TOPIC: INSTRUMENTS OF PACIFICATION Definition: (Source: Merriam-Webster Dictionary) PACIFICATION means – a. the act or process of pacifying : the state of being pacified b. the act of forcibly suppressing or eliminating a population considered to be hostile INTRODUCTION: The early years of the Spanish colonization saw the Philippines in the middle of a war between Spain and bitter rivals, Portuguese and Dutch. Series of attacks was experienced by the Philippine islands coming from both parties since our country served as a primary basement for Spanish military operations. To finance Spain’s trek towards the rivals, the tribute (tax) and forced labor were implemented to beef up the Spanish forces. TIMELINE: 1567: Governor-General Legazpi was asked to leave Cebu by the Portuguese, claiming that the Spaniards were “violating” Portugal’s rights in the area. 1568: Under the command of Gen. Gonzalo de Pereira, the Portuguese attacked Cebu and blockaded its harbor. In the same year, the eight years war began to wage between Spain and Netherlands. 1570: Another attempt to attack Cebu was done by the Portuguese forces but turned out to be repulsed. 1580: The fusion of Spanish and Portuguese forces led to a halt on the harassments against each other. 1600 – 1647: The Dutch charged to the Philippine waters and attacked Spain. 1648: The Treaty of Westphalia put an end to the eighty years war between Spain and Netherlands. THE TRIBUTE: – collected from all Filipinos from 19 – 60 years old. – EXEMPTIONS: a. incumbent gobernadorcillos b. cabezas and their families c. government employees d. soldiers with distinguished service e. descendants of Lakandula and a few other native chieftains f. choir members g. sacristans h. porters of the churches i. government witnesses

2nd Semester, SY 2010 – 2011

– May be paid in cash or in kind (partly or wholly)
– The tribute collectors often abuse their power to collect taxes. – Evolution of Tribute Cash Amounts: 1570’s: 8 reales 1851: 12 reales 1874: 14-15 reales (Conversion: I real = 12.5 centavos) – In 1884, tribute was replaced by cedula personal (residence tax). FORCED LABOR (POLO Y SERVICIO): – Drafted laborers (polistas) are Filipino or Chinese male mestizos aging 16 – 60 years old – Obliged to offer personal service to community projects for forty days a year, beginning 1580 – One can be exempted by paying the falla1 which amounts to 1.5 reales daily during the 40-day period – The working period is commonly coincident with the planting and harvesting seasons which brought negative effects to the village economy. – Salary according to Polo regulations: ¼ real per day plus rice (commonly, drafted laborers were seldom paid by the government) LIMITATIONS: – Polistas are not allowed to be brought to a distant place. – The government should not use polistas when the Chinese labor volunteers are available. – In 1884, the no. of labor days in the polo y servicio system was reduced to 15. BANDALA:2 – instituted by Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera during the first half of the 17th century – defined as the annual enforced sale of goods/products to the government at a certain given quota. – Common products sold to the government are rice and other agricultural products. – Promissory notes were given to the native sellers when the government has “an inability to finance its expenses.” Because of this practice, the Spanish government’s debt jacked up to millions of pesos. Pampanga was one of the provinces suffered from this cruelty. SPANIARD’S DEBT TO KAPAMPANGANS YEAR 1610 – 1616 1660 DEBT AMOUNT Php 70,000 Php 200,000

1The word falla was a Spanish term which means “absence”/ “absence from

2 The word bandala, according to the friar-linguists Juan de Noceda and
Pedro de San Lucar, was a Tagalog term which meant ‘purchase.’

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


– The government’s refusal to pay their debt caused the Kapampangans, under the leadership of Maniago, to spark a revolution. DIVIDE AND RULE: – A concept from Roman military principle – divide et impera. – This strategy was used by Spain to recruit natives for the expansion of its military operations against its rivals. – It was also used to quell uprisings from one region with natives from another. BIBLIOGRAPHY: Agoncillo, T. A. (1990). History of the Filipino People. Quezon City: Garotech Publishing. Constantino, R. (1975). A Past Revisited: The Philippines Volume 1. Quezon City: Tala Publishing Services. PREPARED BY: JERICA ANE P. PIGAO TIMOTHY JAMES L. CIPRIANO TOPIC: MONASTIC SUPREMACY IN THE PHILIPPINES INTRODUCTION: The blood compact between Legazpi and Sicatuna signified eternal friendship that solemnized the fusion between the Philippines and Spain. However, the powerful interference of the monastic powers all over the Philippine Islands continues to make the consolidation of both parties difficult. But how did it started? What makes the monastic orders supreme over the Spanish government in terms of political, economic, socio-cultural and religious aspect? THE UNION OF CHURCH AND STATE The seed in which the understanding between the pope in Rome and king of Spain began to grow by the virtue of the Patronato Real de las Indias (Royal Patronage). Under this, the king, as the patron of the Church, should observe the following provisions stipulated by the pope: a.The King of Spain should oversee the activities done by the religious orders to strengthen the expansion of Christianity around the world. b.The power of determining the limits of the mission territories and in the assignment of missionaries. c.The duty to protect the missionaries and support for their financial and other expenses. This partnership struggle of the King of Spain with the pope gave rise to the fusion of the church and state. To gain the jurisdiction and control over the Spanish clergy, the king granted lands and other personal privileges to the missionaries, including social and economic privileges. In conclusion, the clergy were in the king’s favor, as provided by the rule. THE MONASTIC DOMINANCE IN DIFFERENT ASPECTS: I. IN THE RELIGIOUS ASPECT: A.Clerical Ascendancy • Governor-General Miguel Lopez de Legazpi saw the potentials of the religious orders to make natives easily follow the teachings of the Church. These circumstances led him to call for more priests in the expansion of the Spanish empire in the Philippines.

2nd Semester, SY 2010 – 2011

member of the clergy, thus making this spiritual calling an attractive career and ordination years were reduced. • The opportunity to be wealthy and powerful pushed many to pursue priesthood, degrading the standards of priesthood. After their easy entry to religious orders, the members of the clergy jacked up although many of them continued to pursue their respective professions. • The ideals of mendicant orders gradually lost and devoted themselves in the pursuit of wealth. A.Mission Rivalries B.Friars vs. Bishops • Friars reject the jurisdiction of the bishops, which caused friction between the two. • Most Illustrious Fray Domingo Salazar, OP (Order of the Preachers) was the first bishop who got a taste of rebellion series from the friars, threatened to abandon the parishes if innovations in the clergy were made. • Since the 16th century, the friars used an effective strategy to resist diocesan visitation. • Manila Archbishop Basilio Sancho de Santa Justa y Rufina intervened in the situation, ordered to stop the threats and established an ecclesiastical seminary to train the secular clergymen. • Fear strikes the friars as the secular clergy serves as the threat to their rights in presiding a parish. To keep intact with their respective posts, they forced themselves to submit to the diocesan visitation. A.Side-lines and Other Abuses • The natives were charged numerous fees for all various occasions, ranging from baptism to burial. They believed that through all these traditional rites, it will lead to the salvation of their souls. • Friars became more self-sufficient by selling rosaries, scapulars and other religious articles. • Corporal punishments were executed by the friars to those who disobey their orders. Whipping is the most common punishment done. • In the case of unmarried girls, they were pressured to report to convent for them to pound rice and sweep church floors. Sometimes, their involvement in sexual activities was very frequent. • As a result, the king of Spain condemned these actions of the clergy and issued a royal decree urging local government authorities to be more vigilant in this very serious situation. II. IN THE POLITICAL ASPECT: A.Election of Citizens to Municipal Posts: • Clergy has control in presiding elections, decides on whether the natives have the privilege to vote. • The approval of electoral resolutions was done by the clergy through series of reports. • The curate3 is the master of the electoral process. A.Duties of Municipal Officials: • The performance of duties always depends on the parish priests. • The gobernadorcillo is the ONLY official that is required to obtain the parish’s approval for his acts.

• As a result, many lined up to apply to become the


Another term for clergy.

COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM)


Here are some governor-generals who opposed the powers of the friars:  Governor-General Dasmariñas in 1592 rallied against the monastic powers through a letter. he told that the friars abused their powers by forcing the natives to sell all their agricultural products at the prices imposed. the Indians will return to the mountains and forests.  Governor-General Sebastian Hurtado de Corcuera made his objection in increasing the number of the ecclesiastic members in the archipelago. A. but it was ignored by the friars.” • Another demonstration of the friar’s power is stated in this clerical boast: “If the king sends troops here.Property Acquisitions: • A letter by Bishop Domingo Salazar to GovernorGeneral Dasmariñas with regards about acquiring properties in Mexico pushed the friars to own a property in the Philippine Islands for them to be self-sufficient. • According to the Laws of the Indies (Law 7.From Partners to Landlords: • Mortgaging lands were prevalent due to the dependence on the friar’s capital by the farmers. However. However. A. the governorgenerals took their stand and complained about this serious situation. • The money used in the purchase of land from the State are the following:  church fees  trading  donations  profits gained from harvesting agricultural products A. the friars contradicted this idea for it is feared that the natives would cease their loyalty to the monastic colony. another decree was promulgated which says all lands “WITHIN ONE THOUSAND METERS OF THE PRINCIPAL MARKET PLACE OF EVERY TOWN BELONGS TO THE TOWN RESIDENTS.  Governor-General Fernando Manuel de Bustamante – He found out that the friars borrowed a huge amount of money from the government and the obras pias.Outright Land-Grabbing: • Friars expanded their landholdings with the help of the corrupt surveyors and other government officials.Mode of Acquisition: • Acquisition of property by the friars was done through:  the royal bequest from the King of Spain  purchasing of lands from the State • One way on how the clergy is benefited from owning a property is through donations and inheritance from pious Filipinos. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 3 . the fathers’ desire for their children’s education should be discouraged.Personal Security of Citizens: • Security among the citizens is vested upon the monastic powers. the highest official’s powers contested with the clergy’s that culminated in the imprisonment of the Archbishop. • The reign of King Philip II highlighted the promulgation of a law stating that the mortgaging of lands is prohibited. • A Tagalog short story was published by a Franciscan friar named Fr. 2nd Semester. Then again. • All schools in the Philippine Islands are under the jurisdiction of the clergy. III.Political Power and Friar Supremacy: • The friars’ political power can be concluded in this famous fact: “In each friar in the Philippines the king had a captain general and a whole army.Gubernatorial Casualties: • The king’s representatives suffered much from this issue of monastic supremacy. • This suggestion was addressed by the Dominicans and Augustinians to the King of Spain but it was revoked by the virtue of a royal order. • In addition. • Additional hectares of land were grabbed by the priests and by the virtue of the titulos reales. Title IV.  Both mentioned high officials mentioned the friars overpowered the crown’s representatives. Book III). When he stepped down.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Any transactions or acts made in a municipality should always subject under the parish’s approval. I shall have them all at my feet in twenty-four hours. In his letter to the King of Spain. SY 2010 – 2011  Governor-General Juan de Vargas – The heat between the Church and State continues to burst out during his term.  Those who can’t pay debts to the friars.  Those fathers/husbands of unappealing women. As a result. A. Based on this story. including learning the Spanish language. IN THE ECONOMIC ASPECT: A. stating that the clergy should not own a property. which entitled Si Tandang Bacio Macunat. Here are the few officials laid in the hands of the friars:  Governor-General Diego de Salcedo – He was imprisoned by the Inquistion and died. many pieces of such within the said perimeter became friar lands. A. They presented their appeal to the Spanish monarch. Miguel Lucio Bustamante. A. the friars stabbed Bustamante to death. the governor-general is granted the power to remove citizens from their respective domiciles if they created a fuss in their provinces.Education: • One of the common aspirations of the Spanish government and the Filipinos as an instrument of mutual understanding. they declared themselves as owners. Archbishop Pardo forced him to stand each day for four months with the rope around his neck and sackcloth in his body.” However. Bishop Salazar succeeded in persuading the king to reverse the order. they have the ability to exile a citizen from their own homes even without undergoing due process of law. • People who often go to exile are the following:  Those who don’t kiss the curate’s hand. But if I shut the church doors.” A. • Because of the power possessed by the friars.Official Complaints: • Sick and tired of religious abuses. • The pope temporarily exempted the friars from the monastic vows. A.

999 hectares Bataan – 404 hectares Cagayan – 19. Mindoro • Approximate areas of Religious Estates: Manila – 49. To obtain them. Pandi and Orion. Besides. They have to comply with their terms if they want to use the rivers for irrigation purposes. Isabela Nueva Vizcaya Manila.991 hectares Cebu – 6. • When the Spanish colonization approaches its end. realizing that they are already deprived of their lands.000 hectares in the Manila vicinity: RELIGIOUS ORDER LANDS/ESTATES 2nd Semester.803 hectares A.Friar Abuses: • The different instruments of pacification (refer to the previous handouts) intensified the burden of the natives. the royal 4 Lands passing through rivers are owned by the friars.Patterns of Land Tenancy: • Inquilinos are appointed to facilitate land activities. Augustinians 2. they have to pay the charges to the friars. (Situation in Lian and Nasugbu. Cavite Recollects 2. • Usually.  Every year. including trading ventures with China and India. etc. Sometimes. 5 Additional tax or charge COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 4 . Here are some of the lands owned by the different religious orders from the total ownership of 110. 2. SY 2010 – 2011 OWNED 1.656 hectares Isabela – 22. Hermandad de la Misericordia. and the sudden boom of the Galleon trade. A. • The friars already began engaging in this trade before a royal bequest was promulgated in 1633.Commercial Activities: • The friars actively participated in the commercialization of the Philippine Islands.Seeds of Discontent: • The friar’s possession of large estate by questionable means drew various reactions from the natives. Even carabaos are not allowed in the hills since the friars declared that the land is theirs. Laguna Lombo y.838 hectares • Friar Haciendas (areas): Calamba – 16. Batangas)  Small landowners complained about the irrigation system imposed by the friars. the friars registered a record of more than 185. One of this was the establishment of the obras pias and various foundations which served as the clergy’s source of income. Suffering among them became more prevalent as friars administered cruelties. Biñan. Bataan Dominicans 3.Conflict over Land Titles • The king of Spain ordered the examination of land titles in the Philippine Islands. Cavite and Bulacan)  In Bulacan. the friars were monopolists in this trade. A. • The friar’s economic power enhanced political power. and Sta. exercised its power to set prices on goods which will be bought and sold.293 hectares Bulacan – 15.4 (Situation in Manila. surtax5 was imposed to the trees planted by the tenants. A. A. • Both inquilinos and kasamas receive harvests. engagement in different businesses. In 1578. bamboo and rattan for their personal use. but they did not succeed due to their lack of legal evidences.961 hectares Morong (Rizal) – 1. Cavite Calam ba. Here are the examples:  Tenants are not allowed to use wood.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY • Protests were made by the natives. (messenger) • Inquilinos are benefited from this exploitation and eventually became landholders too. 3. Cavite and Bulacan (properties) 1. was formed. the earliest charitable foundation. to cut wood and to gather fruits from the forests. In 1596. do the natives stand a chance against the power of the friars? We don’t know. • Also. the commercialization of the archipelago became more successful. Naic. A. they have sub-tenants or kasama to work on the agricultural lands. the rents on the friar lands increases and if the production of agricultural products are abundant.642 hectares Mindoro – 23. 50% of those are distributed to each.000 hectares of land in their possession. 1. Rosa. and political power was used every time in the expansion of their economic powers.Economic Power: • It is impossible for a tenant to complain the abuses of the friars for they can’t afford the costs to file lawsuits. natives were deprived of the rights to fish in the rivers. • The functions of the inquilino are much alike with the gobernadorcillos and cabezas – following orders from their master. Imus. corporal punishments. • With the help of those establishments. they will force the natives to sell them at a fixed and lower prices.414 hectares (Rizal’s parents were inquilinos) Pandi – 9. Cagayan.

