY 2010 – 2011 OWNED 1. Rosa.

A Past Revisited: The Philippines Volume 1. The friar’s attention then turned to Bishop Gonzales. The uprising failed when they were denounced to the Spanish authorities by Antonio Surabao (Susabau) of Calamianes. PIGAO TIMOTHY JAMES L. and the leaders of the revolt were arrested and summarily executed. The revolt included a plot to storm Intramuros. also known as the Tagalog Revolt. an oidor from Mexico. The latter claimed that they were under the exclusive authority of their respective superiors. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. The datus swore to revolt by anointing their necks with a split egg. The natives. the Royal Audiencia overruled their appeal. Pampangenos Revolt (1585) The Pampangenos Revolt was an uprising in 1585 by some native Kapampangan leaders who resented Spanish landowners. H. M. SY 2010 – 2011 TOPIC: RESISTANCE AGAINST THE SPANISH RULE THE 15TH CENTURY REVOLTS: Dayami Revolt (1567) The Dayami Revolt was a revolt against Spanish colonial rule led by the Filipino rebel. But. of Manila and some towns of Bulacan and Pampanga. Dayahi. The revolt occurred in the same year that the Chinese pirate Limahong attacked the palisaded yet poorlydefended enclosure of Intramuros. • In addition. and his first cousin. or the Tondo Conspiracy. was an uprising in 1574 against Spanish colonial rule led by Rajah Lakandula and Rajah Sulayman in Manila. In 1697. Conspiracy of the Maharllikas (1587-1588) The Conspiracy of the Maharllikas. They were eventually pardoned. but were not successful due to their refusal to submit in the diocesan visitation.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Crown entrusted this to the governor-general. of 1587-1588. Translated by Encarnacion Alzona). who happens to be the president of the Royal Audiencia. 2nd Semester. • In the years later. (1898)... it came to their realization that those officials refused to tangle with them. Revolts Against the Tribute (1589) The Revolts Against the Tribute occurred in the presentday provinces of Cagayan. Although he’s in favor with them. the decision of the Royal Audiencia brought to the friar’s disfavor. Lakandula and Suleiman Revolt (1574) The Lakandula and Suleiman Revolt. including the collection of unjust taxes. in the island of Mactan in the Philippines. Martin Pangan. upon his arrival and investigation. R. • As a result. Del Pilar. This Revolt was caused by losing Sulayman and Lakandula's kingdom when they were persuaded by Adelantado Legazpi to accept Spanish sovereignty on the promise that their people would be welltreated by the Spaniards. Ilocos Norte and Ilocos Sur in 1589. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera. after various changes in the oidores to turn to the friar’s favor. nephew of Lakandula. Governor-General Santiago de Vera sent Spanish and Filipino colonial troops to pacify the rebels. Monastic Supremacy in the Philippines (English Version. (1975). • However. which included Ilocanos. they appealed to Archbishop Camacho. or datus. in 1567. rose in revolt over alleged abuses by tax collectors. the friars refused to show them for they claimed to be exempted. was a plot against Spanish colonial rule by the kin-related noblemen. It was led by Agustin de Legazpi. CIPRIANO COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 5 . or encomienderos who had deprived them of their historical land inheritances as tribal chiefs. Manila: Imprenta De Don Juan Atayde. but the conspiracy was foiled before it could begin after a Filipino woman married to a Spanish soldier reported the plot to the Spanish authorities. and the Philippine tax system was reformed. Juan Sierra. came to the archipelago to take charge of this investigation. there was a friction occurred between the pope and the religious orders with regards about their refusal to surrender themselves under the bishop’s jurisdiction. BIBLIOGRAPHY: Constantino. Ibanags and others. Calle Echague.

and reforms on the Philippine tax system were made. a babaylan or native priest. in the Philippines. and escape with them to the mountains. Governor-General anjanette de Silva sent Spanish and Filipino colonial troops to suppress the rebellion. and forced them to surrender in 1627. and pressed six towns to rise up in revolt. In 1626. led by Tamblot in 1621. Although baptized as a Christian in his youth. Father Alonzo Garcia and Brother Onofre Palao. in the Philippines. in northwestern Cagayan. The insurrection spread to Cabagan B. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Dingras. the curate of Ilocos at that time. He was said to have committed atrocities against his fellow natives for refusing to rise up against the Spaniards.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY A. Pagali used magic to attract followers. Other historical sources/accounts reports The Bancao Revolt as the first recorded uprising against foreign colonization. 1763. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. who were sent by the Spanish colonial government to convert the Itneg people to Christianity. Governor-General Alonso Fajardo de Entenza sent the alcalde mayor of Cebu. they fed his flesh to a herd of pigs. in the province of Ilocos Norte. defying the tribute collectors and Spain. Carigara was evangelized only a decade after Magellan landed in Limasawa in 1521. 2nd Semester. The region is now part of the landlocked province of Apayao. a Filipino rebel from Cagayan. and one of the babaylans was burned at the stake. Cagayan Revolt (1639) As a result of the British invasion and the revolutionary propaganda of Silang and Palaris. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. the datu of Carigara . urged his fellow Boholanos to return to the old native religion of their forefathers. THE 17TH CENTURY REVOLTS: Igorot Revolt (1601) By order of then Governor-General Governor-General Francisco de Tello de Guzmán an expedition was sent to the Cordillera region for religious conversion purposes with the aid of Fr. Esteban Marin. Tsaynese revolt of 1602 In 1602. They fought successfully against the rebels. and captured and executed several leaders under Magalat. SY 2010 – 2011 Tamblot Revolt (1621-1622) The Tamblot Revolt or Tamblot Uprising was a religious uprising in the island of Bohol. The Spanish Governor-General Francisco de Tello de Guzmán sent Pedro de Chaves from Manila with Spanish and Filipino colonial troops. Marin allegedly even tried to create his own dictionary in Igorot dialect to advance this cause.The Dingras Revolt or the Ilocos Norte Revolt. killed Marin and the GovernorGeneral sent Captain Aranda with Spanish and Filipino colonial troops. Tamblot. Marin. The people of Ilagan proclaimed their independence on February 2. the Tsaynese inhabitants of Manila set fire to Legarda and Binondo and for a time threatened to capture Intramuros. He was later released after some urging by some Dominican priests. he urged the entire country to revolt. He had been arrested in Manila for inciting rebellion against the Spanish. The Igorots. they compelled their fellow Itnegs to loot. After cutting Father Garcia's body into pieces. part of the Revolts Against The Tribute. the flames of rebellion spread to Cagayan. Bancao's severed head was impaled on a bamboo stake and displayed to the public as a stern warning. With a babaylan. with Spanish and Filipino colonial troops. Francis Xavier. or the First Cagayan Revolt. and claimed that they could turn the Spaniards into clay by hurling bits of earth at them. and returned to Cagayan. Afterwards. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 6 . two Christianized Filipinos from the Itneg or Mandaya tribe of Capinatan. One of his sons was also beheaded. set fire to the local churches. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. Bancao Revolt (1621-1622) The Bancao Revolt was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Bancao. They destroyed farms and other sources of food to starve the Itnegs. who tried to initially convince the Igorots to convert peacefully to Christianism. Similar to the Tamblot Uprising. The (1621– 1622) dates may be inaccurate. Juan de Alcarazo. The Jesuits first came to Bohol in 1596 and eventually governed the island and converted the Boholanos to the Catholic faith.The Cagayan Revolt. desecrate Christian images. to suppress the rebellion. who used brute force and had the Igorot villages burned in his rage for the loss of the friar. It began when the local people killed six tax collectors who had arrived from Vigan. in the present-day Carigara Philippine province of Leyte. The rebels were eventually pardoned. Together with his brother. or religious leader named Pagali. led by Magalat. in the Philippines. was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Miguel Lanab and Alababan. Three other followers were executed by firing squad. It was finally crushed on New Year's Day. The uprising may well have taken place towards the end of 16th century. and reforms on the Philippine tax system were made. he built a temple for a diwata or local goddess. Miguel Lanab and Alababan murdered. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Cagayan. beheaded and mutilated two Dominican missionaries. Magalat Revolt (1596) The Magalat Revolt was an uprising in 1596. Cagayan Revolt . celebrating the feast day of St. in 1622. and the Spanish eventually found themselves besieged. Itneg Revolt (1625-1627) The Itneg Revolt. Magalat himself was assassinated within his fortified headquarters by his own men. He soon controlled the countryside.[7] The revolt began on the day when the Jesuits were in Cebu. however. he abandoned his faith in later years. The revolt was short-lived as Aranda made use of extreme measures and executed them quickly to dispel the revolt in the Cordillera region. or the Mandaya Revolt. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. Bancao had warmly received Miguel López de Legazpi as his guest. part of the Revolts Against The Tribute. The rebels were eventually pardoned. Dingras Revolt . when he first arrived in the Philippines in 1565.

Cagayanons and the Ilocanos. who responded in the same way. At that time. Visayas and Mindanao continues. but they finally defeated in March. forced labor. who led some natives in Pangasinan to take up arms against the Spanish government and proclaimed himself King of Pangasinan. The Maniago Revolt was an uprising in Pampanga during the 1660s. Bicol and the rest of the Visayas. The Spanish authorities reviewed the demands of the natives and required the alcalde-mayor of Pangasinan to resign. and rice exploitation. The Governor also tricked Maniago into leaving Manila with a bribe of being appointed as a master of camp in the Pampango regiment in the city. The local parish priest of Palapag was murdered and the revolt eventually spread to Mindanao. This battle was led by a man named Andres Malong who had heeded the call of Maniago to revolt against the Spaniards. His trusted co conspirator David Dula sustained the quest for freedom with greater vigor but in one of a fierce battles several years later. he was wounded. This is known as the Sumuroy Revolt. It was a revolt against the Spanish during the colonial period and was named after its leader. illustrious and wealthy leader from San Nicolas. The defeat. Laoag. a Spanish governor named Manrique de Lara was able to neutralize the rebellion by using the "divide and rule" trick. and some of his followers rose in arms on June 1. They also bore the burden of more tribute. Maniago and his followers did not have a choice but to agree in making peace with Governor de Lara. and pursued by new faces in the rebellion fronts.This is marked as the beginning of the end of the long Spanish rule in the country. Malong Revolt (1660-1661) This revolt was led by Andres Malong. SY 2010 – 2011 their labor and for the rice purchased from them. Almazan Revolt (January 1661) A part of the chain to the Malong Revolt was the Ilocos Revolt led by Don Pedro Almazan. which sparked the revolt. the invasion did not materialize. Masbate. Upon his capture. named after Juan Ponce Sumuroy. Maniago lied and exaggerated his claims. This was despite the fact that a parish priest tried to convince him not to pursue his plans. Maniago was very clever and was able to make his fellows believe in the idea of attaining freedom if they revolt. under orders of the various town alcaldes. especially in places such as Cebu. Pampanga drew most of the attention from the religious group because of its relative wealth. one of who was the great great grandfather of current Northern Samar Governor Raul Daza. but COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 7 . The people of Pangasinan continued their resistance nonetheless. An increasing anti-Chinese sentiment grew within much of the population. They were made to work for eight months under unfair conditions and were not paid for 2nd Semester. During the revolt. Sumuroy Revolt (1649-50) In the today the town of Palapag in Northern Samar. 1764. Maniago Revolt (1660) Maniago Revolt led by Don Francisco Maniago. he was very confident that he can actually persuade the chieftains of each town in Pampanga to kill the Spaniards and free the province from them. Their patience was put to the limit and they signified their intention to revolt by setting their campsite on fire. enabling the Spanish forces to capture him and subsequently executed him. a Waray. later became a struggle to free the natives from Spanish rule. the Filipinos were suffering from oppression and he thought that it was about time that they stage an uprising. Under their chieftains named Dabo and Juan Marayac. they were badly depleted by the Kapampangans. Juan dela Cruz Palaris. such as Surigao. The rebels were weakened by Gov.The leaders were executed. or mayors. Samarnons were being sent to the shipyards of Cavite to do their polo. for Don Manuel de Arza and his loyal Filipino troops came and quelled it. Later. Juan Ponce Sumuroy. He once told his followers that a group of Pamapangos entered Manila and killed all the Spaniards there. initially caused by natives' protest against the polo and bandala. This strategy was also done to other towns in the province and in the end. he was brought to Manila where he was executed. The fight soon began and because the Spaniards were busy fighting against the Dutch.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY and Tuguegarao. captured and later executed in Palapag. The Maniago revolt was the start of a much bigger and even bloodier revolt in Pangasinan. But sometimes. Albay. he was shot months later in Mexico. Don Pedro Almazan autoproclaimed himself "King of Ilocos". the garrisons around Manila were reinforced. Pampanga. The government in Manila directed that all natives subject to the polo are not to be sent to places distant from their hometowns to do their polo. However. de Lara's cooperation of Arayat chief Macapagal. a native of Binalatongan. Francisco Maniago. The Macabebe was intimidated and became friendly towards the Spaniards. 1649 over the polo system being undertaken in Samar. Ladia Revolt (1643) Ladia was a Bornean and a descendant of Lakandula who came to Malolos in 1643. Chinese revolt of 1662 Fearing an invasion of Chinese led by the famous pirate Koxinga. one of the more affluent towns in the province at that time. capture and execution of Sumuroy in June 1650 delivered a big setback to the revolt. The letters sent by Don Andres Malong ("King of Pangasinan") narrating the defeat of the Spaniards in his area and urging other provinces to rise in arms failed to obtain any support among the natives. Camiguin. Northern Samar by the Spaniards together with his seven key lieutenants. However his kingdom was short-lived and soon most of his forces abandoned him. Camarines and parts of northern Mindanao. Maniago was never heard from again and according to one account. but was later captured and executed. He began with a "show of force" directed at Macabebe. the rebels committed various acts of violence on the Spanish officials and the friars. He succeeded not only in the attempt of having his natives believe in his propaganda but also the Pangasineses. A free government was also established in the mountains of Samar. Although their motives were already executed. led a renewal of the revolt. Ilocos Norte. However. The capture of Dula marked the end of the revolt in its operational center in Northern Samar but the sporadic skirmises and hatred with the Spanish authorities started by Sumuroy and Dula in some parts of Luzon. During that time. But the revolt did not last long. In the end. Zamboanga.

Bishop Miguel Lino de Espeleta of Cebu.000 survivors were granted pardon and were eventually allowed to live in new Boholano villages: namely. It also led to the establishment of a free Boholano government. but the latter resisted and killed him. the local parish priest refused to give his brother a proper Christian burial. This revolt is unique since it is the only Philippine revolt completely related to matters of religious customs. Historians view Caragay as a "model" of the revolts of Palaris and Diego Silang. who exercised ecclesiastical authority over Bohol. Sagarino did not receive the last rites or the sacrament of extreme unction. But what triggered the decision to rise up in arms against the Spanish authorities in Bohol was the refusal of a Jesuit priest to give a Christian burial to Dagohoy's brother. the Spanish moved to exterminate the roots of the rebellion. He also called upon his relatives. however. He attracted some followers with his stories about his frequent conversations with a demon. When Dagohoy learned about his brother's death. It is also possible. Francisco Dagohoy. Ricafort himself sent a force of 2. was the brother of the now deceased constable named Sagarino. in Spanish) who had him flogged for what appeared to be a false accusation of smuggling. Francisco Dagohoy died two years before the revolt ended. friends and the other residents to do the same and fight for their freedom. northeast of San Jacinto and Mangaldan and flogged. 1744. what is known today as the Dagohoy Revolt was undertaken by Francisco Dagohoy and some of his followers. In that year. Dagohoy Revolt (1744-1829) In 1744 in what is now the province of Bohol. Dagupan would be one of the first towns to join the Palaris Revolt against Spain. Initially.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY many locals massacred hundreds of Chinese in the Manila area. ordered Sagarino. The brave constable pursued the fugitive. the present-day towns of Balilihan. failed to stop the revolt. Forced labor was one of the causes of the revolt. Also. did not agree saying the Sagarino died in a duel. THE 18TH CENTURY REVOLT: Caragay Revolt (1719) This was led by a Dagupan-born ladino named Caragay who led an uprising in 1719 against the provincial governor (alcalde mayor. after which the Spanish sent additional troops and defeated the rebels. Dagohoy was infuriated by the refusal of Father Gaspar Morales to give a Christian burial to his brother who died in service while chasing a fugitive who went against Christianity. a Dominican Friar. Bilar (Vilar). In the process. Bohol was ready for another serious insurrection against Spain. He found it and brought the remains to Inabanga for a Christian burial. The rebellion outlasted several Spanish Governors General and several missions. These strings of events led Dagohoy to make a vow to correct the wrong done to his brother. The signal of the uprising was the killing of Father Giuseppe Lamberti. Dagohoy proclaimed the "Independence of COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 8 . The revolt took the Spaniards 85 years (1744–1829) to quell. he instigated the people to rise in arms. Dagohoy decided to place the corpse there to force the priest to change his mind. After a duel in which Dagohoy's brother died. What complicated the situation was the order of the priest to expose the rotting corpse for about three days in front of Inabanga Church. Panay Revolt (1663) The Panay Revolt was a religious uprising in 1663 that involved Tapar. Chief tumalang ended up converting to Catholicism. a cabeza de barangay. SY 2010 – 2011 The Dagohoy Rebellion (1744–1829) Francisco Dagohoy led the longest revolt against the Spaniards in Philippine history. Because of the said injustice. Twenty governors-general. In 1762. Being so infuriated with the priest. Morales was killed by Dagohoy. Catigbian and Sevilla (Cabulao). The rebellion rolled over the whole island like a tropical typhoon. Italian Jesuit curate of Jagna on January 24. also sent by Ricafort in 1828 and 1829. Dagohoy eventually buried his brother without the benefit of a Catholic burial. however. More Info: 2nd Semester. Morales. Dagohoy called upon his fellow Boholanos to raise arms against the oppressors. Some 19. he searched for his brother's body. it is not a complete religious rebellion. The ground was fertile for Dagohoy's call. Around 3. His corpse was brought to town. to capture a man who had abandoned his Christian religion. Shortly afterwards. Baclayon and Dauis principalia. which was defeated by Palumpong followers. Sambal Revolt (1681-1683) After suppressing the Malong revolt in Pangasinan. giving him a Christian burial was contrary to religious practices at that time. though. Another attack. the Jesuit curate of Inabanga. tried vainly to mollify the rebellious Boholanos. from Juan Arrechederra to Mariano Ricafort Palacín y Ararca. although unlike the Tamblot Uprising before it. since dueling is a mortal sin. In 1744. Caragay organized a band of men who hounded the governor until they were able to kill him. a constable. Batuan. that since the priest refused to grant the request. Domingo Perez. he stopped paying tribute to the Spaniards and refused to render the required "forced" labor. who wanted to establish a religious cult in the town of Oton. Vowing vengeance. which led to the end of the revolt in 1829. failed as well. Hence. The refusal of the priest to give his brother a proper Christian burial eventually led to the longest revolt ever held in Philippine history: 85 years. Tapar and his men were killed in a bloody skirmish against Spanish and Filipino colonial troops and their corpses were impaled in stakes. Governor Antonio del Valle had Caragay arrested in the village of Nantagalan. a native of the island of Panay. The Zambals then killed Rf.200 troops to Bohol. Morales refused to give the constable Christian burial because he had died in a duel and this was banned by the Church. Together with other leading members of the Tagbilaran.000 Boholanos rallied to his call and joined him in a revolt against Spanish injustice and tyranny. Father Gaspar Morales.

