P. 1
G-HIS 01 Handouts

G-HIS 01 Handouts

|Views: 765|Likes:

More info:

Published by: Timothy James L. Cipriano on Mar 11, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/07/2012

pdf

text

original

G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY

TOPIC: INSTRUMENTS OF PACIFICATION Definition: (Source: Merriam-Webster Dictionary) PACIFICATION means – a. the act or process of pacifying : the state of being pacified b. the act of forcibly suppressing or eliminating a population considered to be hostile INTRODUCTION: The early years of the Spanish colonization saw the Philippines in the middle of a war between Spain and bitter rivals, Portuguese and Dutch. Series of attacks was experienced by the Philippine islands coming from both parties since our country served as a primary basement for Spanish military operations. To finance Spain’s trek towards the rivals, the tribute (tax) and forced labor were implemented to beef up the Spanish forces. TIMELINE: 1567: Governor-General Legazpi was asked to leave Cebu by the Portuguese, claiming that the Spaniards were “violating” Portugal’s rights in the area. 1568: Under the command of Gen. Gonzalo de Pereira, the Portuguese attacked Cebu and blockaded its harbor. In the same year, the eight years war began to wage between Spain and Netherlands. 1570: Another attempt to attack Cebu was done by the Portuguese forces but turned out to be repulsed. 1580: The fusion of Spanish and Portuguese forces led to a halt on the harassments against each other. 1600 – 1647: The Dutch charged to the Philippine waters and attacked Spain. 1648: The Treaty of Westphalia put an end to the eighty years war between Spain and Netherlands. THE TRIBUTE: – collected from all Filipinos from 19 – 60 years old. – EXEMPTIONS: a. incumbent gobernadorcillos b. cabezas and their families c. government employees d. soldiers with distinguished service e. descendants of Lakandula and a few other native chieftains f. choir members g. sacristans h. porters of the churches i. government witnesses

2nd Semester, SY 2010 – 2011

– May be paid in cash or in kind (partly or wholly)
– The tribute collectors often abuse their power to collect taxes. – Evolution of Tribute Cash Amounts: 1570’s: 8 reales 1851: 12 reales 1874: 14-15 reales (Conversion: I real = 12.5 centavos) – In 1884, tribute was replaced by cedula personal (residence tax). FORCED LABOR (POLO Y SERVICIO): – Drafted laborers (polistas) are Filipino or Chinese male mestizos aging 16 – 60 years old – Obliged to offer personal service to community projects for forty days a year, beginning 1580 – One can be exempted by paying the falla1 which amounts to 1.5 reales daily during the 40-day period – The working period is commonly coincident with the planting and harvesting seasons which brought negative effects to the village economy. – Salary according to Polo regulations: ¼ real per day plus rice (commonly, drafted laborers were seldom paid by the government) LIMITATIONS: – Polistas are not allowed to be brought to a distant place. – The government should not use polistas when the Chinese labor volunteers are available. – In 1884, the no. of labor days in the polo y servicio system was reduced to 15. BANDALA:2 – instituted by Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera during the first half of the 17th century – defined as the annual enforced sale of goods/products to the government at a certain given quota. – Common products sold to the government are rice and other agricultural products. – Promissory notes were given to the native sellers when the government has “an inability to finance its expenses.” Because of this practice, the Spanish government’s debt jacked up to millions of pesos. Pampanga was one of the provinces suffered from this cruelty. SPANIARD’S DEBT TO KAPAMPANGANS YEAR 1610 – 1616 1660 DEBT AMOUNT Php 70,000 Php 200,000

1The word falla was a Spanish term which means “absence”/ “absence from
work”

2 The word bandala, according to the friar-linguists Juan de Noceda and
Pedro de San Lucar, was a Tagalog term which meant ‘purchase.’

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)

1

G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY
– The government’s refusal to pay their debt caused the Kapampangans, under the leadership of Maniago, to spark a revolution. DIVIDE AND RULE: – A concept from Roman military principle – divide et impera. – This strategy was used by Spain to recruit natives for the expansion of its military operations against its rivals. – It was also used to quell uprisings from one region with natives from another. BIBLIOGRAPHY: Agoncillo, T. A. (1990). History of the Filipino People. Quezon City: Garotech Publishing. Constantino, R. (1975). A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. PIGAO TIMOTHY JAMES L. CIPRIANO TOPIC: MONASTIC SUPREMACY IN THE PHILIPPINES INTRODUCTION: The blood compact between Legazpi and Sicatuna signified eternal friendship that solemnized the fusion between the Philippines and Spain. However, the powerful interference of the monastic powers all over the Philippine Islands continues to make the consolidation of both parties difficult. But how did it started? What makes the monastic orders supreme over the Spanish government in terms of political, economic, socio-cultural and religious aspect? THE UNION OF CHURCH AND STATE The seed in which the understanding between the pope in Rome and king of Spain began to grow by the virtue of the Patronato Real de las Indias (Royal Patronage). Under this, the king, as the patron of the Church, should observe the following provisions stipulated by the pope: a.The King of Spain should oversee the activities done by the religious orders to strengthen the expansion of Christianity around the world. b.The power of determining the limits of the mission territories and in the assignment of missionaries. c.The duty to protect the missionaries and support for their financial and other expenses. This partnership struggle of the King of Spain with the pope gave rise to the fusion of the church and state. To gain the jurisdiction and control over the Spanish clergy, the king granted lands and other personal privileges to the missionaries, including social and economic privileges. In conclusion, the clergy were in the king’s favor, as provided by the rule. THE MONASTIC DOMINANCE IN DIFFERENT ASPECTS: I. IN THE RELIGIOUS ASPECT: A.Clerical Ascendancy • Governor-General Miguel Lopez de Legazpi saw the potentials of the religious orders to make natives easily follow the teachings of the Church. These circumstances led him to call for more priests in the expansion of the Spanish empire in the Philippines.

2nd Semester, SY 2010 – 2011

member of the clergy, thus making this spiritual calling an attractive career and ordination years were reduced. • The opportunity to be wealthy and powerful pushed many to pursue priesthood, degrading the standards of priesthood. After their easy entry to religious orders, the members of the clergy jacked up although many of them continued to pursue their respective professions. • The ideals of mendicant orders gradually lost and devoted themselves in the pursuit of wealth. A.Mission Rivalries B.Friars vs. Bishops • Friars reject the jurisdiction of the bishops, which caused friction between the two. • Most Illustrious Fray Domingo Salazar, OP (Order of the Preachers) was the first bishop who got a taste of rebellion series from the friars, threatened to abandon the parishes if innovations in the clergy were made. • Since the 16th century, the friars used an effective strategy to resist diocesan visitation. • Manila Archbishop Basilio Sancho de Santa Justa y Rufina intervened in the situation, ordered to stop the threats and established an ecclesiastical seminary to train the secular clergymen. • Fear strikes the friars as the secular clergy serves as the threat to their rights in presiding a parish. To keep intact with their respective posts, they forced themselves to submit to the diocesan visitation. A.Side-lines and Other Abuses • The natives were charged numerous fees for all various occasions, ranging from baptism to burial. They believed that through all these traditional rites, it will lead to the salvation of their souls. • Friars became more self-sufficient by selling rosaries, scapulars and other religious articles. • Corporal punishments were executed by the friars to those who disobey their orders. Whipping is the most common punishment done. • In the case of unmarried girls, they were pressured to report to convent for them to pound rice and sweep church floors. Sometimes, their involvement in sexual activities was very frequent. • As a result, the king of Spain condemned these actions of the clergy and issued a royal decree urging local government authorities to be more vigilant in this very serious situation. II. IN THE POLITICAL ASPECT: A.Election of Citizens to Municipal Posts: • Clergy has control in presiding elections, decides on whether the natives have the privilege to vote. • The approval of electoral resolutions was done by the clergy through series of reports. • The curate3 is the master of the electoral process. A.Duties of Municipal Officials: • The performance of duties always depends on the parish priests. • The gobernadorcillo is the ONLY official that is required to obtain the parish’s approval for his acts.

• As a result, many lined up to apply to become the

3

Another term for clergy.

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)

2

I shall have them all at my feet in twenty-four hours. they declared themselves as owners.  Those fathers/husbands of unappealing women. another decree was promulgated which says all lands “WITHIN ONE THOUSAND METERS OF THE PRINCIPAL MARKET PLACE OF EVERY TOWN BELONGS TO THE TOWN RESIDENTS. • A Tagalog short story was published by a Franciscan friar named Fr. the governor-general is granted the power to remove citizens from their respective domiciles if they created a fuss in their provinces.” However. Book III). A. A. When he stepped down.Property Acquisitions: • A letter by Bishop Domingo Salazar to GovernorGeneral Dasmariñas with regards about acquiring properties in Mexico pushed the friars to own a property in the Philippine Islands for them to be self-sufficient. A.Personal Security of Citizens: • Security among the citizens is vested upon the monastic powers. the governorgenerals took their stand and complained about this serious situation. Then again.  Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera made his objection in increasing the number of the ecclesiastic members in the archipelago. Archbishop Pardo forced him to stand each day for four months with the rope around his neck and sackcloth in his body. In his letter to the King of Spain. • This suggestion was addressed by the Dominicans and Augustinians to the King of Spain but it was revoked by the virtue of a royal order. the fathers’ desire for their children’s education should be discouraged. A. they have the ability to exile a citizen from their own homes even without undergoing due process of law. Here are the few officials laid in the hands of the friars:  Governor-General Diego de Salcedo – He was imprisoned by the Inquistion and died. However.” • Another demonstration of the friar’s power is stated in this clerical boast: “If the king sends troops here.Gubernatorial Casualties: • The king’s representatives suffered much from this issue of monastic supremacy.Mode of Acquisition: • Acquisition of property by the friars was done through:  the royal bequest from the King of Spain  purchasing of lands from the State • One way on how the clergy is benefited from owning a property is through donations and inheritance from pious Filipinos. 2nd Semester. • Additional hectares of land were grabbed by the priests and by the virtue of the titulos reales. but it was ignored by the friars. Miguel Lucio Bustamante. • All schools in the Philippine Islands are under the jurisdiction of the clergy. including learning the Spanish language. A. Title IV. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 3 . • People who often go to exile are the following:  Those who don’t kiss the curate’s hand. As a result.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Any transactions or acts made in a municipality should always subject under the parish’s approval. the friars stabbed Bustamante to death.Official Complaints: • Sick and tired of religious abuses. • The money used in the purchase of land from the State are the following:  church fees  trading  donations  profits gained from harvesting agricultural products A. Here are some governor-generals who opposed the powers of the friars:  Governor-General Dasmariñas in 1592 rallied against the monastic powers through a letter. A. stating that the clergy should not own a property.Outright Land-Grabbing: • Friars expanded their landholdings with the help of the corrupt surveyors and other government officials. However.  Governor-General Fernando Manuel de Bustamante – He found out that the friars borrowed a huge amount of money from the government and the obras pias. which entitled Si Tandang Bacio Macunat.  Both mentioned high officials mentioned the friars overpowered the crown’s representatives.  Those who can’t pay debts to the friars.From Partners to Landlords: • Mortgaging lands were prevalent due to the dependence on the friar’s capital by the farmers. • Because of the power possessed by the friars. the Indians will return to the mountains and forests. the highest official’s powers contested with the clergy’s that culminated in the imprisonment of the Archbishop. many pieces of such within the said perimeter became friar lands. • According to the Laws of the Indies (Law 7. • In addition. the friars contradicted this idea for it is feared that the natives would cease their loyalty to the monastic colony. Based on this story. IN THE ECONOMIC ASPECT: A. he told that the friars abused their powers by forcing the natives to sell all their agricultural products at the prices imposed.Political Power and Friar Supremacy: • The friars’ political power can be concluded in this famous fact: “In each friar in the Philippines the king had a captain general and a whole army. Bishop Salazar succeeded in persuading the king to reverse the order. They presented their appeal to the Spanish monarch. • The reign of King Philip II highlighted the promulgation of a law stating that the mortgaging of lands is prohibited. SY 2010 – 2011  Governor-General Juan de Vargas – The heat between the Church and State continues to burst out during his term. III.” A.Education: • One of the common aspirations of the Spanish government and the Filipinos as an instrument of mutual understanding. • The pope temporarily exempted the friars from the monastic vows. But if I shut the church doors.

Suffering among them became more prevalent as friars administered cruelties. Biñan. One of this was the establishment of the obras pias and various foundations which served as the clergy’s source of income. and the sudden boom of the Galleon trade. bamboo and rattan for their personal use. A. and political power was used every time in the expansion of their economic powers. In 1578. Here are some of the lands owned by the different religious orders from the total ownership of 110. the friars were monopolists in this trade. A. Rosa. Cagayan.656 hectares Isabela – 22. was formed. and Sta. 2.Friar Abuses: • The different instruments of pacification (refer to the previous handouts) intensified the burden of the natives. 50% of those are distributed to each.Seeds of Discontent: • The friar’s possession of large estate by questionable means drew various reactions from the natives. the earliest charitable foundation.4 (Situation in Manila. • When the Spanish colonization approaches its end. • Both inquilinos and kasamas receive harvests.Economic Power: • It is impossible for a tenant to complain the abuses of the friars for they can’t afford the costs to file lawsuits. Isabela Nueva Vizcaya Manila. Even carabaos are not allowed in the hills since the friars declared that the land is theirs. 3. exercised its power to set prices on goods which will be bought and sold. In 1596. A. natives were deprived of the rights to fish in the rivers. the commercialization of the archipelago became more successful. Batangas)  Small landowners complained about the irrigation system imposed by the friars. • With the help of those establishments.  Every year.293 hectares Bulacan – 15. they have sub-tenants or kasama to work on the agricultural lands. They have to comply with their terms if they want to use the rivers for irrigation purposes.Conflict over Land Titles • The king of Spain ordered the examination of land titles in the Philippine Islands. Cavite Calam ba. realizing that they are already deprived of their lands.838 hectares • Friar Haciendas (areas): Calamba – 16. do the natives stand a chance against the power of the friars? We don’t know. Here are the examples:  Tenants are not allowed to use wood.414 hectares (Rizal’s parents were inquilinos) Pandi – 9. the royal 4 Lands passing through rivers are owned by the friars. SY 2010 – 2011 OWNED 1. corporal punishments. Besides.Commercial Activities: • The friars actively participated in the commercialization of the Philippine Islands. surtax5 was imposed to the trees planted by the tenants.642 hectares Mindoro – 23. A.991 hectares Cebu – 6. to cut wood and to gather fruits from the forests.961 hectares Morong (Rizal) – 1. the friars registered a record of more than 185. they have to pay the charges to the friars. (messenger) • Inquilinos are benefited from this exploitation and eventually became landholders too. Laguna Lombo y.Patterns of Land Tenancy: • Inquilinos are appointed to facilitate land activities. (Situation in Lian and Nasugbu. they will force the natives to sell them at a fixed and lower prices. Imus.000 hectares of land in their possession. Pandi and Orion. Naic.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Protests were made by the natives.000 hectares in the Manila vicinity: RELIGIOUS ORDER LANDS/ESTATES 2nd Semester. including trading ventures with China and India. • The friar’s economic power enhanced political power.999 hectares Bataan – 404 hectares Cagayan – 19. To obtain them. • Also. • The functions of the inquilino are much alike with the gobernadorcillos and cabezas – following orders from their master. Augustinians 2. etc.803 hectares A. Cavite and Bulacan (properties) 1. Cavite Recollects 2. • Usually. the rents on the friar lands increases and if the production of agricultural products are abundant. but they did not succeed due to their lack of legal evidences. • The friars already began engaging in this trade before a royal bequest was promulgated in 1633. Bataan Dominicans 3. Hermandad de la Misericordia. 5 Additional tax or charge COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 4 . Cavite and Bulacan)  In Bulacan. Sometimes. A. 1. engagement in different businesses. Mindoro • Approximate areas of Religious Estates: Manila – 49.

or encomienderos who had deprived them of their historical land inheritances as tribal chiefs. A Past Revisited: The Philippines Volume 1. SY 2010 – 2011 TOPIC: RESISTANCE AGAINST THE SPANISH RULE THE 15TH CENTURY REVOLTS: Dayami Revolt (1567) The Dayami Revolt was a revolt against Spanish colonial rule led by the Filipino rebel. came to the archipelago to take charge of this investigation. including the collection of unjust taxes. CIPRIANO COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 5 . Dayahi. nephew of Lakandula. It was led by Agustin de Legazpi. but were not successful due to their refusal to submit in the diocesan visitation. The friar’s attention then turned to Bishop Gonzales. they appealed to Archbishop Camacho. (1975). PIGAO TIMOTHY JAMES L. rose in revolt over alleged abuses by tax collectors. They were eventually pardoned. or datus. BIBLIOGRAPHY: Constantino. H. Although he’s in favor with them. the Royal Audiencia overruled their appeal. Monastic Supremacy in the Philippines (English Version. and his first cousin. in 1567. (1898). Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera. was a plot against Spanish colonial rule by the kin-related noblemen. Quezon City: Tala Publishing Services. • In the years later. Del Pilar. and the leaders of the revolt were arrested and summarily executed.. also known as the Tagalog Revolt. The revolt included a plot to storm Intramuros. Conspiracy of the Maharllikas (1587-1588) The Conspiracy of the Maharllikas. Translated by Encarnacion Alzona). and the Philippine tax system was reformed. Calle Echague. the friars refused to show them for they claimed to be exempted. The datus swore to revolt by anointing their necks with a split egg. Revolts Against the Tribute (1589) The Revolts Against the Tribute occurred in the presentday provinces of Cagayan. who happens to be the president of the Royal Audiencia. R. 2nd Semester. PREPARED BY: JERICA ANE P. Ilocos Norte and Ilocos Sur in 1589. Juan Sierra. • However. This Revolt was caused by losing Sulayman and Lakandula's kingdom when they were persuaded by Adelantado Legazpi to accept Spanish sovereignty on the promise that their people would be welltreated by the Spaniards. But. Ibanags and others.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Crown entrusted this to the governor-general. Manila: Imprenta De Don Juan Atayde. it came to their realization that those officials refused to tangle with them. but the conspiracy was foiled before it could begin after a Filipino woman married to a Spanish soldier reported the plot to the Spanish authorities. of 1587-1588. of Manila and some towns of Bulacan and Pampanga. The latter claimed that they were under the exclusive authority of their respective superiors. after various changes in the oidores to turn to the friar’s favor. Martin Pangan. or the Tondo Conspiracy. Pampangenos Revolt (1585) The Pampangenos Revolt was an uprising in 1585 by some native Kapampangan leaders who resented Spanish landowners. • In addition. an oidor from Mexico. The natives. In 1697. was an uprising in 1574 against Spanish colonial rule led by Rajah Lakandula and Rajah Sulayman in Manila. the decision of the Royal Audiencia brought to the friar’s disfavor. M. in the island of Mactan in the Philippines. The uprising failed when they were denounced to the Spanish authorities by Antonio Surabao (Susabau) of Calamianes. Lakandula and Suleiman Revolt (1574) The Lakandula and Suleiman Revolt.. Governor-General Santiago de Vera sent Spanish and Filipino colonial troops to pacify the rebels. which included Ilocanos. upon his arrival and investigation. • As a result. The revolt occurred in the same year that the Chinese pirate Limahong attacked the palisaded yet poorlydefended enclosure of Intramuros. there was a friction occurred between the pope and the religious orders with regards about their refusal to surrender themselves under the bishop’s jurisdiction.