Quezon City: Tala Publishing Services. Revolts Against the Tribute (1589) The Revolts Against the Tribute occurred in the presentday provinces of Cagayan. The revolt occurred in the same year that the Chinese pirate Limahong attacked the palisaded yet poorlydefended enclosure of Intramuros. The revolt included a plot to storm Intramuros. or the Tondo Conspiracy. Monastic Supremacy in the Philippines (English Version. Calle Echague. the decision of the Royal Audiencia brought to the friar’s disfavor. it came to their realization that those officials refused to tangle with them. and the Philippine tax system was reformed. This Revolt was caused by losing Sulayman and Lakandula's kingdom when they were persuaded by Adelantado Legazpi to accept Spanish sovereignty on the promise that their people would be welltreated by the Spaniards. but were not successful due to their refusal to submit in the diocesan visitation. Ilocos Norte and Ilocos Sur in 1589. but the conspiracy was foiled before it could begin after a Filipino woman married to a Spanish soldier reported the plot to the Spanish authorities. (1898). PREPARED BY: JERICA ANE P.. The natives. they appealed to Archbishop Camacho. Although he’s in favor with them. • However. 2nd Semester. came to the archipelago to take charge of this investigation. A Past Revisited: The Philippines Volume 1. (1975). Del Pilar. PIGAO TIMOTHY JAMES L. and his first cousin. They were eventually pardoned. SY 2010 – 2011 TOPIC: RESISTANCE AGAINST THE SPANISH RULE THE 15TH CENTURY REVOLTS: Dayami Revolt (1567) The Dayami Revolt was a revolt against Spanish colonial rule led by the Filipino rebel. or encomienderos who had deprived them of their historical land inheritances as tribal chiefs. was a plot against Spanish colonial rule by the kin-related noblemen. Dayahi. after various changes in the oidores to turn to the friar’s favor. there was a friction occurred between the pope and the religious orders with regards about their refusal to surrender themselves under the bishop’s jurisdiction. • In addition. including the collection of unjust taxes. in 1567. Manila: Imprenta De Don Juan Atayde. Martin Pangan. Ibanags and others. The uprising failed when they were denounced to the Spanish authorities by Antonio Surabao (Susabau) of Calamianes. In 1697. rose in revolt over alleged abuses by tax collectors. the Royal Audiencia overruled their appeal. of Manila and some towns of Bulacan and Pampanga. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera. Juan Sierra.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Crown entrusted this to the governor-general. and the leaders of the revolt were arrested and summarily executed. BIBLIOGRAPHY: Constantino. The datus swore to revolt by anointing their necks with a split egg. H. It was led by Agustin de Legazpi. the friars refused to show them for they claimed to be exempted. who happens to be the president of the Royal Audiencia. R. But. • As a result. Conspiracy of the Maharllikas (1587-1588) The Conspiracy of the Maharllikas. in the island of Mactan in the Philippines. was an uprising in 1574 against Spanish colonial rule led by Rajah Lakandula and Rajah Sulayman in Manila. which included Ilocanos. M. The friar’s attention then turned to Bishop Gonzales.. or datus. Translated by Encarnacion Alzona). nephew of Lakandula. Lakandula and Suleiman Revolt (1574) The Lakandula and Suleiman Revolt. Pampangenos Revolt (1585) The Pampangenos Revolt was an uprising in 1585 by some native Kapampangan leaders who resented Spanish landowners. The latter claimed that they were under the exclusive authority of their respective superiors. also known as the Tagalog Revolt. an oidor from Mexico. of 1587-1588. CIPRIANO COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 5 . upon his arrival and investigation. • In the years later. Governor-General Santiago de Vera sent Spanish and Filipino colonial troops to pacify the rebels.

a babaylan or native priest.The Cagayan Revolt.The Dingras Revolt or the Ilocos Norte Revolt. He soon controlled the countryside. Francis Xavier.[7] The revolt began on the day when the Jesuits were in Cebu. 1763. he urged the entire country to revolt. Three other followers were executed by firing squad. in the province of Ilocos Norte. and claimed that they could turn the Spaniards into clay by hurling bits of earth at them. however. 2nd Semester. They destroyed farms and other sources of food to starve the Itnegs. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Dingras. Dingras Revolt . Magalat himself was assassinated within his fortified headquarters by his own men. the datu of Carigara . The insurrection spread to Cabagan B. celebrating the feast day of St. part of the Revolts Against The Tribute. The rebels were eventually pardoned. With a babaylan. In 1626. part of the Revolts Against The Tribute. Governor-General Alonso Fajardo de Entenza sent the alcalde mayor of Cebu. THE 17TH CENTURY REVOLTS: Igorot Revolt (1601) By order of then Governor-General Governor-General Francisco de Tello de Guzmán an expedition was sent to the Cordillera region for religious conversion purposes with the aid of Fr. he abandoned his faith in later years. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. and escape with them to the mountains. the flames of rebellion spread to Cagayan. with Spanish and Filipino colonial troops. led by Tamblot in 1621. in the present-day Carigara Philippine province of Leyte. and reforms on the Philippine tax system were made. Together with his brother. Cagayan Revolt . Father Alonzo Garcia and Brother Onofre Palao. The people of Ilagan proclaimed their independence on February 2. They fought successfully against the rebels. killed Marin and the GovernorGeneral sent Captain Aranda with Spanish and Filipino colonial troops. the curate of Ilocos at that time. he built a temple for a diwata or local goddess. the Tsaynese inhabitants of Manila set fire to Legarda and Binondo and for a time threatened to capture Intramuros. The Jesuits first came to Bohol in 1596 and eventually governed the island and converted the Boholanos to the Catholic faith.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY A. Spanish and Filipino colonial troops were sent by Governor-General Santiago de Vera to quell the uprising. Pagali used magic to attract followers. they fed his flesh to a herd of pigs. Juan de Alcarazo. Other historical sources/accounts reports The Bancao Revolt as the first recorded uprising against foreign colonization. He was later released after some urging by some Dominican priests. who used brute force and had the Igorot villages burned in his rage for the loss of the friar. and returned to Cagayan. The region is now part of the landlocked province of Apayao. Bancao Revolt (1621-1622) The Bancao Revolt was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Bancao. Although baptized as a Christian in his youth. Carigara was evangelized only a decade after Magellan landed in Limasawa in 1521. The rebels were eventually pardoned. One of his sons was also beheaded. led by Magalat. Bancao had warmly received Miguel López de Legazpi as his guest. or the First Cagayan Revolt. who were sent by the Spanish colonial government to convert the Itneg people to Christianity. beheaded and mutilated two Dominican missionaries. and reforms on the Philippine tax system were made. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government. Marin allegedly even tried to create his own dictionary in Igorot dialect to advance this cause. to suppress the rebellion. and captured and executed several leaders under Magalat. The Spanish Governor-General Francisco de Tello de Guzmán sent Pedro de Chaves from Manila with Spanish and Filipino colonial troops. desecrate Christian images. It was finally crushed on New Year's Day. when he first arrived in the Philippines in 1565. was a revolt in 1589 against Spanish colonial rule in Cagayan. The (1621– 1622) dates may be inaccurate. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 6 . or the Mandaya Revolt. Marin. and one of the babaylans was burned at the stake. two Christianized Filipinos from the Itneg or Mandaya tribe of Capinatan. and the Spanish eventually found themselves besieged. a Filipino rebel from Cagayan. and pressed six towns to rise up in revolt. Afterwards. was a religious uprising against Spanish colonial rule led by Miguel Lanab and Alababan. After cutting Father Garcia's body into pieces. Magalat Revolt (1596) The Magalat Revolt was an uprising in 1596. and forced them to surrender in 1627. The uprising may well have taken place towards the end of 16th century. Similar to the Tamblot Uprising. Cagayan Revolt (1639) As a result of the British invasion and the revolutionary propaganda of Silang and Palaris. they compelled their fellow Itnegs to loot. He had been arrested in Manila for inciting rebellion against the Spanish. The Igorots. or religious leader named Pagali. Bancao's severed head was impaled on a bamboo stake and displayed to the public as a stern warning. He was said to have committed atrocities against his fellow natives for refusing to rise up against the Spaniards. Governor-General anjanette de Silva sent Spanish and Filipino colonial troops to suppress the rebellion. The revolt was short-lived as Aranda made use of extreme measures and executed them quickly to dispel the revolt in the Cordillera region. in the Philippines. defying the tribute collectors and Spain. SY 2010 – 2011 Tamblot Revolt (1621-1622) The Tamblot Revolt or Tamblot Uprising was a religious uprising in the island of Bohol. Itneg Revolt (1625-1627) The Itneg Revolt. in the Philippines. in northwestern Cagayan. Miguel Lanab and Alababan murdered. Tsaynese revolt of 1602 In 1602. Esteban Marin. It began when the local people killed six tax collectors who had arrived from Vigan. in 1622. who tried to initially convince the Igorots to convert peacefully to Christianism. urged his fellow Boholanos to return to the old native religion of their forefathers. in the Philippines. Tamblot. set fire to the local churches. It was caused by unjust taxation and alleged abuses by tax collectors sent by the Spanish colonial government.

Bicol and the rest of the Visayas. The capture of Dula marked the end of the revolt in its operational center in Northern Samar but the sporadic skirmises and hatred with the Spanish authorities started by Sumuroy and Dula in some parts of Luzon. Maniago and his followers did not have a choice but to agree in making peace with Governor de Lara. they were badly depleted by the Kapampangans.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY and Tuguegarao. The rebels were weakened by Gov. Camiguin.The leaders were executed. named after Juan Ponce Sumuroy. Almazan Revolt (January 1661) A part of the chain to the Malong Revolt was the Ilocos Revolt led by Don Pedro Almazan. Maniago Revolt (1660) Maniago Revolt led by Don Francisco Maniago. a Spanish governor named Manrique de Lara was able to neutralize the rebellion by using the "divide and rule" trick. During that time. one of the more affluent towns in the province at that time. He began with a "show of force" directed at Macabebe. or mayors. Under their chieftains named Dabo and Juan Marayac.This is marked as the beginning of the end of the long Spanish rule in the country. The government in Manila directed that all natives subject to the polo are not to be sent to places distant from their hometowns to do their polo. Later. 1764. Malong Revolt (1660-1661) This revolt was led by Andres Malong. The letters sent by Don Andres Malong ("King of Pangasinan") narrating the defeat of the Spaniards in his area and urging other provinces to rise in arms failed to obtain any support among the natives. but was later captured and executed. Francisco Maniago. Maniago was never heard from again and according to one account. Pampanga drew most of the attention from the religious group because of its relative wealth. But sometimes. Samarnons were being sent to the shipyards of Cavite to do their polo. Ladia Revolt (1643) Ladia was a Bornean and a descendant of Lakandula who came to Malolos in 1643. Cagayanons and the Ilocanos. Although their motives were already executed. The Spanish authorities reviewed the demands of the natives and required the alcalde-mayor of Pangasinan to resign. Laoag. However his kingdom was short-lived and soon most of his forces abandoned him. Ilocos Norte. Masbate. a native of Binalatongan. In the end. under orders of the various town alcaldes. he was shot months later in Mexico. This battle was led by a man named Andres Malong who had heeded the call of Maniago to revolt against the Spaniards. 1649 over the polo system being undertaken in Samar. Maniago lied and exaggerated his claims. They also bore the burden of more tribute. forced labor. but COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 7 . During the revolt. Sumuroy Revolt (1649-50) In the today the town of Palapag in Northern Samar. Upon his capture. He succeeded not only in the attempt of having his natives believe in his propaganda but also the Pangasineses. He once told his followers that a group of Pamapangos entered Manila and killed all the Spaniards there. the invasion did not materialize. The Maniago revolt was the start of a much bigger and even bloodier revolt in Pangasinan. However. and some of his followers rose in arms on June 1. A free government was also established in the mountains of Samar. Maniago was very clever and was able to make his fellows believe in the idea of attaining freedom if they revolt. Northern Samar by the Spaniards together with his seven key lieutenants. This is known as the Sumuroy Revolt. he was brought to Manila where he was executed. The fight soon began and because the Spaniards were busy fighting against the Dutch. The defeat. the Filipinos were suffering from oppression and he thought that it was about time that they stage an uprising. a Waray. However. The Macabebe was intimidated and became friendly towards the Spaniards. An increasing anti-Chinese sentiment grew within much of the population. who responded in the same way. Pampanga. They were made to work for eight months under unfair conditions and were not paid for 2nd Semester. The Governor also tricked Maniago into leaving Manila with a bribe of being appointed as a master of camp in the Pampango regiment in the city. Juan Ponce Sumuroy. This was despite the fact that a parish priest tried to convince him not to pursue his plans. enabling the Spanish forces to capture him and subsequently executed him. Don Pedro Almazan autoproclaimed himself "King of Ilocos". de Lara's cooperation of Arayat chief Macapagal. and pursued by new faces in the rebellion fronts. especially in places such as Cebu. capture and execution of Sumuroy in June 1650 delivered a big setback to the revolt. such as Surigao. captured and later executed in Palapag. led a renewal of the revolt. and rice exploitation. Chinese revolt of 1662 Fearing an invasion of Chinese led by the famous pirate Koxinga. but they finally defeated in March. His trusted co conspirator David Dula sustained the quest for freedom with greater vigor but in one of a fierce battles several years later. Zamboanga. he was very confident that he can actually persuade the chieftains of each town in Pampanga to kill the Spaniards and free the province from them. Their patience was put to the limit and they signified their intention to revolt by setting their campsite on fire. At that time. one of who was the great great grandfather of current Northern Samar Governor Raul Daza. for Don Manuel de Arza and his loyal Filipino troops came and quelled it. The local parish priest of Palapag was murdered and the revolt eventually spread to Mindanao. The people of Pangasinan continued their resistance nonetheless. which sparked the revolt. he was wounded. who led some natives in Pangasinan to take up arms against the Spanish government and proclaimed himself King of Pangasinan. The Maniago Revolt was an uprising in Pampanga during the 1660s. Albay. Visayas and Mindanao continues. This strategy was also done to other towns in the province and in the end. Camarines and parts of northern Mindanao. later became a struggle to free the natives from Spanish rule. the garrisons around Manila were reinforced. initially caused by natives' protest against the polo and bandala. the rebels committed various acts of violence on the Spanish officials and the friars. It was a revolt against the Spanish during the colonial period and was named after its leader. SY 2010 – 2011 their labor and for the rice purchased from them. Juan dela Cruz Palaris. illustrious and wealthy leader from San Nicolas. But the revolt did not last long.