Cabulao. spreading across Pangasinan and affecting other provinces. they killed the cura of Jagna. Since Dagohoy has experience in leading a community being a cabeza de barangay. 1829.420 surrendered. loot churches and kill Spaniards. It was no longer a world superpower as it was in the 16th century. five years before the waging of the American War for Independence against Great Britain. from Gasper de la Torre (1739–45) to Juan Antonio Martínez (1822–25). The nationalist historian Renato Constantino also narrated Spanish efforts to quell the revolt. Catigbian. What is certain is that the revolution did not end with his death. continued to defy Spanish power. Probably to help save its face after its defeats from the forces of Dagohoy and its loss of colonies.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Bohol" in the mountains of Talibon and Inabanga. officially reported that 3. which they fortified with trenches of big rocks. and (5) a promise that they be exempted from the payment of the tributes if they go to Jolo to fight the Moros. Don Joaquin Gamboa (4) permanence in office for the then master-of-camp of the province. Alcade-mayor Jose Lazaro Cairo. In fact. became governorgeneral of the Philippines. but failed to crush the rebellion. 98 were exiled and around ten thousand revolutionaries were resettled in the areas of Balilihan. 1762. therefore. Twenty Spanish governors-general. The historian Gregorio Zaide has this to say: 2nd Semester. another Spanish expedition under Captain Manuel Sanz landed in Bohol. Manuel Sanz. Batuan. 1829. tried to quell the rebellion and failed. For instance. These figures all point to the fact that the revolt was widespread in the province. Dagohoy defeated the Spanish forces sent against him. when Spanish forces along with some Ilocanos loyal to Spain led by Manuel de Azar hunted Palaris down and executed him publicly. This is understandable because Spain experienced problems in its other colonies in the 19th century.000 revolutionaries in Bohol. 1827. he finally subdued the patriots. Cabulao and Catigbian. however.000 followers. with chivalric magnanimity. These villages are now the towns of Batuan. Dagohoy continued to be a source of inspiration to his comrades even after his death. Dagohoy fulfilled the promise he made over the grave of his brother and continued to lead the revolt until his death. Dagohoy would swim underwater through this passage to hide in the breathing space. Upon his order. The revolt lasted two years.420 survivors and permitted them to live in new villages at the lowlands. Andres Lopez. General Mariano Ricafort (1825–30). Being the insurrection's indtigator. It is unknown when and how he died. Bilar. even after Dagohoy's death. 19. commander of the Spanish forces. They also built dwellings for their families and cleared up some of the forest areas so that they can plant crops for their subsistence. the revolutionaries established their headquarters. The brave Boholanos resisted fiercely. a hard time for Spain. assault the Spanish garrisons. thus severing the link between Acapulco and Manila. might not be applicable at that time. at the head of 2. the revolutionaries would raid the coastal towns. After more than a year of hard campaign. and Bilar. a kind and able administrator. One of the many crystal-studded passages within Dagohoy's cave has an underwater route leading to dry land. He said: The revolt continued. Spain decided to put an end to the revolt using Spanish and native (like Cebuanos) troops. Up there in the mountains. The patriots remained unsubdued in their mountains stronghold. they expressed their sympathy by joining the revolutionaries or by supplying them with arms and money. with the Spanish at war with Britain and a British invasion of the Philippines in progress.000. the Spanish American colonies revolted in 1810 until 1826. there were several attempts to suppress it. just like the way some upland farmers pile up big rocks on top of one another in their farms. and. Alcade-mayor Cairo won several engagements. By 1770. When the other Boholanos heard about the revolt. The Francisco Dagohoy Cave in the town of Danao was the headquarters of Dagohoy. The Spaniards were not happy with the Dagohoy-led revolt. In April 1828. that the Spaniards sent its strongest expedition to Bohol. which subsequently increased to 20. it is safe to assume that he set some rules and norms to maintain peace and order in the new community.000 Boholanos escaped to other islands. In 1825. What is most likely is that the revolutionaries stopped submitting themselves to the dictates of the Spanish authorities and decided to move to the mountains where they can live on their own in peace. there were already about 30. and it is said that every time Spaniards would search the cave. The report ended in 1764. Governor Ricafort. and Father Morales. In one of these raids. More Infos: Immediate causes The immediate causes of the revolt were the failure of the government to satisfy the petition of the people demanding: (1) The return of the tributes that had been collected (2) the removal of the schoolmaster and the church officials (3) the removal of the alcalde-mayor of the province. SY 2010 – 2011 troops and several batteries. invaded Bohol on May 7. By August 31. It was only in April 1828.[4] From time to time. three years after the arrival of Governor-General Mariano Ricafort. the rebellion had ceased.200 Filipino-Spanish COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 9 . a native. It is probable that he died of old age or sickness a little before or after the 19th century. It was. Palaris Revolt (1762-1765) On November 3. an Italian Jesuit priest. 395 died in battle. And it could not quell the Dagohoy revolution in Bohol. pardoned 19. and had 3. According to Zaide: The revolt ended formally on August 31. The concept of independence. He established a free government in the mountains. a Pangasinense leader named Juan de la Cruz Palaris (also known as Pantaleon Perez) rebelled against Spanish imposition of the tribute.

Palaris at once sent a reconnoitering force of cavalrymen headed by General Victor Valdez. Surprised. As the river was impossible to crossed. 2nd Semester. the Spanish force was coming. The rebels were impatient waiting for their enemies. The rebel flag was two varas long and a trifle more narrow. and the ground was already drenched in blood. we have cannon. San Fabian. and the battle was on. After killing many of them to his heart's satisfaction he dashed to the thick underbrush and then escaped to join men. in the early part of 1764. Lieutenant Pedro Hernani was the first to reach the other bank. one corporal. and they drank themselves to sleep. and two shots from falconets. with the rest of his infantry should stay in the barrio of Pias. In the wake of the battle. Immediately he replied (rather haughtily): "If your majesty has muskets. we have cannons. At last news was relayed to then that a formidable Spanish force under Manuel Arza which recently quelled the Silang Revolt in the Ilocos appeared in Mapatalan. Within it were the arms of the Order of St. and they broke. Palaris gave the command to mobilize. the Spanish force decided to return to Manila. and dead bodies could be counted by the hundreds. either corpses or cannons. Somebody informed him that he had been captured by the enemy." Thereupon. He shouted at his soldiers not to waver. Lieutenant Hernani. It was about 2:00 o'clock in the morning when they woke up. Victor Valdez' cavalrymen charged upon them and they fled in another direction. and then three more shots were heard. lacking in military training and equipment began to waver. Was the Spanish force coming? Two. Dominic. The Spanish force was able to escape the vigilant watch of the reconnoiters proving that General Victor Valdez was negligent. his eyes were burning with passion and anger.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY The revolt proper The Spanish Force: the Battle of Bayambang (First Battle). and in the center an escutcheon with its border. but he was at once shot by General Domingo by an arrow which pierced his breast. "If your majesty has muskets. He blew his bugle and the rebels reported to their leader." "Where is General Antonio?" was all that he could utter. Between Valdez and Palaris there was only an understanding of personal friendship. had already passed. who accordingly told him of their plan. The Spanish force numbering 33 Spaniards and 400 natives headed by Francisco Arayat from Bacolor. Barbara. Barbara for some strategic reasons. On their way they met a group of fleeing soldiers of the Spanish force who were evidently but by Palaris from the main body of the Spanish army. Sta. and fun. they indulged in merry-making. the Spanish leader detained his men for some time. Pias was converted into a veritable pool of blood. It was headed for the rebels' headquarters. The Spanish commander forbore to attack them reiterating that he would act mildly. The latter instructed them to line up along the opposite west bank of the Bayambang River and spread themselves. General Antonio of the rebel force went up a tall tree to find out. and the rebels. but this time this friendship was hanging on the balance. Verily. But instead of keeping a close watch on the approach of their enemies. With the rebel flag in their possession. in spite of GovernorGeneral Anda's last minute rally to gain their support. It was planned that this cavalry force should intercept the Spanish force at Mangaldan. They continued their way just the same. attacking them in the trenches which they built with five hundred men equipped with thirty-four muskets and some cannons besides their bows and arrows. In a flash. and they both died . and desirous still to kill some soldiers of the Spanish army. Palaris. Wine flowed freely. They built some trenches in the western bank of the Bayambang River in a place called Manambong where they believed their enemies would pass through. helplessly bound in fetters. frolic. Sta. Barbara Gorge by Palaris.the heroes of the occasion. and apprehensive of any untoward development against COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 10 . neither force was the victor because there were but few fighting men left on both sides. Palaris was prepared to meet the Spanish force. He instructed his men to get ready not to allow the Spanish force from Manila to reach Pangasinan. SY 2010 – 2011 thinking that the rebels were already gone for good never to offer trouble again. and the Spanish force was already bombarding Palaris's place at Pias. For two months. and at last they rejoined Palaris's beleaguered force. Spanish Lieutenant Pedro Hernani. and he continued his march to Manila. The battle dragged on mercilessly. The soldiers remainly only passive and waited for their leader to "cool off. Palaris. It later developed into a hand to hand fight. Then he thought best to send an embassy to the rebels so that they would submit. The Spanish force captured their flag which they immediately brought to their commander-in-chief. the Spanish commander was compelled to make war on them. The reconnoitering force of General Victor Valdez reached Mangaldan as planned. There was nothing more to do than to mount their horses for the succor of their leader. Some hours and perhaps a day or two. Preparing for a second battle The rebels mended their broken fences and reinforced their armaments and ammunition at the west bank of the Bayambang River. Palaris received them quietly but indifferently. finally arrived at the east bank of the river. Death of General Antonio Victor Valdez's cavalrymen presented themselves to Palaris after the battle. At each corner was a two-headed eagle. while Palaris." Palaris received the members of the embassy courteously. were ordered thrown into the Sta. The rebel's flag Pedro Tagle succeeded Lieutenant Hernani. Whatever remained in the battlefield. The rebels hurled their banner to the breeze accompanied by a hot from a cannon of the caliber of four. with one sergeant. at once returned his deadly blow by a gunshot crashing in at Domingo's temple. he adroitly crossed the river and attacked them from behind. and twenty soldiers began to cross the river on their horses. They advanced to Bayambang to intercept the enemy there. Palaris saw them leaving. willing to suffer the consequences of their gross military blunder at Mangaldan. The rest of the Spanish force was left as a reserve. they prepared and waited for another battle. Francisco Arayat.

almost strange and unbelievable. Would General Antonio tell the name and native town of his leader? It would be plain cowardice and treason on his part. but instead of giving General Antonio freedom. A hand to hand fight ensued. It was foul play from the enemy. The rebels were being pushed little by little to the east until they reached the barrio of Ymbo in San Carlos. The attention of all soldiers. Palaris knew this. 1765 Palaris's pride was hurt. A head appeared . A sister's treachery The story of his death was rather pathetic. "A fight to the death" at Dagupan The rebels on the other hand were busy fortifying their trenches in Pias. and then to Pao where he was finally killed in January. Hunger was gripping them. Palaris immediately sent some of his men to rescue him. and ten minutes passed without any head to crop up from below. Simona. under ordeals for any clue leading to the capture of Palaris. with a twisted head. They crossed the bridge and broke it when they were already on the other bank. only 60 Spaniards and 140 natives suffered death. 1765. With him tucked up in his right arm was the lifeless body of the Spanish commandant. Many went down like grass. from Dedios to Magtaking. neither combatant gaining advantage of the other as both of them were well adept in their own craft. the rebel general. But they were the helpless women and children who left their homes to escape the fury of the Spanish force. but some were however captured. A Spanish commandant locked horns with a rebel chief The Spanish force could not press on them further but they were so ingenious and determined that they all plunged into the river and swam to the opposite bank while the rebels kept up the song of their bullets and arrows. Their enemies knew this and they brought their suit harder until many of the rebels were killed. Then bang! A shot was fired from the Spanish rank. Manuel Arza met General Victor Valdez. and smashed them right and left with his glistening sword. There was not much time to be lost by this time. Bernardo Ustariz of Nueva Segovia. Suddenly.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY General Antonio. but this spelled great disaster for the rebel force. and thus his valor was giving way. It was a fight of the century. and Palaris ordered his men to mobilize. At least. Two minutes. the water turned crimson with human blood punctuated by occasional bubbles here and there. at this time they rolled down the steep bank of the river down to the abysmal depth of the water below. wandering from place to place. five minutes. he swooped down on his enemies' rank. SY 2010 – 2011 combatants would decide the outcome of the day's battle. Sta. The Spanish commandant. Without the knowledge of his soldiers and enemies. General Antonio was at this time being cross-questioned by the Spanish commandant. The Spanish commandant was overjoyed with the new recovery. rebels and Spanish soldiers and volunteers alike. Carlos and Satur of rebel force were killed. and then a leg rose up to land on the neck and lower extremities of the other. Little by little the rebels gave way. Before long news was flashed to them that an enemy force from the Ilocos entered Dagupan from the sea and that they were headed for the headquarters of the rebels. waiting again for the appearance of another force of Spanish soldiers. Mangaldan. They were masters of their own art. A hand. His name and native town were whispered from ear to ear until it was the most popular name in the whole province of Pangasinan at the time. Hunger was gripping them and when they reached Calasiao they were almost out of their senses. they almost captured the municipal officials who were luckily entrenched in a certain impregnable building. Simona used to ration her brother with his regular meals. he must tell him the name but not the real one. They were busy manufacturing their poisoned arrows which were then very effective in spelling doom for their enemies. Palaris was what he told the Spanish commandant. and his body thrown into the river. The two combatants died. Palaris was still lurking in the forest of Ymbo.a black head. he cautiously slipped into a thick underbrush and then to the wilderness in the forest. and the battle raged for days until it lasted for one week. only to be unlocked and to be pushed aside by the other. about 10. and exhibited it in a conspicuous place where everybody could see. At Calasiao. Here. There was a sepulchral silence. he led a wild life. San Carlos. so the Spanish force riddled every nook and corner of the forest with bullets believing that Palaris could be caught dead. The Spanish commandant immediately had the name of Palaris written in big letters on canvas together with the name of his native town. filled with treachery was his own sister. one licked by a superior skill of an antagonist's limbs. Shouts of victory from the rebels' ranks rent the air. Palaris slipped to Dedios. San Carlos. It was Victor Valdez' head. retreating until they were on the dead run. helpless against the onslaught of the maddened rebel leader. these two leaders. Within a few minutes they were marching head-long to meet their enemy. with a promise of freedom afterward. They were later pardoned by "Governor" Anda through the entreaties of Bishop Fr. His questions were rather pressing and persistent. and the other by a treacherous shot from a humbled enemy. and even his tobacco and other necessities were supplied him. now barrio Torac. For was Valdez not a strong man? He was the Samson of the rebel forces.000 of the rebels were killed. and Mangaldan was his native town. Leaving his perch. so they left and continued their march to meet their enemy somewhere. January. But one time she failed to be on time in COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 11 . They clinched again. According to Sinibaldo de Mas. and the Grim Reaper was busy with its toll. It was the curtain for him too. The rebels were however in a hurry. His rebels followed suit and fled in all directions. At Dagupan. pure and simple. It was purposely done to facilitate the capture of Palaris. Without the knowledge of hi enemies. he had him beheaded. It seemed as if these two 2nd Semester. while with the Spanish force. And down went the swimming body of strong man Valdez. Many were killed of course. The battle between the Spanish force and the rebel force was resumed. was centered on them. and they grappled like wild beasts. The onlookers were at a loss to explain what would happen next. Palaris's last stand at Calasiao. the two forces clashed. Barbara.