Juan de Alcarazo. Marin allegedly even tried to create his own dictionary in Igorot dialect to advance this cause. who tried to initially convince the Igorots to convert peacefully to Christianism. the curate of Ilocos at that time. when he first arrived in the Philippines in 1565. a Filipino rebel from Cagayan. they fed his flesh to a herd of pigs. Dingras Revolt . He had been arrested in Manila for inciting rebellion against the Spanish. Cagayan Revolt (1639) As a result of the British invasion and the revolutionary propaganda of Silang and Palaris. two Christianized Filipinos from the Itneg or Mandaya tribe of Capinatan. in the Philippines. 1763. The people of Ilagan proclaimed their independence on February 2. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. celebrating the feast day of St. in 1622. in northwestern Cagayan. a babaylan or native priest. Governor-General Alonso Fajardo de Entenza sent the alcalde mayor of Cebu. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. he abandoned his faith in later years. Bancao had warmly received Miguel López de Legazpi as his guest. in the province of Ilocos Norte. beheaded and mutilated two Dominican missionaries. he urged the entire country to revolt.The Cagayan Revolt. part of the Revolts Against The Tribute. Together with his brother. THE 17TH CENTURY REVOLTS: Igorot Revolt (1601) By order of then Governor-General Governor-General Francisco de Tello de Guzmán an expedition was sent to the Cordillera region for religious conversion purposes with the aid of Fr. led by Magalat. The Spanish Governor-General Francisco de Tello de Guzmán sent Pedro de Chaves from Manila with Spanish and Filipino colonial troops. Tamblot. They destroyed farms and other sources of food to starve the Itnegs. to suppress the rebellion. The Jesuits first came to Bohol in 1596 and eventually governed the island and converted the Boholanos to the Catholic faith. or the Mandaya Revolt. The region is now part of the landlocked province of Apayao. Francis Xavier. and reforms on the Philippine tax system were made. or the First Cagayan Revolt. Cagayan Revolt . with Spanish and Filipino colonial troops. and captured and executed several leaders under Magalat. desecrate Christian images. Magalat Revolt (1596) The Magalat Revolt was an uprising in 1596. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Cagayan. and reforms on the Philippine tax system were made. It began when the local people killed six tax collectors who had arrived from Vigan. Bancao's severed head was impaled on a bamboo stake and displayed to the public as a stern warning. In 1626. in the present-day Carigara Philippine province of Leyte. The revolt was short-lived as Aranda made use of extreme measures and executed them quickly to dispel the revolt in the Cordillera region. in the Philippines. Marin. He was said to have committed atrocities against his fellow natives for refusing to rise up against the Spaniards. and claimed that they could turn the Spaniards into clay by hurling bits of earth at them. It was finally crushed on New Year's Day. set fire to the local churches. The insurrection spread to Cabagan B. led by Tamblot in 1621. 2nd Semester. and escape with them to the mountains. SY 2010 – 2011 Tamblot Revolt (1621-1622) The Tamblot Revolt or Tamblot Uprising was a religious uprising in the island of Bohol. Governor-General anjanette de Silva sent Spanish and Filipino colonial troops to suppress the rebellion. urged his fellow Boholanos to return to the old native religion of their forefathers. Pagali used magic to attract followers. Other historical sources/accounts reports The Bancao Revolt as the first recorded uprising against foreign colonization. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. who used brute force and had the Igorot villages burned in his rage for the loss of the friar. and the Spanish eventually found themselves besieged. and one of the babaylans was burned at the stake. and forced them to surrender in 1627. He soon controlled the countryside. he built a temple for a diwata or local goddess. Carigara was evangelized only a decade after Magellan landed in Limasawa in 1521. After cutting Father Garcia's body into pieces. The uprising may well have taken place towards the end of 16th century. The Igorots. Tsaynese revolt of 1602 In 1602. or religious leader named Pagali. Afterwards. The rebels were eventually pardoned. The rebels were eventually pardoned. Although baptized as a Christian in his youth. The (1621– 1622) dates may be inaccurate. and returned to Cagayan. part of the Revolts Against The Tribute. however. and pressed six towns to rise up in revolt. Itneg Revolt (1625-1627) The Itneg Revolt. He was later released after some urging by some Dominican priests. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. in the Philippines.[7] The revolt began on the day when the Jesuits were in Cebu.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY A. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Dingras. who were sent by the Spanish colonial government to convert the Itneg people to Christianity. Miguel Lanab and Alababan murdered. Esteban Marin. killed Marin and the GovernorGeneral sent Captain Aranda with Spanish and Filipino colonial troops. they compelled their fellow Itnegs to loot. Three other followers were executed by firing squad. They fought successfully against the rebels. Magalat himself was assassinated within his fortified headquarters by his own men. the flames of rebellion spread to Cagayan. One of his sons was also beheaded. With a babaylan. Father Alonzo Garcia and Brother Onofre Palao. Bancao Revolt (1621-1622) The Bancao Revolt was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Bancao. the Tsaynese inhabitants of Manila set fire to Legarda and Binondo and for a time threatened to capture Intramuros. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 6 .The Dingras Revolt or the Ilocos Norte Revolt. defying the tribute collectors and Spain. was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Miguel Lanab and Alababan. the datu of Carigara . Similar to the Tamblot Uprising.

a Waray. 1649 over the polo system being undertaken in Samar. Ladia Revolt (1643) Ladia was a Bornean and a descendant of Lakandula who came to Malolos in 1643. such as Surigao. Camarines and parts of northern Mindanao. Pampanga. But the revolt did not last long. Camiguin. During that time. He once told his followers that a group of Pamapangos entered Manila and killed all the Spaniards there. Under their chieftains named Dabo and Juan Marayac. he was wounded. He began with a "show of force" directed at Macabebe. Visayas and Mindanao continues. The Maniago revolt was the start of a much bigger and even bloodier revolt in Pangasinan. de Lara's cooperation of Arayat chief Macapagal. Northern Samar by the Spaniards together with his seven key lieutenants. During the revolt. the invasion did not materialize. Chinese revolt of 1662 Fearing an invasion of Chinese led by the famous pirate Koxinga. Cagayanons and the Ilocanos. Ilocos Norte. The defeat. But sometimes. The people of Pangasinan continued their resistance nonetheless. Maniago lied and exaggerated his claims. The fight soon began and because the Spaniards were busy fighting against the Dutch. This was despite the fact that a parish priest tried to convince him not to pursue his plans. Although their motives were already executed. However. he was shot months later in Mexico. Albay. but was later captured and executed. Sumuroy Revolt (1649-50) In the today the town of Palapag in Northern Samar. he was brought to Manila where he was executed. Francisco Maniago. Almazan Revolt (January 1661) A part of the chain to the Malong Revolt was the Ilocos Revolt led by Don Pedro Almazan. Laoag. Bicol and the rest of the Visayas. The rebels were weakened by Gov. The Macabebe was intimidated and became friendly towards the Spaniards. Masbate. They were made to work for eight months under unfair conditions and were not paid for 2nd Semester. but COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 7 . This battle was led by a man named Andres Malong who had heeded the call of Maniago to revolt against the Spaniards. a Spanish governor named Manrique de Lara was able to neutralize the rebellion by using the "divide and rule" trick. the Filipinos were suffering from oppression and he thought that it was about time that they stage an uprising. Later.This is marked as the beginning of the end of the long Spanish rule in the country. one of the more affluent towns in the province at that time.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY and Tuguegarao. In the end. who responded in the same way. for Don Manuel de Arza and his loyal Filipino troops came and quelled it. A free government was also established in the mountains of Samar. led a renewal of the revolt. He succeeded not only in the attempt of having his natives believe in his propaganda but also the Pangasineses. Zamboanga.The leaders were executed. This is known as the Sumuroy Revolt. However his kingdom was short-lived and soon most of his forces abandoned him. His trusted co conspirator David Dula sustained the quest for freedom with greater vigor but in one of a fierce battles several years later. and rice exploitation. Their patience was put to the limit and they signified their intention to revolt by setting their campsite on fire. Juan Ponce Sumuroy. Maniago and his followers did not have a choice but to agree in making peace with Governor de Lara. and some of his followers rose in arms on June 1. but they finally defeated in March. later became a struggle to free the natives from Spanish rule. The local parish priest of Palapag was murdered and the revolt eventually spread to Mindanao. one of who was the great great grandfather of current Northern Samar Governor Raul Daza. the rebels committed various acts of violence on the Spanish officials and the friars. they were badly depleted by the Kapampangans. initially caused by natives' protest against the polo and bandala. The capture of Dula marked the end of the revolt in its operational center in Northern Samar but the sporadic skirmises and hatred with the Spanish authorities started by Sumuroy and Dula in some parts of Luzon. captured and later executed in Palapag. The government in Manila directed that all natives subject to the polo are not to be sent to places distant from their hometowns to do their polo. and pursued by new faces in the rebellion fronts. which sparked the revolt. forced labor. An increasing anti-Chinese sentiment grew within much of the population. However. The Governor also tricked Maniago into leaving Manila with a bribe of being appointed as a master of camp in the Pampango regiment in the city. 1764. under orders of the various town alcaldes. Juan dela Cruz Palaris. This strategy was also done to other towns in the province and in the end. Upon his capture. Pampanga drew most of the attention from the religious group because of its relative wealth. Maniago was very clever and was able to make his fellows believe in the idea of attaining freedom if they revolt. who led some natives in Pangasinan to take up arms against the Spanish government and proclaimed himself King of Pangasinan. capture and execution of Sumuroy in June 1650 delivered a big setback to the revolt. Samarnons were being sent to the shipyards of Cavite to do their polo. the garrisons around Manila were reinforced. illustrious and wealthy leader from San Nicolas. SY 2010 – 2011 their labor and for the rice purchased from them. especially in places such as Cebu. The letters sent by Don Andres Malong ("King of Pangasinan") narrating the defeat of the Spaniards in his area and urging other provinces to rise in arms failed to obtain any support among the natives. enabling the Spanish forces to capture him and subsequently executed him. It was a revolt against the Spanish during the colonial period and was named after its leader. named after Juan Ponce Sumuroy. They also bore the burden of more tribute. The Spanish authorities reviewed the demands of the natives and required the alcalde-mayor of Pangasinan to resign. Maniago was never heard from again and according to one account. Malong Revolt (1660-1661) This revolt was led by Andres Malong. The Maniago Revolt was an uprising in Pampanga during the 1660s. Maniago Revolt (1660) Maniago Revolt led by Don Francisco Maniago. or mayors. he was very confident that he can actually persuade the chieftains of each town in Pampanga to kill the Spaniards and free the province from them. a native of Binalatongan. Don Pedro Almazan autoproclaimed himself "King of Ilocos". At that time.

In 1744. In that year. But what triggered the decision to rise up in arms against the Spanish authorities in Bohol was the refusal of a Jesuit priest to give a Christian burial to Dagohoy's brother. Father Gaspar Morales. the Jesuit curate of Inabanga. who exercised ecclesiastical authority over Bohol. The brave constable pursued the fugitive. Some 19. Domingo Perez. he instigated the people to rise in arms. the present-day towns of Balilihan. 1744. Also. Dagohoy Revolt (1744-1829) In 1744 in what is now the province of Bohol. In 1762.200 troops to Bohol. Bishop Miguel Lino de Espeleta of Cebu. Hence. Panay Revolt (1663) The Panay Revolt was a religious uprising in 1663 that involved Tapar. Caragay organized a band of men who hounded the governor until they were able to kill him. This revolt is unique since it is the only Philippine revolt completely related to matters of religious customs. tried vainly to mollify the rebellious Boholanos. since dueling is a mortal sin. however. Chief tumalang ended up converting to Catholicism. It is also possible. Bilar (Vilar). Italian Jesuit curate of Jagna on January 24. Dagohoy was infuriated by the refusal of Father Gaspar Morales to give a Christian burial to his brother who died in service while chasing a fugitive who went against Christianity. Dagohoy eventually buried his brother without the benefit of a Catholic burial. Shortly afterwards. Governor Antonio del Valle had Caragay arrested in the village of Nantagalan. Because of the said injustice. but the latter resisted and killed him. Another attack. The revolt took the Spaniards 85 years (1744–1829) to quell. Francisco Dagohoy died two years before the revolt ended. in Spanish) who had him flogged for what appeared to be a false accusation of smuggling. from Juan Arrechederra to Mariano Ricafort Palacín y Ararca. that since the priest refused to grant the request. to capture a man who had abandoned his Christian religion. also sent by Ricafort in 1828 and 1829.000 survivors were granted pardon and were eventually allowed to live in new Boholano villages: namely. Dagohoy decided to place the corpse there to force the priest to change his mind. More Info: 2nd Semester. which led to the end of the revolt in 1829. he searched for his brother's body. however. When Dagohoy learned about his brother's death. Historians view Caragay as a "model" of the revolts of Palaris and Diego Silang. Dagohoy called upon his fellow Boholanos to raise arms against the oppressors. Bohol was ready for another serious insurrection against Spain. The rebellion rolled over the whole island like a tropical typhoon. Morales. although unlike the Tamblot Uprising before it. The refusal of the priest to give his brother a proper Christian burial eventually led to the longest revolt ever held in Philippine history: 85 years. Being so infuriated with the priest. Sagarino did not receive the last rites or the sacrament of extreme unction. it is not a complete religious rebellion. In the process. The Zambals then killed Rf. Twenty governors-general. Around 3. THE 18TH CENTURY REVOLT: Caragay Revolt (1719) This was led by a Dagupan-born ladino named Caragay who led an uprising in 1719 against the provincial governor (alcalde mayor. He attracted some followers with his stories about his frequent conversations with a demon. a cabeza de barangay. did not agree saying the Sagarino died in a duel. Morales refused to give the constable Christian burial because he had died in a duel and this was banned by the Church. after which the Spanish sent additional troops and defeated the rebels. Initially. Together with other leading members of the Tagbilaran. the Spanish moved to exterminate the roots of the rebellion. failed as well. a constable. the local parish priest refused to give his brother a proper Christian burial. ordered Sagarino. Sambal Revolt (1681-1683) After suppressing the Malong revolt in Pangasinan. friends and the other residents to do the same and fight for their freedom.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY many locals massacred hundreds of Chinese in the Manila area. Forced labor was one of the causes of the revolt. The signal of the uprising was the killing of Father Giuseppe Lamberti. though. Batuan. Ricafort himself sent a force of 2. Francisco Dagohoy. giving him a Christian burial was contrary to religious practices at that time. SY 2010 – 2011 The Dagohoy Rebellion (1744–1829) Francisco Dagohoy led the longest revolt against the Spaniards in Philippine history. These strings of events led Dagohoy to make a vow to correct the wrong done to his brother. He also called upon his relatives. It also led to the establishment of a free Boholano government. Dagupan would be one of the first towns to join the Palaris Revolt against Spain. Dagohoy proclaimed the "Independence of COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 8 . he stopped paying tribute to the Spaniards and refused to render the required "forced" labor. a native of the island of Panay. His corpse was brought to town. who wanted to establish a religious cult in the town of Oton. The rebellion outlasted several Spanish Governors General and several missions. Vowing vengeance. He found it and brought the remains to Inabanga for a Christian burial. Baclayon and Dauis principalia. which was defeated by Palumpong followers. Catigbian and Sevilla (Cabulao). The ground was fertile for Dagohoy's call. was the brother of the now deceased constable named Sagarino.000 Boholanos rallied to his call and joined him in a revolt against Spanish injustice and tyranny. What complicated the situation was the order of the priest to expose the rotting corpse for about three days in front of Inabanga Church. northeast of San Jacinto and Mangaldan and flogged. After a duel in which Dagohoy's brother died. Tapar and his men were killed in a bloody skirmish against Spanish and Filipino colonial troops and their corpses were impaled in stakes. a Dominican Friar. Morales was killed by Dagohoy. what is known today as the Dagohoy Revolt was undertaken by Francisco Dagohoy and some of his followers. failed to stop the revolt.

Palaris Revolt (1762-1765) On November 3. The Francisco Dagohoy Cave in the town of Danao was the headquarters of Dagohoy.420 survivors and permitted them to live in new villages at the lowlands. continued to defy Spanish power. and (5) a promise that they be exempted from the payment of the tributes if they go to Jolo to fight the Moros. at the head of 2. In fact. the Spanish American colonies revolted in 1810 until 1826. Dagohoy would swim underwater through this passage to hide in the breathing space.000 revolutionaries in Bohol. These figures all point to the fact that the revolt was widespread in the province. thus severing the link between Acapulco and Manila. Bilar. Cabulao and Catigbian.420 surrendered. the revolutionaries established their headquarters. the rebellion had ceased.000 followers. The historian Gregorio Zaide has this to say: 2nd Semester. One of the many crystal-studded passages within Dagohoy's cave has an underwater route leading to dry land. In 1825. and Bilar. By August 31. a Pangasinense leader named Juan de la Cruz Palaris (also known as Pantaleon Perez) rebelled against Spanish imposition of the tribute. It is unknown when and how he died. spreading across Pangasinan and affecting other provinces. These villages are now the towns of Batuan. Being the insurrection's indtigator. but failed to crush the rebellion. Manuel Sanz. three years after the arrival of Governor-General Mariano Ricafort.000 Boholanos escaped to other islands. Spain decided to put an end to the revolt using Spanish and native (like Cebuanos) troops. He said: The revolt continued. This is understandable because Spain experienced problems in its other colonies in the 19th century. It was. 19. he finally subdued the patriots. SY 2010 – 2011 troops and several batteries. The revolt lasted two years. What is certain is that the revolution did not end with his death.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Bohol" in the mountains of Talibon and Inabanga. five years before the waging of the American War for Independence against Great Britain. Twenty Spanish governors-general. And it could not quell the Dagohoy revolution in Bohol. What is most likely is that the revolutionaries stopped submitting themselves to the dictates of the Spanish authorities and decided to move to the mountains where they can live on their own in peace. they expressed their sympathy by joining the revolutionaries or by supplying them with arms and money. became governorgeneral of the Philippines. a native. assault the Spanish garrisons. there were several attempts to suppress it. Governor Ricafort. 1829. Andres Lopez. Don Joaquin Gamboa (4) permanence in office for the then master-of-camp of the province. Dagohoy defeated the Spanish forces sent against him. a kind and able administrator. After more than a year of hard campaign. For instance. and it is said that every time Spaniards would search the cave. Catigbian. 1762. Since Dagohoy has experience in leading a community being a cabeza de barangay. By 1770. The report ended in 1764. from Gasper de la Torre (1739–45) to Juan Antonio Martínez (1822–25). officially reported that 3.000. In one of these raids. there were already about 30. In April 1828.[4] From time to time. pardoned 19. which subsequently increased to 20. they killed the cura of Jagna. and had 3. Upon his order. They also built dwellings for their families and cleared up some of the forest areas so that they can plant crops for their subsistence. Probably to help save its face after its defeats from the forces of Dagohoy and its loss of colonies. It was only in April 1828. General Mariano Ricafort (1825–30). 395 died in battle. therefore. an Italian Jesuit priest. More Infos: Immediate causes The immediate causes of the revolt were the failure of the government to satisfy the petition of the people demanding: (1) The return of the tributes that had been collected (2) the removal of the schoolmaster and the church officials (3) the removal of the alcalde-mayor of the province. He established a free government in the mountains. which they fortified with trenches of big rocks. The nationalist historian Renato Constantino also narrated Spanish efforts to quell the revolt. another Spanish expedition under Captain Manuel Sanz landed in Bohol. with the Spanish at war with Britain and a British invasion of the Philippines in progress. Alcade-mayor Jose Lazaro Cairo. might not be applicable at that time. and Father Morales. and. Alcade-mayor Cairo won several engagements. loot churches and kill Spaniards. Dagohoy continued to be a source of inspiration to his comrades even after his death. When the other Boholanos heard about the revolt. when Spanish forces along with some Ilocanos loyal to Spain led by Manuel de Azar hunted Palaris down and executed him publicly. Up there in the mountains. that the Spaniards sent its strongest expedition to Bohol. the revolutionaries would raid the coastal towns.200 Filipino-Spanish COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 9 . It is probable that he died of old age or sickness a little before or after the 19th century. with chivalric magnanimity. a hard time for Spain. It was no longer a world superpower as it was in the 16th century. 1827. Dagohoy fulfilled the promise he made over the grave of his brother and continued to lead the revolt until his death. The patriots remained unsubdued in their mountains stronghold. Batuan. it is safe to assume that he set some rules and norms to maintain peace and order in the new community. invaded Bohol on May 7. The brave Boholanos resisted fiercely. just like the way some upland farmers pile up big rocks on top of one another in their farms. Cabulao. 98 were exiled and around ten thousand revolutionaries were resettled in the areas of Balilihan. The concept of independence. The Spaniards were not happy with the Dagohoy-led revolt. commander of the Spanish forces. even after Dagohoy's death. tried to quell the rebellion and failed. 1829. however. According to Zaide: The revolt ended formally on August 31.