failed as well. Baclayon and Dauis principalia. Dagohoy called upon his fellow Boholanos to raise arms against the oppressors. ordered Sagarino. he stopped paying tribute to the Spaniards and refused to render the required "forced" labor. however. Another attack. Panay Revolt (1663) The Panay Revolt was a religious uprising in 1663 that involved Tapar. In the process. it is not a complete religious rebellion. the present-day towns of Balilihan. Dagohoy Revolt (1744-1829) In 1744 in what is now the province of Bohol. northeast of San Jacinto and Mangaldan and flogged. Bilar (Vilar). Forced labor was one of the causes of the revolt. The signal of the uprising was the killing of Father Giuseppe Lamberti. He attracted some followers with his stories about his frequent conversations with a demon. in Spanish) who had him flogged for what appeared to be a false accusation of smuggling. Bohol was ready for another serious insurrection against Spain. after which the Spanish sent additional troops and defeated the rebels. Chief tumalang ended up converting to Catholicism. from Juan Arrechederra to Mariano Ricafort Palacín y Ararca. to capture a man who had abandoned his Christian religion. which led to the end of the revolt in 1829. Morales was killed by Dagohoy. a native of the island of Panay. Governor Antonio del Valle had Caragay arrested in the village of Nantagalan. These strings of events led Dagohoy to make a vow to correct the wrong done to his brother. Morales refused to give the constable Christian burial because he had died in a duel and this was banned by the Church. the local parish priest refused to give his brother a proper Christian burial. which was defeated by Palumpong followers. giving him a Christian burial was contrary to religious practices at that time. he instigated the people to rise in arms. although unlike the Tamblot Uprising before it. In 1744. Dagohoy decided to place the corpse there to force the priest to change his mind. He also called upon his relatives. a cabeza de barangay. What complicated the situation was the order of the priest to expose the rotting corpse for about three days in front of Inabanga Church. The rebellion rolled over the whole island like a tropical typhoon. that since the priest refused to grant the request. Around 3. Together with other leading members of the Tagbilaran. Dagupan would be one of the first towns to join the Palaris Revolt against Spain. The ground was fertile for Dagohoy's call. Dagohoy eventually buried his brother without the benefit of a Catholic burial. His corpse was brought to town. Shortly afterwards. the Jesuit curate of Inabanga. 1744. friends and the other residents to do the same and fight for their freedom. what is known today as the Dagohoy Revolt was undertaken by Francisco Dagohoy and some of his followers. After a duel in which Dagohoy's brother died. Because of the said injustice. though. Batuan. In that year. When Dagohoy learned about his brother's death. however. The revolt took the Spaniards 85 years (1744–1829) to quell. The Zambals then killed Rf. Dagohoy proclaimed the "Independence of COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 8 . Dagohoy was infuriated by the refusal of Father Gaspar Morales to give a Christian burial to his brother who died in service while chasing a fugitive who went against Christianity. Francisco Dagohoy died two years before the revolt ended. a constable. the Spanish moved to exterminate the roots of the rebellion. It also led to the establishment of a free Boholano government. Initially. he searched for his brother's body. Vowing vengeance. Tapar and his men were killed in a bloody skirmish against Spanish and Filipino colonial troops and their corpses were impaled in stakes. Domingo Perez.000 survivors were granted pardon and were eventually allowed to live in new Boholano villages: namely. Hence. Caragay organized a band of men who hounded the governor until they were able to kill him.000 Boholanos rallied to his call and joined him in a revolt against Spanish injustice and tyranny. did not agree saying the Sagarino died in a duel. THE 18TH CENTURY REVOLT: Caragay Revolt (1719) This was led by a Dagupan-born ladino named Caragay who led an uprising in 1719 against the provincial governor (alcalde mayor. who exercised ecclesiastical authority over Bohol. In 1762. also sent by Ricafort in 1828 and 1829. It is also possible. was the brother of the now deceased constable named Sagarino. but the latter resisted and killed him. Catigbian and Sevilla (Cabulao). who wanted to establish a religious cult in the town of Oton. The brave constable pursued the fugitive. Twenty governors-general. Being so infuriated with the priest. The rebellion outlasted several Spanish Governors General and several missions. Some 19. Father Gaspar Morales. failed to stop the revolt. Francisco Dagohoy. a Dominican Friar.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY many locals massacred hundreds of Chinese in the Manila area. Historians view Caragay as a "model" of the revolts of Palaris and Diego Silang. Ricafort himself sent a force of 2. Sambal Revolt (1681-1683) After suppressing the Malong revolt in Pangasinan. This revolt is unique since it is the only Philippine revolt completely related to matters of religious customs. tried vainly to mollify the rebellious Boholanos. since dueling is a mortal sin. Morales. But what triggered the decision to rise up in arms against the Spanish authorities in Bohol was the refusal of a Jesuit priest to give a Christian burial to Dagohoy's brother. He found it and brought the remains to Inabanga for a Christian burial. Italian Jesuit curate of Jagna on January 24. Sagarino did not receive the last rites or the sacrament of extreme unction.200 troops to Bohol. SY 2010 – 2011 The Dagohoy Rebellion (1744–1829) Francisco Dagohoy led the longest revolt against the Spaniards in Philippine history. More Info: 2nd Semester. Also. The refusal of the priest to give his brother a proper Christian burial eventually led to the longest revolt ever held in Philippine history: 85 years. Bishop Miguel Lino de Espeleta of Cebu.

and. assault the Spanish garrisons. invaded Bohol on May 7. The revolt lasted two years. when Spanish forces along with some Ilocanos loyal to Spain led by Manuel de Azar hunted Palaris down and executed him publicly. 98 were exiled and around ten thousand revolutionaries were resettled in the areas of Balilihan. and Father Morales. an Italian Jesuit priest. the revolutionaries established their headquarters. commander of the Spanish forces. 1827.000. thus severing the link between Acapulco and Manila. tried to quell the rebellion and failed. In one of these raids. however. loot churches and kill Spaniards. 395 died in battle. More Infos: Immediate causes The immediate causes of the revolt were the failure of the government to satisfy the petition of the people demanding: (1) The return of the tributes that had been collected (2) the removal of the schoolmaster and the church officials (3) the removal of the alcalde-mayor of the province. Being the insurrection's indtigator. It was no longer a world superpower as it was in the 16th century. The nationalist historian Renato Constantino also narrated Spanish efforts to quell the revolt. with chivalric magnanimity. Dagohoy would swim underwater through this passage to hide in the breathing space. Spain decided to put an end to the revolt using Spanish and native (like Cebuanos) troops. pardoned 19. It was. a kind and able administrator. Dagohoy fulfilled the promise he made over the grave of his brother and continued to lead the revolt until his death. the revolutionaries would raid the coastal towns. became governorgeneral of the Philippines. the rebellion had ceased. spreading across Pangasinan and affecting other provinces. By 1770. and it is said that every time Spaniards would search the cave. For instance. By August 31. which subsequently increased to 20. These villages are now the towns of Batuan.000 revolutionaries in Bohol. In fact.000 followers. And it could not quell the Dagohoy revolution in Bohol. therefore. and (5) a promise that they be exempted from the payment of the tributes if they go to Jolo to fight the Moros. 1829. a native. 19. five years before the waging of the American War for Independence against Great Britain. even after Dagohoy's death. In 1825. The historian Gregorio Zaide has this to say: 2nd Semester. The brave Boholanos resisted fiercely. Manuel Sanz. continued to defy Spanish power. Since Dagohoy has experience in leading a community being a cabeza de barangay. Catigbian. it is safe to assume that he set some rules and norms to maintain peace and order in the new community. and Bilar. 1762.000 Boholanos escaped to other islands. officially reported that 3. with the Spanish at war with Britain and a British invasion of the Philippines in progress. The concept of independence. the Spanish American colonies revolted in 1810 until 1826. they killed the cura of Jagna. These figures all point to the fact that the revolt was widespread in the province. he finally subdued the patriots. After more than a year of hard campaign. Alcade-mayor Cairo won several engagements. Cabulao. Batuan. another Spanish expedition under Captain Manuel Sanz landed in Bohol. In April 1828. Bilar. He said: The revolt continued. Upon his order. Probably to help save its face after its defeats from the forces of Dagohoy and its loss of colonies. One of the many crystal-studded passages within Dagohoy's cave has an underwater route leading to dry land. It is probable that he died of old age or sickness a little before or after the 19th century. What is certain is that the revolution did not end with his death. The Francisco Dagohoy Cave in the town of Danao was the headquarters of Dagohoy. The patriots remained unsubdued in their mountains stronghold. When the other Boholanos heard about the revolt.[4] From time to time.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Bohol" in the mountains of Talibon and Inabanga. Twenty Spanish governors-general. They also built dwellings for their families and cleared up some of the forest areas so that they can plant crops for their subsistence. The report ended in 1764. Alcade-mayor Jose Lazaro Cairo.420 surrendered. might not be applicable at that time. Dagohoy continued to be a source of inspiration to his comrades even after his death. It is unknown when and how he died.420 survivors and permitted them to live in new villages at the lowlands. Andres Lopez. just like the way some upland farmers pile up big rocks on top of one another in their farms. there were already about 30. which they fortified with trenches of big rocks. It was only in April 1828. According to Zaide: The revolt ended formally on August 31. What is most likely is that the revolutionaries stopped submitting themselves to the dictates of the Spanish authorities and decided to move to the mountains where they can live on their own in peace. three years after the arrival of Governor-General Mariano Ricafort. Palaris Revolt (1762-1765) On November 3. SY 2010 – 2011 troops and several batteries. that the Spaniards sent its strongest expedition to Bohol. a hard time for Spain. there were several attempts to suppress it. The Spaniards were not happy with the Dagohoy-led revolt. He established a free government in the mountains. This is understandable because Spain experienced problems in its other colonies in the 19th century.200 Filipino-Spanish COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 9 . Up there in the mountains. and had 3. at the head of 2. General Mariano Ricafort (1825–30). Don Joaquin Gamboa (4) permanence in office for the then master-of-camp of the province. from Gasper de la Torre (1739–45) to Juan Antonio Martínez (1822–25). Cabulao and Catigbian. Dagohoy defeated the Spanish forces sent against him. they expressed their sympathy by joining the revolutionaries or by supplying them with arms and money. but failed to crush the rebellion. Governor Ricafort. 1829. a Pangasinense leader named Juan de la Cruz Palaris (also known as Pantaleon Perez) rebelled against Spanish imposition of the tribute.

SY 2010 – 2011 thinking that the rebels were already gone for good never to offer trouble again. frolic. and he continued his march to Manila. at once returned his deadly blow by a gunshot crashing in at Domingo's temple. The battle dragged on mercilessly. and they drank themselves to sleep. But instead of keeping a close watch on the approach of their enemies. the Spanish leader detained his men for some time." Palaris received the members of the embassy courteously. one corporal. and the Spanish force was already bombarding Palaris's place at Pias. They built some trenches in the western bank of the Bayambang River in a place called Manambong where they believed their enemies would pass through. There was nothing more to do than to mount their horses for the succor of their leader. and dead bodies could be counted by the hundreds. neither force was the victor because there were but few fighting men left on both sides. Within it were the arms of the Order of St. Palaris gave the command to mobilize. and the battle was on. Then he thought best to send an embassy to the rebels so that they would submit. Palaris at once sent a reconnoitering force of cavalrymen headed by General Victor Valdez. and the ground was already drenched in blood. Barbara Gorge by Palaris. he adroitly crossed the river and attacked them from behind. Palaris. It was about 2:00 o'clock in the morning when they woke up. With the rebel flag in their possession. The Spanish force captured their flag which they immediately brought to their commander-in-chief.the heroes of the occasion. the Spanish force was coming. Palaris saw them leaving. Lieutenant Hernani. the Spanish force decided to return to Manila. They advanced to Bayambang to intercept the enemy there. with the rest of his infantry should stay in the barrio of Pias. and they both died . He blew his bugle and the rebels reported to their leader. They continued their way just the same. The rebels hurled their banner to the breeze accompanied by a hot from a cannon of the caliber of four. either corpses or cannons. It was headed for the rebels' headquarters. General Antonio of the rebel force went up a tall tree to find out. Pias was converted into a veritable pool of blood. we have cannons. we have cannon. but he was at once shot by General Domingo by an arrow which pierced his breast. For two months." "Where is General Antonio?" was all that he could utter. and fun." Thereupon. they indulged in merry-making. Preparing for a second battle The rebels mended their broken fences and reinforced their armaments and ammunition at the west bank of the Bayambang River. "If your majesty has muskets. Death of General Antonio Victor Valdez's cavalrymen presented themselves to Palaris after the battle. while Palaris. but this time this friendship was hanging on the balance. The Spanish force was able to escape the vigilant watch of the reconnoiters proving that General Victor Valdez was negligent. The reconnoitering force of General Victor Valdez reached Mangaldan as planned. Lieutenant Pedro Hernani was the first to reach the other bank. and at last they rejoined Palaris's beleaguered force. and they broke. The Spanish commander forbore to attack them reiterating that he would act mildly. and two shots from falconets. The rest of the Spanish force was left as a reserve. It later developed into a hand to hand fight. Dominic. Spanish Lieutenant Pedro Hernani. The rebel flag was two varas long and a trifle more narrow. in the early part of 1764. Francisco Arayat. In the wake of the battle. and the rebels. Surprised. helplessly bound in fetters. in spite of GovernorGeneral Anda's last minute rally to gain their support. Victor Valdez' cavalrymen charged upon them and they fled in another direction. 2nd Semester. they prepared and waited for another battle. San Fabian. Palaris. Palaris received them quietly but indifferently. As the river was impossible to crossed. The soldiers remainly only passive and waited for their leader to "cool off. Sta. attacking them in the trenches which they built with five hundred men equipped with thirty-four muskets and some cannons besides their bows and arrows. Immediately he replied (rather haughtily): "If your majesty has muskets. the Spanish commander was compelled to make war on them. It was planned that this cavalry force should intercept the Spanish force at Mangaldan. At last news was relayed to then that a formidable Spanish force under Manuel Arza which recently quelled the Silang Revolt in the Ilocos appeared in Mapatalan. Somebody informed him that he had been captured by the enemy. with one sergeant. Wine flowed freely. Palaris was prepared to meet the Spanish force. Was the Spanish force coming? Two. On their way they met a group of fleeing soldiers of the Spanish force who were evidently but by Palaris from the main body of the Spanish army. He shouted at his soldiers not to waver. finally arrived at the east bank of the river. In a flash. After killing many of them to his heart's satisfaction he dashed to the thick underbrush and then escaped to join men. The rebel's flag Pedro Tagle succeeded Lieutenant Hernani. Verily. Barbara. and twenty soldiers began to cross the river on their horses. The latter instructed them to line up along the opposite west bank of the Bayambang River and spread themselves. had already passed. were ordered thrown into the Sta. He instructed his men to get ready not to allow the Spanish force from Manila to reach Pangasinan. and then three more shots were heard. Some hours and perhaps a day or two. The Spanish force numbering 33 Spaniards and 400 natives headed by Francisco Arayat from Bacolor.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY The revolt proper The Spanish Force: the Battle of Bayambang (First Battle). and desirous still to kill some soldiers of the Spanish army. Between Valdez and Palaris there was only an understanding of personal friendship. lacking in military training and equipment began to waver. his eyes were burning with passion and anger. and in the center an escutcheon with its border. and apprehensive of any untoward development against COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 10 . The rebels were impatient waiting for their enemies. Barbara for some strategic reasons. Whatever remained in the battlefield. Sta. At each corner was a two-headed eagle. who accordingly told him of their plan. willing to suffer the consequences of their gross military blunder at Mangaldan.