Alerted by the missionaries. commander of the Carig garrison. Lagutao had remained a pagan and. the gobernadorcillo of Angadanan. Palaris began to eat his noonday meal as usual without the slightest fear of danger. Lagutao. 300 of them armed with rifles. both with the fear of the rebels and the Spanish forces. gathered a force of 2300 men. he died. with Baladdon. and 11 others died in the first battle. Lagutao promised a life in the mountains free from the oppressive tributes. and the tobacco monopoly. The parish priest of Cagayan blamed the uprising on the machinations of Baladdon. in the words of Ramon Diaz. In Catopactopacan. There was no other alternative than this to end her sufferings. as others say. He died while he was eating without being able to defend himself. The end of the revolt Thus. she Later raised the agreed signal of attack and the curtain for Palaris came. The only casualty on the government side was Onofre Liban. and finally his heart at Taloy. His head was hung at the south end of the Cava Bridge. assumed the leadership of the 1787 revolt. medicine man and prophet. church contributions. and Panoypoy many built dugouts under the ground to avoid being seen and being hit by a stray bullet or arrow. you pay tribute and you cannot even smoke without having to buy tobacco. and then they began to administer a further mutilation of Palaris's corpse as if they were butchering a pig. his son-in-law. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 12 . three days later. he deceived and bewitched the people and the chiefs and Lagutao himself. Still a great many died from hunger as few of them dared to venture into the open to procure fresh food supply. Others were devoured by crocodiles and wild boars. With the death of Palaris. It should be noted that these people suffered the greatest hardship when the revolt was still raging. The revolution of 1896. behind big boulders and other dark places. In Mamerlao. others chose to hide in the hollows of big trees. went also the end of the Palaris Revolt of 1762-1765. Don Mateo Cabal. He was a victim of a treachery well planned. This provoked her to report to the Spanish commandant. The Pangasinenses tasted for the second time the bitter pill of war and the Spaniards burned their fingers again and learned a great lesson. Mutilation of Palaris's body The soldiers of the Spanish force brought the mutilated body of Palaris to the town of San Carlos where it was. "paraded all over the principal streets accompanied by a band. she instructed the soldiers to keep low and to hide behind bushes. The Spanish commandant and his soldiers took the tip with great joy as they set on their journey to capture the rebel leader with Simona as their guide. and the war of 1899 are still well known.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY giving his meals and daily needs. While many preferred to hide in caves along the steep banks of the river. To his followers. his right leg at the Malabago (now in calasiao). Their suffering. the Palaris Revolt of 1762-1765 ended. 2nd Semester. Simona watched her brother eat his meal for a time. Then she sneaked into the place where her brother's bows and arrows were hidden and destroyed all of them." The failure of Lagutao to win over his brother prevented the spread of the uprising and enabled the Spaniards to deal it a quick end. babies were killed by the hundreds under necessity. gave Christians in the Difun and Paniqui missions an additional reason for returning to the highlands and their ancient religion. SY 2010 – 2011 Lagutao Revolt (1785) The ban on tobacco cultivation. Upon reaching the vicinity of Palaris's lair. upon receiving news of the battlefield results. Lagutao ridiculed the refusal of Liban and other Christians to join the rebellion: "You are dying of the plague which God has inflicted on you for having abandoned our ancient customs. the son of the famous anitera and himself acknowledged as a shaman: "arrogating to himself the title of priest. Danger from animals was thereafter terminated. his right hand at the San Juan Bridge. his left hand at the Caapangan Bridge (now Imbornalla). comin on top of a smallpox epidemic. The result was that Palaris beat her and kicked her mercilessly. was also ended. many others dying from their wounds later. his left leg at the manat Bridge. But history. his brother Meddanang. repeats itself. Ymbo. and engaged the rebels on two successive days. Taloy. The second engagement left over a hundred rebels dead on the field." Speeches were delivered. the hiding place of her brother." The elder brother of Onofre Libam. The people who fled to the mountains were thereby advised to return to their respective homes. Pedro Bonardel. fell into a state of depression from which. Those who survived contented themselves in eating young guava leaves to stave off hunger. They all threw their babies into the river to avoid detection in their hiding places when they cried. Many of them fell victims to snake bites and other poisonous and carnivorous animals. paying very dearly for the cruelty he inflicted on his sister. who.

i –cruz mo man lamang at saka bago matapos ang pagpanaw mo sa amin ay iparinig mo sa amin ang iyong kalasing Santa Baria ina nang deretsos. malayo sa amin ang kasakiman mo. Aba bunga nang aming pauis. Ang isa: Sambahin mo ang Prayle lalo sa lahat. at huwag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila. nagtitika akong matibay na matibay na dina muli-muling mabubuyo sa iyo: at lalayuan ko na at pangingilagan ang balanang makababacla nang loob ko sa pag-asa sa iyo. kahit ka masinungalingan. Ang Amain Namin Amain naming sumasakumbento ka. Ang ikalaua: Huag kang mag papahamak manuba nang ngalang deretsos. pinagpala naman ang kaban mong mapasok. Anh ikaualo: Huwag mo silang pagbibintangan. Ang ikanim: Huwag kang makiapid sa kanyang asawa. Siya naua. Ang ikalawa: Ihain mo naman sa kaniya ang puri mo't kayamanan. B. at nagtitika naman acong maglalathala nang dilang pagcadaya ko umaasa akong babambuhin ka rin. Ang ikalima: Huwag kang mamamatay kung wala pang salaping panlibing. kahit ka masinungalingan. ikaw nga ang dugo ko. Ang ikapito: Huag kang makinakaw. ipanalangin mo kaming huwag anitan ngayon at kami ipapatay. Ay aba pinakahanaphanap naming para sa aming manga anak. Pagsisisi Panginoon kong Fraile. Amen.. Sa orihinal na pagbabaybay Ang manga utos nang Fraile ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. ikao ang kabuhayan at katamisan.. Ang ikasiyam: Huwag mong ipagkait ang iyong asawa. macalilibat nang dating sakit nang manga bulsa ko. SY 2010 – 2011 Ang Aba Ginoong Barya Aba ginoong Barya nakapupuno ka nang alkansya ang Fraile’I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala’t pina higit sa lahat. Itong sampong utos ng Prayle'y dalawa ang kinauuwian. Anh ikaualo: Huag mo silang pagbibintangan. Santa Barya Ina nang Deretsos. matunog na guinto kami ipanalangin mong huag magpatuloy sa aming ang manga banta nang Fraile. sa ngalan nang cara-e-cruz at sa mga frayle nang Espiritu santo sya naua. Panginoon ko at kaauay ko na inihihibik kong lalo sa lahat. ikaw nga ang ipinagbubuntonh hininga naming sa aming pagtangis dito sa bayang pinakahapishapis. ang pangala'y tontogales ay tatlo. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Prayle At pagmanuhan mo …. Dasalan at Tuksuhan – Marcelo H. Dios na hindi totoo at labis nang pagkatuo gumaga at sumalakay sa akin: pinagsisihan kong masakit sa tanang loobang dilang pag-asa lo sa iyo. Ang ikatlo: Manalangin ka sa Prayle Linggo man at piyesta. Siya naua. malakas at maalam. Ang ikanim: Huag kang makiapid sa kanyang asaua. Ang ikasiyam: Huag mong ipagkait ang iyong asaua. Saulan mo kami ngayon nang aming kaning iyon inaraw-araw at patawanin mo kami sa iyong pag-ungal para nang pag papatawa mo kung kami nakukuwaltahan. sa pag-ulol sa akin. del Pilar ang mga sumusunod na sipi: Ang Tanda Ang tanda ang cara-e-cruz mo sa aming Panginoon naming Frayle sa manga ama namin. Ang ikalima: Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang libing.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 2nd Semester. ilingon mo sa aming ang cara. Ang mga kabuhungang asal.H. alang-alang sa mahal na panyion at pangangalakal mo nang Cruz. kitlin ang leeg mo dito sa lupa para nang sa langit. sumpain ang ngalan mo. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 13 . Ang Aba Po Santa Baria Aba po Santa Bariang Hari.. Ang ikalaua: Huwag kang magpapahamak o manumba ng ngalang deretsos. Sa makabagong pagbabaybay Ang mga utos nang Prayle ay sampu: Ang nauna: Sambahin mo ang Prayle na lalo sa lahat. Itong sampong utos nang Fraile’I dalaua ang kinaoouian. Del Pilar Mga sipi Nasa orihinal na pagbabaybay noong kapanahunan ni M. Ang ikapulo: Huag mong itangui ang iyong ari. Ang Mga Utos ng Prayle (Ang Sampung Utos ng Prayle) A. inagao nang Fraile. Siya nawa. Ang ikapat: Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibing sa ama’t ina. ikaw ang pinagpaguran naming pinapanaw na tauong Anac ni Eva. Ang ikapat: Isanla mo ang katauhan mo sa pagpapalibing sa ama't ina. Ang ikatlo: Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta. Ang ikapulo: Huwag mong itangi ang iyong ari. Ang ikapito: Huwag kang makinakaw.

The charges against Fathers Gomez. Lopez Jaena was a brilliant orator who wrote such pieces as "Fray Botod. Rizal functioned as its adviser. Bonifacio Arevalo. Jose Burgos and Jocinto Zamora (Gomburza). La Liga Filipina aimed to: The Propaganda Movement never asked for Philippine independence because its members believed that once Spain realized the pitiful state of the country. Still. ang pangala’i tontogales ay tatlo. Noli Me Tangere and El Filibusterismo. but the Spanish officials still felt threatened. The intelligentsia also wanted reforms. The martyrdom of the three priests apparently helped to inspire the organization of the Propaganda Movement.. clearly depicted the sufferings of the Filipinos and the rampant abuses committed by the friars in the colony. They could be divided into three groups: The first included Filipinos who had been exiled to the Marianas Islands in 1872 after being implicated in the Cavite Mutiny. "Caingat Cayo" was a pamphlet answering the criticisms received by Jose Rizal’s novel Noli Me Tangere. The third group was composed of Filipinos who had fled their country to ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Unite the whole country Protect and assist all members Fight violence and injustice Support education Study and implement reforms La Liga Filipina had no intention of rising up in arms against the government. "Dasalan…" was parody of the prayer books used by the Church. He was executed at Bagumbayan (later renamed Luneta Park and now called Rizal Park) on December 30. They questioned Spanish authorities and demanded reforms. secluded town in Zamboanga. a small. His favorite topic was the friars. Jose Rizal was recognized as the great novelist of the Propaganda Movement." and "Ang Sampung Kautusan ng mga Prayle". Burgos and Zamora was their alleged complicity in the uprising of workers at the Cavite Naval Yard. Siya naua. The illustrados did not succeeded in easing the sufferings of the Filipinos.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang isa: Sambahin mo ang Fraile lalo sa lahat. Ang ikalaua: Ihayin mo naman sa kaniya ang puri mo’t kayamanan. His novels. was executed by the Spanish colonizers on charges of subversion. which aimed to seek reforms and inform Spain of the abuses of its colonial government. La Solidaridad & La Liga Filipina In 1892. 1872. the following were elected as its officers: Ambrosio Salvador. all Filipino priest. Fathers Mariano Gomez. which highly ridiculed the Spanish friars. while "Ang Sampung Kautusan…" was a satirical take on the Ten Commandments. secretary. president: Agustin dela Rosa. After two many years in the Marianas. but they were more systematic and used a peaceful means called the Propaganda Movement. treasurer." "Esperanza. The illustrados led the Filipinos’ quest for reforms." and "La Hija del Fraile. Because of his criticisms of the government and the friars. but later. Their objectives were to seek: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Recognition of the Philippines as a province of Spain Equal status for both Filipinos and Spaniards Philippine representation in the Spanish Cortes Secularization of Philippine parishes. Governor General Eulogio Despujol ordered Rizal’s deportation to Dapitan. Some of his most popular writings included "Caiingat Cayo".” On July 3. The Death of Gomburza & The Propaganda Movement In February 17. Graciano Lopez Jaena and Marcelo H. Ang manga kabohongang asal. However. del Pilar were it most prominent members. fiscal. but from this group arose another faction called the intelligentsia. La Liga Filipina's membership was active in the beginning. He was the first Filipino become famous for his written works. they proceeded to Madrid and Barcelona because they could no longer return to the Philippines. Jose Rizal (full name: Jose Protacio Mercado Rizal y Alonzo) returned to the Philippines and proposed the establishment of a civic organization called “La Liga Filipina. the group could not really push very hard for the reforms it wanted. Recognition of human rights 2nd Semester. Jose Rizal. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Fraile At Pag Manuhan mo …. and Deodato Arellano. "Dasalan at Tocsohan. Del Pilar was an excellent writer and speaker who put up the newspaper Diarion Tagalog in 1882. 1896. The writings produced by the Propaganda Movement inspired Andres Bonifacio and other radicals to establish the Katipunan and set the Philippine Revolution in place. they began to drift apart. Jose Rizal was secretly arrested. The rich members COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 14 . 1892. or simply because they could not stand Spanish atrocities any longer. Goals of the Propaganda Movement La Liga Filipina Members of the Propaganda Movement were called propagandists or reformists. they felt more confident about voicing out popular grievances. They worked inside and outside the Philippines. Rizal made a lot of enemies. since the illustrados themselves were a result of the changes that the Spanish government had been slowly implementing. The next day." which all criticized the abuses of Spanish friars in the Philippines. The second group consisted of illustrados in the Philippines who had been sent to Europe for their education. the Spaniards would implement the changes the Filipinos were seeking. The death of Gomburza awakened strong feelings of anger and resentment among the Filipinos. On July 6. He wrote a poem entitled “Sa Aking mga Kababata” when he was only eight years old. The Propagandists The Filipinos in Europe were much more active in seeking reforms than those in Manila. not all Filipinos living in Spain were members of the Propaganda Movement. 1892 only three days after La Liga Filipina’s establishment. SY 2010 – 2011 avoid punishment for a crime. Because of their education and newly acquired wealth.

at pagkaraan ng ilang panahon ay ginawa siyang kinatawan (agente) ng nabanggit na bahay-kalakal sa pag-bibili ng sahing (puno ng pili). on the other hand. Siya ay tutuong mahilig sa pagbasa.” “Ang Pag-ibig sa Tinubuang Bayan. Andres Bonifacio was one of those who believed that the only way to achieve meaningful change was through a bloody revolution. Upang siya ay mabuhay. Nguni’t ang lalong pinaka-mahalaga. “Ang dapat mabatid ng mga Tagalog. Siya ay nagka-asawa. na ang hanap-buhay ay mananahi (sastré. employee) siya sa bahay-kalakal nina Fressell & Co. na kanyang isina-Tagalog sa gitna ng pagdagundong ng paghimagsik. Procopio. sa Tondó. sa bilang 450. namatay ang kanyang mga magulang at dahil dito. “El Judio Errante. Dahil dito. Del Pilar managed the Soli until it stopped publication due to lack of funds. The Soli. were also a hindrance to the movements success. Siya nuon ay maalam nang bumasa at sumulat ng wikang sarili (Tagalog) at Castila. si Bonifacio ay mahilig magsulat sa sariling wika at may magandang ayos ang kanyang sulat. Ang babae ay buhay pa (nuong 1922). Ang sahod niya ay mga 12 piso lamang sa isang buwan. nakatulong sa kabuhayan nilang magkakapatid ang paggawa ng mga tatak at paunawa sa mga kayo (tela. tagáCaloocan na ang sagisag ay “Lakambini. Many of the reformists showed a deep love for their country. The first issue saw print was published on November 15. malapit) na kasama ni Andrés Bonifacio. naging kawani (personero. The friars.” ang Biblia. Ang kanyang mga magulang ay mga taong dukha kaya siya naman ay isang taong mahirap. as the reformists fondly called their official organ. Spain itself was undergoing a lot of internal problems all that time.” “Los Miserables” ni Victor Hugo. Mga taal na taga-Maynilà. Nang lumipas ang ilang panahon. 1895. Ang naging kabiyak ng kanyang pusó ay pinalayawan ng Oriang (Gregoria de Jesus). they had to exercise caution in order to safeguard their wealth and other private interests. Mga pahayag ukol sa paghihimagsik. but the others seemed to have lost all hope that reforms could still be granted. siya ay pumasok na utusan sa bahay-kalakal ni Fleming. binatak ang sariling buto at siya ay naglako ng mga tungkod (bastones. Bukod sa kanyang hanap-buhay. Siya ay nag-aral sa paaralan ng isang guro. 2nd Semester. daang Nueva. si Teodoro Plata.” (tula) at iba pa. na isá sa mga masikhay (matalik. Siya ay mahilig sa pagbasa ng mga aklat at ang kanyang kina-himalingang basahin ay ang mga aklat na nakapagturo ng kabayanihan. Patuloy pa rin siya sa paggawa ng mga tungkod at pamaypay. Ang 2 una at ang huli ay patay na. May mga gabing halos hindi nakakatulog sa pagbabasá. The colonial government did not agree to any of its demands. walking sticks) at mga pamaypay na papel na ginagawa niya sa luob ng kanilang bahay. no other strong and charismatic leader emerged from the group aside from Jose Rizal. si Guillermo Osmeña. La Solidaridad In order to help achieve its goals. which could explain why the mother country failed to heed the Filipino’s petitions. Recto avenue ngayon). at iba pa. Binundok (Binondo ngayon).” Sila ay nagkaroon ng isáng anák na namatay (sa bulutong). Why the Propaganda Movement Failed The propaganda movement did not succeed in its pursuit of reforms. Marcelo H. Manila. “Las Ruinas de Palmira. called La Solidaridad. although they still failed to maintain a united front. came out once every two weeks. Maynilà. railroad) sa daang Azcárraga (Claro M. were at the height of their power and displayed even more arrogance in flaunting their influence. na siyang inawit ng ating mga kawal nang sila ay nakipaglaban sa Castilà. Petrona at Troadio. naputol ang kanyang pag-aaral. SY 2010 – 2011 bahay na pawid sa puok sa harap ng himpilan ngayón ng tren (ferrocarril. na inilako ng kanyang mga kapatid. Personal differences and petty quarrels. Ang Aklat ni Andres Bonifacio: Sino si Bonifacio? Si Andrés Bonifacio ay isáng tunay na Pilipino na ipinanganak noong ika-30 ng Noviembre 1863 sa isang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 15 . the Propaganda Movement put up its own newspaper. Gayon din ang ginawang hanap-buhay ng kanyang mga kapatid. They had neither the time nor the desire to listen to the voice of the people. The Solidaridad’s first editor was Graciano Lopez Jaena. sa pook ng Meisik. tailor). Manila. sampu ng kanyang mga kapatid. Ang kanyang amá ay si Santiago Bonifacio. Nagkaroon siya ng 4 kapatid. Ang kanyang ina naman ay si Catalina de Castro.. Nang si Bonifacio’y nakapagsanay na sa pagsulat. apart from the lack of funds. Datapwa nang siya ay tumutuntong na sa ika-14 taon. yantok. May mga sulat na naiwan si Bonifacio. ang mga aklat ni Jose Rizal at ibá pa. asawa ng nasirang bayani. tulad ng kasaysayan ng himagsikan sa Pransiya (French revolution).G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY wanted to continue supporting the Propaganda Movement. cloth) na ipinagbibili rito sa atin. Because most of them belonged to the upper middle class. bukod sa tuntunin at mga aral ng Katipunan at ang “Katungkulan ng mga Anák ng Bayan” ay ang “Huling Paalam” ni Rizal. Lastly. del Pilar took over in October 1889. sina Ciriaco.

Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan. huwag silang magsisi. Makaraan ang ilang salitaan.” Pantay-pantay ang lahat: “Maralita. sinabi sa akin na ako raw ay may dalang mga proclama (mga pahayag) na kasama ng aking mga damit at ari-arian. ipinatanto sa aking ako ay kanyang ipabibilanggo sa Fuerza de Santiago. piso sa pagpasok at sa buwan-buwan ay sikapat (¼). bantaín lamang ay talastás na ng makapál na nakikiramdám sa kanyá. “itinanong sa akin (ni general Despujol) kung ako’y nagpupumilit na magbalik sa Hongkong. nuong ika-6 ng sumunod na buwan ng Julio. kaya sa bagay na ito ay ipina-iilalim sa masigasig na pakiki-balita ang kabuhayan ng sinumang ibig maki-anib sa Katipunan. bukód pa ay masi-siyasat ng sinuman. Ganitó ang nangyari: Si Jose Rizal ay lumunsad sa Maynila ng ika26 ng Junio 1892. Sinagot ko siyá ng hindi. at gawa ang tinitingnán. sa pamagitan ng isang mahigpit na 2nd Semester. at ipagbili sa isang dakot na salapi.) “Alang-alang sa mga pagkukurong itó. Dahil dito. ay “Tagalog” din.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Dinadakila ng Bayang Pilipino si Andrés Bonifacio at siya ay ipinalalagay na dakilang bayani. “Nuong Miercoles.” Ang halaga ng “kuota” (bayad buwan-buwan): “Talastás din naman ng lahat ang pagkakailangan ng salapi. tatalikdang pilit ang buhalhál na kaugalian at pai-ilalim sa kapangyarihan ng mga banál na utos ng Katipunan. Pagkaraan ng mahigit sa isang linggó. at matuklasan ang tunay na landás ng Katwiran at Kaliwanagan. Ang mga tunay na pangungusap ni Rizal sa nangyari sa kanyang itó ay gayari (ganito). Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan” ay initayo nuong ika-7 ng Julio 1892.” “Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunan ay lubós na dakila at mahalagá. at ang bayan natin ay magsarili sa kanyang kapangyarihan.” COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 16 . o ang kilalanin ang mga naririto. gaya ng pagtangkilik sa mga naa-api at madaluhong ng pag-usig sa lahat ng kasamaan. sa bagay na itó. at mga pahirap na ibinibigay ng naghaharing kalupitán. SY 2010 – 2011 panunumpa.” Ayaw sa mga mabunganga: “Dito ay gawa ang hinahanap. Katipunan: Ang Samahang Nagturo at Nag-akay sa Bayan sa Paghihimagsik Ang “Samahang Kataastaasan. lalong lalo na kung gugunitaín na hindi mangyayaring maiwasan at walang kusang pagkukulang na hindi aabutin ng kakilakilabot na parusa. kapiling ni Rizal. (Sa salitang “Tagalog”.” “Kapampangan” atbp. na inihayag ng kanyang matalik na kaibigan.” Ang buhalhal (escandaloso.” na pinagka-utangan ng Bayang Pilipino ng kabayanihan sa pag-usig ng kanilang ikalalaya. katuturan ay lahat ng tumubo sa Sangkapuluang itó. disorderly) na kaugalian: “Kapag karakang mapasok dito ang sinuman. na laán sa mga sukaban. ang tunay na pag-ibig sa bayang tinubuan at lubós na pagdadamayan ng isa’t isá. kailanman ibigin. “Bisaya” man. sapagka’t hindi magaganáp at hindi matitiis ng walang tunay na pag-ibig sa tinubuang lupa ang tunay na adhikaing ipagtangkilik ang Kagalingan. kami ay payapang naghihintay ng pagwawagi ng damdaming makabayan ngayon at sa hinaharáp. kalikuan at kasamaán.” Si Rizal nga ay ibinilanggo. na ang mga katungkulang ginaganap ng lahat sa Katipunang itó ay lubhang mabibigát. upang sa pagka-kaisáng ito ay magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. ayon sa sulat din niyá.” na siyang dagliang pamagat ng samahan.” “Ang gawang lahat na laban sa kamahalan at kalinisan. minarapat na ipakilala sa kanilá ang mga itó. Ang pakay ng “Katipunan” ay pagsama-samahin ang kaluoban ng mga Pilipino sa isang layunin: “Upang sa pagka-kaisang ito’y magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan.” Ipagtangkilik ang kagalingan: “Ang lahát ng pinag-saysay ay dapat gunitain at mahinahong pagbulay-bulayin. nang bukas-makalawa. Itinanong sa akin kung kanino yaong mga unan at banig. mayaman. bilang 64. Hindi maikikilos ang salaping ito kundi sa napag-kayarian ng karamihan.” Hindi ginhawa kundi hirap at mabigat na tungkulin: “Unawain din. sa bahay ni Deodato Arellano sa daang Azcarraga. huwag magpatuloy. kahit magaling magsalita. Nang malaman ito ni Andrés Bonifacio. Manila. Kung ang hangad ng papasok dito na siya ay abuluyan ng ginhawa at malayaw na katahimikan ng katawan. mangmang. sa tuwing kapanahunan. Mga Tuntunin ng Katipunan Dakila ang pakay ng Katipunan: “Sapagkat kailangan na lahat ng ibig pumasok sa Katipunan ay magkaruon ng lubós na pananalig at kaisipán sa mga layuning tinutungo at mga kaaralang pina-iiral. at karaka-rakang nilalapatan ng mabisang gamot. kinakailangan ang lubos na pagtupád sa mga pagbabayaran. sapagka’t dito. nag-alab ang kanyang luob.” Hindi tinatanggap ang mga taksil: “Kung ang hangad ng papasok dito ay tumalastás lamang ng mga lihim nitó. “Iloko. lahat dito ay magka-kapantáy at tunay na magka-kapatid.” sulat ni Rizal sa kanyang talaan.” Una sa lahat ang pag-ibig sa bayan: “Dito ay isá sa mga kauna-unahang utos. ang nasirang Mariano Ponce. Ildefonso Laurel at si Deodato Arellano sa bahay ni Arellano. Sinagot ko siya ng oo. si Rizal ay ipinatawag ni general (Eulogio) Despujol na siyang pinaka-mataas na pinuno ng Castila dito sa atin nuon at siya ay ipiniit sa Fuerza de Santiago. Valentin Diaz. kaya hindi dapat pumasok ang hindi makagawa. at matuklasan ang tunay na landás ng katwiran at kaliwanagan. sa Binundok. dito ay kinasu-suklaman. sa bagay na itó ay aabutin ang maligalig na pamumuhay. Ang sagisag niyá ay “Maypagasa” na “nangyari” bago siyá mamatay. isinagot kong sa aking kapatid. pag-isahín ang luob at kaisipán ng lahat ng Tagalog. marunong. at itinatag nila ang “Katipunan.” “Hindi kaila sa kangino pa mán ang mga nagbalang kapahamakán sa mga Tagalog na naka-isip nitong mga banál na kabagayan (at hindi man). sapagka’t siya ang nagtayo at nahalal na pangulo ng “Kataastaasan. Pinulong sina Ladislao Diwa. sa makatuwid. At nang lalong mapagtimbáng ng sariling isip at kabaitan. Ang salaping itó’y ipinagbi-bigay-alam ng nag-iingat. at tuparin nila nang maluwag sa kaluoban ang kanilang mga tutungkulin. huwag magpatuloy sapagka’t mabigát na mga katungkulan ang matatagpuan.” Ang ibig sabihin ng “matuklasan ang tunay na landas ng katwiran at kaliwanagan” ay iguho ang kapangyarihang maka-hari ng España na sumasakop sa Pilipinas. magbibigáy buhay sa lahát. na sa ngayon ay isá sa mga unang lakás na maaasahan.

Emilio Jacinto. crisscross) na watawat at espada. Guillermo Masangkay.” Ang mga tao ay pantay-pantay: “Maitim man o maputi ang kulay ng balát. isá sa mga nagtatag ng Katipunan.” wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 17 . at nag-iwi sa iyóng kasanggulan. napatatag na ang mga Balangay at Sangguniang Hukuman. gamitan mo ng buong pag-pitagan (respect) ang kanyáng kahinaan.” Ang tunay na kabanalan: “Ang tunay na kabanalan ay ang pagka-kawang gawa (charity). sa dulo ay may isang medalla na may isang K sa gitna. Francisco Carreon. Nicomedes Carreon. SY 2010 – 2011 magkakapatid ng ligayang walang katapusán. pagod at mga tiniis na kahirapan ay labis ng natumbasán. Burgos at Zamora. kung ang umaakay ay tungo sa samâ. salita’y panunumpa. wala sa pagka-pari na “kahalili ng Diyos. prominent citizens). hood) na may isáng triángulo na kinalagyan ng mga titik na Z. sandata o gulok ang taglay ng mga nagsidaló sa pulong ng baytang na itó. ay huwag mong gawin sa asawa. at ka-bakahin (kalabanin) ang uma-api. sa ganda. ang patutunguhan ng inaakay ay kasamâan din. Calixto Santiago. ang mga ginugol na buhay. nguni’t panahong nagdaan na’y di na muli pang magdaraan.kapag binigkás ang salitang “Anak. nayon ng Santa Cruz. representatives). Manila. ika-7 ng Julio 1892. Itinatag din ang 3 Baytang ng Katipunan: 1.” Ang may kaluobang dakila: “Ang may mataas na kaluoban ay inuuna ang puri sa pagpi-pita (kaysa) sa sarili.” Ang panahon ay ginto: “Huwag mong sasayangin ang panahon. na ang kahulugan ay “Anak ng Bayan.” Ang amá ay siyang pina-parisan ng mga anak: “Sa daang matinik ng kabuhayan.” katuturan ay Gomez. Kung nasa pulong ang mga kasama sa baytang na itó.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang Mga Aral ng Katipunan BUKOD sa Palatuntunan. sa yaman. ang pag-ibig sa kapwa at ang isukat ang bawa’t kilos. Sumunod si Miguel Araulio. may itinatag pang ibang kapisanan sina Bonifacio. at alalahanin ang ináng pinagbuhatan. “Katipunan” ang pamagat ng unang baytang. ang may magandang asal. LL at B. Pagkatapos ay siná Aguedo del Rosario.” Revolver. worth) ng tao: “Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagka-hari. Puti ang sintás at mga titik ng triángulo.” Ang matalino ay mahinahon: “Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawa’t sasabihin. ang may hamak na kaluoban ay inuuna ang pagpi-pita sa sarili (kaysa) sa puri. na kalihim ng Katipunan. Alejandro Santiago. Ang dapat nating asalin sa kabuhayan: “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isáng malaki at banál na kadahilanan (cause) ay kahoy na walang lilim.. lalaki ay siyang patnugot ng asawa’t mga anák. gawa’t pangungusap sa talagang Katuwiran.. Naghalal na rin nuong araw na iyon. may dangal at puri. mangyayaring ang isa’y higitán sa dunong. may sinag at sa dakong baba.” Dapat sumapiling sa ina-api: “Ipagtanggól mo ang ina-api. wagás at tunay na mahál na tao. 3 Pilipinong pari na ipinabitay ng pamahalaang Castila nuong ika-28 ng Febrero 1872 kahit hindi tunay ang paratang sa kanila. ay hindi kabaitan. green) ang kulay ng taklob-ulo.” Dapat magkaroon ng isang pangungusap: “Sa taong may hiya. kundi isáng katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan. may mga sariling aral ang Katipunan. at hindi sa talagang nasang gumawa ng kagalingan.” Ang tunay na kamahalan (valia. Mariano Carreon at iba pa. hindi muna ipinagpatuloy ng mga nanga-ngatawan ang pagpapalaganap. sa isáng bahay sa daang Oroquieta. ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik.” Bago pa sumilang ang Liga at Katipunan.” Ang katumbas ng buhay na ginugol: “Paglaganap ng mga aral na itó at maningning na sumikat ang araw ng mahal na Kalayaan dito sa kaabâ-abâng Sangkapuluan. Nuong mga sumunod na buwan pagkatatag.nguni’t hindi mahihigitán sa pagkatao. Ang unang tinanggap ay si Restituto Javier sa isang bahay sa daang Salinas (ngayon ay Elcano) sa Tondo. pamangkin ng ngayon ay Pangulo ng Kataas-taasang Hukuman (presiding justice of the Supreme Court). na para-parang dukha tulad niya. At nuong sumunod na taon ng 1894. José Turiano Santiago. lahat ng tao’y magkakapantay. tahanan ni Valentin Diaz. 2. anák at kapatid ng iba.” Ang 3 Baytang ng Katipunan Ang Unang ‘Katipuneros’ Ang nagpalaganap sa Katipunan ay si Andrés Bonifacio at ang kanyang mga tapat at masisikhay na kasama. Lunti (verde.” pina-ngatawanan na ang pagtatatag. “Kawal” naman ang pamagat ng ika-2 baytang. Aurelio Tolentino. Briccio Brigido Pantas. kahit laking gubat at waláng nabatid kundi ang sariling wika.” Ang katungkulan ng lalaki sa babae: “Ang babae ay huwag tignáng isáng bagay na libangan lamang. ang kahulugan ay pag-asa. at sabugan ng matamis niyang liwanag ang nagkaisáng magkalahi’t 2nd Semester.” ang sagot ng tinatanong ay “ng Bayan. wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha. hindi ito nagpamalas ng pagsulong sapagka’t nais ni Bonifacio na huwág makapinsala sa pagpapalaganap ng “Liga Filipina” na itinatag in Rizal at mga litaw na kababayan (principales. ng mga kinatawan (diputados. Ang pinaka-batikan sa lahat ay si Emilio Jacinto. anák at kapatid. Ang mga hudyát o mahal na salita ay “Gom-Bur-Za. gumagamit ng isáng itim na taklob sa ulo (capucha.” Kailan nagiging kabaitan ang gawang magaling: “Ang gawang magaling na nagbubuhat sa pagpi-pita (pag-ibig) sa sarili. nakakabit ang magkasabát (ekis.” Sila ay may mga hudyat na salita upang magka-kilala. Nang nakilala ni Bonifacio na nawalan ng kabuluhan ang pagsisikap-bagay sa “Liga.” “Ang hindi mo ibig na gawin sa asawa mo. Nuong unang itatag ang Katipunan. ang marunong magdamdám at marunong lumingap sa bayang tinubuan. may isáng pangu-ngusap. ang hindi napaá-api’t di nakiki-apíd. May suot na sintás na luntian. . karamihan ay “Mason. at marunong ipaglihim ang dapat ipaglihim. kundi damong makamandag.