and dead bodies could be counted by the hundreds. Palaris. The latter instructed them to line up along the opposite west bank of the Bayambang River and spread themselves." Thereupon. either corpses or cannons. attacking them in the trenches which they built with five hundred men equipped with thirty-four muskets and some cannons besides their bows and arrows. in the early part of 1764. Somebody informed him that he had been captured by the enemy. the Spanish leader detained his men for some time. In a flash. Palaris. the Spanish force was coming. Lieutenant Hernani. The battle dragged on mercilessly. we have cannons. SY 2010 – 2011 thinking that the rebels were already gone for good never to offer trouble again. He shouted at his soldiers not to waver. but this time this friendship was hanging on the balance. with one sergeant. The soldiers remainly only passive and waited for their leader to "cool off. the Spanish commander was compelled to make war on them. were ordered thrown into the Sta.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY The revolt proper The Spanish Force: the Battle of Bayambang (First Battle). Sta. Verily. Immediately he replied (rather haughtily): "If your majesty has muskets. we have cannon. The rebels were impatient waiting for their enemies. Dominic. Was the Spanish force coming? Two. Victor Valdez' cavalrymen charged upon them and they fled in another direction. The Spanish force numbering 33 Spaniards and 400 natives headed by Francisco Arayat from Bacolor. helplessly bound in fetters. Barbara for some strategic reasons. the Spanish force decided to return to Manila. and they both died . and apprehensive of any untoward development against COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 10 . with the rest of his infantry should stay in the barrio of Pias. They advanced to Bayambang to intercept the enemy there. at once returned his deadly blow by a gunshot crashing in at Domingo's temple. and then three more shots were heard. he adroitly crossed the river and attacked them from behind. The rebel's flag Pedro Tagle succeeded Lieutenant Hernani." Palaris received the members of the embassy courteously. and two shots from falconets. The Spanish commander forbore to attack them reiterating that he would act mildly. Barbara. and in the center an escutcheon with its border. Surprised. had already passed. As the river was impossible to crossed. one corporal. and he continued his march to Manila. At each corner was a two-headed eagle.the heroes of the occasion. Sta. willing to suffer the consequences of their gross military blunder at Mangaldan. Preparing for a second battle The rebels mended their broken fences and reinforced their armaments and ammunition at the west bank of the Bayambang River. It was headed for the rebels' headquarters. and the battle was on. In the wake of the battle. Lieutenant Pedro Hernani was the first to reach the other bank. The Spanish force was able to escape the vigilant watch of the reconnoiters proving that General Victor Valdez was negligent. They built some trenches in the western bank of the Bayambang River in a place called Manambong where they believed their enemies would pass through. 2nd Semester. and desirous still to kill some soldiers of the Spanish army. Spanish Lieutenant Pedro Hernani. finally arrived at the east bank of the river. and fun. who accordingly told him of their plan. and the rebels. and twenty soldiers began to cross the river on their horses. It was planned that this cavalry force should intercept the Spanish force at Mangaldan. and the ground was already drenched in blood. On their way they met a group of fleeing soldiers of the Spanish force who were evidently but by Palaris from the main body of the Spanish army. Palaris gave the command to mobilize. Within it were the arms of the Order of St." "Where is General Antonio?" was all that he could utter. They continued their way just the same. Barbara Gorge by Palaris. neither force was the victor because there were but few fighting men left on both sides. With the rebel flag in their possession. and they broke. The rebel flag was two varas long and a trifle more narrow. Palaris saw them leaving. in spite of GovernorGeneral Anda's last minute rally to gain their support. Then he thought best to send an embassy to the rebels so that they would submit. frolic. The Spanish force captured their flag which they immediately brought to their commander-in-chief. his eyes were burning with passion and anger. Francisco Arayat. San Fabian. Some hours and perhaps a day or two. Between Valdez and Palaris there was only an understanding of personal friendship. and the Spanish force was already bombarding Palaris's place at Pias. Palaris at once sent a reconnoitering force of cavalrymen headed by General Victor Valdez. while Palaris. Death of General Antonio Victor Valdez's cavalrymen presented themselves to Palaris after the battle. The reconnoitering force of General Victor Valdez reached Mangaldan as planned. It later developed into a hand to hand fight. He blew his bugle and the rebels reported to their leader. lacking in military training and equipment began to waver. At last news was relayed to then that a formidable Spanish force under Manuel Arza which recently quelled the Silang Revolt in the Ilocos appeared in Mapatalan. Palaris was prepared to meet the Spanish force. He instructed his men to get ready not to allow the Spanish force from Manila to reach Pangasinan. There was nothing more to do than to mount their horses for the succor of their leader. they prepared and waited for another battle. Palaris received them quietly but indifferently. but he was at once shot by General Domingo by an arrow which pierced his breast. and at last they rejoined Palaris's beleaguered force. For two months. It was about 2:00 o'clock in the morning when they woke up. they indulged in merry-making. and they drank themselves to sleep. Whatever remained in the battlefield. Wine flowed freely. The rebels hurled their banner to the breeze accompanied by a hot from a cannon of the caliber of four. The rest of the Spanish force was left as a reserve. "If your majesty has muskets. General Antonio of the rebel force went up a tall tree to find out. After killing many of them to his heart's satisfaction he dashed to the thick underbrush and then escaped to join men. But instead of keeping a close watch on the approach of their enemies. Pias was converted into a veritable pool of blood.

and then a leg rose up to land on the neck and lower extremities of the other. There was not much time to be lost by this time. from Dedios to Magtaking. Carlos and Satur of rebel force were killed. Palaris's last stand at Calasiao.a black head. Palaris was what he told the Spanish commandant. 1765 Palaris's pride was hurt. and the other by a treacherous shot from a humbled enemy. and thus his valor was giving way. was centered on them. Then bang! A shot was fired from the Spanish rank. It seemed as if these two 2nd Semester. San Carlos. neither combatant gaining advantage of the other as both of them were well adept in their own craft. while with the Spanish force. Within a few minutes they were marching head-long to meet their enemy. and exhibited it in a conspicuous place where everybody could see. Simona used to ration her brother with his regular meals. The Spanish commandant immediately had the name of Palaris written in big letters on canvas together with the name of his native town. these two leaders. January. Barbara. And down went the swimming body of strong man Valdez. 1765. At least. Many went down like grass. The rebels were being pushed little by little to the east until they reached the barrio of Ymbo in San Carlos. "A fight to the death" at Dagupan The rebels on the other hand were busy fortifying their trenches in Pias. but some were however captured. It was Victor Valdez' head. but instead of giving General Antonio freedom. It was a fight of the century. almost strange and unbelievable. they almost captured the municipal officials who were luckily entrenched in a certain impregnable building. Would General Antonio tell the name and native town of his leader? It would be plain cowardice and treason on his part. Leaving his perch. the two forces clashed. with a promise of freedom afterward. and Mangaldan was his native town. The two combatants died. General Antonio was at this time being cross-questioned by the Spanish commandant. so the Spanish force riddled every nook and corner of the forest with bullets believing that Palaris could be caught dead. and ten minutes passed without any head to crop up from below. under ordeals for any clue leading to the capture of Palaris. Bernardo Ustariz of Nueva Segovia. and smashed them right and left with his glistening sword. They were masters of their own art. SY 2010 – 2011 combatants would decide the outcome of the day's battle. Shouts of victory from the rebels' ranks rent the air. about 10. Before long news was flashed to them that an enemy force from the Ilocos entered Dagupan from the sea and that they were headed for the headquarters of the rebels. They crossed the bridge and broke it when they were already on the other bank. A Spanish commandant locked horns with a rebel chief The Spanish force could not press on them further but they were so ingenious and determined that they all plunged into the river and swam to the opposite bank while the rebels kept up the song of their bullets and arrows. Palaris slipped to Dedios. one licked by a superior skill of an antagonist's limbs. There was a sepulchral silence. Their enemies knew this and they brought their suit harder until many of the rebels were killed. pure and simple. so they left and continued their march to meet their enemy somewhere. Hunger was gripping them and when they reached Calasiao they were almost out of their senses. Here. The rebels were however in a hurry. and even his tobacco and other necessities were supplied him. helpless against the onslaught of the maddened rebel leader.000 of the rebels were killed. at this time they rolled down the steep bank of the river down to the abysmal depth of the water below. filled with treachery was his own sister. waiting again for the appearance of another force of Spanish soldiers. The Spanish commandant. with a twisted head. Palaris immediately sent some of his men to rescue him. A head appeared . His questions were rather pressing and persistent. According to Sinibaldo de Mas. For was Valdez not a strong man? He was the Samson of the rebel forces. They clinched again. But they were the helpless women and children who left their homes to escape the fury of the Spanish force. San Carlos. he cautiously slipped into a thick underbrush and then to the wilderness in the forest. and then to Pao where he was finally killed in January. Mangaldan. he must tell him the name but not the real one. They were later pardoned by "Governor" Anda through the entreaties of Bishop Fr. Without the knowledge of his soldiers and enemies. Hunger was gripping them. Palaris knew this. and the battle raged for days until it lasted for one week. A hand. wandering from place to place. only 60 Spaniards and 140 natives suffered death.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY General Antonio. Sta. Palaris was still lurking in the forest of Ymbo. but this spelled great disaster for the rebel force. It was purposely done to facilitate the capture of Palaris. he led a wild life. five minutes. he swooped down on his enemies' rank. only to be unlocked and to be pushed aside by the other. The Spanish commandant was overjoyed with the new recovery. Manuel Arza met General Victor Valdez. It was the curtain for him too. retreating until they were on the dead run. and the Grim Reaper was busy with its toll. But one time she failed to be on time in COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 11 . Suddenly. the water turned crimson with human blood punctuated by occasional bubbles here and there. and Palaris ordered his men to mobilize. now barrio Torac. The battle between the Spanish force and the rebel force was resumed. The attention of all soldiers. Two minutes. rebels and Spanish soldiers and volunteers alike. Without the knowledge of hi enemies. the rebel general. At Calasiao. With him tucked up in his right arm was the lifeless body of the Spanish commandant. Little by little the rebels gave way. A sister's treachery The story of his death was rather pathetic. His rebels followed suit and fled in all directions. Simona. and they grappled like wild beasts. Many were killed of course. A hand to hand fight ensued. His name and native town were whispered from ear to ear until it was the most popular name in the whole province of Pangasinan at the time. and his body thrown into the river. It was foul play from the enemy. he had him beheaded. They were busy manufacturing their poisoned arrows which were then very effective in spelling doom for their enemies. At Dagupan. The onlookers were at a loss to explain what would happen next.

The Pangasinenses tasted for the second time the bitter pill of war and the Spaniards burned their fingers again and learned a great lesson. his right hand at the San Juan Bridge. To his followers. He was a victim of a treachery well planned. 300 of them armed with rifles. It should be noted that these people suffered the greatest hardship when the revolt was still raging. in the words of Ramon Diaz. went also the end of the Palaris Revolt of 1762-1765. gathered a force of 2300 men. his right leg at the Malabago (now in calasiao). you pay tribute and you cannot even smoke without having to buy tobacco. The result was that Palaris beat her and kicked her mercilessly. and finally his heart at Taloy. both with the fear of the rebels and the Spanish forces. The parish priest of Cagayan blamed the uprising on the machinations of Baladdon. Danger from animals was thereafter terminated. SY 2010 – 2011 Lagutao Revolt (1785) The ban on tobacco cultivation. and the war of 1899 are still well known. Pedro Bonardel. upon receiving news of the battlefield results." The failure of Lagutao to win over his brother prevented the spread of the uprising and enabled the Spaniards to deal it a quick end. commander of the Carig garrison. The Spanish commandant and his soldiers took the tip with great joy as they set on their journey to capture the rebel leader with Simona as their guide. he died. many others dying from their wounds later. The second engagement left over a hundred rebels dead on the field. Upon reaching the vicinity of Palaris's lair. three days later. his son-in-law. Still a great many died from hunger as few of them dared to venture into the open to procure fresh food supply. the son of the famous anitera and himself acknowledged as a shaman: "arrogating to himself the title of priest. Many of them fell victims to snake bites and other poisonous and carnivorous animals. Others were devoured by crocodiles and wild boars.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY giving his meals and daily needs. The only casualty on the government side was Onofre Liban. The people who fled to the mountains were thereby advised to return to their respective homes. Lagutao." The elder brother of Onofre Libam. Lagutao ridiculed the refusal of Liban and other Christians to join the rebellion: "You are dying of the plague which God has inflicted on you for having abandoned our ancient customs. babies were killed by the hundreds under necessity. "paraded all over the principal streets accompanied by a band. Those who survived contented themselves in eating young guava leaves to stave off hunger. and Panoypoy many built dugouts under the ground to avoid being seen and being hit by a stray bullet or arrow. In Mamerlao. Their suffering. and then they began to administer a further mutilation of Palaris's corpse as if they were butchering a pig. Taloy. who. But history. Then she sneaked into the place where her brother's bows and arrows were hidden and destroyed all of them. The end of the revolt Thus. He died while he was eating without being able to defend himself. with Baladdon. his left hand at the Caapangan Bridge (now Imbornalla). medicine man and prophet. and engaged the rebels on two successive days. others chose to hide in the hollows of big trees. Mutilation of Palaris's body The soldiers of the Spanish force brought the mutilated body of Palaris to the town of San Carlos where it was. 2nd Semester. Palaris began to eat his noonday meal as usual without the slightest fear of danger. Alerted by the missionaries. behind big boulders and other dark places. Simona watched her brother eat his meal for a time. his brother Meddanang. repeats itself. gave Christians in the Difun and Paniqui missions an additional reason for returning to the highlands and their ancient religion." Speeches were delivered. In Catopactopacan. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 12 . the Palaris Revolt of 1762-1765 ended. paying very dearly for the cruelty he inflicted on his sister. she instructed the soldiers to keep low and to hide behind bushes. With the death of Palaris. he deceived and bewitched the people and the chiefs and Lagutao himself. There was no other alternative than this to end her sufferings. While many preferred to hide in caves along the steep banks of the river. This provoked her to report to the Spanish commandant. His head was hung at the south end of the Cava Bridge. Don Mateo Cabal. The revolution of 1896. comin on top of a smallpox epidemic. as others say. assumed the leadership of the 1787 revolt. and 11 others died in the first battle. and the tobacco monopoly. the gobernadorcillo of Angadanan. They all threw their babies into the river to avoid detection in their hiding places when they cried. Ymbo. Lagutao promised a life in the mountains free from the oppressive tributes. Lagutao had remained a pagan and. fell into a state of depression from which. the hiding place of her brother. his left leg at the manat Bridge. was also ended. she Later raised the agreed signal of attack and the curtain for Palaris came. church contributions.

Ang ikanim: Huwag kang makiapid sa kanyang asawa. at nagtitika naman acong maglalathala nang dilang pagcadaya ko umaasa akong babambuhin ka rin. malayo sa amin ang kasakiman mo. Itong sampong utos ng Prayle'y dalawa ang kinauuwian.i –cruz mo man lamang at saka bago matapos ang pagpanaw mo sa amin ay iparinig mo sa amin ang iyong kalasing Santa Baria ina nang deretsos. sa ngalan nang cara-e-cruz at sa mga frayle nang Espiritu santo sya naua. matunog na guinto kami ipanalangin mong huag magpatuloy sa aming ang manga banta nang Fraile. del Pilar ang mga sumusunod na sipi: Ang Tanda Ang tanda ang cara-e-cruz mo sa aming Panginoon naming Frayle sa manga ama namin. Anh ikaualo: Huwag mo silang pagbibintangan. ikao ang kabuhayan at katamisan. Aba bunga nang aming pauis. Panginoon ko at kaauay ko na inihihibik kong lalo sa lahat.H. Siya naua. ipanalangin mo kaming huwag anitan ngayon at kami ipapatay. Pagsisisi Panginoon kong Fraile. nagtitika akong matibay na matibay na dina muli-muling mabubuyo sa iyo: at lalayuan ko na at pangingilagan ang balanang makababacla nang loob ko sa pag-asa sa iyo. ilingon mo sa aming ang cara. Ay aba pinakahanaphanap naming para sa aming manga anak. alang-alang sa mahal na panyion at pangangalakal mo nang Cruz. Anh ikaualo: Huag mo silang pagbibintangan. Ang Amain Namin Amain naming sumasakumbento ka. ikaw nga ang dugo ko. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Prayle At pagmanuhan mo …. Ang mga kabuhungang asal. Ang ikapat: Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibing sa ama’t ina.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 2nd Semester. Ang ikatlo: Manalangin ka sa Prayle Linggo man at piyesta. Ang Aba Po Santa Baria Aba po Santa Bariang Hari. Ang ikasiyam: Huwag mong ipagkait ang iyong asawa. kahit ka masinungalingan. Siya naua. Ang ikapulo: Huag mong itangui ang iyong ari. Ang isa: Sambahin mo ang Prayle lalo sa lahat. Sa makabagong pagbabaybay Ang mga utos nang Prayle ay sampu: Ang nauna: Sambahin mo ang Prayle na lalo sa lahat. kahit ka masinungalingan. Sa orihinal na pagbabaybay Ang manga utos nang Fraile ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. ikaw nga ang ipinagbubuntonh hininga naming sa aming pagtangis dito sa bayang pinakahapishapis. Ang ikatlo: Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta. pinagpala naman ang kaban mong mapasok. sumpain ang ngalan mo. Dasalan at Tuksuhan – Marcelo H. Ang ikapulo: Huwag mong itangi ang iyong ari. Saulan mo kami ngayon nang aming kaning iyon inaraw-araw at patawanin mo kami sa iyong pag-ungal para nang pag papatawa mo kung kami nakukuwaltahan. at huwag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila. Ang Mga Utos ng Prayle (Ang Sampung Utos ng Prayle) A. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 13 . sa pag-ulol sa akin. Siya nawa.. Del Pilar Mga sipi Nasa orihinal na pagbabaybay noong kapanahunan ni M. Ang ikapito: Huwag kang makinakaw. Ang ikapito: Huag kang makinakaw. Ang ikalawa: Ihain mo naman sa kaniya ang puri mo't kayamanan. inagao nang Fraile. Santa Barya Ina nang Deretsos. SY 2010 – 2011 Ang Aba Ginoong Barya Aba ginoong Barya nakapupuno ka nang alkansya ang Fraile’I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala’t pina higit sa lahat. kitlin ang leeg mo dito sa lupa para nang sa langit. macalilibat nang dating sakit nang manga bulsa ko. ikaw ang pinagpaguran naming pinapanaw na tauong Anac ni Eva. Amen. B. Ang ikasiyam: Huag mong ipagkait ang iyong asaua. malakas at maalam. ang pangala'y tontogales ay tatlo. Ang ikanim: Huag kang makiapid sa kanyang asaua. Itong sampong utos nang Fraile’I dalaua ang kinaoouian. Ang ikapat: Isanla mo ang katauhan mo sa pagpapalibing sa ama't ina. Ang ikalaua: Huwag kang magpapahamak o manumba ng ngalang deretsos. Ang ikalima: Huwag kang mamamatay kung wala pang salaping panlibing.. Ang ikalima: Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang libing. Dios na hindi totoo at labis nang pagkatuo gumaga at sumalakay sa akin: pinagsisihan kong masakit sa tanang loobang dilang pag-asa lo sa iyo. Ang ikalaua: Huag kang mag papahamak manuba nang ngalang deretsos..