the two forces clashed. Little by little the rebels gave way. Many were killed of course. A sister's treachery The story of his death was rather pathetic. Within a few minutes they were marching head-long to meet their enemy. and the other by a treacherous shot from a humbled enemy. Palaris's last stand at Calasiao. Their enemies knew this and they brought their suit harder until many of the rebels were killed. and then a leg rose up to land on the neck and lower extremities of the other. the water turned crimson with human blood punctuated by occasional bubbles here and there. Without the knowledge of his soldiers and enemies. And down went the swimming body of strong man Valdez. Here. His questions were rather pressing and persistent. San Carlos. But they were the helpless women and children who left their homes to escape the fury of the Spanish force. but instead of giving General Antonio freedom. The Spanish commandant immediately had the name of Palaris written in big letters on canvas together with the name of his native town. A head appeared . 1765. Palaris slipped to Dedios. General Antonio was at this time being cross-questioned by the Spanish commandant. Simona. There was a sepulchral silence. San Carlos. so the Spanish force riddled every nook and corner of the forest with bullets believing that Palaris could be caught dead. the rebel general. filled with treachery was his own sister. They crossed the bridge and broke it when they were already on the other bank. 1765 Palaris's pride was hurt. Shouts of victory from the rebels' ranks rent the air. Barbara. Palaris was what he told the Spanish commandant. only 60 Spaniards and 140 natives suffered death. SY 2010 – 2011 combatants would decide the outcome of the day's battle. and the Grim Reaper was busy with its toll. It was Victor Valdez' head. these two leaders. with a promise of freedom afterward. from Dedios to Magtaking. January. with a twisted head.a black head. A hand to hand fight ensued. Palaris knew this. Simona used to ration her brother with his regular meals. almost strange and unbelievable.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY General Antonio. rebels and Spanish soldiers and volunteers alike. A Spanish commandant locked horns with a rebel chief The Spanish force could not press on them further but they were so ingenious and determined that they all plunged into the river and swam to the opposite bank while the rebels kept up the song of their bullets and arrows. The onlookers were at a loss to explain what would happen next. Manuel Arza met General Victor Valdez. They were busy manufacturing their poisoned arrows which were then very effective in spelling doom for their enemies. neither combatant gaining advantage of the other as both of them were well adept in their own craft. and exhibited it in a conspicuous place where everybody could see. It was the curtain for him too. With him tucked up in his right arm was the lifeless body of the Spanish commandant. so they left and continued their march to meet their enemy somewhere. The battle between the Spanish force and the rebel force was resumed. The rebels were however in a hurry. There was not much time to be lost by this time. At Calasiao. five minutes. Without the knowledge of hi enemies. Palaris immediately sent some of his men to rescue him. helpless against the onslaught of the maddened rebel leader. Hunger was gripping them. They clinched again. Sta. For was Valdez not a strong man? He was the Samson of the rebel forces. Suddenly. Before long news was flashed to them that an enemy force from the Ilocos entered Dagupan from the sea and that they were headed for the headquarters of the rebels. under ordeals for any clue leading to the capture of Palaris. they almost captured the municipal officials who were luckily entrenched in a certain impregnable building. Palaris was still lurking in the forest of Ymbo. Many went down like grass. They were later pardoned by "Governor" Anda through the entreaties of Bishop Fr. The rebels were being pushed little by little to the east until they reached the barrio of Ymbo in San Carlos. he must tell him the name but not the real one. According to Sinibaldo de Mas. and they grappled like wild beasts. They were masters of their own art. he led a wild life. he swooped down on his enemies' rank. His name and native town were whispered from ear to ear until it was the most popular name in the whole province of Pangasinan at the time. It was a fight of the century. Mangaldan. The two combatants died. and his body thrown into the river. A hand. retreating until they were on the dead run. Bernardo Ustariz of Nueva Segovia. and smashed them right and left with his glistening sword. Two minutes. At Dagupan. while with the Spanish force. he had him beheaded. only to be unlocked and to be pushed aside by the other. at this time they rolled down the steep bank of the river down to the abysmal depth of the water below. At least. waiting again for the appearance of another force of Spanish soldiers. was centered on them. Hunger was gripping them and when they reached Calasiao they were almost out of their senses. Would General Antonio tell the name and native town of his leader? It would be plain cowardice and treason on his part. It seemed as if these two 2nd Semester. he cautiously slipped into a thick underbrush and then to the wilderness in the forest. Leaving his perch. and thus his valor was giving way. But one time she failed to be on time in COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 11 . The Spanish commandant was overjoyed with the new recovery. pure and simple. The Spanish commandant. The attention of all soldiers. and even his tobacco and other necessities were supplied him. It was foul play from the enemy. but some were however captured. but this spelled great disaster for the rebel force. and the battle raged for days until it lasted for one week. one licked by a superior skill of an antagonist's limbs. His rebels followed suit and fled in all directions. Then bang! A shot was fired from the Spanish rank. and Palaris ordered his men to mobilize. and Mangaldan was his native town. about 10. and then to Pao where he was finally killed in January. "A fight to the death" at Dagupan The rebels on the other hand were busy fortifying their trenches in Pias. now barrio Torac.000 of the rebels were killed. It was purposely done to facilitate the capture of Palaris. wandering from place to place. and ten minutes passed without any head to crop up from below. Carlos and Satur of rebel force were killed.

went also the end of the Palaris Revolt of 1762-1765. Pedro Bonardel. and engaged the rebels on two successive days. with Baladdon. Simona watched her brother eat his meal for a time. Ymbo. The Pangasinenses tasted for the second time the bitter pill of war and the Spaniards burned their fingers again and learned a great lesson. upon receiving news of the battlefield results. in the words of Ramon Diaz. the hiding place of her brother. and 11 others died in the first battle. babies were killed by the hundreds under necessity. The Spanish commandant and his soldiers took the tip with great joy as they set on their journey to capture the rebel leader with Simona as their guide. paying very dearly for the cruelty he inflicted on his sister. Don Mateo Cabal. others chose to hide in the hollows of big trees. In Mamerlao. Then she sneaked into the place where her brother's bows and arrows were hidden and destroyed all of them. There was no other alternative than this to end her sufferings. three days later. many others dying from their wounds later. To his followers. and finally his heart at Taloy. and Panoypoy many built dugouts under the ground to avoid being seen and being hit by a stray bullet or arrow. and the war of 1899 are still well known." Speeches were delivered. his left leg at the manat Bridge. Lagutao ridiculed the refusal of Liban and other Christians to join the rebellion: "You are dying of the plague which God has inflicted on you for having abandoned our ancient customs. he deceived and bewitched the people and the chiefs and Lagutao himself. The revolution of 1896. The parish priest of Cagayan blamed the uprising on the machinations of Baladdon. the son of the famous anitera and himself acknowledged as a shaman: "arrogating to himself the title of priest. church contributions. you pay tribute and you cannot even smoke without having to buy tobacco. he died. both with the fear of the rebels and the Spanish forces. He died while he was eating without being able to defend himself. who. Danger from animals was thereafter terminated. assumed the leadership of the 1787 revolt. The end of the revolt Thus. the gobernadorcillo of Angadanan. Taloy. fell into a state of depression from which. Others were devoured by crocodiles and wild boars. The second engagement left over a hundred rebels dead on the field. Lagutao had remained a pagan and. his right hand at the San Juan Bridge. Upon reaching the vicinity of Palaris's lair." The failure of Lagutao to win over his brother prevented the spread of the uprising and enabled the Spaniards to deal it a quick end. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 12 . gave Christians in the Difun and Paniqui missions an additional reason for returning to the highlands and their ancient religion. his left hand at the Caapangan Bridge (now Imbornalla). was also ended. 300 of them armed with rifles. Lagutao promised a life in the mountains free from the oppressive tributes. repeats itself. and the tobacco monopoly. His head was hung at the south end of the Cava Bridge. medicine man and prophet. she Later raised the agreed signal of attack and the curtain for Palaris came. Those who survived contented themselves in eating young guava leaves to stave off hunger. the Palaris Revolt of 1762-1765 ended. gathered a force of 2300 men. They all threw their babies into the river to avoid detection in their hiding places when they cried. and then they began to administer a further mutilation of Palaris's corpse as if they were butchering a pig. Alerted by the missionaries. Mutilation of Palaris's body The soldiers of the Spanish force brought the mutilated body of Palaris to the town of San Carlos where it was. "paraded all over the principal streets accompanied by a band. With the death of Palaris. 2nd Semester. Palaris began to eat his noonday meal as usual without the slightest fear of danger. she instructed the soldiers to keep low and to hide behind bushes. his right leg at the Malabago (now in calasiao). his son-in-law. He was a victim of a treachery well planned. Their suffering. The people who fled to the mountains were thereby advised to return to their respective homes. The only casualty on the government side was Onofre Liban. behind big boulders and other dark places. commander of the Carig garrison. Still a great many died from hunger as few of them dared to venture into the open to procure fresh food supply. Lagutao. Many of them fell victims to snake bites and other poisonous and carnivorous animals. The result was that Palaris beat her and kicked her mercilessly. It should be noted that these people suffered the greatest hardship when the revolt was still raging. In Catopactopacan. But history." The elder brother of Onofre Libam. SY 2010 – 2011 Lagutao Revolt (1785) The ban on tobacco cultivation. This provoked her to report to the Spanish commandant. as others say.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY giving his meals and daily needs. his brother Meddanang. comin on top of a smallpox epidemic. While many preferred to hide in caves along the steep banks of the river.

Ang ikalaua: Huag kang mag papahamak manuba nang ngalang deretsos.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 2nd Semester. B. Saulan mo kami ngayon nang aming kaning iyon inaraw-araw at patawanin mo kami sa iyong pag-ungal para nang pag papatawa mo kung kami nakukuwaltahan. Sa makabagong pagbabaybay Ang mga utos nang Prayle ay sampu: Ang nauna: Sambahin mo ang Prayle na lalo sa lahat. Ang ikalaua: Huwag kang magpapahamak o manumba ng ngalang deretsos. ikao ang kabuhayan at katamisan. Ang ikapito: Huwag kang makinakaw. Itong sampong utos nang Fraile’I dalaua ang kinaoouian. at nagtitika naman acong maglalathala nang dilang pagcadaya ko umaasa akong babambuhin ka rin. Ang ikapulo: Huag mong itangui ang iyong ari. ang pangala'y tontogales ay tatlo.. Ang ikapat: Isanla mo ang katauhan mo sa pagpapalibing sa ama't ina. Ang ikatlo: Manalangin ka sa Prayle Linggo man at piyesta. Amen. Ang ikalawa: Ihain mo naman sa kaniya ang puri mo't kayamanan. Ang ikapulo: Huwag mong itangi ang iyong ari. Ang ikanim: Huag kang makiapid sa kanyang asaua. SY 2010 – 2011 Ang Aba Ginoong Barya Aba ginoong Barya nakapupuno ka nang alkansya ang Fraile’I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala’t pina higit sa lahat. Siya nawa. Pagsisisi Panginoon kong Fraile. ikaw ang pinagpaguran naming pinapanaw na tauong Anac ni Eva. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Prayle At pagmanuhan mo ….H. Ang ikasiyam: Huag mong ipagkait ang iyong asaua. ikaw nga ang dugo ko. at huwag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila.i –cruz mo man lamang at saka bago matapos ang pagpanaw mo sa amin ay iparinig mo sa amin ang iyong kalasing Santa Baria ina nang deretsos. Ay aba pinakahanaphanap naming para sa aming manga anak. Anh ikaualo: Huwag mo silang pagbibintangan. Ang ikanim: Huwag kang makiapid sa kanyang asawa. Ang ikatlo: Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta. macalilibat nang dating sakit nang manga bulsa ko. Sa orihinal na pagbabaybay Ang manga utos nang Fraile ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. Dasalan at Tuksuhan – Marcelo H. kitlin ang leeg mo dito sa lupa para nang sa langit. Ang ikapito: Huag kang makinakaw. Itong sampong utos ng Prayle'y dalawa ang kinauuwian. Anh ikaualo: Huag mo silang pagbibintangan. malayo sa amin ang kasakiman mo. inagao nang Fraile. ilingon mo sa aming ang cara. ipanalangin mo kaming huwag anitan ngayon at kami ipapatay. Ang Amain Namin Amain naming sumasakumbento ka. Santa Barya Ina nang Deretsos. Del Pilar Mga sipi Nasa orihinal na pagbabaybay noong kapanahunan ni M. sa ngalan nang cara-e-cruz at sa mga frayle nang Espiritu santo sya naua. malakas at maalam. Panginoon ko at kaauay ko na inihihibik kong lalo sa lahat. sumpain ang ngalan mo.. kahit ka masinungalingan. Ang ikapat: Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibing sa ama’t ina. Ang mga kabuhungang asal. kahit ka masinungalingan. Ang ikasiyam: Huwag mong ipagkait ang iyong asawa. Ang Mga Utos ng Prayle (Ang Sampung Utos ng Prayle) A. Aba bunga nang aming pauis. Ang Aba Po Santa Baria Aba po Santa Bariang Hari. Ang isa: Sambahin mo ang Prayle lalo sa lahat. Dios na hindi totoo at labis nang pagkatuo gumaga at sumalakay sa akin: pinagsisihan kong masakit sa tanang loobang dilang pag-asa lo sa iyo. nagtitika akong matibay na matibay na dina muli-muling mabubuyo sa iyo: at lalayuan ko na at pangingilagan ang balanang makababacla nang loob ko sa pag-asa sa iyo. Siya naua. sa pag-ulol sa akin. Ang ikalima: Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang libing. alang-alang sa mahal na panyion at pangangalakal mo nang Cruz. del Pilar ang mga sumusunod na sipi: Ang Tanda Ang tanda ang cara-e-cruz mo sa aming Panginoon naming Frayle sa manga ama namin. Siya naua. matunog na guinto kami ipanalangin mong huag magpatuloy sa aming ang manga banta nang Fraile. Ang ikalima: Huwag kang mamamatay kung wala pang salaping panlibing.. ikaw nga ang ipinagbubuntonh hininga naming sa aming pagtangis dito sa bayang pinakahapishapis. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 13 . pinagpala naman ang kaban mong mapasok.