kalagayan at kabuhayan ng isasapi. Ang mga mamamaslang (asesinos. nakipag-unawaan na tayo sa pangangalakal sa mga karatig bayan sa Asia. ng ginagawa ng “Masonería. Sa katunayan. binubuo ng 3 tao na parang tungko (tripod). “Anó ang magiging kalagayan sa darating na panahon?” Ang madlang kasamaang binanggit sa mga naunang tanong ay malulunasan. “Rizal” ang hudyat na salita. bilang pagtutol sa walang katwirang pagbilanggó sa kanya. Datapwa. ìkaw ay makatutuloy. Ang ‘Hasik. tiyaga.’ ang ‘Balangay’ at ang ‘Sangguniang Hukuman’ MAY isang paraan nagka-kilalanan ang mga magkakasama sa Katipunan. Tayo ay may sariling sampalataya o religion. walls) at bahagya nang nailawan. Ang nagsibuo sa Katipunan sa bawa’t bayan ay mga Balangay at Sangguniang Hukuman na siyáng kapangyarihang nag-aayos at humahatol sa mga sigalot at alitan ng “magkakapatid” sa luob ng Katipunan. Ang mga Balangay ay naka-pailalim sa Kataas-taasang Panguluhan na pang-sangkapuluan (liderazgo supremo. pinamunuan ng isáng lupon na may mga tungkuling katulad ng sa Kataastaasang Lupon. Pinamagatang “Bayani” ang ika-3 baytang. sower. inaalis ang piring. pagsunod sa kanilang mga bilin laban sa bayan. SY 2010 – 2011 May isáng papel na kinasusulatan ng mga sumusunod na tanong: “Anó ang kalagayan nitóng Katagalugan nuong unang panahon?” (Sa salitang Katagalugan ay kasama na ang Kabisayaan. ay siyang saysay sa ika-2 tanong. pagtingin sa Pilipino na parang iba sa pagka-tao kaysa mga Castila na ginawa ng mga frayle. kahit lisya (lihis) sa matuwid. ang nagpupunla ng binhi). ng buhay at ng pangangalakal. kailanman. Pag madami-dami na ang mga sang-ayon. Sa mga dinding ng silid ay may mga nasusulat na ganitó: “Kung may lakás at tapang. may sariling titik o sulat.” Bawa’t kasapi ay may mahigpit na tungkuling maghikayat ng bagong makakasama. Hindi tayo tinuruan ng tunay na Karunungan sa buhay sapagka’t kung tayo ay natuto. Ang mga “Hasik” ay hindi na ipinagpatuloy nuong malapit na ang panahon ng tangkang paghimagsik sapagka’t ang mga taong bayan ay halos nagunahan.itinitiklop ang mga daliri maliban sa hintuturo at kalingkingan na nakatuwid. at sa paggawa ng ikalulusog ng dunong. Ang mga kababayang pari. “Anó ang kalagayan sa ngayon?” Ang mga frayle. right fist) sa dibdib sa tapat ng puso. sinuman ang ibig sumapi. Baka di kabagáng ng mga tao sa Katipunan. green ribbon) ang isinusuot ng mga kasapi. Pulang taklob-ulo na may lunting paikit (liston verde. Kailokohan at lahat na ng kaPilipinuhan. Ang mga frayle ay siyang mahigpit na kalaban ng ikata-talino at ikabi-bihasa ng Pilipino (Tagalog sa sulat ng Katipunan).” Ang 3 Tanong Sa Katipunan Pagsuri sa nais sumapi SA ibabaw ng isáng dulang (mesita.” “Kung ang pag-usisa ang nagdalá sa iyó dito. Ang “Hasik” na ito ang inut-inot na naghikayat upang may sumapi sa Katipunan. hindi na nila mauulol at sa ganuon ay hindi nilá mahuhuthot ang ating kayamanan. ayaw nila na tayo ay matuto ng wikang Castila. na kung tawagin ay mga “kahalili ng Diyos” daw. mga kasagwaan. Sa kahuli-hulihan ay idinadaing din ang malabis na pagkiling ng pamahalaang Castila sa mga frayle. little table) ay may isáng bungo (calavera. ay maipaghihiganti. lumalasap tayo ng kalayaan at kasarinlan. umurong ka. Burgos at Zamora. ang pintuan ng May-kapangyarihan at Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan ay bubuksan dahil sa iyó. killers) ay maibubulid (maibabagsak) sa bangin ng kamatayan. saka lamang itinatayo ang Balangay. Pagkatapos. Lagda Ng Sariling Dugo HINDI pa rin tinatanggap kung makasagot na nang gayon sa mga katanungan. Kung gapós . Sisimulang lamang ang pagtanggap kung napatunayan na siya ay may tapat na luob. Ang mga lupang malalawak na inangkin ng mga convento mula sa ating mga ninuno ay masasaulî sa bayan.noong panahon ng Castila. Ang “kapatid” na “mabalasik” o matapang ay siyáng nagsasabi sa sinusubukan na lubhang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 18 . Ang itinuro sa atin ng mga frayle ay ang maling sampalataya na nakilala sa pagdaraos ng sunud-sunod na pistá na kina-hulugan ng ating salapi at kayamanan. umurong ka. blindfolded) at ipina-pasok sa isáng silid na madilim ang kulay ng mga panig (muros. ang mga Pilipinong naninirahan sa mga baybayin ay may pagka-alam na sa maayos na kabuhayan at pamamayan. skull). sa pakinabang ng mga frayle at convento. 2nd Semester. panggahasa. Ang mga kasapi sa ikat-3 baytang na ito lamang ang nakatalos ng mga tunay na adhikain ng Katipunan. isáng revolver at isáng gulok. may mga cañon. ang ginagawa sa bagong kasapi ay pini-piringan (vendados. at sa pananagutan niya iniha-harap sa “Balangay” ang kanyang nahikayat. iginagapos nang abot-siko ang sinumang hulihin kahít sa anong kasalanan . pagkukuro. At ang kalayaan at kasarinlan ng Bayang Pilipino ay matatamo sa hinaharap. Nuon nga.” “Kung di ka marunong pumigil ng iyong masasamang hilig. na sila ay mapabilang sa Katipunan. At pagtanggi na bigyan ang mga Pilipino ng kalayaan sa pamamayan. Pahiwatig ng mga magka-kasapi ang itinatagop ang kanang kamay (puño. Sa pagtanggap. bago gawin ito ay sinusuri muna nang mabuti ang ugali. paniwala sa mga sumbong ng mga yaon. Ang pagtanggap ng pakikisapi ay katulad. tapang at pagka-kaisa sa pagsunod sa mga aral at pasyá ng Katipunan. Ang paraan ng pagkuha ng mga kasapi ay nagtatayo sa bawa’t puok ng isáng wari ay lupon na kung tawagin ay “Hasik” (sembrador.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 3.) Ang kasagutan. na ano pa’t. ay pawang kabalbalan ang itinuro sa mga Pilipino. national leadership). bagaman at hindi lubós. kung ang mga kasapi ay may pag-asa. Ano pa’t lahat na ng karaingan sa panlupig. tayong mga Pilipino ay may kalayaan na sa pamamayan. sina Gomez. ay humigit kumulang na ganito: Nang unang dumating dito sa atin ang mga Castila nuong ika-16 ng Marso 1521. Maalam na tayong magsuot ng mga damit na sutla.

..... at sa pagsasalita ng gayon... 5....... Ako ay si ___________________________...... Ang F. 14... Sa katunayan nitó... at sa harap ng isang kagalang-galang na kapulungan nitong Katipunan.. hindi ito lumaganap... Abakada ng Katipunan A ...... 20.... kundi pipiliin muna bago hikayatin.. ang C at Q ay ginawang K..... gaya ng sinabi na..... Y Ang Kasulatan Sa Pagsapi Kung lahát ng itó ay matarok na ng nag-iibig pumasok at inaakala niyáng matutupád ang mga tútungkulin.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dakila ang hakbang na yaon sa kanyang buhay. Tagalog ang wikang ginamit ng mga kasapi sa Katipunan nguni’t ang kahulugan ng ilang titik ng alfabeto ng Castila ay iniba sa kanilang pagsulat ng mga kasulatan.... K D .. S T ...... may piring uli....... G H ...... Minsan ay bigyan ng gulok at iutos na tagain ang kalaban na pumapaslang sa mga kalahi.... aalisin na ang piring niya at palalagdain sa kasulatan ng panunumpang (nakalathala sa susunod) na ang pinakatinta ay dugo na kinukuha ng isáng patalim sa kanyang kaliwang bisig.... itinatag nuong ika-7 ng Julio 1892... maitatala ang kanyang ninanasâ sa kasunód nito: Sa Balangay......... Kung ang sumasapi ay nagpumilit pa rin sa pag-anib sa Katipunan....... P Q ..... 9.. 11..B..... R S . ang katandaan ko ay ___ taon. Ang Kasulatan Sa Panunumpa K’ K’ K’ N’ M’ A’ N’ B’ Balangay.. na inilalathala ng Katipunan ng mga A.. 4... Ang kauna-unahan ay ang kabaguhan ng layunin at paraan ng samahan...... C P ..... D E ... SY 2010 – 2011 Y .. Sa bagay na itó....... N K . X at Z ng alfabeto ng Castila ay itinakwil sapagka’t hindi kailangan... upang huwag masayang ang kanyang buhay. J M ..... Aking ipinahahayag na sa kadahilanan ng pagkapasok ko sa K’ K’ K’ ng mga A’ N’ B’ ay naghandog akó ng isáng mahalagang panunumpa sa ngalan ng Bayang tinubuan...N.. 16. 13......... Ipinaala-ala na siya ay maaaring umurong kung walang taglay na tapang.. X W ..... Nagsisi-asa sila na sa pamamagitan ng Liga........ sa mga “kapatid” na nagtipon upang siya ay tanggapin. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 19 ...... 18. 15...... si Bonifacio na rin ang kusang nagpauntol-untol sa pamanhik ng mga kababayang nagsibuo nuón ng Liga Filipina....... gayon din sa paglagdá ng kanilang mga sagisag. sa pagtatanggol ng kanyang banal na kasarinlan. Sa maliwanag na ulat. ang I ay N.... Ang tapang at kabuoan ng kanyang luob ay sinusubok sa ilang paraan..... hukuman ng ____________. ninanais ng luob ko ang maki-anib dito.. saka lamang siyá ihaharap..... B C .. 3. ____________________ Ang Taga-ingat ng Yaman... 17.. Sa buong taon na sumunod... 7. Ang titik na A ay ginawang Z... Q G . aral at gawain ng Katipunan na.. May kahirapang ilaganap sa balana........ aking itinala ang aking pangalan ng tunay na dugong tumatakás sa aking mga ugat sa pahayag na itó.......... 2. 12.... na gugugulin ang lahat na maigugugol at lahat ng minamahal ko sa buhay.... isinusumpa ko ring lubos na tutupad at susunod sa kanyang Patnugutan at mga Kautusan.. na marapating tanggapin at mabilang na isa sa mga anak ng Katipunan: at tuloy nangangakong tutupad at pai-ilalim sa mga aral at mga Kautusang sinusunod dito.... 19..................... W 21....... V N .... T U . may kaya at may pinag-aralan.... ang L at LL ay J.. Ika ___ ng buwan ng _______ ng taong 189__. Kung hindi nagpakita ng takot ang sinusubukan... K LL .... V... talagang nagsusunog ng mga papel upang maramdaman ng sinusubukan ang init ng ningas..................... 10. 2nd Semester............ 1893... Sa bagay na ito ay aking ipinamamanhik nang buong pitagan... sukdulang ikalagot ng hininga.. Tangi rito..... Alfabeto ng Castila 1..... Z B .............. na lahat halos ay mga Pilipinong litaw (principales). 8. ang O ay C at ang U ay X... H I .......... Na-iyan ang sabihin na saklolohan ang kapatid na nakulong ng apoy...... Ika ___ araw ng buwan ng ________ ng taong 189__. ganitó ang Abakadá ng Katipunan kung itutulad sa alfabeto ng wikang Castila... Sa aking pagkakabatid ng kagalingan ng mga nilalayon at mga aral... K R ... sa maraming dahilan.... taong tubò sa bayan ng __________. J... Naghirap Mabuhay Ang Katipunan HINDI lahat ng Pilipino ay tumanggap sa mga tuntunin... ang kalagayan ________ at nananahanan sa ____ daan ng ___________... ang N ay LL... 6...... makukuha ng bayang Pilipino “sa loob ng kapayapaan” ang pagsugpo sa masasama at hidwang pamamalakad dito sa atin ng pamahalaang Castila at ng mga frayle....... LL O .... Nakabayad na ng ukol sa pagpasok... Tinaglay ko ang pamagat na _________________. ang hanap-buhay _________...... ang M ay V..... hanggang sa abuting magdiwang...

Kaya naman isá sa mga aral ng Katipunan ay hawig sa “ang hindi mo ibig na gawin sa iyo ay huwág mong gawin sa iyong kapwa. Si Rizal at marami sa mga Masón ay mga taong may taglay na kakayahan sa isip. bago isipin ang ibáng paraan. na binaril ng mga Castila. Sa makatuwid.. Isáng araw. Si Rizal ay sumalungat sa ganyang nais. at may kaunting halagang nalalabis na isasagot sa mga pangangailangan ng kapatiran at mai-ambag sa sinumang “kapatid” na nasa kagipitan. mga dukha at maralita. Dahil dito. Si Bonifacio man ay nagíng kasapi. na kung mapipilan ay lalong kasawian ng bayang Pilipino. at gayundin sa ilang kuro ng adhikain. upang ipatalastás sa kanyá ang nais ng Katipunan na maghimagsik nang mawasak ang kapangyarihan ng España dito sa Pilipinas. . sandata at salapi upang magtagumpay. Lopez Jaena.ay ipalagay silang “kaaway ng España at ng Dios.” mga anak-pawis. kailangan muna ang mga baril. Kinabukasan. itong ating mga .ang pamahalaang Castila at mga frayle . Del Pilar. Ang Katipunan ay humuwad sa “Masoneria” ng paraan sa pagtanggap ng kasapi. SY 2010 – 2011 Ang ginawa ni Rizal. kundi bagkús kasalungat pa. kaya lahat ay nagtaglay ng isang layunin: Maputol lahat ng kaapihan. na ang Venerable ay si Luis Encino Villareal. Isang araw ng Mayo 1896.siná Rizal. isa sa mga pangunahing kailangan ay ikaw ay may sapat na kinikita upang buhayin ang iyong asawa at mga anak. at ng mga Mason. Regidor.? Kung si Napoleon ay naging Napoleon. ang mga Masón at ang kanilang mga logia (lodges) ay paraparang nagsikilos upang sugpuin ang paglago ng Katipunan at ang mabalasik na pagpalaganap ni Andrés Bonifacio. samantalang ang nais at hangad ng Katipunan ay ang paghimagsik. nagsadya si Bonifacio sa bahay ng nasirang Antonio Luna upang ipatalastás ang gagawing paghimagsik ng Katipunan. “Diyan na kayó. Datapwa. hindi sa dahilang sila ay kampi sa pamahalaang Castila at sa mga frayle. Ang pagbuhos ng dugo sa ikasu-sugpo ng mga pag-api ay talagang salungat sa mga aral ng “Masoneria” sa mga kasapi. Paniwala nila na bago simulan ang isang napakalaking gawain katulad ng paghimagsik. na ang kabuhayan ay “isang kahig. ipinatawag si Bonifacio ng mga pinuno ng kanyang logia at hinikayat na itigil ang Katipunan sa kawalan ng mga baril. Nagkaka-ibá nga lamang sila sa paraang ginamit sa ikapagta-tagumpay ng kanilang layon. sinabi niya: “At saang aklat nabasa ni Rizal na bago maghimagsik ay kailangang magkaroon muna ng sandata at salapi?” Kalaban ba ni Rizal at ng mga Masón si Bonifacio at ang Katipunan? Malayo. . Subali’t ang kapatiran ng mga Masón ay kasalungat ni Bonifacio ukol sa paraan na kailangang gamitin upang mag-hari dito sa Pilipinas ang Katwiran at Kalayaan. kay Bonifacio at sa Katipunan SI Bonifacio ay Masón din. Nang malaman ni Bonifacio na ayaw ni Rizal sa paghimagsik. kundi sapagka’t kailanman ang mga Masón ay “ayaw ipaghiganti sa pagbubuhos ng dugo ang mga kaapihang tinatamó. sa pagpa-palaganap ng magagandá at makataong simulain. Ilan sa kasamahan ni Bonifacio sa Katipunan ay mga kamukha niyang Masón din. sinabi ni Luna. “Anó ang ating ilalaban. cañon. sinabi ni Roxas na ayaw niyang makinig sa mga kabalbalan at kaululan. ang mga Masón at ang mga mayamang Pilipino ay hindi kaayon ng Katipunan. Pagkatapos na marinig ng amá ng Katipunan ang mga katwiran. Cortez at ibá’t ibá pa. Bagkús ang itinugón sa ginawa ng mga Masón. at masugpo ang kalupitan at kasamaang inasal sa Pilipino ng mga frayle at ng pamahalaang Castila. sandata at salapi na kailangan sa paghimagsik na gagawin ng Katipunan. bukod sa lahat ng iya’y may salapi. pakiusap at pangatwiran. hindi umimik kaunti man. sinugo ni Bonifacio si Dr.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ganitó ang pang-unang layon ng Liga Filipina nuong itinatag nina Rizal at mga kapatid niyang masón. kinuha ang kanyang sambalilo. dali-daling lumulan sa bapor si Valenzuela at umuwi sa Maynila bagaman at may tangkang manatili pa ng mga ilang araw duón.ay hindi nakuha sa samo. isáng tuka” sapagka’t upang maging Masón. Si Rizal ay hindi rin sang-ayon sa paghimagsik ng Katipunan. mayayaman at mahihirap na Pilipino ay para-parang inaapi at pinahihirapan ng pamahalaang Castila at ng mga frayle.” Nang ilahad naman ni Bonifacio ang hinahangad ng Katipunan kay Francisco Roxas. ay sapagka’t bukod sa siya’y may pusong matapang. yayamang nakita na rin lamang na ang mga nagha-hari nuon dito sa atin . sabay ang sabi. hindi tinatanggap ang mga manggagawang hamak. ang ibig ay “ngipin sa ngipin” at ayaw gantihin ng tinapay ang bató. kundi bató rin. ay may talino pa. ang mga COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 20 . Kapwa nagka-isá sa hangad na pagtubós sa Bayang Pilipino datapwa. Sa kanyang mga aklat. tula at sulat. 2nd Semester. nakikilalang ang adhikang katubusan ng Pilipinas ay ibig niyang makamtan sa pamamagitan muna ng karunungan at kadakilaang asal ng kanyang mga kalahi.” Ang Katipunan naman. Sapagka’t nuon. Siya ay segundo vigilante sa Logia Taliba. Nang lumalaganap na ang Katipunan.” ayon sa kanilang palatuntunan.” At marami sa kanilá at sa mga kabig nila ang ipinabilanggo. kahit walang nagawang kasalanan. isá sa mga binaril ng mga Castila. Pagkatapos na mapakinggan ang mga pangungusap ni Bonifacio. sukat nang mataho (alam) na ang mga Masón ay mga may kaya at ang Katipunan ay mga tao na hindi natatanggap sa “Masoneria. Mindanao. puro kayo wikang Castila. ang “Masoneria” ay ibig makuha ang katubusan sa luob ng kapayapaan.” Kailangang sabihin na sa luob ng “Masoneria. at.” Isang araw naman.. ipinatapon sa malalayong bayan at pinagdusa sa mga bilangguan. Pio Valenzuela (ang tanging kasapi sa Katipunan na may título) na makipanayam kay Rizal sa pinagtapunan dito sa Dapitan.