the group could not really push very hard for the reforms it wanted. Their objectives were to seek: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Recognition of the Philippines as a province of Spain Equal status for both Filipinos and Spaniards Philippine representation in the Spanish Cortes Secularization of Philippine parishes. Burgos and Zamora was their alleged complicity in the uprising of workers at the Cavite Naval Yard." "Esperanza. but the Spanish officials still felt threatened. Fathers Mariano Gomez.” On July 3. SY 2010 – 2011 avoid punishment for a crime. Graciano Lopez Jaena and Marcelo H. Jose Burgos and Jocinto Zamora (Gomburza). 1892. not all Filipinos living in Spain were members of the Propaganda Movement. Jose Rizal (full name: Jose Protacio Mercado Rizal y Alonzo) returned to the Philippines and proposed the establishment of a civic organization called “La Liga Filipina. which aimed to seek reforms and inform Spain of the abuses of its colonial government. but they were more systematic and used a peaceful means called the Propaganda Movement. His novels." and "Ang Sampung Kautusan ng mga Prayle". clearly depicted the sufferings of the Filipinos and the rampant abuses committed by the friars in the colony. was executed by the Spanish colonizers on charges of subversion. He wrote a poem entitled “Sa Aking mga Kababata” when he was only eight years old. He was the first Filipino become famous for his written works. Ang manga kabohongang asal. 1896. Goals of the Propaganda Movement La Liga Filipina Members of the Propaganda Movement were called propagandists or reformists. the following were elected as its officers: Ambrosio Salvador. They questioned Spanish authorities and demanded reforms. they proceeded to Madrid and Barcelona because they could no longer return to the Philippines. del Pilar were it most prominent members. "Dasalan…" was parody of the prayer books used by the Church. since the illustrados themselves were a result of the changes that the Spanish government had been slowly implementing. Because of his criticisms of the government and the friars. Noli Me Tangere and El Filibusterismo. Some of his most popular writings included "Caiingat Cayo". The next day. After two many years in the Marianas. a small. They could be divided into three groups: The first included Filipinos who had been exiled to the Marianas Islands in 1872 after being implicated in the Cavite Mutiny. Ang ikalaua: Ihayin mo naman sa kaniya ang puri mo’t kayamanan. "Dasalan at Tocsohan.. La Liga Filipina aimed to: The Propaganda Movement never asked for Philippine independence because its members believed that once Spain realized the pitiful state of the country. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Fraile At Pag Manuhan mo …. ang pangala’i tontogales ay tatlo. but from this group arose another faction called the intelligentsia. The rich members COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 14 . secluded town in Zamboanga. He was executed at Bagumbayan (later renamed Luneta Park and now called Rizal Park) on December 30. and Deodato Arellano. La Solidaridad & La Liga Filipina In 1892. Rizal functioned as its adviser. La Liga Filipina's membership was active in the beginning. "Caingat Cayo" was a pamphlet answering the criticisms received by Jose Rizal’s novel Noli Me Tangere. On July 6. but later. Jose Rizal was recognized as the great novelist of the Propaganda Movement. His favorite topic was the friars. The second group consisted of illustrados in the Philippines who had been sent to Europe for their education. Siya naua. However. The illustrados did not succeeded in easing the sufferings of the Filipinos. Rizal made a lot of enemies." which all criticized the abuses of Spanish friars in the Philippines. which highly ridiculed the Spanish friars. Recognition of human rights 2nd Semester. Jose Rizal. The writings produced by the Propaganda Movement inspired Andres Bonifacio and other radicals to establish the Katipunan and set the Philippine Revolution in place. The death of Gomburza awakened strong feelings of anger and resentment among the Filipinos. the Spaniards would implement the changes the Filipinos were seeking. Jose Rizal was secretly arrested. they felt more confident about voicing out popular grievances. while "Ang Sampung Kautusan…" was a satirical take on the Ten Commandments. The third group was composed of Filipinos who had fled their country to ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Unite the whole country Protect and assist all members Fight violence and injustice Support education Study and implement reforms La Liga Filipina had no intention of rising up in arms against the government. The illustrados led the Filipinos’ quest for reforms. president: Agustin dela Rosa. all Filipino priest." and "La Hija del Fraile. They worked inside and outside the Philippines. The martyrdom of the three priests apparently helped to inspire the organization of the Propaganda Movement. Lopez Jaena was a brilliant orator who wrote such pieces as "Fray Botod. or simply because they could not stand Spanish atrocities any longer. Because of their education and newly acquired wealth. fiscal. secretary. The Death of Gomburza & The Propaganda Movement In February 17. The intelligentsia also wanted reforms. Governor General Eulogio Despujol ordered Rizal’s deportation to Dapitan. Del Pilar was an excellent writer and speaker who put up the newspaper Diarion Tagalog in 1882. Still. they began to drift apart. Bonifacio Arevalo. treasurer.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang isa: Sambahin mo ang Fraile lalo sa lahat. 1872. The Propagandists The Filipinos in Europe were much more active in seeking reforms than those in Manila. The charges against Fathers Gomez. 1892 only three days after La Liga Filipina’s establishment.

came out once every two weeks. on the other hand. called La Solidaridad. siya ay pumasok na utusan sa bahay-kalakal ni Fleming. May mga sulat na naiwan si Bonifacio. as the reformists fondly called their official organ. 1895. Mga taal na taga-Maynilà. no other strong and charismatic leader emerged from the group aside from Jose Rizal. Datapwa nang siya ay tumutuntong na sa ika-14 taon. Binundok (Binondo ngayon). Nguni’t ang lalong pinaka-mahalaga. na siyang inawit ng ating mga kawal nang sila ay nakipaglaban sa Castilà. Del Pilar managed the Soli until it stopped publication due to lack of funds. The Solidaridad’s first editor was Graciano Lopez Jaena. The Soli. Siya ay mahilig sa pagbasa ng mga aklat at ang kanyang kina-himalingang basahin ay ang mga aklat na nakapagturo ng kabayanihan. Because most of them belonged to the upper middle class. na kanyang isina-Tagalog sa gitna ng pagdagundong ng paghimagsik. Ang Aklat ni Andres Bonifacio: Sino si Bonifacio? Si Andrés Bonifacio ay isáng tunay na Pilipino na ipinanganak noong ika-30 ng Noviembre 1863 sa isang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 15 . Dahil dito. Marcelo H. They had neither the time nor the desire to listen to the voice of the people. del Pilar took over in October 1889. tulad ng kasaysayan ng himagsikan sa Pransiya (French revolution). Siya ay nagka-asawa. Maynilà. Recto avenue ngayon). railroad) sa daang Azcárraga (Claro M. Why the Propaganda Movement Failed The propaganda movement did not succeed in its pursuit of reforms. daang Nueva. cloth) na ipinagbibili rito sa atin. Ang naging kabiyak ng kanyang pusó ay pinalayawan ng Oriang (Gregoria de Jesus). Gayon din ang ginawang hanap-buhay ng kanyang mga kapatid. na isá sa mga masikhay (matalik. Ang kanyang ina naman ay si Catalina de Castro. Many of the reformists showed a deep love for their country. yantok. at iba pa. Nagkaroon siya ng 4 kapatid. Ang 2 una at ang huli ay patay na. The colonial government did not agree to any of its demands. si Bonifacio ay mahilig magsulat sa sariling wika at may magandang ayos ang kanyang sulat. Siya nuon ay maalam nang bumasa at sumulat ng wikang sarili (Tagalog) at Castila. “Ang dapat mabatid ng mga Tagalog. Nang lumipas ang ilang panahon. namatay ang kanyang mga magulang at dahil dito.” (tula) at iba pa. Andres Bonifacio was one of those who believed that the only way to achieve meaningful change was through a bloody revolution. Ang sahod niya ay mga 12 piso lamang sa isang buwan. they had to exercise caution in order to safeguard their wealth and other private interests. tailor). Manila. Siya ay nag-aral sa paaralan ng isang guro. sa pook ng Meisik. SY 2010 – 2011 bahay na pawid sa puok sa harap ng himpilan ngayón ng tren (ferrocarril. Manila.” “Los Miserables” ni Victor Hugo. bukod sa tuntunin at mga aral ng Katipunan at ang “Katungkulan ng mga Anák ng Bayan” ay ang “Huling Paalam” ni Rizal. Petrona at Troadio. sina Ciriaco. Lastly. but the others seemed to have lost all hope that reforms could still be granted.” “Ang Pag-ibig sa Tinubuang Bayan. naging kawani (personero. Ang kanyang mga magulang ay mga taong dukha kaya siya naman ay isang taong mahirap.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY wanted to continue supporting the Propaganda Movement. apart from the lack of funds. Nang si Bonifacio’y nakapagsanay na sa pagsulat. Procopio. tagáCaloocan na ang sagisag ay “Lakambini.. si Guillermo Osmeña. Bukod sa kanyang hanap-buhay. employee) siya sa bahay-kalakal nina Fressell & Co. May mga gabing halos hindi nakakatulog sa pagbabasá.” ang Biblia. na ang hanap-buhay ay mananahi (sastré. sampu ng kanyang mga kapatid. binatak ang sariling buto at siya ay naglako ng mga tungkod (bastones. sa Tondó. “Las Ruinas de Palmira. “El Judio Errante. the Propaganda Movement put up its own newspaper. nakatulong sa kabuhayan nilang magkakapatid ang paggawa ng mga tatak at paunawa sa mga kayo (tela. si Teodoro Plata. asawa ng nasirang bayani. La Solidaridad In order to help achieve its goals. Spain itself was undergoing a lot of internal problems all that time. The first issue saw print was published on November 15. Patuloy pa rin siya sa paggawa ng mga tungkod at pamaypay. although they still failed to maintain a united front. ang mga aklat ni Jose Rizal at ibá pa. 2nd Semester. Personal differences and petty quarrels. malapit) na kasama ni Andrés Bonifacio. Siya ay tutuong mahilig sa pagbasa. were at the height of their power and displayed even more arrogance in flaunting their influence. sa bilang 450. Mga pahayag ukol sa paghihimagsik. naputol ang kanyang pag-aaral. Ang kanyang amá ay si Santiago Bonifacio. were also a hindrance to the movements success. which could explain why the mother country failed to heed the Filipino’s petitions. Upang siya ay mabuhay. Ang babae ay buhay pa (nuong 1922). walking sticks) at mga pamaypay na papel na ginagawa niya sa luob ng kanilang bahay. na inilako ng kanyang mga kapatid. at pagkaraan ng ilang panahon ay ginawa siyang kinatawan (agente) ng nabanggit na bahay-kalakal sa pag-bibili ng sahing (puno ng pili).” Sila ay nagkaroon ng isáng anák na namatay (sa bulutong). The friars.

ipinatanto sa aking ako ay kanyang ipabibilanggo sa Fuerza de Santiago.” Hindi tinatanggap ang mga taksil: “Kung ang hangad ng papasok dito ay tumalastás lamang ng mga lihim nitó.” “Kapampangan” atbp. isinagot kong sa aking kapatid. sapagka’t hindi magaganáp at hindi matitiis ng walang tunay na pag-ibig sa tinubuang lupa ang tunay na adhikaing ipagtangkilik ang Kagalingan. Ang mga tunay na pangungusap ni Rizal sa nangyari sa kanyang itó ay gayari (ganito). “Nuong Miercoles. minarapat na ipakilala sa kanilá ang mga itó. sa pamagitan ng isang mahigpit na 2nd Semester. na sa ngayon ay isá sa mga unang lakás na maaasahan. Makaraan ang ilang salitaan. “Bisaya” man. at itinatag nila ang “Katipunan. marunong. sa bagay na itó.” sulat ni Rizal sa kanyang talaan. bilang 64.” Ayaw sa mga mabunganga: “Dito ay gawa ang hinahanap.” Una sa lahat ang pag-ibig sa bayan: “Dito ay isá sa mga kauna-unahang utos. (Sa salitang “Tagalog”. sa tuwing kapanahunan. kapiling ni Rizal. Ang salaping itó’y ipinagbi-bigay-alam ng nag-iingat. ay “Tagalog” din. kaya sa bagay na ito ay ipina-iilalim sa masigasig na pakiki-balita ang kabuhayan ng sinumang ibig maki-anib sa Katipunan. at ang bayan natin ay magsarili sa kanyang kapangyarihan. Ganitó ang nangyari: Si Jose Rizal ay lumunsad sa Maynila ng ika26 ng Junio 1892. lalong lalo na kung gugunitaín na hindi mangyayaring maiwasan at walang kusang pagkukulang na hindi aabutin ng kakilakilabot na parusa. nuong ika-6 ng sumunod na buwan ng Julio.” “Hindi kaila sa kangino pa mán ang mga nagbalang kapahamakán sa mga Tagalog na naka-isip nitong mga banál na kabagayan (at hindi man). kalikuan at kasamaán. magbibigáy buhay sa lahát. sa makatuwid.” Hindi ginhawa kundi hirap at mabigat na tungkulin: “Unawain din. Sinagot ko siyá ng hindi. at tuparin nila nang maluwag sa kaluoban ang kanilang mga tutungkulin. lahat dito ay magka-kapantáy at tunay na magka-kapatid. “Iloko. sa Binundok. Ang sagisag niyá ay “Maypagasa” na “nangyari” bago siyá mamatay. at karaka-rakang nilalapatan ng mabisang gamot. huwag magpatuloy. Manila. SY 2010 – 2011 panunumpa. Hindi maikikilos ang salaping ito kundi sa napag-kayarian ng karamihan. ayon sa sulat din niyá. nag-alab ang kanyang luob. Kung ang hangad ng papasok dito na siya ay abuluyan ng ginhawa at malayaw na katahimikan ng katawan. nang bukas-makalawa. bantaín lamang ay talastás na ng makapál na nakikiramdám sa kanyá. dito ay kinasu-suklaman. kaya hindi dapat pumasok ang hindi makagawa. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan.” Pantay-pantay ang lahat: “Maralita. mangmang. Nang malaman ito ni Andrés Bonifacio.” Si Rizal nga ay ibinilanggo. upang sa pagka-kaisáng ito ay magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. na inihayag ng kanyang matalik na kaibigan.” na pinagka-utangan ng Bayang Pilipino ng kabayanihan sa pag-usig ng kanilang ikalalaya.” COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 16 . at ipagbili sa isang dakot na salapi.) “Alang-alang sa mga pagkukurong itó.” “Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunan ay lubós na dakila at mahalagá. “itinanong sa akin (ni general Despujol) kung ako’y nagpupumilit na magbalik sa Hongkong. Pinulong sina Ladislao Diwa. o ang kilalanin ang mga naririto. bukód pa ay masi-siyasat ng sinuman. Ang pakay ng “Katipunan” ay pagsama-samahin ang kaluoban ng mga Pilipino sa isang layunin: “Upang sa pagka-kaisang ito’y magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan.” Ang halaga ng “kuota” (bayad buwan-buwan): “Talastás din naman ng lahat ang pagkakailangan ng salapi. kami ay payapang naghihintay ng pagwawagi ng damdaming makabayan ngayon at sa hinaharáp. Valentin Diaz. huwag magpatuloy sapagka’t mabigát na mga katungkulan ang matatagpuan. Sinagot ko siya ng oo. at matuklasan ang tunay na landás ng katwiran at kaliwanagan. Mga Tuntunin ng Katipunan Dakila ang pakay ng Katipunan: “Sapagkat kailangan na lahat ng ibig pumasok sa Katipunan ay magkaruon ng lubós na pananalig at kaisipán sa mga layuning tinutungo at mga kaaralang pina-iiral.” Ipagtangkilik ang kagalingan: “Ang lahát ng pinag-saysay ay dapat gunitain at mahinahong pagbulay-bulayin. piso sa pagpasok at sa buwan-buwan ay sikapat (¼).” Ang ibig sabihin ng “matuklasan ang tunay na landas ng katwiran at kaliwanagan” ay iguho ang kapangyarihang maka-hari ng España na sumasakop sa Pilipinas. na ang mga katungkulang ginaganap ng lahat sa Katipunang itó ay lubhang mabibigát. kailanman ibigin. Ildefonso Laurel at si Deodato Arellano sa bahay ni Arellano. at gawa ang tinitingnán. kinakailangan ang lubos na pagtupád sa mga pagbabayaran. gaya ng pagtangkilik sa mga naa-api at madaluhong ng pag-usig sa lahat ng kasamaan. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan” ay initayo nuong ika-7 ng Julio 1892. Dahil dito. Itinanong sa akin kung kanino yaong mga unan at banig. kahit magaling magsalita. Pagkaraan ng mahigit sa isang linggó. At nang lalong mapagtimbáng ng sariling isip at kabaitan. si Rizal ay ipinatawag ni general (Eulogio) Despujol na siyang pinaka-mataas na pinuno ng Castila dito sa atin nuon at siya ay ipiniit sa Fuerza de Santiago.” na siyang dagliang pamagat ng samahan. at matuklasan ang tunay na landás ng Katwiran at Kaliwanagan. pag-isahín ang luob at kaisipán ng lahat ng Tagalog. sapagka’t dito. sinabi sa akin na ako raw ay may dalang mga proclama (mga pahayag) na kasama ng aking mga damit at ari-arian. mayaman. at mga pahirap na ibinibigay ng naghaharing kalupitán.” “Ang gawang lahat na laban sa kamahalan at kalinisan. sa bahay ni Deodato Arellano sa daang Azcarraga. disorderly) na kaugalian: “Kapag karakang mapasok dito ang sinuman. Katipunan: Ang Samahang Nagturo at Nag-akay sa Bayan sa Paghihimagsik Ang “Samahang Kataastaasan. sa bagay na itó ay aabutin ang maligalig na pamumuhay. na laán sa mga sukaban. katuturan ay lahat ng tumubo sa Sangkapuluang itó.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Dinadakila ng Bayang Pilipino si Andrés Bonifacio at siya ay ipinalalagay na dakilang bayani. sapagka’t siya ang nagtayo at nahalal na pangulo ng “Kataastaasan. huwag silang magsisi. ang tunay na pag-ibig sa bayang tinubuan at lubós na pagdadamayan ng isa’t isá. tatalikdang pilit ang buhalhál na kaugalian at pai-ilalim sa kapangyarihan ng mga banál na utos ng Katipunan. ang nasirang Mariano Ponce.” Ang buhalhal (escandaloso.