secluded town in Zamboanga. Jose Rizal was secretly arrested. Their objectives were to seek: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Recognition of the Philippines as a province of Spain Equal status for both Filipinos and Spaniards Philippine representation in the Spanish Cortes Secularization of Philippine parishes. ang pangala’i tontogales ay tatlo. Because of their education and newly acquired wealth. 1892 only three days after La Liga Filipina’s establishment. The Propagandists The Filipinos in Europe were much more active in seeking reforms than those in Manila. La Solidaridad & La Liga Filipina In 1892. He was the first Filipino become famous for his written works.” On July 3. but they were more systematic and used a peaceful means called the Propaganda Movement. 1872. Goals of the Propaganda Movement La Liga Filipina Members of the Propaganda Movement were called propagandists or reformists." "Esperanza. 1892. "Caingat Cayo" was a pamphlet answering the criticisms received by Jose Rizal’s novel Noli Me Tangere. They questioned Spanish authorities and demanded reforms. "Dasalan at Tocsohan." and "La Hija del Fraile. not all Filipinos living in Spain were members of the Propaganda Movement.. The next day. all Filipino priest. He wrote a poem entitled “Sa Aking mga Kababata” when he was only eight years old. the group could not really push very hard for the reforms it wanted. Jose Rizal. The intelligentsia also wanted reforms. They could be divided into three groups: The first included Filipinos who had been exiled to the Marianas Islands in 1872 after being implicated in the Cavite Mutiny. but later. Ang ikalaua: Ihayin mo naman sa kaniya ang puri mo’t kayamanan. His favorite topic was the friars. The death of Gomburza awakened strong feelings of anger and resentment among the Filipinos. "Dasalan…" was parody of the prayer books used by the Church. Bonifacio Arevalo. since the illustrados themselves were a result of the changes that the Spanish government had been slowly implementing. Fathers Mariano Gomez. Some of his most popular writings included "Caiingat Cayo". they began to drift apart. Del Pilar was an excellent writer and speaker who put up the newspaper Diarion Tagalog in 1882. The martyrdom of the three priests apparently helped to inspire the organization of the Propaganda Movement. which aimed to seek reforms and inform Spain of the abuses of its colonial government. However. president: Agustin dela Rosa. Jose Rizal was recognized as the great novelist of the Propaganda Movement. The second group consisted of illustrados in the Philippines who had been sent to Europe for their education.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang isa: Sambahin mo ang Fraile lalo sa lahat. Because of his criticisms of the government and the friars. the Spaniards would implement the changes the Filipinos were seeking. The Death of Gomburza & The Propaganda Movement In February 17. Jose Rizal (full name: Jose Protacio Mercado Rizal y Alonzo) returned to the Philippines and proposed the establishment of a civic organization called “La Liga Filipina. On July 6. Jose Burgos and Jocinto Zamora (Gomburza). Burgos and Zamora was their alleged complicity in the uprising of workers at the Cavite Naval Yard. His novels. Rizal functioned as its adviser. which highly ridiculed the Spanish friars. The illustrados led the Filipinos’ quest for reforms. but the Spanish officials still felt threatened." which all criticized the abuses of Spanish friars in the Philippines. Lopez Jaena was a brilliant orator who wrote such pieces as "Fray Botod. Recognition of human rights 2nd Semester. Graciano Lopez Jaena and Marcelo H. they proceeded to Madrid and Barcelona because they could no longer return to the Philippines. SY 2010 – 2011 avoid punishment for a crime. fiscal. The rich members COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 14 . The illustrados did not succeeded in easing the sufferings of the Filipinos. clearly depicted the sufferings of the Filipinos and the rampant abuses committed by the friars in the colony. La Liga Filipina aimed to: The Propaganda Movement never asked for Philippine independence because its members believed that once Spain realized the pitiful state of the country. a small. The writings produced by the Propaganda Movement inspired Andres Bonifacio and other radicals to establish the Katipunan and set the Philippine Revolution in place. La Liga Filipina's membership was active in the beginning. was executed by the Spanish colonizers on charges of subversion. or simply because they could not stand Spanish atrocities any longer. but from this group arose another faction called the intelligentsia. secretary. the following were elected as its officers: Ambrosio Salvador. Siya naua. while "Ang Sampung Kautusan…" was a satirical take on the Ten Commandments. Rizal made a lot of enemies. treasurer. they felt more confident about voicing out popular grievances. and Deodato Arellano. He was executed at Bagumbayan (later renamed Luneta Park and now called Rizal Park) on December 30. Igalang mo …………… Katakutan mo………… Ang Fraile At Pag Manuhan mo …." and "Ang Sampung Kautusan ng mga Prayle". Still. 1896. They worked inside and outside the Philippines. Governor General Eulogio Despujol ordered Rizal’s deportation to Dapitan. Noli Me Tangere and El Filibusterismo. del Pilar were it most prominent members. After two many years in the Marianas. The third group was composed of Filipinos who had fled their country to ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Unite the whole country Protect and assist all members Fight violence and injustice Support education Study and implement reforms La Liga Filipina had no intention of rising up in arms against the government. The charges against Fathers Gomez. Ang manga kabohongang asal.

although they still failed to maintain a united front. on the other hand. Ang sahod niya ay mga 12 piso lamang sa isang buwan. The first issue saw print was published on November 15.” (tula) at iba pa. They had neither the time nor the desire to listen to the voice of the people. came out once every two weeks. malapit) na kasama ni Andrés Bonifacio. asawa ng nasirang bayani.” ang Biblia. binatak ang sariling buto at siya ay naglako ng mga tungkod (bastones. Personal differences and petty quarrels. Recto avenue ngayon). Mga pahayag ukol sa paghihimagsik. sa bilang 450. Upang siya ay mabuhay. Ang 2 una at ang huli ay patay na. sa pook ng Meisik. na siyang inawit ng ating mga kawal nang sila ay nakipaglaban sa Castilà. “Ang dapat mabatid ng mga Tagalog. tulad ng kasaysayan ng himagsikan sa Pransiya (French revolution).” “Ang Pag-ibig sa Tinubuang Bayan. Ang naging kabiyak ng kanyang pusó ay pinalayawan ng Oriang (Gregoria de Jesus). yantok. Mga taal na taga-Maynilà. Dahil dito. Del Pilar managed the Soli until it stopped publication due to lack of funds. no other strong and charismatic leader emerged from the group aside from Jose Rizal. na inilako ng kanyang mga kapatid. May mga sulat na naiwan si Bonifacio. sampu ng kanyang mga kapatid. 2nd Semester. The Soli. Manila. the Propaganda Movement put up its own newspaper. Petrona at Troadio. Gayon din ang ginawang hanap-buhay ng kanyang mga kapatid. apart from the lack of funds. Patuloy pa rin siya sa paggawa ng mga tungkod at pamaypay. Binundok (Binondo ngayon). at pagkaraan ng ilang panahon ay ginawa siyang kinatawan (agente) ng nabanggit na bahay-kalakal sa pag-bibili ng sahing (puno ng pili). Manila. Maynilà. Spain itself was undergoing a lot of internal problems all that time.. 1895. nakatulong sa kabuhayan nilang magkakapatid ang paggawa ng mga tatak at paunawa sa mga kayo (tela. Why the Propaganda Movement Failed The propaganda movement did not succeed in its pursuit of reforms. “El Judio Errante. employee) siya sa bahay-kalakal nina Fressell & Co. daang Nueva. Ang kanyang mga magulang ay mga taong dukha kaya siya naman ay isang taong mahirap. namatay ang kanyang mga magulang at dahil dito. cloth) na ipinagbibili rito sa atin. Siya ay mahilig sa pagbasa ng mga aklat at ang kanyang kina-himalingang basahin ay ang mga aklat na nakapagturo ng kabayanihan. Because most of them belonged to the upper middle class. ang mga aklat ni Jose Rizal at ibá pa.” Sila ay nagkaroon ng isáng anák na namatay (sa bulutong). Ang kanyang amá ay si Santiago Bonifacio. si Bonifacio ay mahilig magsulat sa sariling wika at may magandang ayos ang kanyang sulat. Ang babae ay buhay pa (nuong 1922). The colonial government did not agree to any of its demands. Siya ay nag-aral sa paaralan ng isang guro. na ang hanap-buhay ay mananahi (sastré. The Solidaridad’s first editor was Graciano Lopez Jaena. del Pilar took over in October 1889. Nagkaroon siya ng 4 kapatid. Many of the reformists showed a deep love for their country. Ang kanyang ina naman ay si Catalina de Castro. “Las Ruinas de Palmira.” “Los Miserables” ni Victor Hugo. Andres Bonifacio was one of those who believed that the only way to achieve meaningful change was through a bloody revolution. naging kawani (personero. which could explain why the mother country failed to heed the Filipino’s petitions. The friars. they had to exercise caution in order to safeguard their wealth and other private interests. sa Tondó. railroad) sa daang Azcárraga (Claro M. naputol ang kanyang pag-aaral. but the others seemed to have lost all hope that reforms could still be granted. were at the height of their power and displayed even more arrogance in flaunting their influence. siya ay pumasok na utusan sa bahay-kalakal ni Fleming. si Guillermo Osmeña. Siya ay tutuong mahilig sa pagbasa. at iba pa. Siya nuon ay maalam nang bumasa at sumulat ng wikang sarili (Tagalog) at Castila. Nguni’t ang lalong pinaka-mahalaga. tagáCaloocan na ang sagisag ay “Lakambini. bukod sa tuntunin at mga aral ng Katipunan at ang “Katungkulan ng mga Anák ng Bayan” ay ang “Huling Paalam” ni Rizal. na kanyang isina-Tagalog sa gitna ng pagdagundong ng paghimagsik. Siya ay nagka-asawa. Marcelo H. Procopio. sina Ciriaco. Datapwa nang siya ay tumutuntong na sa ika-14 taon. La Solidaridad In order to help achieve its goals. were also a hindrance to the movements success. tailor). Nang lumipas ang ilang panahon.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY wanted to continue supporting the Propaganda Movement. May mga gabing halos hindi nakakatulog sa pagbabasá. SY 2010 – 2011 bahay na pawid sa puok sa harap ng himpilan ngayón ng tren (ferrocarril. Lastly. Bukod sa kanyang hanap-buhay. walking sticks) at mga pamaypay na papel na ginagawa niya sa luob ng kanilang bahay. called La Solidaridad. Ang Aklat ni Andres Bonifacio: Sino si Bonifacio? Si Andrés Bonifacio ay isáng tunay na Pilipino na ipinanganak noong ika-30 ng Noviembre 1863 sa isang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 15 . si Teodoro Plata. na isá sa mga masikhay (matalik. Nang si Bonifacio’y nakapagsanay na sa pagsulat. as the reformists fondly called their official organ.

bantaín lamang ay talastás na ng makapál na nakikiramdám sa kanyá. Pinulong sina Ladislao Diwa. “Bisaya” man. sinabi sa akin na ako raw ay may dalang mga proclama (mga pahayag) na kasama ng aking mga damit at ari-arian. pag-isahín ang luob at kaisipán ng lahat ng Tagalog. at gawa ang tinitingnán. lalong lalo na kung gugunitaín na hindi mangyayaring maiwasan at walang kusang pagkukulang na hindi aabutin ng kakilakilabot na parusa. si Rizal ay ipinatawag ni general (Eulogio) Despujol na siyang pinaka-mataas na pinuno ng Castila dito sa atin nuon at siya ay ipiniit sa Fuerza de Santiago.” “Hindi kaila sa kangino pa mán ang mga nagbalang kapahamakán sa mga Tagalog na naka-isip nitong mga banál na kabagayan (at hindi man). Ang pakay ng “Katipunan” ay pagsama-samahin ang kaluoban ng mga Pilipino sa isang layunin: “Upang sa pagka-kaisang ito’y magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. Katipunan: Ang Samahang Nagturo at Nag-akay sa Bayan sa Paghihimagsik Ang “Samahang Kataastaasan. magbibigáy buhay sa lahát.” Ayaw sa mga mabunganga: “Dito ay gawa ang hinahanap. at mga pahirap na ibinibigay ng naghaharing kalupitán. at tuparin nila nang maluwag sa kaluoban ang kanilang mga tutungkulin. sa makatuwid. kahit magaling magsalita. mayaman.” Ang buhalhal (escandaloso. disorderly) na kaugalian: “Kapag karakang mapasok dito ang sinuman. kami ay payapang naghihintay ng pagwawagi ng damdaming makabayan ngayon at sa hinaharáp.” Pantay-pantay ang lahat: “Maralita.” Hindi tinatanggap ang mga taksil: “Kung ang hangad ng papasok dito ay tumalastás lamang ng mga lihim nitó. bukód pa ay masi-siyasat ng sinuman. At nang lalong mapagtimbáng ng sariling isip at kabaitan.” COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 16 . huwag magpatuloy sapagka’t mabigát na mga katungkulan ang matatagpuan.” Hindi ginhawa kundi hirap at mabigat na tungkulin: “Unawain din. gaya ng pagtangkilik sa mga naa-api at madaluhong ng pag-usig sa lahat ng kasamaan. sapagka’t siya ang nagtayo at nahalal na pangulo ng “Kataastaasan.” Si Rizal nga ay ibinilanggo.” “Ang gawang lahat na laban sa kamahalan at kalinisan.” “Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunan ay lubós na dakila at mahalagá. at matuklasan ang tunay na landás ng katwiran at kaliwanagan.” na pinagka-utangan ng Bayang Pilipino ng kabayanihan sa pag-usig ng kanilang ikalalaya. Ang mga tunay na pangungusap ni Rizal sa nangyari sa kanyang itó ay gayari (ganito). Itinanong sa akin kung kanino yaong mga unan at banig. Pagkaraan ng mahigit sa isang linggó. ipinatanto sa aking ako ay kanyang ipabibilanggo sa Fuerza de Santiago. nang bukas-makalawa.” na siyang dagliang pamagat ng samahan. nuong ika-6 ng sumunod na buwan ng Julio. lahat dito ay magka-kapantáy at tunay na magka-kapatid. at ipagbili sa isang dakot na salapi. isinagot kong sa aking kapatid. Nang malaman ito ni Andrés Bonifacio. huwag silang magsisi. na inihayag ng kanyang matalik na kaibigan. piso sa pagpasok at sa buwan-buwan ay sikapat (¼). minarapat na ipakilala sa kanilá ang mga itó. Valentin Diaz. kalikuan at kasamaán.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Dinadakila ng Bayang Pilipino si Andrés Bonifacio at siya ay ipinalalagay na dakilang bayani. sa bahay ni Deodato Arellano sa daang Azcarraga. Hindi maikikilos ang salaping ito kundi sa napag-kayarian ng karamihan. SY 2010 – 2011 panunumpa. marunong.” Ipagtangkilik ang kagalingan: “Ang lahát ng pinag-saysay ay dapat gunitain at mahinahong pagbulay-bulayin. sapagka’t hindi magaganáp at hindi matitiis ng walang tunay na pag-ibig sa tinubuang lupa ang tunay na adhikaing ipagtangkilik ang Kagalingan.” Ang ibig sabihin ng “matuklasan ang tunay na landas ng katwiran at kaliwanagan” ay iguho ang kapangyarihang maka-hari ng España na sumasakop sa Pilipinas. at karaka-rakang nilalapatan ng mabisang gamot. “itinanong sa akin (ni general Despujol) kung ako’y nagpupumilit na magbalik sa Hongkong. mangmang. Kung ang hangad ng papasok dito na siya ay abuluyan ng ginhawa at malayaw na katahimikan ng katawan. o ang kilalanin ang mga naririto. kaya hindi dapat pumasok ang hindi makagawa. nag-alab ang kanyang luob. kaya sa bagay na ito ay ipina-iilalim sa masigasig na pakiki-balita ang kabuhayan ng sinumang ibig maki-anib sa Katipunan. huwag magpatuloy. sa pamagitan ng isang mahigpit na 2nd Semester. Ganitó ang nangyari: Si Jose Rizal ay lumunsad sa Maynila ng ika26 ng Junio 1892. Ildefonso Laurel at si Deodato Arellano sa bahay ni Arellano. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan. na ang mga katungkulang ginaganap ng lahat sa Katipunang itó ay lubhang mabibigát. sa tuwing kapanahunan.) “Alang-alang sa mga pagkukurong itó.” Ang halaga ng “kuota” (bayad buwan-buwan): “Talastás din naman ng lahat ang pagkakailangan ng salapi. Makaraan ang ilang salitaan. na sa ngayon ay isá sa mga unang lakás na maaasahan. sapagka’t dito. ang nasirang Mariano Ponce. sa bagay na itó ay aabutin ang maligalig na pamumuhay. tatalikdang pilit ang buhalhál na kaugalian at pai-ilalim sa kapangyarihan ng mga banál na utos ng Katipunan. Mga Tuntunin ng Katipunan Dakila ang pakay ng Katipunan: “Sapagkat kailangan na lahat ng ibig pumasok sa Katipunan ay magkaruon ng lubós na pananalig at kaisipán sa mga layuning tinutungo at mga kaaralang pina-iiral. dito ay kinasu-suklaman. Ang sagisag niyá ay “Maypagasa” na “nangyari” bago siyá mamatay. katuturan ay lahat ng tumubo sa Sangkapuluang itó. ayon sa sulat din niyá.” Una sa lahat ang pag-ibig sa bayan: “Dito ay isá sa mga kauna-unahang utos. kapiling ni Rizal. at ang bayan natin ay magsarili sa kanyang kapangyarihan. sa Binundok. kailanman ibigin. Kagalanggalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan” ay initayo nuong ika-7 ng Julio 1892. upang sa pagka-kaisáng ito ay magka-lakás na iwasak ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan. “Nuong Miercoles. “Iloko. kinakailangan ang lubos na pagtupád sa mga pagbabayaran. ang tunay na pag-ibig sa bayang tinubuan at lubós na pagdadamayan ng isa’t isá. at matuklasan ang tunay na landás ng Katwiran at Kaliwanagan. bilang 64. Sinagot ko siya ng oo. (Sa salitang “Tagalog”. Sinagot ko siyá ng hindi.” “Kapampangan” atbp. at itinatag nila ang “Katipunan.” sulat ni Rizal sa kanyang talaan. na laán sa mga sukaban. ay “Tagalog” din. Ang salaping itó’y ipinagbi-bigay-alam ng nag-iingat. Manila. Dahil dito. sa bagay na itó.