siyang ikinalugmok ng bayan sa karukhaan. Ipinasya niyá. talagang inis na at tigib na tigib ang pusong matiisin ng mga Pilipino sa madlang kaapihang ginawa sa kanila ng mga maykapangyarihan nuon. at ang mga ito ang pinagdadadakip at pinarurusahan. Hermenegildo Reyes. Di-Magpapatantan. tuwing magpulong ang mga balangay. mga kawani: Pantaleon Torres. na ipinabitay ng pamahalaang Castila sa sulsol ng mga frayle. “Ibig namin. Tuwing ika-28 ng Febrero. at nag-unahan sa pagsapí. Katotohanan. Silanganan. fiscal). “na ang aming bayan ay maging karapat-dapat. José Trinidad. ay siyang lagi nang ipinagunita upang mag-alab ang luob ng mga kasapi. Silá. Burgos at Zamora. Kailangan ang kaunting paliwanag.000 ang ika-2. Ito ang ibinili ng palimbagan ni Antonio Salazar. Buong taon ng 1895 at unang mga buwan ng taóng sumunod. sina Francisco Castillo at Camilo Iban. Sa pamamagitan ng kanyang kapatid. Isang araw. Sinabi na natin na ang mga Masón ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. ay para-parang nagsiluha kung sila ay pinaliwanagan ng mga adhikain at aral ng Katipunan. SY 2010 – 2011 Nagkaroon din ang Katipunan ng sariling palimbagan at duon inilathala ang 2 bilang lamang ng pahayagang Tagalog na pinamagatang Kalayaan. sa mga makapangyarihang lumulupig sa lahi. na ipinunô sa mga titik ng palimbagan. sa mga Masón ibinintang. manggagawa. Ang Pag-usig Sa Mga ‘Mason’ INUSIG ng mga Castila at frayle ang mga Masón dahil sa Katipunan.mga pagpulong nang lihim sa puok-puok. Bukod dito. Ganito nakamit ang salaping ibinili sa palimbagan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dukha. DiTutugutan. Vicente Molina. Anuman ang mangyaring pagtutol ng mga Pilipino sa mga kahidwaang inaasal ng mga nakasakop sa atin sa mga panahong yaon. Katagalugan. sina Gomez. Tutuó. At iyan ding mga salitang iyan ang nagligtas sa ibang mga bayan sa kuko ng mga manlulupig na hari at maharlikáng umiinís sa mga anak-pawis at dukha. Bagong-Silang. kapag niyakap ang isang gawain at nalamang kailangang gawin sa ikasusunod ng isang dakilang layunin. na walang lagda. ang mga Masón. isang Masón na may-ari ng Bazar del Cisne. Taga-ingat-yaman (treaurer). Ang mga kasapi sa “Masoneria” ang nagpakilala sa pamahalaan sa España ng mga masasamang palakad na pina-iral dito. bagkús nagka-sigla lalo sina Bonficacio sa pagtatag ng mga balangay at sanggunían ng Katipunan. mga maralita na mga hamak na taong bayan. Ang 2 ay tumama sa loteria ng ilang libong piso. Kabuhayan. kapatid ni Bonifacio na galing sa Australia. ay nabigyan ng magagaang na tungkulin. si Bonifacio ay talagang may sapat na talino sa paglikha ng mga paraan na sukat makahikayat sa tao. Ang mga balangay at sanggunian ay napatatag na sa maraming puok ng Maynila at mga bayang karatig. at naghatíd sa atin sa tagumpay. Si Perfecta Simeon. 1896. hinikayat sa Katipunan ang 2 na nagka-luob naman ng halagang 400 piso. sulok-sulok at bahay-bahay. na buklatin ang kasaysayang batbat ng hirap ng Pilipinas. ay hindi na nagtitigilan sa pag-iisip at kara-karaka ay ginagampanan sabay sa salitang “Bahala na!” Ito ay nakita natin na siyang nagligtás sa bayang Pilipino nuong mga panahong yaón. Isang libo ang mga sipi (copies) ng unang limbag at 2. na para-parang labag sa matuwid. kanyang naitatag sa buong Maynila at mga lalawigang karatig ang maraming sanga o balangay. Emilio Jacinto. Hindi kabilang ang mga babae sa Katipunan subali’t ilan sa kanila. Nahalal sa Kataas-taasang Panguluhan ng Katipunan ang mga sumusunod: Kataas-taasang Pangulo (supremo). ang masasabing nagturo sa mga Pilipino ng pagbigkis ng kaluoban upang humarap at makipaglaban. may kasamang 2 makabayang taga-Kapis (Capiz ang tawag ngayon). tuntunin at adhikain. Maynila. 1896. lalung-lalo na ang asa-asawa ng mga kasapi. Alam na natin na ibá ang “Masoneria” sa Katipunan. na ipina-baril din ng mga Castila. halimbawa. At ang “Liga Filipina” naman ay walang kinalaman sa dalawa. Laong-Laan at Dimas-Alang (mga lagda ni Rizal sa kanyang mga isinulat sa mga pahayagan). Balbino Florentino at Aguedo del Rosario. kaapihan at kabusabusan. Kailangan. nagdaos ng mga lihim na lamayan patungkol sa 3 Pilipinong pari. dito sa atin at saan pa man. Tangi sa rito ang mga sulat at limbag na ginawa nina Bonifacio. dumating si Troadio. Natatag ang Pamunuan ng Katipunan sa pulong ng mga kinatawan ng mga balangay nuong Enero 1. Ang mga kalupitan at paghamak na rin sa mga Pilipino ng mga nakasakop sa atin nuon ang nagpasiglá sa mga taong bayan upang sumapi sa Katipunan. Ang Mga Unang Pinuno Ng Katipunan SA HALIP na umurong sa harap ng pagsalungat ni Rizal at ng iba pa sa paghimagsik. Sahol: Ang Katipunan ng Bayang Maralita Ilang paraan ang ginamit sa pagpapalaganap ng Katipunan . Ano pa’t ang mga pag-usig kina Rizal at mga kasamahan. sa luob ng kapayapaan.” ang hiling sa España ng mga Masón. Pagtibayin. Walang salapi ang Katipunan at sahol sa mga kagamitan subalit lumaganap pa rin. Kung anó ang laki ng kaayawan sa paghihimagsik ng mga Pilipinong litaw at may kaya. Ang mga manggagawa. Pio Valenzuela. Subali’t hindi maikakait na ang “Masoneria” at ang mga kasapi ay nagsabog sa mga kalahi ng mga kurong dakila ukol sa ikatutubós. maging malaya at COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 21 . Taga-usig (auditor. Sa kanila rin galing ang salaping ibinili ng mga titik sa palimbagan ni Isabelo de los Reyes. Jacinto at iba pa. Bawa’t isá ay may kani-kaniyang uri. siya namang higpit ng pagyakap ng mga maralita sa layunin ng Katipunan. Pinanginginigan at iba’t iba pa. Sa ganito pina-alaala sa mga kapatid ang kaabahan ng katayuan ng lupang-sarili. ang mga taga-bukid at ang mga dukha. Naito ang ilan: Dapitan (bayang pinagtapunan kay Rizal). 2nd Semester. Andrés Bonifacio. Ang mga pangalang taglay ay yaong mga pangalan o bagay na may kinalaman sa ating lahi at sa kalayaang ninasà. inilathala nuong ika-1 ng Enero 1896. Francisco Carreon. Kalihim (secretary). ay ginawang taga-ingat-yaman sa Balangay Maluningning na natatag sa nayon ng San Nicolas.

si Agustin Fernandez. Ambrosio Salvador. lalo na siná Rizal. Kaya ang mga kalaban ng kalayaan ng bayan ay natahimik. natigil ang pag-usig sa mga Masón. scapular). Sa wakás. muli na naman silang inusig. nakahikayat na ng ilang kababayang naglilingkod sa mga kawanihan ng pamahalaang Castila. . Itinuro rin naman nila na huwag bilhin ang mga kalmen (carmen. inihanda na ng Katipunan ang paghihimagsik. Ang bunga ng lahat ng ito ay ang pagsiyasat sa bahaybahay ng mga Masón. sa pinuno ng Castila sa Maynila. Si Bonifacio at ang ilan niyang matatalik na kawani ay madalas lumabas sa mga bundok na nakapaligid sa Maynila at pinag-aralan ang tumpak na paraan sa pagsalakay. Ito ay nalaman ng pamahalaang Castila. May mga ayaw munang gawin ang paghimagsik sa kawalan ng mga sandata at baril na ilalaban. ang tumulong na tuloy sa pagpalaganap ng Katipunan. pagpatapon sa malalayong bayan sa mga magiting na kasapi ng “Masoneria. Palibhasa. Umabot sa kaalaman ni Bonifacio ang mga ibinalita. nang sa gayon ay tumibay sa pakikibaka hanggang sa matamó ang kasarinlan ng Pilipinas. nuong ika-19 lamang ng Agosto. ang mga novena. iwanan ang patay sa luob ng simbahan at huwag magbayad ng anuman. Ang mga convento ay nagsikilos. na sa kanyang panuorin ay tumanglaw ang maningning na araw ng katarungan at kabihasnan. Sa harap ng mga nangyayaring yaon. alinsunod sa sulat ng cura duon. Mariano Apacible at marami pang mga taganas na Masón. Nuong 1895. Marcelo del Pilar. Nakuha pati ang batong pinaglimbagan ng recibo sa pagawaan ng pahayagang Diario de Manila. na kinalakal ng convento. sa nasa niyang magkasama-sama ang lahat sa lilim ng kanyang watawat. Ang mga sanga raw ay nasa San Juan del Monte. Ibinabalita rin niya na may ilang libo ang maghihimagsik. ang pagbilanggo. nang nalaman niyang natuklasan na ang Katipunan ng may kapangyarihan. Nguni’t bago pa nangyari ito. Ibig namin na maghari ang pagpa-pantay-pantay. si Manuel Sityar. dinilig ang kanilang ginhawa ng luha ng bayang nagdaralita. Ang mga Masón nuong ang lumagay na tagapag-taguyod ng kalayaan ng bayan. niyong ika-17 ng Agosto 1896.” Dahil dito. nang usigin ang mga kagaya nina Doroteo Cortes. siyang pinaka-puno ng kilusan ng mga Masón. si Luengo.” Ang mga hiling na iyan ay hindi lamang nakilala ng mga taong bayan kundi naramdaman nila sa sarili. natuklasan ni Mariano Gil. Datapwa. Jose Basa. lalo na ng mga “cura” sapagka’t sa bayan-bayang pinamugaran ng isang logia (lodge) ng mga Masón. gayon din ang ilan sa mga naglilingkod sa bahay ng mga pinuno at sa mga convento. napagtibay din at bilang saksi ng pinagkasunduan. Mga ‘Mason’ Kumampi na sa Katipunan NUONG 1893 at mga unang buwan ng 1894. sa ganang mga Castila at frayle. cura sa simbahan ng Tundo. pinahirapan at ibinilanggo. Napansin din ng mga frayle na ang pasok ng salapi sa simbahan ay umunti sanhi sa kagawan ng mga Masón na nagturo sa bayan. Ang masikhay na pag-usig sa mga Masón ay nagsimula nuong 1892 at sumidhi nuong naitatag na ang Katipunan at si Bonifacio ay walang humpay na nagpalaganap sa kanyang samahan. Nuong mga araw na yaon. Marikina at Montalban. Ang amá ng Katipunan naman. ang mga tiktik ng Katipunan sa luob ng pamahalaan ay nagdadala na ng mga balitang kailangan ni Bonifacio. Kalookan. ang mga pinunong Castila ay para-parang nagsumikap sa 2nd Semester. Ang kilusan ng paghimagsik na nuon ay pinalaganap na ng Katipunan sa mga taong bayan. ang mga kuwintas. lahat ay nagsidukot ng kani-kanilang cedula personal at pinagpupunit. Dahil naman dito. Alam ng pamahalaang Castila at ng mga frayle na si Bonifacio ay Masón subalit hindi alam na ang layunin at mga ipinunla ng Katipunan ay huwad sa “Masoneria”. at iba pang Masón na nagtanggol sa kalayaan at lagi nang sinanggal ang kaapihang tinitiis ng Pilipinas. ang teñente ng guardia civil. Lopez Jaena. ang mga candela. ang mga kasulatan ng Katipunan dahil sa sumbong ni Teodoro Patiño. pinulong ang lahat ng mga pangulo sa mga balangay at mga kasapi sa puok ng Kankong. Pinagtibay pa na salakayin ang Maynila nuong ika-30 ng buwang iyon ng Agosto. naipatapon na sa Dapitan si Rizal na. Makati. Sila na naman ang hinuli. at ang mga magagawang kuta ng kawal ng Katipunan sa paghamok. 3 Ulit Na-visto Ang Himagsikan NAHULI ang mga kasapi sa Katipunan nuong ika-13 ng Agosto 1896 sa San Piro. SY 2010 – 2011 pagbintang sa mga logia na walang nilalayon kundi ang paghiwalay ng Pilipinas sa España. Ang mga pagsumikap ng mga Masón ang nagmulat sa bayan sa kanyang aping kalagayan. at sila ang pinagpitagan ng maraming kababayan.sinimulan nuong ika-8 ng umaga at natapos nuong nagtatakipsilim na. ang “cura” at ang mga Castila ay hindi lubhang nakapa-mayani sa kanilang mga masamang gawa sapagka’t nahadlangan sila ng pagkakaisa ng mga taong bayan sa pagtutol. ang mga istampá. Mainit at mahigpit ang kanilang pagtatalo. ay hindi lamang hindi nagpa-sinungaling sa gayong akala kundi bagkus pinagtibay pa. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 22 . Kaya. ay sumulat na sa mga pinuno niya sa Maynila nuong ika-5 ng Julio 1896 din. sumumpa sa sarili nilang dugo na inilagda sa kasulatan. Pagkatapos ay nagpangkat-pangkat na. Simula pa nuong itinatag ang Katipunan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY maginhawa. ay sa mga Masón na naman ibinintang. lalong lalo na sa mga lalawigang Tagalog. San Felipe Nery. Pandakan. tanda na hindi na sila babalik sa kani-kanilang bahay. ang tunay na kalayaan ng mamamayan sa harap ng mga mapag-imbot na nabuhay sa pagsugpu sa karapatan ng bayan. Hindi nagtagal ang katahimikan. lahat ng kilos nina Bonifacio at mga kasamahan ay sa mga Masón ibinabagsak. Kaya. at ibinalita na may natuklasan siyang inihahandang paghimagsik laban sa pamahalaan. muling nagsikilos ang mga Masón at binuhay uli ang kanilang pagpu-pulong tungo sa ikagagaling ng sariling bayan. bagáman at mga Masón daw. nguni’t marami ang may ibig at ayaw nang umuwi sa kani-kanilang bahay. At naparusahan na ang mga inaakalang may kinalaman. marami sa mga Masón na nuong una ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. ang mga bula (catechismo).