Lunti (verde. crisscross) na watawat at espada. At nuong sumunod na taon ng 1894. . worth) ng tao: “Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagka-hari. gumagamit ng isáng itim na taklob sa ulo (capucha. ang kahulugan ay pag-asa. at sabugan ng matamis niyang liwanag ang nagkaisáng magkalahi’t 2nd Semester. prominent citizens).” Ang matalino ay mahinahon: “Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawa’t sasabihin. pamangkin ng ngayon ay Pangulo ng Kataas-taasang Hukuman (presiding justice of the Supreme Court).” Ang amá ay siyang pina-parisan ng mga anak: “Sa daang matinik ng kabuhayan. Ang unang tinanggap ay si Restituto Javier sa isang bahay sa daang Salinas (ngayon ay Elcano) sa Tondo. at nag-iwi sa iyóng kasanggulan. may itinatag pang ibang kapisanan sina Bonifacio. anák at kapatid. Puti ang sintás at mga titik ng triángulo.” Revolver.” Ang panahon ay ginto: “Huwag mong sasayangin ang panahon. sa ganda. Ang pinaka-batikan sa lahat ay si Emilio Jacinto. gamitan mo ng buong pag-pitagan (respect) ang kanyáng kahinaan. Calixto Santiago.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang Mga Aral ng Katipunan BUKOD sa Palatuntunan. ng mga kinatawan (diputados. green) ang kulay ng taklob-ulo. may mga sariling aral ang Katipunan. ang pag-ibig sa kapwa at ang isukat ang bawa’t kilos. may sinag at sa dakong baba. Mariano Carreon at iba pa. Briccio Brigido Pantas. tahanan ni Valentin Diaz. mangyayaring ang isa’y higitán sa dunong. Nuong unang itatag ang Katipunan. hindi ito nagpamalas ng pagsulong sapagka’t nais ni Bonifacio na huwág makapinsala sa pagpapalaganap ng “Liga Filipina” na itinatag in Rizal at mga litaw na kababayan (principales. Aurelio Tolentino. ay hindi kabaitan. ika-7 ng Julio 1892.” ang sagot ng tinatanong ay “ng Bayan.” Ang may kaluobang dakila: “Ang may mataas na kaluoban ay inuuna ang puri sa pagpi-pita (kaysa) sa sarili. Naghalal na rin nuong araw na iyon. kahit laking gubat at waláng nabatid kundi ang sariling wika. Manila.” Bago pa sumilang ang Liga at Katipunan. salita’y panunumpa. José Turiano Santiago. ang marunong magdamdám at marunong lumingap sa bayang tinubuan.” Ang katungkulan ng lalaki sa babae: “Ang babae ay huwag tignáng isáng bagay na libangan lamang. at alalahanin ang ináng pinagbuhatan. LL at B. Itinatag din ang 3 Baytang ng Katipunan: 1.” Ang tunay na kamahalan (valia.” Kailan nagiging kabaitan ang gawang magaling: “Ang gawang magaling na nagbubuhat sa pagpi-pita (pag-ibig) sa sarili. SY 2010 – 2011 magkakapatid ng ligayang walang katapusán. nguni’t panahong nagdaan na’y di na muli pang magdaraan. Nang nakilala ni Bonifacio na nawalan ng kabuluhan ang pagsisikap-bagay sa “Liga.. lahat ng tao’y magkakapantay. Kung nasa pulong ang mga kasama sa baytang na itó. ang mga ginugol na buhay. at ka-bakahin (kalabanin) ang uma-api. ang patutunguhan ng inaakay ay kasamâan din. hood) na may isáng triángulo na kinalagyan ng mga titik na Z.” Ang mga tao ay pantay-pantay: “Maitim man o maputi ang kulay ng balát. lalaki ay siyang patnugot ng asawa’t mga anák. kundi isáng katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan.” Dapat magkaroon ng isang pangungusap: “Sa taong may hiya. may dangal at puri. karamihan ay “Mason. ay huwag mong gawin sa asawa. Emilio Jacinto. Francisco Carreon. sa yaman. wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha.” Dapat sumapiling sa ina-api: “Ipagtanggól mo ang ina-api. sa isáng bahay sa daang Oroquieta.” katuturan ay Gomez. Sumunod si Miguel Araulio.kapag binigkás ang salitang “Anak.” “Ang hindi mo ibig na gawin sa asawa mo. kundi damong makamandag. sandata o gulok ang taglay ng mga nagsidaló sa pulong ng baytang na itó. Burgos at Zamora. at marunong ipaglihim ang dapat ipaglihim. wala sa pagka-pari na “kahalili ng Diyos.” Ang katumbas ng buhay na ginugol: “Paglaganap ng mga aral na itó at maningning na sumikat ang araw ng mahal na Kalayaan dito sa kaabâ-abâng Sangkapuluan. at hindi sa talagang nasang gumawa ng kagalingan. Ang dapat nating asalin sa kabuhayan: “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isáng malaki at banál na kadahilanan (cause) ay kahoy na walang lilim. ang may magandang asal. na kalihim ng Katipunan. sa dulo ay may isang medalla na may isang K sa gitna. hindi muna ipinagpatuloy ng mga nanga-ngatawan ang pagpapalaganap. kung ang umaakay ay tungo sa samâ. 2. may isáng pangu-ngusap. isá sa mga nagtatag ng Katipunan.” Ang 3 Baytang ng Katipunan Ang Unang ‘Katipuneros’ Ang nagpalaganap sa Katipunan ay si Andrés Bonifacio at ang kanyang mga tapat at masisikhay na kasama. Alejandro Santiago. ang hindi napaá-api’t di nakiki-apíd.” wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa. nakakabit ang magkasabát (ekis. representatives). 3 Pilipinong pari na ipinabitay ng pamahalaang Castila nuong ika-28 ng Febrero 1872 kahit hindi tunay ang paratang sa kanila. anák at kapatid ng iba. gawa’t pangungusap sa talagang Katuwiran. Nuong mga sumunod na buwan pagkatatag. napatatag na ang mga Balangay at Sangguniang Hukuman. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 17 . na para-parang dukha tulad niya. “Kawal” naman ang pamagat ng ika-2 baytang. Nicomedes Carreon. ang may hamak na kaluoban ay inuuna ang pagpi-pita sa sarili (kaysa) sa puri.” Sila ay may mga hudyat na salita upang magka-kilala. Pagkatapos ay siná Aguedo del Rosario. May suot na sintás na luntian.nguni’t hindi mahihigitán sa pagkatao. wagás at tunay na mahál na tao. nayon ng Santa Cruz. “Katipunan” ang pamagat ng unang baytang.” Ang tunay na kabanalan: “Ang tunay na kabanalan ay ang pagka-kawang gawa (charity).” pina-ngatawanan na ang pagtatatag. na ang kahulugan ay “Anak ng Bayan. Guillermo Masangkay. ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik. Ang mga hudyát o mahal na salita ay “Gom-Bur-Za.. pagod at mga tiniis na kahirapan ay labis ng natumbasán.

ay humigit kumulang na ganito: Nang unang dumating dito sa atin ang mga Castila nuong ika-16 ng Marso 1521. na sila ay mapabilang sa Katipunan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 3. Tayo ay may sariling sampalataya o religion. Ano pa’t lahat na ng karaingan sa panlupig.” “Kung di ka marunong pumigil ng iyong masasamang hilig. tiyaga. ng ginagawa ng “Masonería. Pag madami-dami na ang mga sang-ayon. Pulang taklob-ulo na may lunting paikit (liston verde. Ang mga lupang malalawak na inangkin ng mga convento mula sa ating mga ninuno ay masasaulî sa bayan. tapang at pagka-kaisa sa pagsunod sa mga aral at pasyá ng Katipunan.” Bawa’t kasapi ay may mahigpit na tungkuling maghikayat ng bagong makakasama. bilang pagtutol sa walang katwirang pagbilanggó sa kanya. tayong mga Pilipino ay may kalayaan na sa pamamayan. na ano pa’t. Ang nagsibuo sa Katipunan sa bawa’t bayan ay mga Balangay at Sangguniang Hukuman na siyáng kapangyarihang nag-aayos at humahatol sa mga sigalot at alitan ng “magkakapatid” sa luob ng Katipunan. Ang mga “Hasik” ay hindi na ipinagpatuloy nuong malapit na ang panahon ng tangkang paghimagsik sapagka’t ang mga taong bayan ay halos nagunahan. at sa paggawa ng ikalulusog ng dunong. “Anó ang kalagayan sa ngayon?” Ang mga frayle. kailanman. umurong ka. Sa katunayan. sina Gomez. isáng revolver at isáng gulok. ang ginagawa sa bagong kasapi ay pini-piringan (vendados. panggahasa. walls) at bahagya nang nailawan. na kung tawagin ay mga “kahalili ng Diyos” daw. Ang paraan ng pagkuha ng mga kasapi ay nagtatayo sa bawa’t puok ng isáng wari ay lupon na kung tawagin ay “Hasik” (sembrador. “Anó ang magiging kalagayan sa darating na panahon?” Ang madlang kasamaang binanggit sa mga naunang tanong ay malulunasan. Maalam na tayong magsuot ng mga damit na sutla. At pagtanggi na bigyan ang mga Pilipino ng kalayaan sa pamamayan. Burgos at Zamora. bagaman at hindi lubós.” “Kung ang pag-usisa ang nagdalá sa iyó dito. lumalasap tayo ng kalayaan at kasarinlan. Ang mga kasapi sa ikat-3 baytang na ito lamang ang nakatalos ng mga tunay na adhikain ng Katipunan. sinuman ang ibig sumapi. blindfolded) at ipina-pasok sa isáng silid na madilim ang kulay ng mga panig (muros. Ang ‘Hasik. Ang itinuro sa atin ng mga frayle ay ang maling sampalataya na nakilala sa pagdaraos ng sunud-sunod na pistá na kina-hulugan ng ating salapi at kayamanan. hindi na nila mauulol at sa ganuon ay hindi nilá mahuhuthot ang ating kayamanan. sower. ang pintuan ng May-kapangyarihan at Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan ay bubuksan dahil sa iyó. saka lamang itinatayo ang Balangay. pagtingin sa Pilipino na parang iba sa pagka-tao kaysa mga Castila na ginawa ng mga frayle. Kailokohan at lahat na ng kaPilipinuhan. Pagkatapos. at sa pananagutan niya iniha-harap sa “Balangay” ang kanyang nahikayat. Sisimulang lamang ang pagtanggap kung napatunayan na siya ay may tapat na luob. mga kasagwaan. 2nd Semester. Ang mga Balangay ay naka-pailalim sa Kataas-taasang Panguluhan na pang-sangkapuluan (liderazgo supremo. Datapwa. iginagapos nang abot-siko ang sinumang hulihin kahít sa anong kasalanan . Ang “Hasik” na ito ang inut-inot na naghikayat upang may sumapi sa Katipunan. ìkaw ay makatutuloy. At ang kalayaan at kasarinlan ng Bayang Pilipino ay matatamo sa hinaharap.’ ang ‘Balangay’ at ang ‘Sangguniang Hukuman’ MAY isang paraan nagka-kilalanan ang mga magkakasama sa Katipunan. Hindi tayo tinuruan ng tunay na Karunungan sa buhay sapagka’t kung tayo ay natuto. ay pawang kabalbalan ang itinuro sa mga Pilipino.” Ang 3 Tanong Sa Katipunan Pagsuri sa nais sumapi SA ibabaw ng isáng dulang (mesita. inaalis ang piring. pagkukuro. binubuo ng 3 tao na parang tungko (tripod). paniwala sa mga sumbong ng mga yaon. Ang mga kababayang pari. ay maipaghihiganti. ayaw nila na tayo ay matuto ng wikang Castila. Sa kahuli-hulihan ay idinadaing din ang malabis na pagkiling ng pamahalaang Castila sa mga frayle. nakipag-unawaan na tayo sa pangangalakal sa mga karatig bayan sa Asia. Kung gapós . kung ang mga kasapi ay may pag-asa. sa pakinabang ng mga frayle at convento. Sa pagtanggap. ay siyang saysay sa ika-2 tanong. green ribbon) ang isinusuot ng mga kasapi. ng buhay at ng pangangalakal. skull). Nuon nga. kalagayan at kabuhayan ng isasapi. Pinamagatang “Bayani” ang ika-3 baytang. Baka di kabagáng ng mga tao sa Katipunan. Ang “kapatid” na “mabalasik” o matapang ay siyáng nagsasabi sa sinusubukan na lubhang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 18 . kahit lisya (lihis) sa matuwid. Ang pagtanggap ng pakikisapi ay katulad. right fist) sa dibdib sa tapat ng puso. ang mga Pilipinong naninirahan sa mga baybayin ay may pagka-alam na sa maayos na kabuhayan at pamamayan. Sa mga dinding ng silid ay may mga nasusulat na ganitó: “Kung may lakás at tapang. killers) ay maibubulid (maibabagsak) sa bangin ng kamatayan. may mga cañon. ang nagpupunla ng binhi).itinitiklop ang mga daliri maliban sa hintuturo at kalingkingan na nakatuwid. Lagda Ng Sariling Dugo HINDI pa rin tinatanggap kung makasagot na nang gayon sa mga katanungan. “Rizal” ang hudyat na salita. pinamunuan ng isáng lupon na may mga tungkuling katulad ng sa Kataastaasang Lupon. pagsunod sa kanilang mga bilin laban sa bayan.) Ang kasagutan. bago gawin ito ay sinusuri muna nang mabuti ang ugali. umurong ka. little table) ay may isáng bungo (calavera. Pahiwatig ng mga magka-kasapi ang itinatagop ang kanang kamay (puño.noong panahon ng Castila. Ang mga mamamaslang (asesinos. Ang mga frayle ay siyang mahigpit na kalaban ng ikata-talino at ikabi-bihasa ng Pilipino (Tagalog sa sulat ng Katipunan). SY 2010 – 2011 May isáng papel na kinasusulatan ng mga sumusunod na tanong: “Anó ang kalagayan nitóng Katagalugan nuong unang panahon?” (Sa salitang Katagalugan ay kasama na ang Kabisayaan. national leadership). may sariling titik o sulat.

......... gayon din sa paglagdá ng kanilang mga sagisag. ang L at LL ay J. Z B ....... sa pagtatanggol ng kanyang banal na kasarinlan.... Tinaglay ko ang pamagat na _________________... V N ...................... ang O ay C at ang U ay X.. talagang nagsusunog ng mga papel upang maramdaman ng sinusubukan ang init ng ningas....N. gaya ng sinabi na.. 17. T U .... Ipinaala-ala na siya ay maaaring umurong kung walang taglay na tapang..... 19.. K R .. at sa harap ng isang kagalang-galang na kapulungan nitong Katipunan.......... ang I ay N. at sa pagsasalita ng gayon..... 2.... saka lamang siyá ihaharap......... Naghirap Mabuhay Ang Katipunan HINDI lahat ng Pilipino ay tumanggap sa mga tuntunin...... aking itinala ang aking pangalan ng tunay na dugong tumatakás sa aking mga ugat sa pahayag na itó.... Ika ___ araw ng buwan ng ________ ng taong 189__...... Minsan ay bigyan ng gulok at iutos na tagain ang kalaban na pumapaslang sa mga kalahi.. W 21. taong tubò sa bayan ng __________.. Sa bagay na itó.. Sa buong taon na sumunod.. 5..... Sa maliwanag na ulat.......... makukuha ng bayang Pilipino “sa loob ng kapayapaan” ang pagsugpo sa masasama at hidwang pamamalakad dito sa atin ng pamahalaang Castila at ng mga frayle......... D E ... na marapating tanggapin at mabilang na isa sa mga anak ng Katipunan: at tuloy nangangakong tutupad at pai-ilalim sa mga aral at mga Kautusang sinusunod dito... Sa katunayan nitó.. ang hanap-buhay _________... LL O . X at Z ng alfabeto ng Castila ay itinakwil sapagka’t hindi kailangan. Aking ipinahahayag na sa kadahilanan ng pagkapasok ko sa K’ K’ K’ ng mga A’ N’ B’ ay naghandog akó ng isáng mahalagang panunumpa sa ngalan ng Bayang tinubuan........ itinatag nuong ika-7 ng Julio 1892.. H I ....... K LL ............... 11.... COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 19 ... 15. si Bonifacio na rin ang kusang nagpauntol-untol sa pamanhik ng mga kababayang nagsibuo nuón ng Liga Filipina.. na lahat halos ay mga Pilipinong litaw (principales).............. J.. Na-iyan ang sabihin na saklolohan ang kapatid na nakulong ng apoy.... upang huwag masayang ang kanyang buhay....... SY 2010 – 2011 Y . B C .. Abakada ng Katipunan A . ang N ay LL........ ninanais ng luob ko ang maki-anib dito. sukdulang ikalagot ng hininga... ang katandaan ko ay ___ taon........ sa maraming dahilan... Ako ay si ___________________________... 13. 1893.. R S . G H ........ 6.... 4..... Ang tapang at kabuoan ng kanyang luob ay sinusubok sa ilang paraan.. isinusumpa ko ring lubos na tutupad at susunod sa kanyang Patnugutan at mga Kautusan.... ang M ay V..... 14..... hanggang sa abuting magdiwang.... 10.. 16. X W ........B. ____________________ Ang Taga-ingat ng Yaman.. Ang F..... Ang kauna-unahan ay ang kabaguhan ng layunin at paraan ng samahan. 20.. ang C at Q ay ginawang K... Q G ... Y Ang Kasulatan Sa Pagsapi Kung lahát ng itó ay matarok na ng nag-iibig pumasok at inaakala niyáng matutupád ang mga tútungkulin... 2nd Semester.. hindi ito lumaganap..... S T . sa mga “kapatid” na nagtipon upang siya ay tanggapin.. Kung ang sumasapi ay nagpumilit pa rin sa pag-anib sa Katipunan..... Tangi rito...... may piring uli... Nakabayad na ng ukol sa pagpasok..... Alfabeto ng Castila 1.... hukuman ng ____________.. 12. 7.... Ika ___ ng buwan ng _______ ng taong 189__..... Tagalog ang wikang ginamit ng mga kasapi sa Katipunan nguni’t ang kahulugan ng ilang titik ng alfabeto ng Castila ay iniba sa kanilang pagsulat ng mga kasulatan. na inilalathala ng Katipunan ng mga A...... K D .. kundi pipiliin muna bago hikayatin.. 9... Ang titik na A ay ginawang Z......... C P .......... may kaya at may pinag-aralan. ang kalagayan ________ at nananahanan sa ____ daan ng ___________...... J M . maitatala ang kanyang ninanasâ sa kasunód nito: Sa Balangay..... Sa aking pagkakabatid ng kagalingan ng mga nilalayon at mga aral. P Q ........ Sa bagay na ito ay aking ipinamamanhik nang buong pitagan.... na gugugulin ang lahat na maigugugol at lahat ng minamahal ko sa buhay.......G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dakila ang hakbang na yaon sa kanyang buhay.. May kahirapang ilaganap sa balana. aral at gawain ng Katipunan na... 3... Nagsisi-asa sila na sa pamamagitan ng Liga. 18............ N K . ganitó ang Abakadá ng Katipunan kung itutulad sa alfabeto ng wikang Castila. Ang Kasulatan Sa Panunumpa K’ K’ K’ N’ M’ A’ N’ B’ Balangay..... V. aalisin na ang piring niya at palalagdain sa kasulatan ng panunumpang (nakalathala sa susunod) na ang pinakatinta ay dugo na kinukuha ng isáng patalim sa kanyang kaliwang bisig...... Kung hindi nagpakita ng takot ang sinusubukan. 8......