Ang pinaka-batikan sa lahat ay si Emilio Jacinto. Ang unang tinanggap ay si Restituto Javier sa isang bahay sa daang Salinas (ngayon ay Elcano) sa Tondo. “Katipunan” ang pamagat ng unang baytang.” pina-ngatawanan na ang pagtatatag. pagod at mga tiniis na kahirapan ay labis ng natumbasán. hindi muna ipinagpatuloy ng mga nanga-ngatawan ang pagpapalaganap. gawa’t pangungusap sa talagang Katuwiran. hindi ito nagpamalas ng pagsulong sapagka’t nais ni Bonifacio na huwág makapinsala sa pagpapalaganap ng “Liga Filipina” na itinatag in Rizal at mga litaw na kababayan (principales.” Revolver. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 17 . hood) na may isáng triángulo na kinalagyan ng mga titik na Z. anák at kapatid. Nang nakilala ni Bonifacio na nawalan ng kabuluhan ang pagsisikap-bagay sa “Liga.” Dapat sumapiling sa ina-api: “Ipagtanggól mo ang ina-api. Mariano Carreon at iba pa. may dangal at puri. nayon ng Santa Cruz. ang may magandang asal.” “Ang hindi mo ibig na gawin sa asawa mo. ng mga kinatawan (diputados. Ang mga hudyát o mahal na salita ay “Gom-Bur-Za. nakakabit ang magkasabát (ekis. may itinatag pang ibang kapisanan sina Bonifacio. mangyayaring ang isa’y higitán sa dunong. at hindi sa talagang nasang gumawa ng kagalingan.nguni’t hindi mahihigitán sa pagkatao.. Burgos at Zamora. LL at B. kundi damong makamandag.” Ang katumbas ng buhay na ginugol: “Paglaganap ng mga aral na itó at maningning na sumikat ang araw ng mahal na Kalayaan dito sa kaabâ-abâng Sangkapuluan. ang mga ginugol na buhay.” ang sagot ng tinatanong ay “ng Bayan.kapag binigkás ang salitang “Anak. ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik. Nuong mga sumunod na buwan pagkatatag.. wagás at tunay na mahál na tao.” Bago pa sumilang ang Liga at Katipunan. gumagamit ng isáng itim na taklob sa ulo (capucha.” Dapat magkaroon ng isang pangungusap: “Sa taong may hiya. Nicomedes Carreon. at sabugan ng matamis niyang liwanag ang nagkaisáng magkalahi’t 2nd Semester. SY 2010 – 2011 magkakapatid ng ligayang walang katapusán. prominent citizens). sa ganda. Itinatag din ang 3 Baytang ng Katipunan: 1. at ka-bakahin (kalabanin) ang uma-api. ang patutunguhan ng inaakay ay kasamâan din.” Ang may kaluobang dakila: “Ang may mataas na kaluoban ay inuuna ang puri sa pagpi-pita (kaysa) sa sarili. Pagkatapos ay siná Aguedo del Rosario. Manila. gamitan mo ng buong pag-pitagan (respect) ang kanyáng kahinaan. nguni’t panahong nagdaan na’y di na muli pang magdaraan. José Turiano Santiago. may sinag at sa dakong baba. at nag-iwi sa iyóng kasanggulan. green) ang kulay ng taklob-ulo. .” Ang matalino ay mahinahon: “Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawa’t sasabihin. worth) ng tao: “Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagka-hari. Calixto Santiago. Aurelio Tolentino.” Ang 3 Baytang ng Katipunan Ang Unang ‘Katipuneros’ Ang nagpalaganap sa Katipunan ay si Andrés Bonifacio at ang kanyang mga tapat at masisikhay na kasama. napatatag na ang mga Balangay at Sangguniang Hukuman. sa isáng bahay sa daang Oroquieta. Lunti (verde.” wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa. 2. sandata o gulok ang taglay ng mga nagsidaló sa pulong ng baytang na itó. ang marunong magdamdám at marunong lumingap sa bayang tinubuan. tahanan ni Valentin Diaz.” Ang tunay na kabanalan: “Ang tunay na kabanalan ay ang pagka-kawang gawa (charity). Sumunod si Miguel Araulio. Alejandro Santiago.” Ang katungkulan ng lalaki sa babae: “Ang babae ay huwag tignáng isáng bagay na libangan lamang. Ang dapat nating asalin sa kabuhayan: “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isáng malaki at banál na kadahilanan (cause) ay kahoy na walang lilim. na kalihim ng Katipunan.” Ang panahon ay ginto: “Huwag mong sasayangin ang panahon. representatives). lalaki ay siyang patnugot ng asawa’t mga anák. Guillermo Masangkay.” Kailan nagiging kabaitan ang gawang magaling: “Ang gawang magaling na nagbubuhat sa pagpi-pita (pag-ibig) sa sarili. na para-parang dukha tulad niya. may isáng pangu-ngusap. ay hindi kabaitan. Emilio Jacinto. ang hindi napaá-api’t di nakiki-apíd.” katuturan ay Gomez. ika-7 ng Julio 1892. kundi isáng katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan. crisscross) na watawat at espada. wala sa pagka-pari na “kahalili ng Diyos.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang Mga Aral ng Katipunan BUKOD sa Palatuntunan. ang pag-ibig sa kapwa at ang isukat ang bawa’t kilos. Naghalal na rin nuong araw na iyon. salita’y panunumpa. Nuong unang itatag ang Katipunan. karamihan ay “Mason. 3 Pilipinong pari na ipinabitay ng pamahalaang Castila nuong ika-28 ng Febrero 1872 kahit hindi tunay ang paratang sa kanila. kung ang umaakay ay tungo sa samâ. May suot na sintás na luntian. wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha. Puti ang sintás at mga titik ng triángulo. Francisco Carreon. pamangkin ng ngayon ay Pangulo ng Kataas-taasang Hukuman (presiding justice of the Supreme Court). at alalahanin ang ináng pinagbuhatan. ang may hamak na kaluoban ay inuuna ang pagpi-pita sa sarili (kaysa) sa puri. at marunong ipaglihim ang dapat ipaglihim. Briccio Brigido Pantas. may mga sariling aral ang Katipunan. Kung nasa pulong ang mga kasama sa baytang na itó. ay huwag mong gawin sa asawa. sa yaman. ang kahulugan ay pag-asa. “Kawal” naman ang pamagat ng ika-2 baytang. kahit laking gubat at waláng nabatid kundi ang sariling wika.” Ang mga tao ay pantay-pantay: “Maitim man o maputi ang kulay ng balát. na ang kahulugan ay “Anak ng Bayan.” Ang amá ay siyang pina-parisan ng mga anak: “Sa daang matinik ng kabuhayan.” Ang tunay na kamahalan (valia. anák at kapatid ng iba. isá sa mga nagtatag ng Katipunan. At nuong sumunod na taon ng 1894. sa dulo ay may isang medalla na may isang K sa gitna. lahat ng tao’y magkakapantay.” Sila ay may mga hudyat na salita upang magka-kilala.

Kailokohan at lahat na ng kaPilipinuhan. Burgos at Zamora. skull). ay siyang saysay sa ika-2 tanong. ang mga Pilipinong naninirahan sa mga baybayin ay may pagka-alam na sa maayos na kabuhayan at pamamayan. Sa mga dinding ng silid ay may mga nasusulat na ganitó: “Kung may lakás at tapang. “Rizal” ang hudyat na salita. kalagayan at kabuhayan ng isasapi. Ang mga kasapi sa ikat-3 baytang na ito lamang ang nakatalos ng mga tunay na adhikain ng Katipunan. Pulang taklob-ulo na may lunting paikit (liston verde.) Ang kasagutan. paniwala sa mga sumbong ng mga yaon. Pinamagatang “Bayani” ang ika-3 baytang. walls) at bahagya nang nailawan. Ang paraan ng pagkuha ng mga kasapi ay nagtatayo sa bawa’t puok ng isáng wari ay lupon na kung tawagin ay “Hasik” (sembrador. iginagapos nang abot-siko ang sinumang hulihin kahít sa anong kasalanan . right fist) sa dibdib sa tapat ng puso. national leadership). mga kasagwaan. Nuon nga. bago gawin ito ay sinusuri muna nang mabuti ang ugali. na ano pa’t. Ang mga lupang malalawak na inangkin ng mga convento mula sa ating mga ninuno ay masasaulî sa bayan. pagtingin sa Pilipino na parang iba sa pagka-tao kaysa mga Castila na ginawa ng mga frayle. 2nd Semester. ìkaw ay makatutuloy. bilang pagtutol sa walang katwirang pagbilanggó sa kanya. Ang mga kababayang pari. tapang at pagka-kaisa sa pagsunod sa mga aral at pasyá ng Katipunan. nakipag-unawaan na tayo sa pangangalakal sa mga karatig bayan sa Asia. Ang ‘Hasik.” Ang 3 Tanong Sa Katipunan Pagsuri sa nais sumapi SA ibabaw ng isáng dulang (mesita. kahit lisya (lihis) sa matuwid. Ang mga “Hasik” ay hindi na ipinagpatuloy nuong malapit na ang panahon ng tangkang paghimagsik sapagka’t ang mga taong bayan ay halos nagunahan. Ang pagtanggap ng pakikisapi ay katulad. sina Gomez. bagaman at hindi lubós. Hindi tayo tinuruan ng tunay na Karunungan sa buhay sapagka’t kung tayo ay natuto. green ribbon) ang isinusuot ng mga kasapi.” Bawa’t kasapi ay may mahigpit na tungkuling maghikayat ng bagong makakasama. Maalam na tayong magsuot ng mga damit na sutla. pinamunuan ng isáng lupon na may mga tungkuling katulad ng sa Kataastaasang Lupon. killers) ay maibubulid (maibabagsak) sa bangin ng kamatayan. at sa paggawa ng ikalulusog ng dunong. Tayo ay may sariling sampalataya o religion. Ang mga frayle ay siyang mahigpit na kalaban ng ikata-talino at ikabi-bihasa ng Pilipino (Tagalog sa sulat ng Katipunan). panggahasa. pagsunod sa kanilang mga bilin laban sa bayan. Kung gapós . pagkukuro. sinuman ang ibig sumapi. hindi na nila mauulol at sa ganuon ay hindi nilá mahuhuthot ang ating kayamanan. ay maipaghihiganti. Ano pa’t lahat na ng karaingan sa panlupig. Ang nagsibuo sa Katipunan sa bawa’t bayan ay mga Balangay at Sangguniang Hukuman na siyáng kapangyarihang nag-aayos at humahatol sa mga sigalot at alitan ng “magkakapatid” sa luob ng Katipunan.” “Kung di ka marunong pumigil ng iyong masasamang hilig. may sariling titik o sulat. Lagda Ng Sariling Dugo HINDI pa rin tinatanggap kung makasagot na nang gayon sa mga katanungan. ang nagpupunla ng binhi). inaalis ang piring. Ang mga Balangay ay naka-pailalim sa Kataas-taasang Panguluhan na pang-sangkapuluan (liderazgo supremo. “Anó ang kalagayan sa ngayon?” Ang mga frayle. umurong ka. tiyaga. Ang “Hasik” na ito ang inut-inot na naghikayat upang may sumapi sa Katipunan. sower. umurong ka.” “Kung ang pag-usisa ang nagdalá sa iyó dito. binubuo ng 3 tao na parang tungko (tripod).’ ang ‘Balangay’ at ang ‘Sangguniang Hukuman’ MAY isang paraan nagka-kilalanan ang mga magkakasama sa Katipunan. isáng revolver at isáng gulok.noong panahon ng Castila. na kung tawagin ay mga “kahalili ng Diyos” daw. Ang “kapatid” na “mabalasik” o matapang ay siyáng nagsasabi sa sinusubukan na lubhang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 18 . Ang itinuro sa atin ng mga frayle ay ang maling sampalataya na nakilala sa pagdaraos ng sunud-sunod na pistá na kina-hulugan ng ating salapi at kayamanan. Sa pagtanggap. ang pintuan ng May-kapangyarihan at Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan ay bubuksan dahil sa iyó. Pahiwatig ng mga magka-kasapi ang itinatagop ang kanang kamay (puño. lumalasap tayo ng kalayaan at kasarinlan. ng ginagawa ng “Masonería. Ang mga mamamaslang (asesinos. Baka di kabagáng ng mga tao sa Katipunan.itinitiklop ang mga daliri maliban sa hintuturo at kalingkingan na nakatuwid. “Anó ang magiging kalagayan sa darating na panahon?” Ang madlang kasamaang binanggit sa mga naunang tanong ay malulunasan. Pag madami-dami na ang mga sang-ayon. ay humigit kumulang na ganito: Nang unang dumating dito sa atin ang mga Castila nuong ika-16 ng Marso 1521. Datapwa. may mga cañon. sa pakinabang ng mga frayle at convento. Sa katunayan. ng buhay at ng pangangalakal. ay pawang kabalbalan ang itinuro sa mga Pilipino. little table) ay may isáng bungo (calavera. saka lamang itinatayo ang Balangay. At ang kalayaan at kasarinlan ng Bayang Pilipino ay matatamo sa hinaharap. SY 2010 – 2011 May isáng papel na kinasusulatan ng mga sumusunod na tanong: “Anó ang kalagayan nitóng Katagalugan nuong unang panahon?” (Sa salitang Katagalugan ay kasama na ang Kabisayaan. Sisimulang lamang ang pagtanggap kung napatunayan na siya ay may tapat na luob. tayong mga Pilipino ay may kalayaan na sa pamamayan. kung ang mga kasapi ay may pag-asa.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY 3. kailanman. Pagkatapos. na sila ay mapabilang sa Katipunan. ang ginagawa sa bagong kasapi ay pini-piringan (vendados. at sa pananagutan niya iniha-harap sa “Balangay” ang kanyang nahikayat. ayaw nila na tayo ay matuto ng wikang Castila. blindfolded) at ipina-pasok sa isáng silid na madilim ang kulay ng mga panig (muros. Sa kahuli-hulihan ay idinadaing din ang malabis na pagkiling ng pamahalaang Castila sa mga frayle. At pagtanggi na bigyan ang mga Pilipino ng kalayaan sa pamamayan.