” Palibhasa’y umasa si Rizal sa kalinisan ng kanyang budhi sa matapat na pakisama niya sa pamahalaan nuon. Briccio Pantas. SY 2010 – 2011 “Sa inyong lahat ipinatutungkol ang pahayag na ito. sa San Juan del Monte at sa iba pang puok. nangyari ang unang labanan ng mga iyon sa kawal ng Katipunan sa Balintawak. Ang inilalaban ng mga kasapi sa Katipunan ay ilang itak. sa isang pagkakataon ay ibinulong (ni Jacinto) sa ating bayani. Pinasiya nila na ang pahiwatig ng pagsalakay sa Maynila ay hihip ng mga tambuli mula sa mga bundok na kinaruruonan ng mga kawal. kasapi at mga kapatid: 2nd Semester. Roxas. “Kung kayo po’y ibibilanggo ay ililigtás namin kayo. Bautista at iba’t ibá pa ay pinaghuhuli at piniit sa bilangguan. Ang pamahalaang iyan ang namatnugot ng paghimagsik datapwa iilan lamang ang mga tinunton. Andrés Bonifacio. Ministro de Guerra (pamahala sa digmaan). Dahil sa pagtanggi nito. “Salamat. Nueva Ecija. dahil sa pagkatuklas ng cura sa Tundo. Daniel Tria Tirona. lahat ng mga manggagawa sa mga pagawaan. sumagot niya. at pagkatapos sa bundok ng Balara.” Nuong ika-27 ng Agosto 1896. kanyang sinulat at pinadala sa mga kina-ukulan ang sumusunod na pahayag: “Mga maginoong namiminuno. Enrique Pacheco.” Bundok ng Kalayaan. ang mga lalaking lumakad sa mga lansangan sa Maynila at sa mga bayang ka. Bayaan ninyo’t nalalaman ko ang aking gagawin. na ipalagay na puok ng digmaan ang mga lalawigang Maynila. mga revolver na kinuha ng Katipuneros sa maestranza (arsenal). Si Bonifacio at ang Katipunan ang masasabing may kagagawan. Hindi lamang hindi kasapi ang mga mayaman at mga marunong na Pilipino kundi salungat pa sa Katipunan subalit dinakip din. 2 o 3 baril na naagaw sa mga sundalo ng pamahalaang Castila. Emilio Jacinto at ibang kasamahan na siya ay itanan. yaong lubhang kinailangan sa mga unang pagkilos. nayon ng Hagdangbató. Nagpatuloy sa ganito nguni’t itinatag na ni Bonifacio ang kanyang pamahalaan sa Pasong Tamo. Nalaman na ang paraang ginawâ sa pagsapi.” Hangad ni Bonifacio na maging pangulong pandangal si Rizal at siya ay gawing sanggunian (consultant) bagaman at hindi nila ka-ayon. kahit na hindi sa kinukudlitan sa pagkuha ng dugo na inilagda sa kasulatan ng panunumpa ng mga kasapi sa Katipunan. Laguna. Totoong kinakailangan na sa lalong madaling panahon ay putlin natin ang walang pangalang panglulupig na ginagawa sa mga anak ng bayan. na. na ngayo’y nagtitiis ng mabibigat na parusa at paghihirap sa mga bilangguan. ay ibinilanggo. Kalookan. kaya nuong ika-23 ng buwang iyon. Kapampangan. ika-29 ng kasalukuyan. Ang mga kasapi sa Katipunan ay pinagdadakip din at pinahirapan sa luob ng bilangguan. Kami’y nahahanda. Zamora. Ministro de Gobernacion (pamahala sa patnugutang bayan). Ang hudyat upang magkakilala ang “magkakapatid” ay ang salitang “Balangay” na dapat sagutin ng “Marikit. Emilio Jacinto. kaya’t kinakailangang sabay-sabay na kumilos ang mga bayanbayan at sabay-sabay na salakayin ang Maynila. Kaya nuon din ay ipinasiya ni general (Ramon) Blanco. Kagagawan ni Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 23 . Si Jacinto ay nagsuot marinero at nagsadya sa lancha Caridad na nilulan ni Rizal palunsad sa bapor España. May mga ilan na ibinilanggo dahil nagkasugat o tinubuan kaya ng galis sa bisig. Ministro de Gracia y Justicia (pamahala sa katarungan). kataas-taasang puno ng Castila dito sa Pilipinas. sa dahilang ito’y mangyaring ipatanto ninyó sa lahát ng mga kapatid na sa araw ng Sabado. Nang ika-30 ng buwang ito. Sinimulan na ang paghuli at pagpahirap sa mga napagbintangan. at sila’y pag-uusigin alinsunod sa palatuntunang ating pinag-iiral. Sa isang kamalig. Huwag ninyong gawin iyan sa akin. lumipat si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa purok ng Balakbak. Marikina. Batangan at Kabite.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang mga sundalo at guardia civil ay nagsiyasat sa palipaligid ng labas ng Maynila. Ministro de Estado (pamahala sa bayan). Nakasama silang pinahirapan at pinabaril sa Bagumbayan (Luneta) at sa luob ng mga bilangguan. ika-28 ng Agosto 1896 Andres Bonifacio Sumiklab ang Himagsikan! LAHAT ng nakabatid ay sumunod sa pahayag. Ganitó: Presidente. at pinabaril pa ang ilan. gaya ng silong ng mga kuta (muralla) sa luob ng Maynilà (Intramuros). (ika-29 ng Agosto 1896) nagkaroon ng labanan sa buong paligid ng Maynila. si Mariano Gil. Tarlak. Si Bonifacio ay nagpakita ng hindi karaniwang katapangan at gayon din ang kanyang mga kasamahan. ang nais na yaon nina Bonifacio ay hindi nangyari at sa gayo’y napilitan silang magkasya na sa sarisarili nilang pamamatnugot sa Katipunan. Ang sino pa mang humadlang sa banal na adhikaing itó ng bayan ay ipinalalagay na taksil at kalaban. Nasupil nila at naagawan ng ilang baril ang mga himpilan ng guardia civil. Secretario General (punong kalihim). sa Fuerza de Santiago at sa ibá pang piitan. tinulisang bukawe (isang uri ng kawayan) at palasan (makapal na yantok). ay isá isáng nililisan ng manggas ng baro ng mga guardia civil at veterana at kung may nakitang piklat na gurlis (munting sugat). Ang mga mayayamang katulad ng mga Yangko (ama). Pinagdadakip ng pamahalaang Castila ang lahat ng kilalang Masón o mga kamag-anak at kaibigan nila at kinulong sa Bilibid. tinangka nina Bonifacio. at Tesorero General (punong ingat-yaman). Mula duon. Bulakan. Teodoro Plata. at gayon din ang mga Pilipinong napapatangi sa dunong at sa kabuhayan.z Ang pamahalaan ng Katipunan ay hindi na sa samahang ito lamang kundi binigyan na ng uring pambansa. Kunwa ay naglinis. at iniutos na bantayang mahigpit ang mga mamamayan. nag-utos siya katulong ang kanyang mga kagawad. Kinabukasan nga ng gabi. ay puputok ang paghihimagsik na pinagkasunduan natin. nagkaroon na ng mahigpit na labanan sa Balintawak. Silverio Baltazar (capitan sa kabayanan ng Kalookan). maliban na nga lamang kung may sakit na dinaramdam o ang katawa’y maysala.Tagalugan. Ministro de Hacienda (pamahala sa yaman-bayan). Binuo ang Pamahalaang Pambansa Tinangkang ‘itanan’ si Rizal NANG si Rizal ay dumating sa Maynila noong ika-5 ng Agosto 1896 galing sa Dapitan na pinagtapunan sa kanya. Aguedo del Rosario.

at iba’t iba pa. Villareal. palakarin sa munggo. Ang Pangulo ay si Aguinaldo. Pantaleon Belmonte. Sa luok ng Maynila namalagi ang mga sasakyang dagat na nagwagi hanggang ika-13 ng Agosto 1898 nang nilusob ng hukbong Amerkano ang Maynila. Eugenio Cabezas. nang nagbalik sa Kabite si Emilio Aguinaldo galing sa Hongkong (ika-15 ng Mayo. nang nagbalik si (Emilio) Aguinaldo buhat sa Hongkong. Santa Mesa. ay siná Sancho Valenzuela. Domingo Franco. Susog dito. nahinto ang labanan na inulit uli nuong Mayo ng taong sumunod. siya ay umisip ng isang paraan na ang mga ito ay mapadamay sa pag-usig sa mga taga-Katipunan. nakikipaglaban pa ang kawal ng himagsikan sa ilang kabayanan na hindi pa nahuhulog sa kamay ng mga Pilipino. sa ikabuti ng lahat. Ika-2: Higit sa una. ilan sa mga nahuli. Sa katunayan. Ang Katapusan Ng Katipunan Nag-dictador Si Aguinaldo ANO ang ginawa ng hukbo ng Katipunan nuong pumasok ang mga Amerkano? Dapat munang sabihin na hindi na hukbo ng Katipunan ang máitatawag sa mga kawal na naghimagsik. nang nairaos na ang pulong na nagpasiya ng pagsalakay sa Maynila.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY NANG malaman ni Bonifacio na ang mga mayaman at mga litaw na Pilipino ay ayaw sa paghimagsik. Hugo Perez. Hindi hinayag ni Bonifacio sa lahat ng mga kasapi ang ginawa niyang paghuwad sa mga lagda nguni’t talagang ipinabasa sa mga kasapi sa Katipunan at nang sa gayon ay lalong lumakas ang luob ng kanyang mga alagad. Nuong unang araw ng Mayo 1898. Lauro Dimayuga. ang ilan ay nagsi-suko nang naririto na sa Maynila ang hukbó ng Amerkano.. na nagpakilalang ang mga nakalagda ay may kinalaman at kasapi sa Katipunan. ang ibig ni Bonifacio ay magkahalu-halo na ang balat sa tinalupan. Modesto Sarmiento at Ramon Peralta. Pako at Ermita. Sa mga kasapi sa Katipunan ay hindi na kailangan sabihin pa nguni’t ang mga unang ipinabaril ng pamahalaang Castila sa Luneta noong ika-4 ng Septiembre 1896. Ciriaco Sarile. Severino Lapidario at Alfonso Ocampo. Numeriano Adriano. Maximo Gregorio. ay barilin. kasabay halos ng hukbong Amerkano na nagsipasok nuong ika-13 ng Agosto 1898. itinatag ang Pamahalaang Himagsikang (revolutionary government) Pilipino. 1898). Pahirap Sa Katipuneros. bagaman at ilan sa mga isinigaw ay gawa-gawa lamang. ang unang Kapulungang Bayan (Malolos congress) na binubuo ng 85 kinatawan ng mga lalawigan ng Sangkapuluang Pilipinas. Cervantes. sa Batangan. inutos ni Bonifacio kina Jacinto at Guillermo Masangkay na isabog sa ilang pook ng Maynila ang mga kasulatan na sadyang inihanda ni Bonifacio at ng mga alagad niya. at ang ilan sa mga binaril sa Kabite ay sina Victoriano Luciano. Francisco Tañedo at Procopio Hilario sa Tarlak. Sa mga lalawigan naman. na napipilan at napalubog matapos ng ilang sandali lamang. Dapat ding sabihin na narito na ang mga Amerkano sa Maynila. at ang mga kasulatang yaon ay gawa-gawa lamang at hinuwad ang lagda ng ilang mga litaw na mayaman at marunong na Pilipino nang sa gayon ay mapasubo sila sa ginampanang paghimagsik ng bayang maralita. Ang mga Masón na binaril sa Maynila ay sina Jose Rizal. Sampalok. Marami at hindi maaaring isiwalat kung sinu-sino ang mga pinagbabaril. Ano pa at sa kanyang pagka-tunay na maghihimagsik. Malolos. Jose Dizon at Antonio Zalazar. ang mga Masón na binaril o pinatay (marami ang namatay sa hirap ng mga parusa) ay sina Rosalio Silos.Hanggang Pumasok ang mga Americano NAGTAGAL ang panahon ng paghimagsik mula nuong ika-29 ng Agosto 1896 hanggang nuong pumasok sa Maynila ang hukbo ng mga Amerkano nuong ika-13 ng Agosto 1898. ang hukbong Pilipino naman ay siyang sumakop sa mga bayan-bayan at nakipaglabanan pa sa hukbó ng mga Castila duon sa ilang kabayanan na nasa kamay pa ng mga ito. Luis E. sa Mindanao. Sa kanilá isinuko ang lungsod na ito ng mga may kapangyarihang Castila nuong araw ding yaon. Ang mga kawal nga nito ay nakarating at nagsihimpil hanggang sa mga nayon ng Maynila. Siya ang pinaka-Dictador. nang sa gayon ay lalong lumagablab ang apoy ng paghihimagsik. Ang Mga Binitay ANG mga parusang iginawad sa mga hinuli ay mahaba at may kahirapang isa-isahin ngunit ang karaniwan ay huwag pakainin ng magha-maghapon. ihinayag sa Kawit ang pamahalaang sarili (self-government) ng Sangkapuluang Pilipinas. Sa katapustapusan. idinaos sa simbahan ng Barasoain. Ramon Padilla. Jose Lallana. Kaya. Nagbubukang liwayway ng nagsipasok sa luok ng Maynila ang mga sasakyang-dagat na pangdima ng Estados Unidos at kapag karaka’y nilusob ang mga sasakyang dagat na pandigma ng mga Castilà. ibitin ng patiwarik at biglang ibagsak. dumating sa Pilipinas ang mga Amerkano. Nuong ika-15 ng Septiembre 1898. Una: Upang lalong masugatan ang puso ng mga taong bayan kapag nakitang pati ng mga mayaman at mga litaw na kababayan ay pinipiit at pinagbabaril. Katunayan nito. itinanghal niya ang kasarinlan (independence) ng Pilipinas. hindi ng Katipunan kundi ng hukbo ng Pamahalaang Pilipinong Naghihimagsik (Philippine revolutionary government). sa ika-5:30 ng hapon. Moises Salvador. ilubog sa balon at maka-sandali ay hanguin. Quintin Tinio. Leon Hernandez sa Kamarines. pinagtibay ng Kapulungang ang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 24 . Nuong ika-29 ng sumunod na Noviembre. 2nd Semester. SY 2010 – 2011 Feliciano Cabuco. . Eugenio Silvestre. duruin ng aspile ang kukó. ay nagturó nang nagturó sa ilang litaw na tao. Faustino Villaruel. sa higpit ng mga parusa. Nuong ika-12 ng Junio 1898. Mamerto Natividad at Marcos Ventus sa Nueva Ecija. inisin sa mga bartolina na magha-maghapong nakatayo. Bagaman at hindi tutuo. sa hirap ng mga pasakit. paluin sa talampakan. Maximo Inocencio. Domingo Cecilio. sa dahilan nuong ika-24 ng Mayo 1898. Ang hukbo ng Estados Unidos ay nasa Maynila at (kabayanan ng) Kabite. 1898. Teodorico Lagonera. bagaman nang lagdaan ang Pacto de Biakna-Bato nuong ika-4 ng Agosto 1897. paluin ng palasan (makapal na yantok) nang patihaya. gaya ng Gagalangin..

Sa nilagdaan kasunduan. Nuong ika-20 ng Deciembre 1898. kaiba ang copias ng mga liham ni Ambeth Ocampo sa mga pinagbatayan ni Teodoro Agoncillo sa kanyang aklat. Pamatnugot ng Digma. si Jose P. Pangulo ng hukbo. Ang pamahalaang Pilipino ay tumutol. nagpakita ng hinanakit at puot si Bonifacio. Santos. kasama ang kanilang mga kawal.” Pahayag ni Hector Santos sa pagsuri niya sa aklat. Ang nangulo ay si Andrés Bonifacio na rin. pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos nuong ika-6 ng Febrero 1899.) Ang Pagpatay Kay Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 25 . nuong ika12 ng Marso 1897. na ipakilala sa mga Pilipino ang kapangyarihan ng Estados Unidos.htm. Madison. Bago idaos ang halalan ng mga magsisi-buo ng pamahalaan. Mendez Nuñez at Amadeo.” Dito umanó.” na pinangunguluhan naman ni Mariano Alvarez. Nuong 1896. Aguinaldo at iba pa. ang mga pinuno ng Paghihimagsik na nasa sa Kabite. At nuong ika-21 ng Enero 1899.” sapagkat ang tao na kanyang ipinalalagay ay “lalong may kaya kaysa napahalal. at si (Miguel) Malvar. Ano pa at sa ika-2 sulat ay sinasabing siya ay may hinala na sina Aguinaldo at ang mga kapangkat nito ay ibig “isuko ang buong Revolucion. ukol sa mga kaparaanan ng kanilang ginagampanan. Ang nasasakupan ay ang mga kabayanan ng Kawit. ipinatalastas ni Bonifacio na anuman ang kalabasan ay kanyang igagalang. ipinagkaluob ng España sa Estados Unidos ang Sangkapuluang Pilipinas.com/phg/books/bonifacio. nagtagal ng ilang taon. Perez Dasmariñas. iniutos ng Pangulo (William) Mckinley ng Estados Unidos kay general (Elwell) Otis. Nakapasok na ang hukbó ng mga Castila sa maraming kabayanan ng Kabite mula nuong napatay ang bayaning si (Edilberto) Evangelista sa Sapote nuong ika-17 ng Febrero 1897. Procopio Bonifacio. “Magdalo” ang pamagat ng isa na pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo. Artemio Ricarte. inihayag at pina-iral ang Panguluhang-batas at tuloy itinanghal ang República Filipina sa simbahan ng Barasoain. “Inventing a Hero” ni Glenn Anthony May.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Panguluhang-batas (Constitution) na iiral sa Pilipinas. Dito nagsimula ang pakikibaka ng hukbong Amerkano laban sa hukbong Pilipino. sa tungkuling hahawakan. “Revolt of the Masses. 1996. at si Bonifacio ay Director del Interior. Emiliano Riego de Dios.” (Maaaring huwad ang mga sulat ni Bonifacio kay Jacinto. sina Bonifacio. kapatid ni Kapitang Emilio. nguni’t siya ay binaril ng isang sundalong Amerkano na nakabantay duon. Sa dahilang hindi nagkakaisa nuong mga unang buwan ng 1897. Imus. Silang. Si Bonifacio ay hindi tumutol sa kinalabasan ng halalan ngunit si Daniel Tirona ay tumutol sa pakakahalal kay Bonifacio at ipinalagay na “dapat ihalal si José del Rosario sa tungkulin na pinaglagyan kay Bonifacio. na ginawa sa Naik nuong ika-16 ng Abril. Bakood. si Malvar nuong sumunod na Junio. pinagkasunduan ng España at Estados Unidos ang paghinto ng kanilang digmaan. at ang nauukol naman sa dito ay ang iba pang mga kabayanan sa lalawigan. na ang mga liham ay unang tinanggap ni Epifanio delos Santos (sa kanya ipinangalan ang EDSA. ayaw kilalaninang kapangyarihan at kara-karaka ay inihanda ang mga kawal sa pakibaka. Ang kinalabasan ng halalan ay itó: Emilio Aguinaldo. may 2 pangkat sa lalawigan ng Kabite na nagsipamatnugot sa paghimagsik duon. Nabihag Si Aguinaldo Namayani sa Pilipinas ang hukbo ng Estados Unidos. pinuno ng hukbong Amerkano sa Pilipinas. Lahat ng katwiran ng isang bayang natutong maghimagsik ay ginamit. hindi matiyak kung alam niyang huwad ang mga liham) at “dinoktor” ng kanyang anak. gayon man ay pag-aralan natin ang ilang bagay ukol sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. Ika-2 pangulo. Si Aguinaldo ay nadakip nuong ika-23 ng Marso 1901. Pangulo. SY 2010 – 2011 Paghihimagsik. Nuong ika-4 ng Enero 1899. hanggang napipilan ng lakas ng malaki at mayamang Estados Unidos ang kamuraan at kahinaan ng Republica Filipina. Mariano Trias. May mga tutol na nilagdaan nina Andrés Bonifacio. isa sa mgapinuno ng hukbong Pilipino ang ibig bumagtas sa tulay ng San Juan del Monte.” na siya namang pinagbatayan ni Reynaldo Ileto ng kanyang “Pasyon and Revolution. 1997 sa www. Mariano Trias. Kaya ang pangkat ng “Magdalo” ay umurong sa San Francisco de Malabon at umanib sa pangkat ng “Magdiwang. Ang isang pangkat naman ay pinamagatang “Magdiwang. ang isá naman ay nuong ika-24 ng buwan ding iyon sa Limbon. nuong talagang supil na supil na ng kalaban at wala nang makain. Sina general (Vicente) Lukban. Si Lukban ay sumuko nuong Febrero 1902. Nagkaroon ng mga kasulatan ng pagtutol sa halalang binanggit sa una. bago ibinigay kay Agoncillo. na nagsimula nuong Abril 1898. ay lumaban pa at nagsi-suko na lamang. Artemio Ricarte at Severino de las Alas. nagdaos ng isang pulong sa casahacienda sa Tejeros ang mga nagsisi-buo ng 2 pangkat upang itatag ang isang Pamahalaang Tagapamatnugot ng 2nd Semester. nagkaroon ng mga hinanakitan sa luob ang isa’t isa.bibingka. sa Samar. Nuong gabi ng ika-4 ng Febrero 1899. Ang hinanakitang yaon ay isinaysay ni Bonifacio na rin sa 2 niyang sulat kay Emilio Jacinto. sa Batangan (Batangas ang tawag ngayon). Ang ‘Magdiwang’ at ang ‘Magdalo’ MAHABANG salaysayin. Pio del Pilar.” At upang magkaroon ng pagkakaisa sa pamamatnugot ng paghihimagsik doon. Ayon kay Hector Santos nuong July 13.