Paniwala nila na bago simulan ang isang napakalaking gawain katulad ng paghimagsik. kundi sapagka’t kailanman ang mga Masón ay “ayaw ipaghiganti sa pagbubuhos ng dugo ang mga kaapihang tinatamó. dali-daling lumulan sa bapor si Valenzuela at umuwi sa Maynila bagaman at may tangkang manatili pa ng mga ilang araw duón. Nang lumalaganap na ang Katipunan. Cortez at ibá’t ibá pa. sa pagpa-palaganap ng magagandá at makataong simulain.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ganitó ang pang-unang layon ng Liga Filipina nuong itinatag nina Rizal at mga kapatid niyang masón. puro kayo wikang Castila.ay hindi nakuha sa samo. tula at sulat. isáng tuka” sapagka’t upang maging Masón.” Isang araw naman. sinabi ni Roxas na ayaw niyang makinig sa mga kabalbalan at kaululan. Sapagka’t nuon. Kaya naman isá sa mga aral ng Katipunan ay hawig sa “ang hindi mo ibig na gawin sa iyo ay huwág mong gawin sa iyong kapwa. samantalang ang nais at hangad ng Katipunan ay ang paghimagsik.” Kailangang sabihin na sa luob ng “Masoneria. Datapwa. kahit walang nagawang kasalanan. bukod sa lahat ng iya’y may salapi.” ayon sa kanilang palatuntunan. cañon. sinabi ni Luna. 2nd Semester. sandata at salapi na kailangan sa paghimagsik na gagawin ng Katipunan. “Diyan na kayó. pakiusap at pangatwiran. Lopez Jaena.” mga anak-pawis. Isang araw ng Mayo 1896. Bagkús ang itinugón sa ginawa ng mga Masón. Subali’t ang kapatiran ng mga Masón ay kasalungat ni Bonifacio ukol sa paraan na kailangang gamitin upang mag-hari dito sa Pilipinas ang Katwiran at Kalayaan. kailangan muna ang mga baril. upang ipatalastás sa kanyá ang nais ng Katipunan na maghimagsik nang mawasak ang kapangyarihan ng España dito sa Pilipinas. . kinuha ang kanyang sambalilo. ang mga Masón at ang kanilang mga logia (lodges) ay paraparang nagsikilos upang sugpuin ang paglago ng Katipunan at ang mabalasik na pagpalaganap ni Andrés Bonifacio. hindi tinatanggap ang mga manggagawang hamak.siná Rizal.. Kapwa nagka-isá sa hangad na pagtubós sa Bayang Pilipino datapwa. ang ibig ay “ngipin sa ngipin” at ayaw gantihin ng tinapay ang bató. at masugpo ang kalupitan at kasamaang inasal sa Pilipino ng mga frayle at ng pamahalaang Castila.ay ipalagay silang “kaaway ng España at ng Dios. mayayaman at mahihirap na Pilipino ay para-parang inaapi at pinahihirapan ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. na ang Venerable ay si Luis Encino Villareal. at. na ang kabuhayan ay “isang kahig. Del Pilar. at ng mga Mason. nagsadya si Bonifacio sa bahay ng nasirang Antonio Luna upang ipatalastás ang gagawing paghimagsik ng Katipunan.” Ang Katipunan naman. kundi bató rin. Sa kanyang mga aklat. hindi sa dahilang sila ay kampi sa pamahalaang Castila at sa mga frayle. yayamang nakita na rin lamang na ang mga nagha-hari nuon dito sa atin . Dahil dito. . ang “Masoneria” ay ibig makuha ang katubusan sa luob ng kapayapaan. ipinatapon sa malalayong bayan at pinagdusa sa mga bilangguan. Ang pagbuhos ng dugo sa ikasu-sugpo ng mga pag-api ay talagang salungat sa mga aral ng “Masoneria” sa mga kasapi. Pagkatapos na marinig ng amá ng Katipunan ang mga katwiran. Pagkatapos na mapakinggan ang mga pangungusap ni Bonifacio. Ang Katipunan ay humuwad sa “Masoneria” ng paraan sa pagtanggap ng kasapi. Sa makatuwid. sinugo ni Bonifacio si Dr. isa sa mga pangunahing kailangan ay ikaw ay may sapat na kinikita upang buhayin ang iyong asawa at mga anak. itong ating mga .. Si Rizal at marami sa mga Masón ay mga taong may taglay na kakayahan sa isip. Regidor. Si Rizal ay sumalungat sa ganyang nais. ay may talino pa. ipinatawag si Bonifacio ng mga pinuno ng kanyang logia at hinikayat na itigil ang Katipunan sa kawalan ng mga baril. Isáng araw. at gayundin sa ilang kuro ng adhikain. sukat nang mataho (alam) na ang mga Masón ay mga may kaya at ang Katipunan ay mga tao na hindi natatanggap sa “Masoneria. Kinabukasan. Mindanao. Nang malaman ni Bonifacio na ayaw ni Rizal sa paghimagsik. kaya lahat ay nagtaglay ng isang layunin: Maputol lahat ng kaapihan. na binaril ng mga Castila. Nagkaka-ibá nga lamang sila sa paraang ginamit sa ikapagta-tagumpay ng kanilang layon. at may kaunting halagang nalalabis na isasagot sa mga pangangailangan ng kapatiran at mai-ambag sa sinumang “kapatid” na nasa kagipitan. SY 2010 – 2011 Ang ginawa ni Rizal. bago isipin ang ibáng paraan. mga dukha at maralita. Pio Valenzuela (ang tanging kasapi sa Katipunan na may título) na makipanayam kay Rizal sa pinagtapunan dito sa Dapitan.” Nang ilahad naman ni Bonifacio ang hinahangad ng Katipunan kay Francisco Roxas. ay sapagka’t bukod sa siya’y may pusong matapang. hindi umimik kaunti man. kay Bonifacio at sa Katipunan SI Bonifacio ay Masón din. ang mga COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 20 . Si Rizal ay hindi rin sang-ayon sa paghimagsik ng Katipunan. na kung mapipilan ay lalong kasawian ng bayang Pilipino. Si Bonifacio man ay nagíng kasapi. sinabi niya: “At saang aklat nabasa ni Rizal na bago maghimagsik ay kailangang magkaroon muna ng sandata at salapi?” Kalaban ba ni Rizal at ng mga Masón si Bonifacio at ang Katipunan? Malayo.? Kung si Napoleon ay naging Napoleon. sandata at salapi upang magtagumpay. Ilan sa kasamahan ni Bonifacio sa Katipunan ay mga kamukha niyang Masón din. sabay ang sabi. Siya ay segundo vigilante sa Logia Taliba. “Anó ang ating ilalaban. nakikilalang ang adhikang katubusan ng Pilipinas ay ibig niyang makamtan sa pamamagitan muna ng karunungan at kadakilaang asal ng kanyang mga kalahi. ang mga Masón at ang mga mayamang Pilipino ay hindi kaayon ng Katipunan. isá sa mga binaril ng mga Castila.ang pamahalaang Castila at mga frayle . kundi bagkús kasalungat pa.” At marami sa kanilá at sa mga kabig nila ang ipinabilanggo.

Natatag ang Pamunuan ng Katipunan sa pulong ng mga kinatawan ng mga balangay nuong Enero 1.” ang hiling sa España ng mga Masón. Pio Valenzuela. Ang Pag-usig Sa Mga ‘Mason’ INUSIG ng mga Castila at frayle ang mga Masón dahil sa Katipunan. At ang “Liga Filipina” naman ay walang kinalaman sa dalawa. sulok-sulok at bahay-bahay. José Trinidad. Kung anó ang laki ng kaayawan sa paghihimagsik ng mga Pilipinong litaw at may kaya. ay hindi na nagtitigilan sa pag-iisip at kara-karaka ay ginagampanan sabay sa salitang “Bahala na!” Ito ay nakita natin na siyang nagligtás sa bayang Pilipino nuong mga panahong yaón. ay ginawang taga-ingat-yaman sa Balangay Maluningning na natatag sa nayon ng San Nicolas. Bukod dito. halimbawa.mga pagpulong nang lihim sa puok-puok. Sa kanila rin galing ang salaping ibinili ng mga titik sa palimbagan ni Isabelo de los Reyes. talagang inis na at tigib na tigib ang pusong matiisin ng mga Pilipino sa madlang kaapihang ginawa sa kanila ng mga maykapangyarihan nuon. Alam na natin na ibá ang “Masoneria” sa Katipunan. Sinabi na natin na ang mga Masón ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. Tuwing ika-28 ng Febrero.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dukha. Kabuhayan. Silanganan. sa luob ng kapayapaan. Bagong-Silang. siyang ikinalugmok ng bayan sa karukhaan. maging malaya at COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 21 . Ang 2 ay tumama sa loteria ng ilang libong piso. Anuman ang mangyaring pagtutol ng mga Pilipino sa mga kahidwaang inaasal ng mga nakasakop sa atin sa mga panahong yaon. na para-parang labag sa matuwid.000 ang ika-2. hinikayat sa Katipunan ang 2 na nagka-luob naman ng halagang 400 piso. dumating si Troadio. Hindi kabilang ang mga babae sa Katipunan subali’t ilan sa kanila. Francisco Carreon. Di-Magpapatantan. sa mga makapangyarihang lumulupig sa lahi. Naito ang ilan: Dapitan (bayang pinagtapunan kay Rizal). kapatid ni Bonifacio na galing sa Australia. Isang araw. Sahol: Ang Katipunan ng Bayang Maralita Ilang paraan ang ginamit sa pagpapalaganap ng Katipunan . Buong taon ng 1895 at unang mga buwan ng taóng sumunod. Subali’t hindi maikakait na ang “Masoneria” at ang mga kasapi ay nagsabog sa mga kalahi ng mga kurong dakila ukol sa ikatutubós. Andrés Bonifacio. Nahalal sa Kataas-taasang Panguluhan ng Katipunan ang mga sumusunod: Kataas-taasang Pangulo (supremo). ang mga taga-bukid at ang mga dukha. kapag niyakap ang isang gawain at nalamang kailangang gawin sa ikasusunod ng isang dakilang layunin. DiTutugutan. Taga-ingat-yaman (treaurer). Tutuó. inilathala nuong ika-1 ng Enero 1896. sa mga Masón ibinintang. Ang mga kalupitan at paghamak na rin sa mga Pilipino ng mga nakasakop sa atin nuon ang nagpasiglá sa mga taong bayan upang sumapi sa Katipunan. na buklatin ang kasaysayang batbat ng hirap ng Pilipinas. Sa ganito pina-alaala sa mga kapatid ang kaabahan ng katayuan ng lupang-sarili. bagkús nagka-sigla lalo sina Bonficacio sa pagtatag ng mga balangay at sanggunían ng Katipunan. isang Masón na may-ari ng Bazar del Cisne. Isang libo ang mga sipi (copies) ng unang limbag at 2. Emilio Jacinto. dito sa atin at saan pa man. Katagalugan. At iyan ding mga salitang iyan ang nagligtas sa ibang mga bayan sa kuko ng mga manlulupig na hari at maharlikáng umiinís sa mga anak-pawis at dukha. SY 2010 – 2011 Nagkaroon din ang Katipunan ng sariling palimbagan at duon inilathala ang 2 bilang lamang ng pahayagang Tagalog na pinamagatang Kalayaan. ang mga Masón. ay para-parang nagsiluha kung sila ay pinaliwanagan ng mga adhikain at aral ng Katipunan. Sa pamamagitan ng kanyang kapatid. kanyang naitatag sa buong Maynila at mga lalawigang karatig ang maraming sanga o balangay. Ang mga balangay at sanggunian ay napatatag na sa maraming puok ng Maynila at mga bayang karatig. Kailangan. Laong-Laan at Dimas-Alang (mga lagda ni Rizal sa kanyang mga isinulat sa mga pahayagan). sina Francisco Castillo at Camilo Iban. Jacinto at iba pa. sina Gomez. Bawa’t isá ay may kani-kaniyang uri. na ipinabitay ng pamahalaang Castila sa sulsol ng mga frayle. 1896. 2nd Semester. Ang mga kasapi sa “Masoneria” ang nagpakilala sa pamahalaan sa España ng mga masasamang palakad na pina-iral dito. may kasamang 2 makabayang taga-Kapis (Capiz ang tawag ngayon). ay siyang lagi nang ipinagunita upang mag-alab ang luob ng mga kasapi. at naghatíd sa atin sa tagumpay. lalung-lalo na ang asa-asawa ng mga kasapi. na walang lagda. Hermenegildo Reyes. Ang mga manggagawa. tuwing magpulong ang mga balangay. 1896. “na ang aming bayan ay maging karapat-dapat. Taga-usig (auditor. Maynila. “Ibig namin. Vicente Molina. Pagtibayin. Ganito nakamit ang salaping ibinili sa palimbagan. mga maralita na mga hamak na taong bayan. Tangi sa rito ang mga sulat at limbag na ginawa nina Bonifacio. Ang Mga Unang Pinuno Ng Katipunan SA HALIP na umurong sa harap ng pagsalungat ni Rizal at ng iba pa sa paghimagsik. Kalihim (secretary). kaapihan at kabusabusan. fiscal). tuntunin at adhikain. Ano pa’t ang mga pag-usig kina Rizal at mga kasamahan. ay nabigyan ng magagaang na tungkulin. Pinanginginigan at iba’t iba pa. ang masasabing nagturo sa mga Pilipino ng pagbigkis ng kaluoban upang humarap at makipaglaban. Silá. nagdaos ng mga lihim na lamayan patungkol sa 3 Pilipinong pari. Walang salapi ang Katipunan at sahol sa mga kagamitan subalit lumaganap pa rin. na ipinunô sa mga titik ng palimbagan. mga kawani: Pantaleon Torres. Ito ang ibinili ng palimbagan ni Antonio Salazar. Kailangan ang kaunting paliwanag. Katotohanan. si Bonifacio ay talagang may sapat na talino sa paglikha ng mga paraan na sukat makahikayat sa tao. Si Perfecta Simeon. at ang mga ito ang pinagdadadakip at pinarurusahan. Balbino Florentino at Aguedo del Rosario. na ipina-baril din ng mga Castila. Burgos at Zamora. Ang mga pangalang taglay ay yaong mga pangalan o bagay na may kinalaman sa ating lahi at sa kalayaang ninasà. at nag-unahan sa pagsapí. Ipinasya niyá. siya namang higpit ng pagyakap ng mga maralita sa layunin ng Katipunan. manggagawa.

Mainit at mahigpit ang kanilang pagtatalo. ang teñente ng guardia civil. ang tunay na kalayaan ng mamamayan sa harap ng mga mapag-imbot na nabuhay sa pagsugpu sa karapatan ng bayan. si Agustin Fernandez. Umabot sa kaalaman ni Bonifacio ang mga ibinalita. At naparusahan na ang mga inaakalang may kinalaman. Pandakan. Ang masikhay na pag-usig sa mga Masón ay nagsimula nuong 1892 at sumidhi nuong naitatag na ang Katipunan at si Bonifacio ay walang humpay na nagpalaganap sa kanyang samahan. nang usigin ang mga kagaya nina Doroteo Cortes. Nguni’t bago pa nangyari ito. ang mga candela. marami sa mga Masón na nuong una ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. bagáman at mga Masón daw. ang pagbilanggo. Nuong 1895. niyong ika-17 ng Agosto 1896. pinahirapan at ibinilanggo. Ibinabalita rin niya na may ilang libo ang maghihimagsik. sa nasa niyang magkasama-sama ang lahat sa lilim ng kanyang watawat. dinilig ang kanilang ginhawa ng luha ng bayang nagdaralita. inihanda na ng Katipunan ang paghihimagsik. napagtibay din at bilang saksi ng pinagkasunduan. Napansin din ng mga frayle na ang pasok ng salapi sa simbahan ay umunti sanhi sa kagawan ng mga Masón na nagturo sa bayan. Kaya. Simula pa nuong itinatag ang Katipunan. si Luengo. sa pinuno ng Castila sa Maynila. Pinagtibay pa na salakayin ang Maynila nuong ika-30 ng buwang iyon ng Agosto. alinsunod sa sulat ng cura duon. ang “cura” at ang mga Castila ay hindi lubhang nakapa-mayani sa kanilang mga masamang gawa sapagka’t nahadlangan sila ng pagkakaisa ng mga taong bayan sa pagtutol. Lopez Jaena. na sa kanyang panuorin ay tumanglaw ang maningning na araw ng katarungan at kabihasnan. Ang mga pagsumikap ng mga Masón ang nagmulat sa bayan sa kanyang aping kalagayan. tanda na hindi na sila babalik sa kani-kanilang bahay. ang mga pinunong Castila ay para-parang nagsumikap sa 2nd Semester. nang nalaman niyang natuklasan na ang Katipunan ng may kapangyarihan. Mga ‘Mason’ Kumampi na sa Katipunan NUONG 1893 at mga unang buwan ng 1894. ang mga tiktik ng Katipunan sa luob ng pamahalaan ay nagdadala na ng mga balitang kailangan ni Bonifacio. muli na naman silang inusig. siyang pinaka-puno ng kilusan ng mga Masón. lahat ay nagsidukot ng kani-kanilang cedula personal at pinagpupunit. Hindi nagtagal ang katahimikan. Ito ay nalaman ng pamahalaang Castila.sinimulan nuong ika-8 ng umaga at natapos nuong nagtatakipsilim na. ang mga novena. Marikina at Montalban. Jose Basa. SY 2010 – 2011 pagbintang sa mga logia na walang nilalayon kundi ang paghiwalay ng Pilipinas sa España. Sila na naman ang hinuli. ang mga kuwintas.” Ang mga hiling na iyan ay hindi lamang nakilala ng mga taong bayan kundi naramdaman nila sa sarili. lalo na siná Rizal. Sa wakás. pagpatapon sa malalayong bayan sa mga magiting na kasapi ng “Masoneria. ay sa mga Masón na naman ibinintang. lalong lalo na sa mga lalawigang Tagalog. Nakuha pati ang batong pinaglimbagan ng recibo sa pagawaan ng pahayagang Diario de Manila.” Dahil dito. Nuong mga araw na yaon. at ibinalita na may natuklasan siyang inihahandang paghimagsik laban sa pamahalaan. May mga ayaw munang gawin ang paghimagsik sa kawalan ng mga sandata at baril na ilalaban. natuklasan ni Mariano Gil. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 22 . sumumpa sa sarili nilang dugo na inilagda sa kasulatan. Ang mga sanga raw ay nasa San Juan del Monte. Si Bonifacio at ang ilan niyang matatalik na kawani ay madalas lumabas sa mga bundok na nakapaligid sa Maynila at pinag-aralan ang tumpak na paraan sa pagsalakay. 3 Ulit Na-visto Ang Himagsikan NAHULI ang mga kasapi sa Katipunan nuong ika-13 ng Agosto 1896 sa San Piro.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY maginhawa. Kaya ang mga kalaban ng kalayaan ng bayan ay natahimik. Kalookan. ang mga bula (catechismo). San Felipe Nery. iwanan ang patay sa luob ng simbahan at huwag magbayad ng anuman. ang mga istampá. Ang mga convento ay nagsikilos. at ang mga magagawang kuta ng kawal ng Katipunan sa paghamok. . Sa harap ng mga nangyayaring yaon. Ang amá ng Katipunan naman. Mariano Apacible at marami pang mga taganas na Masón. nguni’t marami ang may ibig at ayaw nang umuwi sa kani-kanilang bahay. cura sa simbahan ng Tundo. Makati. Pagkatapos ay nagpangkat-pangkat na. nakahikayat na ng ilang kababayang naglilingkod sa mga kawanihan ng pamahalaang Castila. natigil ang pag-usig sa mga Masón. sa ganang mga Castila at frayle. Alam ng pamahalaang Castila at ng mga frayle na si Bonifacio ay Masón subalit hindi alam na ang layunin at mga ipinunla ng Katipunan ay huwad sa “Masoneria”. nuong ika-19 lamang ng Agosto. at iba pang Masón na nagtanggol sa kalayaan at lagi nang sinanggal ang kaapihang tinitiis ng Pilipinas. scapular). lahat ng kilos nina Bonifacio at mga kasamahan ay sa mga Masón ibinabagsak. Itinuro rin naman nila na huwag bilhin ang mga kalmen (carmen. Ang bunga ng lahat ng ito ay ang pagsiyasat sa bahaybahay ng mga Masón. Ang kilusan ng paghimagsik na nuon ay pinalaganap na ng Katipunan sa mga taong bayan. Kaya. na kinalakal ng convento. muling nagsikilos ang mga Masón at binuhay uli ang kanilang pagpu-pulong tungo sa ikagagaling ng sariling bayan. gayon din ang ilan sa mga naglilingkod sa bahay ng mga pinuno at sa mga convento. at sila ang pinagpitagan ng maraming kababayan. Palibhasa. ay sumulat na sa mga pinuno niya sa Maynila nuong ika-5 ng Julio 1896 din. ang mga kasulatan ng Katipunan dahil sa sumbong ni Teodoro Patiño. naipatapon na sa Dapitan si Rizal na. Ang mga Masón nuong ang lumagay na tagapag-taguyod ng kalayaan ng bayan. Ambrosio Salvador. si Manuel Sityar. Datapwa. Dahil naman dito. pinulong ang lahat ng mga pangulo sa mga balangay at mga kasapi sa puok ng Kankong. ay hindi lamang hindi nagpa-sinungaling sa gayong akala kundi bagkus pinagtibay pa. nang sa gayon ay tumibay sa pakikibaka hanggang sa matamó ang kasarinlan ng Pilipinas. lalo na ng mga “cura” sapagka’t sa bayan-bayang pinamugaran ng isang logia (lodge) ng mga Masón. ang tumulong na tuloy sa pagpalaganap ng Katipunan. Ibig namin na maghari ang pagpa-pantay-pantay. Marcelo del Pilar.