...... 16.. N K .. SY 2010 – 2011 Y . 3.... na marapating tanggapin at mabilang na isa sa mga anak ng Katipunan: at tuloy nangangakong tutupad at pai-ilalim sa mga aral at mga Kautusang sinusunod dito....... Ang tapang at kabuoan ng kanyang luob ay sinusubok sa ilang paraan.. 4.......... K LL . 13....... J. Nakabayad na ng ukol sa pagpasok....... 2. at sa pagsasalita ng gayon... aral at gawain ng Katipunan na.....N... Sa maliwanag na ulat. upang huwag masayang ang kanyang buhay...... Naghirap Mabuhay Ang Katipunan HINDI lahat ng Pilipino ay tumanggap sa mga tuntunin.... 8.... taong tubò sa bayan ng __________. talagang nagsusunog ng mga papel upang maramdaman ng sinusubukan ang init ng ningas...... K D . Ako ay si ___________________________. ang kalagayan ________ at nananahanan sa ____ daan ng ___________...... na lahat halos ay mga Pilipinong litaw (principales)..... na gugugulin ang lahat na maigugugol at lahat ng minamahal ko sa buhay.. 11. sa mga “kapatid” na nagtipon upang siya ay tanggapin..... H I . gaya ng sinabi na............. 2nd Semester.... hukuman ng ____________..... Ang Kasulatan Sa Panunumpa K’ K’ K’ N’ M’ A’ N’ B’ Balangay. G H ... R S .. D E ... COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 19 ... Nagsisi-asa sila na sa pamamagitan ng Liga. ang I ay N. ang O ay C at ang U ay X....... Alfabeto ng Castila 1.. isinusumpa ko ring lubos na tutupad at susunod sa kanyang Patnugutan at mga Kautusan..... P Q ...... Ang F...... Ipinaala-ala na siya ay maaaring umurong kung walang taglay na tapang................ ang N ay LL.... 14......... Y Ang Kasulatan Sa Pagsapi Kung lahát ng itó ay matarok na ng nag-iibig pumasok at inaakala niyáng matutupád ang mga tútungkulin.. hindi ito lumaganap............ ang L at LL ay J... si Bonifacio na rin ang kusang nagpauntol-untol sa pamanhik ng mga kababayang nagsibuo nuón ng Liga Filipina..... 12...... sa pagtatanggol ng kanyang banal na kasarinlan..........B.... K R .. B C .... V...... 1893... Kung ang sumasapi ay nagpumilit pa rin sa pag-anib sa Katipunan. Kung hindi nagpakita ng takot ang sinusubukan.... LL O ....... J M ... ang hanap-buhay _________..... Sa bagay na itó.. may piring uli.... Ika ___ ng buwan ng _______ ng taong 189__...... V N .... 19.... 20.. May kahirapang ilaganap sa balana... 18. ____________________ Ang Taga-ingat ng Yaman..... saka lamang siyá ihaharap....... 17.............G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dakila ang hakbang na yaon sa kanyang buhay.. Sa aking pagkakabatid ng kagalingan ng mga nilalayon at mga aral.. ang katandaan ko ay ___ taon... maitatala ang kanyang ninanasâ sa kasunód nito: Sa Balangay.. X W ...... kundi pipiliin muna bago hikayatin... Minsan ay bigyan ng gulok at iutos na tagain ang kalaban na pumapaslang sa mga kalahi..... Sa bagay na ito ay aking ipinamamanhik nang buong pitagan....... Aking ipinahahayag na sa kadahilanan ng pagkapasok ko sa K’ K’ K’ ng mga A’ N’ B’ ay naghandog akó ng isáng mahalagang panunumpa sa ngalan ng Bayang tinubuan. ang M ay V.... Sa buong taon na sumunod.... Tagalog ang wikang ginamit ng mga kasapi sa Katipunan nguni’t ang kahulugan ng ilang titik ng alfabeto ng Castila ay iniba sa kanilang pagsulat ng mga kasulatan. Q G .. W 21. hanggang sa abuting magdiwang. T U . sa maraming dahilan.. Ang titik na A ay ginawang Z..... Sa katunayan nitó..... 15....... makukuha ng bayang Pilipino “sa loob ng kapayapaan” ang pagsugpo sa masasama at hidwang pamamalakad dito sa atin ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. na inilalathala ng Katipunan ng mga A...... ninanais ng luob ko ang maki-anib dito.... Z B ... 9.... ganitó ang Abakadá ng Katipunan kung itutulad sa alfabeto ng wikang Castila..... may kaya at may pinag-aralan........ 6... ang C at Q ay ginawang K. Ang kauna-unahan ay ang kabaguhan ng layunin at paraan ng samahan.. aking itinala ang aking pangalan ng tunay na dugong tumatakás sa aking mga ugat sa pahayag na itó.. 7. at sa harap ng isang kagalang-galang na kapulungan nitong Katipunan.... Tangi rito..... Na-iyan ang sabihin na saklolohan ang kapatid na nakulong ng apoy.. Abakada ng Katipunan A .. C P .... aalisin na ang piring niya at palalagdain sa kasulatan ng panunumpang (nakalathala sa susunod) na ang pinakatinta ay dugo na kinukuha ng isáng patalim sa kanyang kaliwang bisig.... itinatag nuong ika-7 ng Julio 1892. S T .. Tinaglay ko ang pamagat na _________________........ sukdulang ikalagot ng hininga... X at Z ng alfabeto ng Castila ay itinakwil sapagka’t hindi kailangan... gayon din sa paglagdá ng kanilang mga sagisag..... Ika ___ araw ng buwan ng ________ ng taong 189__............ 10. 5.

Datapwa. hindi sa dahilang sila ay kampi sa pamahalaang Castila at sa mga frayle. kay Bonifacio at sa Katipunan SI Bonifacio ay Masón din. kahit walang nagawang kasalanan. sa pagpa-palaganap ng magagandá at makataong simulain. sinugo ni Bonifacio si Dr. yayamang nakita na rin lamang na ang mga nagha-hari nuon dito sa atin . SY 2010 – 2011 Ang ginawa ni Rizal. Lopez Jaena. Isang araw ng Mayo 1896. isáng tuka” sapagka’t upang maging Masón.ay hindi nakuha sa samo. ay sapagka’t bukod sa siya’y may pusong matapang. . upang ipatalastás sa kanyá ang nais ng Katipunan na maghimagsik nang mawasak ang kapangyarihan ng España dito sa Pilipinas. ang mga Masón at ang mga mayamang Pilipino ay hindi kaayon ng Katipunan. Isáng araw. Kaya naman isá sa mga aral ng Katipunan ay hawig sa “ang hindi mo ibig na gawin sa iyo ay huwág mong gawin sa iyong kapwa. at may kaunting halagang nalalabis na isasagot sa mga pangangailangan ng kapatiran at mai-ambag sa sinumang “kapatid” na nasa kagipitan. Kapwa nagka-isá sa hangad na pagtubós sa Bayang Pilipino datapwa. bukod sa lahat ng iya’y may salapi. Si Rizal ay sumalungat sa ganyang nais. Si Rizal ay hindi rin sang-ayon sa paghimagsik ng Katipunan.” mga anak-pawis. na ang Venerable ay si Luis Encino Villareal. sandata at salapi upang magtagumpay. Sa makatuwid.” Isang araw naman. Kinabukasan. Subali’t ang kapatiran ng mga Masón ay kasalungat ni Bonifacio ukol sa paraan na kailangang gamitin upang mag-hari dito sa Pilipinas ang Katwiran at Kalayaan. Ang pagbuhos ng dugo sa ikasu-sugpo ng mga pag-api ay talagang salungat sa mga aral ng “Masoneria” sa mga kasapi. sinabi ni Luna. na ang kabuhayan ay “isang kahig.ay ipalagay silang “kaaway ng España at ng Dios. samantalang ang nais at hangad ng Katipunan ay ang paghimagsik. ang ibig ay “ngipin sa ngipin” at ayaw gantihin ng tinapay ang bató. ang “Masoneria” ay ibig makuha ang katubusan sa luob ng kapayapaan.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ganitó ang pang-unang layon ng Liga Filipina nuong itinatag nina Rizal at mga kapatid niyang masón. Paniwala nila na bago simulan ang isang napakalaking gawain katulad ng paghimagsik.” At marami sa kanilá at sa mga kabig nila ang ipinabilanggo. Pagkatapos na mapakinggan ang mga pangungusap ni Bonifacio. mayayaman at mahihirap na Pilipino ay para-parang inaapi at pinahihirapan ng pamahalaang Castila at ng mga frayle. hindi umimik kaunti man. hindi tinatanggap ang mga manggagawang hamak. Dahil dito. sinabi ni Roxas na ayaw niyang makinig sa mga kabalbalan at kaululan. na binaril ng mga Castila. kaya lahat ay nagtaglay ng isang layunin: Maputol lahat ng kaapihan. Nang lumalaganap na ang Katipunan. na kung mapipilan ay lalong kasawian ng bayang Pilipino. Regidor.ang pamahalaang Castila at mga frayle . pakiusap at pangatwiran. ang mga COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 20 . sukat nang mataho (alam) na ang mga Masón ay mga may kaya at ang Katipunan ay mga tao na hindi natatanggap sa “Masoneria.siná Rizal. at. sandata at salapi na kailangan sa paghimagsik na gagawin ng Katipunan. nakikilalang ang adhikang katubusan ng Pilipinas ay ibig niyang makamtan sa pamamagitan muna ng karunungan at kadakilaang asal ng kanyang mga kalahi. Mindanao. isá sa mga binaril ng mga Castila. Pagkatapos na marinig ng amá ng Katipunan ang mga katwiran. sinabi niya: “At saang aklat nabasa ni Rizal na bago maghimagsik ay kailangang magkaroon muna ng sandata at salapi?” Kalaban ba ni Rizal at ng mga Masón si Bonifacio at ang Katipunan? Malayo. Bagkús ang itinugón sa ginawa ng mga Masón. kinuha ang kanyang sambalilo. isa sa mga pangunahing kailangan ay ikaw ay may sapat na kinikita upang buhayin ang iyong asawa at mga anak. Si Bonifacio man ay nagíng kasapi. kundi bató rin. ay may talino pa. dali-daling lumulan sa bapor si Valenzuela at umuwi sa Maynila bagaman at may tangkang manatili pa ng mga ilang araw duón.” Kailangang sabihin na sa luob ng “Masoneria. Nagkaka-ibá nga lamang sila sa paraang ginamit sa ikapagta-tagumpay ng kanilang layon. bago isipin ang ibáng paraan. ang mga Masón at ang kanilang mga logia (lodges) ay paraparang nagsikilos upang sugpuin ang paglago ng Katipunan at ang mabalasik na pagpalaganap ni Andrés Bonifacio.. Si Rizal at marami sa mga Masón ay mga taong may taglay na kakayahan sa isip. Pio Valenzuela (ang tanging kasapi sa Katipunan na may título) na makipanayam kay Rizal sa pinagtapunan dito sa Dapitan. “Anó ang ating ilalaban. Del Pilar. Nang malaman ni Bonifacio na ayaw ni Rizal sa paghimagsik. ipinatawag si Bonifacio ng mga pinuno ng kanyang logia at hinikayat na itigil ang Katipunan sa kawalan ng mga baril. kundi sapagka’t kailanman ang mga Masón ay “ayaw ipaghiganti sa pagbubuhos ng dugo ang mga kaapihang tinatamó. Ang Katipunan ay humuwad sa “Masoneria” ng paraan sa pagtanggap ng kasapi. Siya ay segundo vigilante sa Logia Taliba. at ng mga Mason. kundi bagkús kasalungat pa. puro kayo wikang Castila. Ilan sa kasamahan ni Bonifacio sa Katipunan ay mga kamukha niyang Masón din. . sabay ang sabi.. ipinatapon sa malalayong bayan at pinagdusa sa mga bilangguan.” Nang ilahad naman ni Bonifacio ang hinahangad ng Katipunan kay Francisco Roxas. cañon. Cortez at ibá’t ibá pa. at masugpo ang kalupitan at kasamaang inasal sa Pilipino ng mga frayle at ng pamahalaang Castila. mga dukha at maralita.” Ang Katipunan naman. nagsadya si Bonifacio sa bahay ng nasirang Antonio Luna upang ipatalastás ang gagawing paghimagsik ng Katipunan. tula at sulat. 2nd Semester. “Diyan na kayó. itong ating mga .? Kung si Napoleon ay naging Napoleon. Sa kanyang mga aklat. kailangan muna ang mga baril.” ayon sa kanilang palatuntunan. Sapagka’t nuon. at gayundin sa ilang kuro ng adhikain.