Pedro Lipana. ay wari’y nagpapakilala ng pagsang-ayon sa kuròng yaon ni Zulueta. siya’y hinatulan ng isáng sadyang hukuman ukol sa mga panahong yaon. ang paghihinanakit na ito ni Bonifacio ay dî niya ipinakilala sa ano mang marahas na pagtutol.. fiscal. Si José Clemente Zulueta ang siyang umanó nagsabi.” ang wika ni Mabini. (nuong ika-12 ng Marso. “Lahat ng mga manghahalal ay para-parang mga kaibigan ni Ginuong Emilio Aguinaldo at ni Ginuong Mariano Trias na nangagka-kaisá. isáng araw bago napasok ng hukbong Castilà ang Maragundong. naapula rin ang tutulan. siná Bonifacio at mga kapatid ay hindi kaayon nina Aguinaldo at mga kapangkat nitó at ang gayo’y pinagmulan ng samaan ng loob ng isá’t isá.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY “ISANG balitang nakasusuka. at siya’t ang kanyang kapatid. Datapwâ. SY 2010 – 2011  Na.” At ang kilalang mananalaysay na si Epifanio de los Santos. ang sanhi ng pagkakapatay (kay Bonifacio). sampu ng mga pinunong sakop ng Pamahalaang yaon. si Bonifacio ay humiwalay sa Pamahalaang yaon. dahil umanó sa matinding pagsalakay ng hukbó ng mga Castila at sa mahigpit na kahilingan ng marami na hindi ka-ayon ni Bonifacio. Si Andrés Bonifacio ay nagkaroon ng 3 sugat at siya ay binihag ng mga humabol sa kanila. at ang iba pang mga tagá-Tansá at pati ng “cura” roon. sipiin nating buông-buô ang kanyang sulat sa wikàng Castilà: “La critica no encuentra justificación ni siquiera atenuante para esta conducta del Sr. ay dî maaring ipalagay kundî isáng hangarin lubhang nakasisirang puri duon: sa ano’t paano man ang gayong kapaslangan ay siyáng kauuna-unahang tagumpay ng pag-iimbot laban sa tunay na pag-ibig sa bayan. ang samaan ng loob na yaon. Sa sama ng luob. Hindi nagka-kaisa ang lahat sa kanilang kuro at palagay ukol sa pagkapatay na yaon sa “Ama” ng Paghihimagsik. “ay walang matatagpuang bahagya mang katwiran na sukat magpagaan sa inasal na yaon ni Aguinaldo (kay Bonifacio).” ang wika ni Bonifacio sa pang-2 sulat niya kay Emilio Jacinto. dahil lamang sa siya’y hindi tagá-Kabite. juez instructor. Nagkaka-salungat at nagka-kaibá. Ministro del Interior. José Cailles. 1897) bagkús pa ngang nagpakita ng katalinuhan at kakayahang hindî karaniwan sa kanyang pagtatag ng Katipunan. ay para-parang nagsi-sumpa ng kanikanilang tungkol. Zulueta.si Bonifacio at ng 2 niyang kapatid. Teniente general.. 2nd Semester. iyan.” Makalipas araw. pagkaraan ng halalang ginawa ng mga Tagapamatnugot ng Paghihimagsik. Mabini: ‘Dapat Managot si Aguinaldo’ MARAMI ang pala-palagay hinggil sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. ay siyang kauna-unahang dapat managot sa dî paggalang at pagsunod sa Pangulo ng Katipunan na kanyang kinasasapian. May mga ibá pang balita ukol sa nangyaring iyan kay Bonifacio. Datapwa. “ay dî maipalalagay na may mababang kakayahan at dunong sa sino man sa mga nahalal sa pulong na yaon. ay tumimo sa puso ni Bonifacio. samantalang si Bonifacio ay pinagalinlanganan.” Sila’y napasakop sa kapatawaran (indulto) o kumampí sa mga Castila. pati ng isa pa niyang kapatid. Ang iba pang nagsi-buó ay siná Clemente J. Tatló naman ang nasugatan sa nagsihabol. ay nilisan ang Kabite at pumatungo sa mga bundok ng San Mateo. ay maaring buuin ang mga pangyayaring yaon ukol sa pagkamatay niya. at ang isa’t isa sa mga nahalal. at mga saksi ay sina Agapito Bonzon at Pedro Sison. Si Andrés Bonifacio. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 26 . ay nagkasiya na lamang sa pagalis sa lalawigan ng Kabite upáng tumungo sa San Mateo na kasama ang kanyang mga kapatid. Ang tagapagtanggol ni Andrés Bonifacio ay si Teodoro Gonzalez na naging kalihim niya. Sa Bundok Buntis sila inihantong. Wika nitó sa kanyang talàang ukol sa Paghihimagsik: “Sinuman ang sumuri. Ang tinurang hukuman ay pina-nguluhan ng binitay na si general (Mariano) Noriel. MALAKING pagdaramdam ang naghari sa lahat nang nabalitaan ang naging wakás ng buhay ng Amá ng Katípunan. Isang “Hukuman ng Digma” ang itinatag upang ang magkapatid ay mahatulan sa ibinubuhat na kasalanang umano silang dalawa ay nagtatayo ng isang lakas na isasalungat sa Paghihimagsik at nagsi-iwas sa Pamahalaan ng Paghihimagsik.” ay kasalungat. “Kailangan sa ikapagtatagumpay ng Paghihimagsik ang pagkapatay kay Bonifacio. kung gugunitain na ang pagkakasundo nilá ay siyang tumpak na lunas sa mahigpit at maselang katayùan ng Paghimagsik. “Kung aalagatain na si Ginuong Aguinaldo na nahalal na pinuno. at sa katunaya’y nang makita niyang sino ma’y dî nagsusumakit sa ikapagkakasundo nila. Ang tinurang mga puno ay sina: Daniel Tirona. ay binaril sanhi sa mga kadahilanang nabanggit na. Andrés Bonifacio • Na. sina Procopio at Ciriaco.. Ministro de la Guerra. “ay ang kataksilan ng mga namiminuno sa Magdalo. “Ganuon pa man. Napatay ang kapatid niyang si Ciriaco. sa ganang atin. Sila ay hinabol ng mga kawal ni Aguinaldo. Batangan (Batangas ang tawag ngayon). Santos Nocon. José del Rosario.” ang patuloy. ang “Dakilang Lumpo. bagama’t nagpakilala ng isáng malinis na kaugalian. ng mga panahong yaon. upáng duon sila mamalagi.. Dinala sila sa Naik at pagkatapos sa Maragundong. ang magkapatid ay binaril sa Bundok Buntis nuong ika-10 ng Mayo 1897. na pinagkunan ng ilang mahalagang salaysay ng munting aklat na ito.  Na. May nagsasabing tumpak at may nagsasabing hindi. na mga alipuris ni “Kapitang Emilio. at ayaw kilanlin at sila’y lumaban sa humabol sa kanila. sa ganitó:  Na. Ang naging hatol ng hukuman ay ipadala silang magkapatid sa puok ng Luok. Subali’t si (Apolinario) Mabini. Aguinaldo.” Triunfo de la ambición personal’ Sa pag-alaalang baká hindî namin naisalin sa wikàng sarili ang tunay na kahulugan ng mga pangungusap ni Mabini. ang sanhi ng kanyang hinanakit. sa kanyang isinulat ukol kay Bonifacio.

Samantala.” E Aguinaldo Ang Viuda Ni Bonifacio SA HARAP ng matipuno at may katulisang mga pangungusap na iyan ni (Apolinario) Mabini. Si Antonio Guevara naman. se contentó con salir de la provincia para San Mateo en compañia de sus hermanos. y habia demostrado sagacidad no común organizando el Katipunan. ay aabutin din ng yamot at hinawa. pagka’t hindi ko na matitis ang mga ginawâ sa akin. nagmanukala at nagsikap sa Paghimagsik. 1896 Agosto 17 Nagpulong ang Katipunan sa Kankong. yayamang di mawawalan ng maaawa sa akin sa mga lalawigan ng Maynilà. Itinatag nina Bonifacio ang Katipunan. mahabang salaysayin ang buong pangyayari hinggil sa pagpatay kay Bonifacio. Burgos at Zamora. Di na ako manunumhalik kailanman. 1896 Julio 5 Sinuplong ni guardia civil Sityar sa Manila ang nakaambang himagsikan.” 1896 Mayo Isinugo ni Bonifacio si Dr. At anó ang aking gagawin sa mga balo at naulila. ay inyo pong bawiin ang iginawad na indulto sa magkapatid na iyan. na barilin ang magkapatid. General Pio del Pilar. ay karaniwang namamatay nang “hindi talaga ng Dios. ng matanto nina General Mariano Noriel. Aguinaldo. na mga Kagawad ng Consejo de Guerra ay dali daling tinawagan ang aking pansing at sinabing. sinulat ni Aguinaldo na ipinabitay niya si Bonifacio: “Ito. Tinangka ng Katipunan na iligtas si Rizal.. Una’y pinagdadamutan kami ng kakanin. 1896 Agosto 29 Simula ng himagsikan. ay nagsabing sina Coronel Intong at ibá pang puno ay nagsadya sa bahay ni Bonifacio. 1872 Febrero 28 Binitay siná Gomez. Unang labas ng pahayagan ng Katipunan. katulad ni Andrés Bonifacio. jefe elegido. ang siyang magpasyá sa pagpatay sa Dakilàng Dukhâ ng ating lahî.” Bagaman at kinitil ang buhay ng nagsimulâ. pabayaan na natin ang Historia . ay naitó ang ilang katotohanan. kayo mang iyan.’ Dahil ditoy aking binawi at iniatas ko kay General Noriel na ipatupad ang kahatulan ng Consejo de Guerra. Ipinadala kay Emilio Jacinto ang sariling taláan ng asawa ni Bonifacio (si Gregoria de Jesus). SY 2010 – 2011 “Inaakala ko. el móvil del asesinato no puede atribuirse sino a sentimientos que altamente deshonran a aquel: de todos modos semejante crimen constituye el primer triunfo de la ambición personal contra el verdadero patriotismo. na natirá dahil sa labanan sa Malabon at Nobeleta?” 2nd Semester. sinabing si coronel Agapito Bonson ay siyang umanyaya sa kanyang asawa “upang magawa ang pakikipagkasundo. naghayag si Bonifacio. alang-alan sa kapakanan ng Bayan. habia sido el primer responsable de insubordinación al jefe del Katipunan a que pertenecia como miembro: cuando se reflexióna que la reconciliación era la única solución apropiada al estado critico de la revolución.na maalam maggawad ng marahás na parusa sa sinumang sa kanya’y magkulang. upang hikayatin ito nang sa gayon ay huwag silang magkahiwa-hiwalay. ‘Kung ibig po ninyon magpatuloy ang kapanatagan ng ating Pamahalaan sa Paghihimagsik. “Todos los electores eran amigos de Don Emilio Aguinaldo y Don Mariano Trias que estaban unidos. 1892 Junio 26 Lumunsad si Rizal sa Maynila.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY no era menos instruido que cualquiera de los elegidos en la reunión mencionada. Ikalawa: Naririnig ko riyan na akó raw ay isang taong walang kabuluhan dito sa lalawigan ng Kabite at sa gayo’y dapat akong huwág kilalanin. ang mga anak at mga asawa. 1896 Agosto 27 Lumipat sina Bonifacio sa Balakbak. Valenzuela kay Rizal. Nguni’t ano pa man. 1896 Agosto 5 Lumunsad si Rizal sa Maynila mula Dapitan. “na kung sa inyó mangyayari ang mga bagay na itó at buo ang inyong mga puso. ang kalinisan ng adhikà ng mga taong bayan sa pakibaka para sa ikalayà ng lupang sarili ang napatampok hanggang naihatid sa tagumpay ang Bayan. pues. sa isáng sulat kay Jacinto buhat sa Laguna nuong ika-3 ng Mayo 1897. 1896 Agosto 30 Hinayag ni general Blanco na COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 27 . isá sa mga kaayon ni Bonifacio. 1896 Agosto 28 Nilagdaan ang pahayag ng himagsikan. Bulakán at Nueba Esiha. mientras que Bonifacio era mirado con desconfianza.” Pagkaraan ng mahigit 50 taon. solamente porque no era de la provincia. viendo que nadie trabajaba por la reconciliación. 1892 Julio 7 Ikinulong si Rizal ni general Despujol sa Fuerza de Santiago. “Sin embargo esto no se manifestó por ningún acto de violenta oposición. 1896 Agosto 13 Sinuplong ng cura sa Sampiro kay Luengo ang nakaambang himagsikan. “Cuando se considera que el Sr..” ang patuloy.” Ang sagot ng mga kausap ay. Hindi tinanggap ang gayong anyaya at payo. labanang mahigpit sa Balintawak at iba pa. 1896 Enero 1 Nahalal ang panguluhan ng Katipunan. 1896 Agosto 19 Sinuplong ni Mariano Gil ang Katipunan. asi se explica su resentimiento. “Kung gayon ay kami’y magsisiuwi na pagka’t ang mga tao nami’y hindi pa nagsisikain. at kung ibig ninyong mabuhay po tayo. ang “Kalayaan. na ang sagisag ay Lakambini. Arawan Ng Kasaysayan 1863 Noviembre 30 Isinilang si Andrés Bonifacio. a pesar de haber demostrado un carácter íntegro.na dî maàarìng magbulaan at pabulaanan .” Gaya ng nasabi. minsan pang napatunayan na ang mga dakilang bayani ng isang bayan o ng isang adhika ng matayog na pagpatubós. ang marapat ay lisanin ko ito. Sa ganito nga.” anyaya na tinanggihan ni Bonifacio. at sumagot ng ganito: “Patatawarin ninyo kung di ko matanggap ang inyong anyaya sa akin.

1897 Mayo 10 Binitay si Bonifacio at ang kapatid na Procopio. 1897 Febrero 17 Pinatay ng mga Castila si Evangelista. 1898 Mayo 1 Pinalubog ng hukbong dagat ng Amerkano ang mga barkong pandigma ng Castila. 1898 Junio 12 Tinanghal ang pamahalaang sarili. pinasok ang Sapote. 1898 Abril Simula ng digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Febrero 4 Simula ng digmaan ng mga Amerkano at Pilipino. 1898 Agosto 13 Sumuko ang Maynila sa mga Amerkano. 1897 Mayo 3 Sulat si Antonino Guevara kay Jacinto. 1897 Abril 24 Sumulat si Bonifacio kay Emilio Jacinto. 1897 Marso 12 Halalan sa casa-hacienda sa Tejeros. Kabite. 1899 Enero 4 Inutos ni Pangulo McKinley na sakupin ng Estados Unidos ang Pilipinas. SY 2010 – 2011 COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 28 . 1921 Noviembre 30 Simula ng pagiging araw ng pangilin ang pag-alaala kay Bonifacio. 1920 Noviembre 30 Sinimula ni senador Lope K. 2nd Semester. 1898 Septiembre 15 Unang kapulungang-bayan sa Malolos. 1898 Deciembre 20 Tinapos ang digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Enero 21 Itinanghal ang Republica Filipina sa Malolos. 1898 Mayo 24 Hinayag uli ang himagsikan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY naghimagsik ang mga lalawigan ng Maynila. 1911 Septiembre 3 Itinayo ang bantayog sa mga Bayani ng 1896. 1902 Junio Sumuko si general Malvar. Bulakan at iba pa. 1901 Abril Simula ng hayagang parangal kay Bonifacio sa Alvarado. 1902 Febrero Sumuko si general Lukban. 1898 Mayo 15 Lumunsad si Aguinaldo sa Maynila mula Hongkong. Santos ang naging batas 2946 ukol sa pagpugay sa kaarawan ni Bonifacio. 1898 Noviembre 29 Pinagtibay ang pangulong-batas (Constitution). naging dictador si Aguinaldo. 1896 Septiembre 4 Binaril ang mga unang ipinabitay ng mga Castila. 1897 Agosto 4 Sumuko si Aguinaldo sa Biak-na-Bato. 1898 Febrero 6 Pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos ang kasunduan ng España ukol sa Pilipinas. 1901 Marso 23 Nabihag si Aguinaldo. Napipilan ang takdang salakay sa Maynila.

You're Reading a Free Preview

/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->