Nakasama silang pinahirapan at pinabaril sa Bagumbayan (Luneta) at sa luob ng mga bilangguan. yaong lubhang kinailangan sa mga unang pagkilos. ang mga lalaking lumakad sa mga lansangan sa Maynila at sa mga bayang ka. Ang mga kasapi sa Katipunan ay pinagdadakip din at pinahirapan sa luob ng bilangguan. Daniel Tria Tirona. “Salamat. Si Bonifacio ay nagpakita ng hindi karaniwang katapangan at gayon din ang kanyang mga kasamahan. Aguedo del Rosario. Silverio Baltazar (capitan sa kabayanan ng Kalookan). Hindi lamang hindi kasapi ang mga mayaman at mga marunong na Pilipino kundi salungat pa sa Katipunan subalit dinakip din. Dahil sa pagtanggi nito. kataas-taasang puno ng Castila dito sa Pilipinas. nayon ng Hagdangbató. Batangan at Kabite.Tagalugan. Bulakan. Sa isang kamalig. Secretario General (punong kalihim).” Bundok ng Kalayaan. Bautista at iba’t ibá pa ay pinaghuhuli at piniit sa bilangguan. Tarlak. kanyang sinulat at pinadala sa mga kina-ukulan ang sumusunod na pahayag: “Mga maginoong namiminuno. sa San Juan del Monte at sa iba pang puok.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang mga sundalo at guardia civil ay nagsiyasat sa palipaligid ng labas ng Maynila. lahat ng mga manggagawa sa mga pagawaan. kaya nuong ika-23 ng buwang iyon. at Tesorero General (punong ingat-yaman). tinangka nina Bonifacio. Pinasiya nila na ang pahiwatig ng pagsalakay sa Maynila ay hihip ng mga tambuli mula sa mga bundok na kinaruruonan ng mga kawal. Binuo ang Pamahalaang Pambansa Tinangkang ‘itanan’ si Rizal NANG si Rizal ay dumating sa Maynila noong ika-5 ng Agosto 1896 galing sa Dapitan na pinagtapunan sa kanya. at pagkatapos sa bundok ng Balara. Ministro de Guerra (pamahala sa digmaan). ay puputok ang paghihimagsik na pinagkasunduan natin. sa isang pagkakataon ay ibinulong (ni Jacinto) sa ating bayani. Briccio Pantas. Kinabukasan nga ng gabi.” Palibhasa’y umasa si Rizal sa kalinisan ng kanyang budhi sa matapat na pakisama niya sa pamahalaan nuon. si Mariano Gil. Nang ika-30 ng buwang ito. ika-28 ng Agosto 1896 Andres Bonifacio Sumiklab ang Himagsikan! LAHAT ng nakabatid ay sumunod sa pahayag. gaya ng silong ng mga kuta (muralla) sa luob ng Maynilà (Intramuros). kasapi at mga kapatid: 2nd Semester. at gayon din ang mga Pilipinong napapatangi sa dunong at sa kabuhayan. Ang hudyat upang magkakilala ang “magkakapatid” ay ang salitang “Balangay” na dapat sagutin ng “Marikit. Andrés Bonifacio. nag-utos siya katulong ang kanyang mga kagawad. 2 o 3 baril na naagaw sa mga sundalo ng pamahalaang Castila. ang nais na yaon nina Bonifacio ay hindi nangyari at sa gayo’y napilitan silang magkasya na sa sarisarili nilang pamamatnugot sa Katipunan. at iniutos na bantayang mahigpit ang mga mamamayan. na ipalagay na puok ng digmaan ang mga lalawigang Maynila. kaya’t kinakailangang sabay-sabay na kumilos ang mga bayanbayan at sabay-sabay na salakayin ang Maynila. Kapampangan. maliban na nga lamang kung may sakit na dinaramdam o ang katawa’y maysala. Kami’y nahahanda. sumagot niya. lumipat si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa purok ng Balakbak. Ang sino pa mang humadlang sa banal na adhikaing itó ng bayan ay ipinalalagay na taksil at kalaban.” Hangad ni Bonifacio na maging pangulong pandangal si Rizal at siya ay gawing sanggunian (consultant) bagaman at hindi nila ka-ayon. nagkaroon na ng mahigpit na labanan sa Balintawak. May mga ilan na ibinilanggo dahil nagkasugat o tinubuan kaya ng galis sa bisig. ay ibinilanggo. Ministro de Gracia y Justicia (pamahala sa katarungan). Nasupil nila at naagawan ng ilang baril ang mga himpilan ng guardia civil. Nagpatuloy sa ganito nguni’t itinatag na ni Bonifacio ang kanyang pamahalaan sa Pasong Tamo. “Kung kayo po’y ibibilanggo ay ililigtás namin kayo. Mula duon. Kagagawan ni Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 23 . sa dahilang ito’y mangyaring ipatanto ninyó sa lahát ng mga kapatid na sa araw ng Sabado. Ganitó: Presidente. Ministro de Estado (pamahala sa bayan). na. Ang mga mayayamang katulad ng mga Yangko (ama). dahil sa pagkatuklas ng cura sa Tundo. at sila’y pag-uusigin alinsunod sa palatuntunang ating pinag-iiral. SY 2010 – 2011 “Sa inyong lahat ipinatutungkol ang pahayag na ito. Roxas. mga revolver na kinuha ng Katipuneros sa maestranza (arsenal). Bayaan ninyo’t nalalaman ko ang aking gagawin. Marikina.z Ang pamahalaan ng Katipunan ay hindi na sa samahang ito lamang kundi binigyan na ng uring pambansa. at pinabaril pa ang ilan. Ministro de Hacienda (pamahala sa yaman-bayan). Si Bonifacio at ang Katipunan ang masasabing may kagagawan. Totoong kinakailangan na sa lalong madaling panahon ay putlin natin ang walang pangalang panglulupig na ginagawa sa mga anak ng bayan. (ika-29 ng Agosto 1896) nagkaroon ng labanan sa buong paligid ng Maynila. Nueva Ecija. Huwag ninyong gawin iyan sa akin. sa Fuerza de Santiago at sa ibá pang piitan. Sinimulan na ang paghuli at pagpahirap sa mga napagbintangan. Kunwa ay naglinis. Ang inilalaban ng mga kasapi sa Katipunan ay ilang itak. nangyari ang unang labanan ng mga iyon sa kawal ng Katipunan sa Balintawak. Teodoro Plata. Emilio Jacinto.” Nuong ika-27 ng Agosto 1896. kahit na hindi sa kinukudlitan sa pagkuha ng dugo na inilagda sa kasulatan ng panunumpa ng mga kasapi sa Katipunan. Pinagdadakip ng pamahalaang Castila ang lahat ng kilalang Masón o mga kamag-anak at kaibigan nila at kinulong sa Bilibid. Emilio Jacinto at ibang kasamahan na siya ay itanan. Nalaman na ang paraang ginawâ sa pagsapi. Ang pamahalaang iyan ang namatnugot ng paghimagsik datapwa iilan lamang ang mga tinunton. Laguna. Zamora. ika-29 ng kasalukuyan. Ministro de Gobernacion (pamahala sa patnugutang bayan). Si Jacinto ay nagsuot marinero at nagsadya sa lancha Caridad na nilulan ni Rizal palunsad sa bapor España. Kaya nuon din ay ipinasiya ni general (Ramon) Blanco. tinulisang bukawe (isang uri ng kawayan) at palasan (makapal na yantok). ay isá isáng nililisan ng manggas ng baro ng mga guardia civil at veterana at kung may nakitang piklat na gurlis (munting sugat). na ngayo’y nagtitiis ng mabibigat na parusa at paghihirap sa mga bilangguan. Kalookan. Enrique Pacheco.

kasabay halos ng hukbong Amerkano na nagsipasok nuong ika-13 ng Agosto 1898. Nagbubukang liwayway ng nagsipasok sa luok ng Maynila ang mga sasakyang-dagat na pangdima ng Estados Unidos at kapag karaka’y nilusob ang mga sasakyang dagat na pandigma ng mga Castilà. Maximo Gregorio. Domingo Franco. hindi ng Katipunan kundi ng hukbo ng Pamahalaang Pilipinong Naghihimagsik (Philippine revolutionary government). Maximo Inocencio.Hanggang Pumasok ang mga Americano NAGTAGAL ang panahon ng paghimagsik mula nuong ika-29 ng Agosto 1896 hanggang nuong pumasok sa Maynila ang hukbo ng mga Amerkano nuong ika-13 ng Agosto 1898. Ciriaco Sarile. dumating sa Pilipinas ang mga Amerkano. nang nagbalik sa Kabite si Emilio Aguinaldo galing sa Hongkong (ika-15 ng Mayo. idinaos sa simbahan ng Barasoain.. ang unang Kapulungang Bayan (Malolos congress) na binubuo ng 85 kinatawan ng mga lalawigan ng Sangkapuluang Pilipinas. ay siná Sancho Valenzuela. Quintin Tinio. Malolos. Pantaleon Belmonte. 1898. Sa kanilá isinuko ang lungsod na ito ng mga may kapangyarihang Castila nuong araw ding yaon. at ang ilan sa mga binaril sa Kabite ay sina Victoriano Luciano. sa Mindanao. ilan sa mga nahuli. Nuong ika-12 ng Junio 1898. ang ibig ni Bonifacio ay magkahalu-halo na ang balat sa tinalupan. pinagtibay ng Kapulungang ang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 24 . Faustino Villaruel. Bagaman at hindi tutuo. Lauro Dimayuga. sa ikabuti ng lahat. Numeriano Adriano. Eugenio Cabezas. ang hukbong Pilipino naman ay siyang sumakop sa mga bayan-bayan at nakipaglabanan pa sa hukbó ng mga Castila duon sa ilang kabayanan na nasa kamay pa ng mga ito. nang nagbalik si (Emilio) Aguinaldo buhat sa Hongkong. nakikipaglaban pa ang kawal ng himagsikan sa ilang kabayanan na hindi pa nahuhulog sa kamay ng mga Pilipino. Susog dito. Jose Dizon at Antonio Zalazar. Ramon Padilla. ang mga Masón na binaril o pinatay (marami ang namatay sa hirap ng mga parusa) ay sina Rosalio Silos. duruin ng aspile ang kukó. Ang mga kawal nga nito ay nakarating at nagsihimpil hanggang sa mga nayon ng Maynila. Hugo Perez. Pahirap Sa Katipuneros. at ang mga kasulatang yaon ay gawa-gawa lamang at hinuwad ang lagda ng ilang mga litaw na mayaman at marunong na Pilipino nang sa gayon ay mapasubo sila sa ginampanang paghimagsik ng bayang maralita. ang ilan ay nagsi-suko nang naririto na sa Maynila ang hukbó ng Amerkano. Sa mga lalawigan naman. Francisco Tañedo at Procopio Hilario sa Tarlak. nang nairaos na ang pulong na nagpasiya ng pagsalakay sa Maynila. Siya ang pinaka-Dictador. Mamerto Natividad at Marcos Ventus sa Nueva Ecija. sa ika-5:30 ng hapon. Katunayan nito. bagaman nang lagdaan ang Pacto de Biakna-Bato nuong ika-4 ng Agosto 1897. Sa luok ng Maynila namalagi ang mga sasakyang dagat na nagwagi hanggang ika-13 ng Agosto 1898 nang nilusob ng hukbong Amerkano ang Maynila. Ang Mga Binitay ANG mga parusang iginawad sa mga hinuli ay mahaba at may kahirapang isa-isahin ngunit ang karaniwan ay huwag pakainin ng magha-maghapon. sa higpit ng mga parusa. . SY 2010 – 2011 Feliciano Cabuco. itinatag ang Pamahalaang Himagsikang (revolutionary government) Pilipino. Sa katapustapusan. Sa mga kasapi sa Katipunan ay hindi na kailangan sabihin pa nguni’t ang mga unang ipinabaril ng pamahalaang Castila sa Luneta noong ika-4 ng Septiembre 1896. Eugenio Silvestre. Hindi hinayag ni Bonifacio sa lahat ng mga kasapi ang ginawa niyang paghuwad sa mga lagda nguni’t talagang ipinabasa sa mga kasapi sa Katipunan at nang sa gayon ay lalong lumakas ang luob ng kanyang mga alagad. nahinto ang labanan na inulit uli nuong Mayo ng taong sumunod. 1898). Modesto Sarmiento at Ramon Peralta. Sa katunayan. Cervantes. inisin sa mga bartolina na magha-maghapong nakatayo. at iba’t iba pa. sa hirap ng mga pasakit. ilubog sa balon at maka-sandali ay hanguin. na nagpakilalang ang mga nakalagda ay may kinalaman at kasapi sa Katipunan. ay nagturó nang nagturó sa ilang litaw na tao. Nuong unang araw ng Mayo 1898. Ang mga Masón na binaril sa Maynila ay sina Jose Rizal. itinanghal niya ang kasarinlan (independence) ng Pilipinas. Marami at hindi maaaring isiwalat kung sinu-sino ang mga pinagbabaril. Ano pa at sa kanyang pagka-tunay na maghihimagsik. Nuong ika-15 ng Septiembre 1898.. ibitin ng patiwarik at biglang ibagsak. nang sa gayon ay lalong lumagablab ang apoy ng paghihimagsik. Domingo Cecilio. bagaman at ilan sa mga isinigaw ay gawa-gawa lamang. ay barilin. Ang Katapusan Ng Katipunan Nag-dictador Si Aguinaldo ANO ang ginawa ng hukbo ng Katipunan nuong pumasok ang mga Amerkano? Dapat munang sabihin na hindi na hukbo ng Katipunan ang máitatawag sa mga kawal na naghimagsik. inutos ni Bonifacio kina Jacinto at Guillermo Masangkay na isabog sa ilang pook ng Maynila ang mga kasulatan na sadyang inihanda ni Bonifacio at ng mga alagad niya. sa Batangan. Moises Salvador. Sampalok. 2nd Semester. Dapat ding sabihin na narito na ang mga Amerkano sa Maynila. Santa Mesa. Severino Lapidario at Alfonso Ocampo. Ang hukbo ng Estados Unidos ay nasa Maynila at (kabayanan ng) Kabite. Luis E. gaya ng Gagalangin. paluin sa talampakan. sa dahilan nuong ika-24 ng Mayo 1898. Teodorico Lagonera. Leon Hernandez sa Kamarines. Ang Pangulo ay si Aguinaldo.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY NANG malaman ni Bonifacio na ang mga mayaman at mga litaw na Pilipino ay ayaw sa paghimagsik. palakarin sa munggo. ihinayag sa Kawit ang pamahalaang sarili (self-government) ng Sangkapuluang Pilipinas. Una: Upang lalong masugatan ang puso ng mga taong bayan kapag nakitang pati ng mga mayaman at mga litaw na kababayan ay pinipiit at pinagbabaril. Villareal. Kaya. Nuong ika-29 ng sumunod na Noviembre. siya ay umisip ng isang paraan na ang mga ito ay mapadamay sa pag-usig sa mga taga-Katipunan. paluin ng palasan (makapal na yantok) nang patihaya. Jose Lallana. Pako at Ermita. na napipilan at napalubog matapos ng ilang sandali lamang. Ika-2: Higit sa una.

at si (Miguel) Malvar. nagpakita ng hinanakit at puot si Bonifacio.” na pinangunguluhan naman ni Mariano Alvarez. Mendez Nuñez at Amadeo. Aguinaldo at iba pa.bibingka. na ipakilala sa mga Pilipino ang kapangyarihan ng Estados Unidos. kapatid ni Kapitang Emilio. Sa nilagdaan kasunduan. ay lumaban pa at nagsi-suko na lamang. Madison. Nagkaroon ng mga kasulatan ng pagtutol sa halalang binanggit sa una. pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos nuong ika-6 ng Febrero 1899. kaiba ang copias ng mga liham ni Ambeth Ocampo sa mga pinagbatayan ni Teodoro Agoncillo sa kanyang aklat. Pangulo.” sapagkat ang tao na kanyang ipinalalagay ay “lalong may kaya kaysa napahalal. nagtagal ng ilang taon. May mga tutol na nilagdaan nina Andrés Bonifacio. at ang nauukol naman sa dito ay ang iba pang mga kabayanan sa lalawigan. Emiliano Riego de Dios. ipinagkaluob ng España sa Estados Unidos ang Sangkapuluang Pilipinas. Dito nagsimula ang pakikibaka ng hukbong Amerkano laban sa hukbong Pilipino. nuong talagang supil na supil na ng kalaban at wala nang makain. Artemio Ricarte. Ang ‘Magdiwang’ at ang ‘Magdalo’ MAHABANG salaysayin. Si Aguinaldo ay nadakip nuong ika-23 ng Marso 1901.” (Maaaring huwad ang mga sulat ni Bonifacio kay Jacinto. Ika-2 pangulo. Procopio Bonifacio. Mariano Trias. si Jose P. Kaya ang pangkat ng “Magdalo” ay umurong sa San Francisco de Malabon at umanib sa pangkat ng “Magdiwang. nguni’t siya ay binaril ng isang sundalong Amerkano na nakabantay duon. Pangulo ng hukbo. Pamatnugot ng Digma. na nagsimula nuong Abril 1898. “Inventing a Hero” ni Glenn Anthony May. Perez Dasmariñas. ang isá naman ay nuong ika-24 ng buwan ding iyon sa Limbon. na ginawa sa Naik nuong ika-16 ng Abril. Bago idaos ang halalan ng mga magsisi-buo ng pamahalaan. Ang isang pangkat naman ay pinamagatang “Magdiwang. 1996. Bakood. nuong ika12 ng Marso 1897. hanggang napipilan ng lakas ng malaki at mayamang Estados Unidos ang kamuraan at kahinaan ng Republica Filipina. Artemio Ricarte at Severino de las Alas. Ang pamahalaang Pilipino ay tumutol. At nuong ika-21 ng Enero 1899. nagkaroon ng mga hinanakitan sa luob ang isa’t isa.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Panguluhang-batas (Constitution) na iiral sa Pilipinas. inihayag at pina-iral ang Panguluhang-batas at tuloy itinanghal ang República Filipina sa simbahan ng Barasoain. iniutos ng Pangulo (William) Mckinley ng Estados Unidos kay general (Elwell) Otis. Nuong 1896. at si Bonifacio ay Director del Interior. Silang. Nuong ika-4 ng Enero 1899.) Ang Pagpatay Kay Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 25 . gayon man ay pag-aralan natin ang ilang bagay ukol sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. “Magdalo” ang pamagat ng isa na pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo. Pio del Pilar. Sa dahilang hindi nagkakaisa nuong mga unang buwan ng 1897.” Pahayag ni Hector Santos sa pagsuri niya sa aklat. Si Bonifacio ay hindi tumutol sa kinalabasan ng halalan ngunit si Daniel Tirona ay tumutol sa pakakahalal kay Bonifacio at ipinalagay na “dapat ihalal si José del Rosario sa tungkulin na pinaglagyan kay Bonifacio. Nabihag Si Aguinaldo Namayani sa Pilipinas ang hukbo ng Estados Unidos. Santos. kasama ang kanilang mga kawal. Sina general (Vicente) Lukban. Ang nangulo ay si Andrés Bonifacio na rin. sa tungkuling hahawakan.” na siya namang pinagbatayan ni Reynaldo Ileto ng kanyang “Pasyon and Revolution. Nuong gabi ng ika-4 ng Febrero 1899. sa Batangan (Batangas ang tawag ngayon). may 2 pangkat sa lalawigan ng Kabite na nagsipamatnugot sa paghimagsik duon. Ang hinanakitang yaon ay isinaysay ni Bonifacio na rin sa 2 niyang sulat kay Emilio Jacinto. 1997 sa www. Nuong ika-20 ng Deciembre 1898. Nakapasok na ang hukbó ng mga Castila sa maraming kabayanan ng Kabite mula nuong napatay ang bayaning si (Edilberto) Evangelista sa Sapote nuong ika-17 ng Febrero 1897. Lahat ng katwiran ng isang bayang natutong maghimagsik ay ginamit. SY 2010 – 2011 Paghihimagsik. pinuno ng hukbong Amerkano sa Pilipinas. Ang kinalabasan ng halalan ay itó: Emilio Aguinaldo. Ano pa at sa ika-2 sulat ay sinasabing siya ay may hinala na sina Aguinaldo at ang mga kapangkat nito ay ibig “isuko ang buong Revolucion. isa sa mgapinuno ng hukbong Pilipino ang ibig bumagtas sa tulay ng San Juan del Monte. sa Samar. Mariano Trias. Ayon kay Hector Santos nuong July 13. bago ibinigay kay Agoncillo. ipinatalastas ni Bonifacio na anuman ang kalabasan ay kanyang igagalang. na ang mga liham ay unang tinanggap ni Epifanio delos Santos (sa kanya ipinangalan ang EDSA. sina Bonifacio. hindi matiyak kung alam niyang huwad ang mga liham) at “dinoktor” ng kanyang anak. si Malvar nuong sumunod na Junio. ang mga pinuno ng Paghihimagsik na nasa sa Kabite. Imus.” Dito umanó. Si Lukban ay sumuko nuong Febrero 1902. Ang nasasakupan ay ang mga kabayanan ng Kawit. pinagkasunduan ng España at Estados Unidos ang paghinto ng kanilang digmaan. nagdaos ng isang pulong sa casahacienda sa Tejeros ang mga nagsisi-buo ng 2 pangkat upang itatag ang isang Pamahalaang Tagapamatnugot ng 2nd Semester. ayaw kilalaninang kapangyarihan at kara-karaka ay inihanda ang mga kawal sa pakibaka.” At upang magkaroon ng pagkakaisa sa pamamatnugot ng paghihimagsik doon.htm.com/phg/books/bonifacio. “Revolt of the Masses. ukol sa mga kaparaanan ng kanilang ginagampanan.

Zulueta. ay tumimo sa puso ni Bonifacio. “Kailangan sa ikapagtatagumpay ng Paghihimagsik ang pagkapatay kay Bonifacio. “ay walang matatagpuang bahagya mang katwiran na sukat magpagaan sa inasal na yaon ni Aguinaldo (kay Bonifacio). ay para-parang nagsi-sumpa ng kanikanilang tungkol. (nuong ika-12 ng Marso. José Cailles. Si Andrés Bonifacio ay nagkaroon ng 3 sugat at siya ay binihag ng mga humabol sa kanila. dahil umanó sa matinding pagsalakay ng hukbó ng mga Castila at sa mahigpit na kahilingan ng marami na hindi ka-ayon ni Bonifacio. ay maaring buuin ang mga pangyayaring yaon ukol sa pagkamatay niya. siná Bonifacio at mga kapatid ay hindi kaayon nina Aguinaldo at mga kapangkat nitó at ang gayo’y pinagmulan ng samaan ng loob ng isá’t isá. 2nd Semester.” ang patuloy. pati ng isa pa niyang kapatid. Hindi nagka-kaisa ang lahat sa kanilang kuro at palagay ukol sa pagkapatay na yaon sa “Ama” ng Paghihimagsik. ang “Dakilang Lumpo. bagama’t nagpakilala ng isáng malinis na kaugalian. Tatló naman ang nasugatan sa nagsihabol. Sa sama ng luob. ay nagkasiya na lamang sa pagalis sa lalawigan ng Kabite upáng tumungo sa San Mateo na kasama ang kanyang mga kapatid.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY “ISANG balitang nakasusuka. ay nilisan ang Kabite at pumatungo sa mga bundok ng San Mateo. pagkaraan ng halalang ginawa ng mga Tagapamatnugot ng Paghihimagsik. Si Andrés Bonifacio. Ang tagapagtanggol ni Andrés Bonifacio ay si Teodoro Gonzalez na naging kalihim niya. sa ganang atin. sipiin nating buông-buô ang kanyang sulat sa wikàng Castilà: “La critica no encuentra justificación ni siquiera atenuante para esta conducta del Sr. at mga saksi ay sina Agapito Bonzon at Pedro Sison. sa kanyang isinulat ukol kay Bonifacio. Ang tinurang mga puno ay sina: Daniel Tirona. “Lahat ng mga manghahalal ay para-parang mga kaibigan ni Ginuong Emilio Aguinaldo at ni Ginuong Mariano Trias na nangagka-kaisá. MALAKING pagdaramdam ang naghari sa lahat nang nabalitaan ang naging wakás ng buhay ng Amá ng Katípunan.” Sila’y napasakop sa kapatawaran (indulto) o kumampí sa mga Castila. at ang iba pang mga tagá-Tansá at pati ng “cura” roon. na mga alipuris ni “Kapitang Emilio. ay wari’y nagpapakilala ng pagsang-ayon sa kuròng yaon ni Zulueta. fiscal. ang magkapatid ay binaril sa Bundok Buntis nuong ika-10 ng Mayo 1897. Andrés Bonifacio • Na. Subali’t si (Apolinario) Mabini. ay dî maaring ipalagay kundî isáng hangarin lubhang nakasisirang puri duon: sa ano’t paano man ang gayong kapaslangan ay siyáng kauuna-unahang tagumpay ng pag-iimbot laban sa tunay na pag-ibig sa bayan. Ang iba pang nagsi-buó ay siná Clemente J. Datapwâ. José del Rosario. at ayaw kilanlin at sila’y lumaban sa humabol sa kanila.  Na.. at ang isa’t isa sa mga nahalal.” ang wika ni Bonifacio sa pang-2 sulat niya kay Emilio Jacinto. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 26 . “ay dî maipalalagay na may mababang kakayahan at dunong sa sino man sa mga nahalal sa pulong na yaon. dahil lamang sa siya’y hindi tagá-Kabite. siya’y hinatulan ng isáng sadyang hukuman ukol sa mga panahong yaon. “ay ang kataksilan ng mga namiminuno sa Magdalo. kung gugunitain na ang pagkakasundo nilá ay siyang tumpak na lunas sa mahigpit at maselang katayùan ng Paghimagsik. Isang “Hukuman ng Digma” ang itinatag upang ang magkapatid ay mahatulan sa ibinubuhat na kasalanang umano silang dalawa ay nagtatayo ng isang lakas na isasalungat sa Paghihimagsik at nagsi-iwas sa Pamahalaan ng Paghihimagsik. Pedro Lipana. iyan. ng mga panahong yaon. SY 2010 – 2011  Na.” Triunfo de la ambición personal’ Sa pag-alaalang baká hindî namin naisalin sa wikàng sarili ang tunay na kahulugan ng mga pangungusap ni Mabini.” At ang kilalang mananalaysay na si Epifanio de los Santos. “Kung aalagatain na si Ginuong Aguinaldo na nahalal na pinuno. ang samaan ng loob na yaon. Ang naging hatol ng hukuman ay ipadala silang magkapatid sa puok ng Luok. isáng araw bago napasok ng hukbong Castilà ang Maragundong. Sila ay hinabol ng mga kawal ni Aguinaldo. ay binaril sanhi sa mga kadahilanang nabanggit na. Santos Nocon. ang paghihinanakit na ito ni Bonifacio ay dî niya ipinakilala sa ano mang marahas na pagtutol. Ang tinurang hukuman ay pina-nguluhan ng binitay na si general (Mariano) Noriel. Napatay ang kapatid niyang si Ciriaco. samantalang si Bonifacio ay pinagalinlanganan. Batangan (Batangas ang tawag ngayon). Ministro del Interior.. Sa Bundok Buntis sila inihantong. Datapwa. Teniente general..” Makalipas araw. May mga ibá pang balita ukol sa nangyaring iyan kay Bonifacio. na pinagkunan ng ilang mahalagang salaysay ng munting aklat na ito. si Bonifacio ay humiwalay sa Pamahalaang yaon. sampu ng mga pinunong sakop ng Pamahalaang yaon. ang sanhi ng kanyang hinanakit. upáng duon sila mamalagi. sa ganitó:  Na.” ang wika ni Mabini. naapula rin ang tutulan. Mabini: ‘Dapat Managot si Aguinaldo’ MARAMI ang pala-palagay hinggil sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. Ministro de la Guerra.. “Ganuon pa man. Wika nitó sa kanyang talàang ukol sa Paghihimagsik: “Sinuman ang sumuri. Nagkaka-salungat at nagka-kaibá. ang sanhi ng pagkakapatay (kay Bonifacio). ay siyang kauna-unahang dapat managot sa dî paggalang at pagsunod sa Pangulo ng Katipunan na kanyang kinasasapian. 1897) bagkús pa ngang nagpakita ng katalinuhan at kakayahang hindî karaniwan sa kanyang pagtatag ng Katipunan. Dinala sila sa Naik at pagkatapos sa Maragundong. May nagsasabing tumpak at may nagsasabing hindi. juez instructor. at siya’t ang kanyang kapatid.si Bonifacio at ng 2 niyang kapatid.” ay kasalungat. at sa katunaya’y nang makita niyang sino ma’y dî nagsusumakit sa ikapagkakasundo nila. Si José Clemente Zulueta ang siyang umanó nagsabi. sina Procopio at Ciriaco. Aguinaldo.

“Cuando se considera que el Sr. Hindi tinanggap ang gayong anyaya at payo. sa isáng sulat kay Jacinto buhat sa Laguna nuong ika-3 ng Mayo 1897. viendo que nadie trabajaba por la reconciliación. isá sa mga kaayon ni Bonifacio.” E Aguinaldo Ang Viuda Ni Bonifacio SA HARAP ng matipuno at may katulisang mga pangungusap na iyan ni (Apolinario) Mabini. se contentó con salir de la provincia para San Mateo en compañia de sus hermanos.” 1896 Mayo Isinugo ni Bonifacio si Dr. Di na ako manunumhalik kailanman. SY 2010 – 2011 “Inaakala ko. alang-alan sa kapakanan ng Bayan. at sumagot ng ganito: “Patatawarin ninyo kung di ko matanggap ang inyong anyaya sa akin. asi se explica su resentimiento. Nguni’t ano pa man. Tinangka ng Katipunan na iligtas si Rizal.na dî maàarìng magbulaan at pabulaanan . mahabang salaysayin ang buong pangyayari hinggil sa pagpatay kay Bonifacio. pagka’t hindi ko na matitis ang mga ginawâ sa akin.” Bagaman at kinitil ang buhay ng nagsimulâ. 1896 Enero 1 Nahalal ang panguluhan ng Katipunan..” Gaya ng nasabi. Una’y pinagdadamutan kami ng kakanin. habia sido el primer responsable de insubordinación al jefe del Katipunan a que pertenecia como miembro: cuando se reflexióna que la reconciliación era la única solución apropiada al estado critico de la revolución. ng matanto nina General Mariano Noriel.” anyaya na tinanggihan ni Bonifacio. Unang labas ng pahayagan ng Katipunan. “Sin embargo esto no se manifestó por ningún acto de violenta oposición. “Kung gayon ay kami’y magsisiuwi na pagka’t ang mga tao nami’y hindi pa nagsisikain. 1896 Agosto 27 Lumipat sina Bonifacio sa Balakbak. 1896 Agosto 17 Nagpulong ang Katipunan sa Kankong. a pesar de haber demostrado un carácter íntegro. “Todos los electores eran amigos de Don Emilio Aguinaldo y Don Mariano Trias que estaban unidos.” Ang sagot ng mga kausap ay. Sa ganito nga. 1872 Febrero 28 Binitay siná Gomez. ay naitó ang ilang katotohanan. ‘Kung ibig po ninyon magpatuloy ang kapanatagan ng ating Pamahalaan sa Paghihimagsik. na barilin ang magkapatid. at kung ibig ninyong mabuhay po tayo. mientras que Bonifacio era mirado con desconfianza. pabayaan na natin ang Historia .G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY no era menos instruido que cualquiera de los elegidos en la reunión mencionada. naghayag si Bonifacio. “na kung sa inyó mangyayari ang mga bagay na itó at buo ang inyong mga puso. nagmanukala at nagsikap sa Paghimagsik. ay aabutin din ng yamot at hinawa. 1896 Agosto 29 Simula ng himagsikan. 1896 Agosto 5 Lumunsad si Rizal sa Maynila mula Dapitan. ay inyo pong bawiin ang iginawad na indulto sa magkapatid na iyan. jefe elegido. kayo mang iyan.. 1896 Julio 5 Sinuplong ni guardia civil Sityar sa Manila ang nakaambang himagsikan. 1896 Agosto 13 Sinuplong ng cura sa Sampiro kay Luengo ang nakaambang himagsikan. Burgos at Zamora. yayamang di mawawalan ng maaawa sa akin sa mga lalawigan ng Maynilà. Bulakán at Nueba Esiha. Arawan Ng Kasaysayan 1863 Noviembre 30 Isinilang si Andrés Bonifacio. ang kalinisan ng adhikà ng mga taong bayan sa pakibaka para sa ikalayà ng lupang sarili ang napatampok hanggang naihatid sa tagumpay ang Bayan. ay nagsabing sina Coronel Intong at ibá pang puno ay nagsadya sa bahay ni Bonifacio. 1896 Agosto 30 Hinayag ni general Blanco na COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 27 . ang mga anak at mga asawa. Valenzuela kay Rizal. 1896 Agosto 28 Nilagdaan ang pahayag ng himagsikan. General Pio del Pilar.’ Dahil ditoy aking binawi at iniatas ko kay General Noriel na ipatupad ang kahatulan ng Consejo de Guerra. At anó ang aking gagawin sa mga balo at naulila. upang hikayatin ito nang sa gayon ay huwag silang magkahiwa-hiwalay.” Pagkaraan ng mahigit 50 taon.” ang patuloy. Samantala. Aguinaldo. Itinatag nina Bonifacio ang Katipunan. labanang mahigpit sa Balintawak at iba pa.na maalam maggawad ng marahás na parusa sa sinumang sa kanya’y magkulang. el móvil del asesinato no puede atribuirse sino a sentimientos que altamente deshonran a aquel: de todos modos semejante crimen constituye el primer triunfo de la ambición personal contra el verdadero patriotismo. 1896 Agosto 19 Sinuplong ni Mariano Gil ang Katipunan. na ang sagisag ay Lakambini. na natirá dahil sa labanan sa Malabon at Nobeleta?” 2nd Semester. ay karaniwang namamatay nang “hindi talaga ng Dios. Si Antonio Guevara naman. katulad ni Andrés Bonifacio. na mga Kagawad ng Consejo de Guerra ay dali daling tinawagan ang aking pansing at sinabing. solamente porque no era de la provincia. ang “Kalayaan. 1892 Junio 26 Lumunsad si Rizal sa Maynila. sinulat ni Aguinaldo na ipinabitay niya si Bonifacio: “Ito. 1892 Julio 7 Ikinulong si Rizal ni general Despujol sa Fuerza de Santiago. ang marapat ay lisanin ko ito. pues. sinabing si coronel Agapito Bonson ay siyang umanyaya sa kanyang asawa “upang magawa ang pakikipagkasundo. Ikalawa: Naririnig ko riyan na akó raw ay isang taong walang kabuluhan dito sa lalawigan ng Kabite at sa gayo’y dapat akong huwág kilalanin. y habia demostrado sagacidad no común organizando el Katipunan. minsan pang napatunayan na ang mga dakilang bayani ng isang bayan o ng isang adhika ng matayog na pagpatubós. Ipinadala kay Emilio Jacinto ang sariling taláan ng asawa ni Bonifacio (si Gregoria de Jesus). ang siyang magpasyá sa pagpatay sa Dakilàng Dukhâ ng ating lahî.

1921 Noviembre 30 Simula ng pagiging araw ng pangilin ang pag-alaala kay Bonifacio. 1898 Mayo 24 Hinayag uli ang himagsikan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY naghimagsik ang mga lalawigan ng Maynila. 1898 Noviembre 29 Pinagtibay ang pangulong-batas (Constitution). 1898 Mayo 1 Pinalubog ng hukbong dagat ng Amerkano ang mga barkong pandigma ng Castila. Santos ang naging batas 2946 ukol sa pagpugay sa kaarawan ni Bonifacio. 1911 Septiembre 3 Itinayo ang bantayog sa mga Bayani ng 1896. 1901 Marso 23 Nabihag si Aguinaldo. pinasok ang Sapote. naging dictador si Aguinaldo. 1902 Febrero Sumuko si general Lukban. Kabite. 2nd Semester. 1898 Mayo 15 Lumunsad si Aguinaldo sa Maynila mula Hongkong. 1896 Septiembre 4 Binaril ang mga unang ipinabitay ng mga Castila. 1897 Mayo 3 Sulat si Antonino Guevara kay Jacinto. 1902 Junio Sumuko si general Malvar. 1899 Enero 4 Inutos ni Pangulo McKinley na sakupin ng Estados Unidos ang Pilipinas. 1898 Junio 12 Tinanghal ang pamahalaang sarili. 1897 Agosto 4 Sumuko si Aguinaldo sa Biak-na-Bato. 1898 Deciembre 20 Tinapos ang digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Febrero 6 Pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos ang kasunduan ng España ukol sa Pilipinas. Napipilan ang takdang salakay sa Maynila. 1898 Abril Simula ng digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Septiembre 15 Unang kapulungang-bayan sa Malolos. 1897 Febrero 17 Pinatay ng mga Castila si Evangelista. 1898 Febrero 4 Simula ng digmaan ng mga Amerkano at Pilipino. 1897 Mayo 10 Binitay si Bonifacio at ang kapatid na Procopio. Bulakan at iba pa. SY 2010 – 2011 COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 28 . 1897 Marso 12 Halalan sa casa-hacienda sa Tejeros. 1898 Agosto 13 Sumuko ang Maynila sa mga Amerkano. 1901 Abril Simula ng hayagang parangal kay Bonifacio sa Alvarado. 1920 Noviembre 30 Sinimula ni senador Lope K. 1897 Abril 24 Sumulat si Bonifacio kay Emilio Jacinto. 1898 Enero 21 Itinanghal ang Republica Filipina sa Malolos.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->