kanyang naitatag sa buong Maynila at mga lalawigang karatig ang maraming sanga o balangay. hinikayat sa Katipunan ang 2 na nagka-luob naman ng halagang 400 piso. kapatid ni Bonifacio na galing sa Australia. ay para-parang nagsiluha kung sila ay pinaliwanagan ng mga adhikain at aral ng Katipunan. Bawa’t isá ay may kani-kaniyang uri. ay hindi na nagtitigilan sa pag-iisip at kara-karaka ay ginagampanan sabay sa salitang “Bahala na!” Ito ay nakita natin na siyang nagligtás sa bayang Pilipino nuong mga panahong yaón. Andrés Bonifacio. Natatag ang Pamunuan ng Katipunan sa pulong ng mga kinatawan ng mga balangay nuong Enero 1.000 ang ika-2. Francisco Carreon. Pio Valenzuela. Kalihim (secretary). At ang “Liga Filipina” naman ay walang kinalaman sa dalawa. Ipinasya niyá. sina Francisco Castillo at Camilo Iban. Ang Pag-usig Sa Mga ‘Mason’ INUSIG ng mga Castila at frayle ang mga Masón dahil sa Katipunan. Kailangan ang kaunting paliwanag. bagkús nagka-sigla lalo sina Bonficacio sa pagtatag ng mga balangay at sanggunían ng Katipunan. Jacinto at iba pa.” ang hiling sa España ng mga Masón. José Trinidad. Sa ganito pina-alaala sa mga kapatid ang kaabahan ng katayuan ng lupang-sarili. Sa kanila rin galing ang salaping ibinili ng mga titik sa palimbagan ni Isabelo de los Reyes. Ang mga kalupitan at paghamak na rin sa mga Pilipino ng mga nakasakop sa atin nuon ang nagpasiglá sa mga taong bayan upang sumapi sa Katipunan. Alam na natin na ibá ang “Masoneria” sa Katipunan. SY 2010 – 2011 Nagkaroon din ang Katipunan ng sariling palimbagan at duon inilathala ang 2 bilang lamang ng pahayagang Tagalog na pinamagatang Kalayaan. halimbawa. kaapihan at kabusabusan. 2nd Semester. na buklatin ang kasaysayang batbat ng hirap ng Pilipinas. talagang inis na at tigib na tigib ang pusong matiisin ng mga Pilipino sa madlang kaapihang ginawa sa kanila ng mga maykapangyarihan nuon. Ang mga balangay at sanggunian ay napatatag na sa maraming puok ng Maynila at mga bayang karatig. Silanganan. Walang salapi ang Katipunan at sahol sa mga kagamitan subalit lumaganap pa rin. ang mga Masón. Ang 2 ay tumama sa loteria ng ilang libong piso. Anuman ang mangyaring pagtutol ng mga Pilipino sa mga kahidwaang inaasal ng mga nakasakop sa atin sa mga panahong yaon. tuntunin at adhikain. nagdaos ng mga lihim na lamayan patungkol sa 3 Pilipinong pari. Naito ang ilan: Dapitan (bayang pinagtapunan kay Rizal). 1896. may kasamang 2 makabayang taga-Kapis (Capiz ang tawag ngayon). ay siyang lagi nang ipinagunita upang mag-alab ang luob ng mga kasapi.mga pagpulong nang lihim sa puok-puok. Tangi sa rito ang mga sulat at limbag na ginawa nina Bonifacio. sa luob ng kapayapaan. Kabuhayan. Katotohanan. Sa pamamagitan ng kanyang kapatid. “na ang aming bayan ay maging karapat-dapat. lalung-lalo na ang asa-asawa ng mga kasapi. Pinanginginigan at iba’t iba pa. siyang ikinalugmok ng bayan sa karukhaan. sulok-sulok at bahay-bahay. isang Masón na may-ari ng Bazar del Cisne. dito sa atin at saan pa man. na ipinunô sa mga titik ng palimbagan. Sinabi na natin na ang mga Masón ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. Nahalal sa Kataas-taasang Panguluhan ng Katipunan ang mga sumusunod: Kataas-taasang Pangulo (supremo). kapag niyakap ang isang gawain at nalamang kailangang gawin sa ikasusunod ng isang dakilang layunin. Tutuó. ay nabigyan ng magagaang na tungkulin. Bukod dito. Balbino Florentino at Aguedo del Rosario. at ang mga ito ang pinagdadadakip at pinarurusahan. Maynila. DiTutugutan. 1896. ang masasabing nagturo sa mga Pilipino ng pagbigkis ng kaluoban upang humarap at makipaglaban. na ipinabitay ng pamahalaang Castila sa sulsol ng mga frayle. mga kawani: Pantaleon Torres. Ito ang ibinili ng palimbagan ni Antonio Salazar. inilathala nuong ika-1 ng Enero 1896. na para-parang labag sa matuwid. Subali’t hindi maikakait na ang “Masoneria” at ang mga kasapi ay nagsabog sa mga kalahi ng mga kurong dakila ukol sa ikatutubós. Ang mga pangalang taglay ay yaong mga pangalan o bagay na may kinalaman sa ating lahi at sa kalayaang ninasà. mga maralita na mga hamak na taong bayan. ay ginawang taga-ingat-yaman sa Balangay Maluningning na natatag sa nayon ng San Nicolas. tuwing magpulong ang mga balangay. sa mga makapangyarihang lumulupig sa lahi. Isang libo ang mga sipi (copies) ng unang limbag at 2. dumating si Troadio. Burgos at Zamora. “Ibig namin. Vicente Molina. Kung anó ang laki ng kaayawan sa paghihimagsik ng mga Pilipinong litaw at may kaya. Ang mga kasapi sa “Masoneria” ang nagpakilala sa pamahalaan sa España ng mga masasamang palakad na pina-iral dito.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY dukha. siya namang higpit ng pagyakap ng mga maralita sa layunin ng Katipunan. Hermenegildo Reyes. Taga-usig (auditor. na walang lagda. Silá. Sahol: Ang Katipunan ng Bayang Maralita Ilang paraan ang ginamit sa pagpapalaganap ng Katipunan . At iyan ding mga salitang iyan ang nagligtas sa ibang mga bayan sa kuko ng mga manlulupig na hari at maharlikáng umiinís sa mga anak-pawis at dukha. Tuwing ika-28 ng Febrero. at nag-unahan sa pagsapí. maging malaya at COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 21 . na ipina-baril din ng mga Castila. sina Gomez. Laong-Laan at Dimas-Alang (mga lagda ni Rizal sa kanyang mga isinulat sa mga pahayagan). sa mga Masón ibinintang. Buong taon ng 1895 at unang mga buwan ng taóng sumunod. Ganito nakamit ang salaping ibinili sa palimbagan. Katagalugan. Si Perfecta Simeon. Di-Magpapatantan. Pagtibayin. at naghatíd sa atin sa tagumpay. fiscal). Isang araw. Kailangan. ang mga taga-bukid at ang mga dukha. Bagong-Silang. Ano pa’t ang mga pag-usig kina Rizal at mga kasamahan. si Bonifacio ay talagang may sapat na talino sa paglikha ng mga paraan na sukat makahikayat sa tao. manggagawa. Hindi kabilang ang mga babae sa Katipunan subali’t ilan sa kanila. Ang Mga Unang Pinuno Ng Katipunan SA HALIP na umurong sa harap ng pagsalungat ni Rizal at ng iba pa sa paghimagsik. Emilio Jacinto. Taga-ingat-yaman (treaurer). Ang mga manggagawa.

Ang bunga ng lahat ng ito ay ang pagsiyasat sa bahaybahay ng mga Masón. si Manuel Sityar.” Dahil dito. ang pagbilanggo. Mga ‘Mason’ Kumampi na sa Katipunan NUONG 1893 at mga unang buwan ng 1894. Makati. nang usigin ang mga kagaya nina Doroteo Cortes. lalo na ng mga “cura” sapagka’t sa bayan-bayang pinamugaran ng isang logia (lodge) ng mga Masón. Si Bonifacio at ang ilan niyang matatalik na kawani ay madalas lumabas sa mga bundok na nakapaligid sa Maynila at pinag-aralan ang tumpak na paraan sa pagsalakay. ang mga pinunong Castila ay para-parang nagsumikap sa 2nd Semester. lahat ng kilos nina Bonifacio at mga kasamahan ay sa mga Masón ibinabagsak. nuong ika-19 lamang ng Agosto. . ang teñente ng guardia civil. SY 2010 – 2011 pagbintang sa mga logia na walang nilalayon kundi ang paghiwalay ng Pilipinas sa España. nang sa gayon ay tumibay sa pakikibaka hanggang sa matamó ang kasarinlan ng Pilipinas. pinahirapan at ibinilanggo. siyang pinaka-puno ng kilusan ng mga Masón. Hindi nagtagal ang katahimikan. Marcelo del Pilar. Ibinabalita rin niya na may ilang libo ang maghihimagsik. At naparusahan na ang mga inaakalang may kinalaman. naipatapon na sa Dapitan si Rizal na. Ang amá ng Katipunan naman. nakahikayat na ng ilang kababayang naglilingkod sa mga kawanihan ng pamahalaang Castila. Alam ng pamahalaang Castila at ng mga frayle na si Bonifacio ay Masón subalit hindi alam na ang layunin at mga ipinunla ng Katipunan ay huwad sa “Masoneria”. na sa kanyang panuorin ay tumanglaw ang maningning na araw ng katarungan at kabihasnan. Mariano Apacible at marami pang mga taganas na Masón. gayon din ang ilan sa mga naglilingkod sa bahay ng mga pinuno at sa mga convento.” Ang mga hiling na iyan ay hindi lamang nakilala ng mga taong bayan kundi naramdaman nila sa sarili. lahat ay nagsidukot ng kani-kanilang cedula personal at pinagpupunit. Pinagtibay pa na salakayin ang Maynila nuong ika-30 ng buwang iyon ng Agosto. ang mga istampá. Nguni’t bago pa nangyari ito. pinulong ang lahat ng mga pangulo sa mga balangay at mga kasapi sa puok ng Kankong. Ambrosio Salvador. ang mga candela. pagpatapon sa malalayong bayan sa mga magiting na kasapi ng “Masoneria. sa pinuno ng Castila sa Maynila. lalo na siná Rizal. ay hindi lamang hindi nagpa-sinungaling sa gayong akala kundi bagkus pinagtibay pa. muli na naman silang inusig. inihanda na ng Katipunan ang paghihimagsik. Ang mga Masón nuong ang lumagay na tagapag-taguyod ng kalayaan ng bayan. ay sumulat na sa mga pinuno niya sa Maynila nuong ika-5 ng Julio 1896 din. ang “cura” at ang mga Castila ay hindi lubhang nakapa-mayani sa kanilang mga masamang gawa sapagka’t nahadlangan sila ng pagkakaisa ng mga taong bayan sa pagtutol. Itinuro rin naman nila na huwag bilhin ang mga kalmen (carmen. Kaya. si Agustin Fernandez. Nuong mga araw na yaon. ang mga kasulatan ng Katipunan dahil sa sumbong ni Teodoro Patiño. Ang mga convento ay nagsikilos. marami sa mga Masón na nuong una ay hindi sang-ayon sa paghimagsik. si Luengo. nguni’t marami ang may ibig at ayaw nang umuwi sa kani-kanilang bahay. iwanan ang patay sa luob ng simbahan at huwag magbayad ng anuman. Kalookan. Sa harap ng mga nangyayaring yaon. at ang mga magagawang kuta ng kawal ng Katipunan sa paghamok. dinilig ang kanilang ginhawa ng luha ng bayang nagdaralita. Umabot sa kaalaman ni Bonifacio ang mga ibinalita. ang tunay na kalayaan ng mamamayan sa harap ng mga mapag-imbot na nabuhay sa pagsugpu sa karapatan ng bayan. napagtibay din at bilang saksi ng pinagkasunduan. alinsunod sa sulat ng cura duon. ang mga kuwintas. Ibig namin na maghari ang pagpa-pantay-pantay. Napansin din ng mga frayle na ang pasok ng salapi sa simbahan ay umunti sanhi sa kagawan ng mga Masón na nagturo sa bayan. natigil ang pag-usig sa mga Masón. Dahil naman dito. Sila na naman ang hinuli. 3 Ulit Na-visto Ang Himagsikan NAHULI ang mga kasapi sa Katipunan nuong ika-13 ng Agosto 1896 sa San Piro. Ang mga sanga raw ay nasa San Juan del Monte. scapular). Sa wakás. Kaya ang mga kalaban ng kalayaan ng bayan ay natahimik. Kaya. sa ganang mga Castila at frayle. Pandakan. Simula pa nuong itinatag ang Katipunan. natuklasan ni Mariano Gil. ang mga novena. Datapwa. tanda na hindi na sila babalik sa kani-kanilang bahay. Ang mga pagsumikap ng mga Masón ang nagmulat sa bayan sa kanyang aping kalagayan. Mainit at mahigpit ang kanilang pagtatalo. nang nalaman niyang natuklasan na ang Katipunan ng may kapangyarihan. Jose Basa. ang mga bula (catechismo). Pagkatapos ay nagpangkat-pangkat na. at ibinalita na may natuklasan siyang inihahandang paghimagsik laban sa pamahalaan. May mga ayaw munang gawin ang paghimagsik sa kawalan ng mga sandata at baril na ilalaban. sa nasa niyang magkasama-sama ang lahat sa lilim ng kanyang watawat. Marikina at Montalban. Nakuha pati ang batong pinaglimbagan ng recibo sa pagawaan ng pahayagang Diario de Manila. bagáman at mga Masón daw. ang tumulong na tuloy sa pagpalaganap ng Katipunan. niyong ika-17 ng Agosto 1896. at sila ang pinagpitagan ng maraming kababayan. lalong lalo na sa mga lalawigang Tagalog.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY maginhawa. cura sa simbahan ng Tundo. COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 22 . Nuong 1895. Ang kilusan ng paghimagsik na nuon ay pinalaganap na ng Katipunan sa mga taong bayan.sinimulan nuong ika-8 ng umaga at natapos nuong nagtatakipsilim na. Ang masikhay na pag-usig sa mga Masón ay nagsimula nuong 1892 at sumidhi nuong naitatag na ang Katipunan at si Bonifacio ay walang humpay na nagpalaganap sa kanyang samahan. na kinalakal ng convento. Ito ay nalaman ng pamahalaang Castila. Lopez Jaena. at iba pang Masón na nagtanggol sa kalayaan at lagi nang sinanggal ang kaapihang tinitiis ng Pilipinas. Palibhasa. sumumpa sa sarili nilang dugo na inilagda sa kasulatan. muling nagsikilos ang mga Masón at binuhay uli ang kanilang pagpu-pulong tungo sa ikagagaling ng sariling bayan. ang mga tiktik ng Katipunan sa luob ng pamahalaan ay nagdadala na ng mga balitang kailangan ni Bonifacio. San Felipe Nery. ay sa mga Masón na naman ibinintang.

Ang mga kasapi sa Katipunan ay pinagdadakip din at pinahirapan sa luob ng bilangguan. Ministro de Gracia y Justicia (pamahala sa katarungan). sa dahilang ito’y mangyaring ipatanto ninyó sa lahát ng mga kapatid na sa araw ng Sabado. ang mga lalaking lumakad sa mga lansangan sa Maynila at sa mga bayang ka. (ika-29 ng Agosto 1896) nagkaroon ng labanan sa buong paligid ng Maynila. Kunwa ay naglinis. Bayaan ninyo’t nalalaman ko ang aking gagawin. Binuo ang Pamahalaang Pambansa Tinangkang ‘itanan’ si Rizal NANG si Rizal ay dumating sa Maynila noong ika-5 ng Agosto 1896 galing sa Dapitan na pinagtapunan sa kanya. na ngayo’y nagtitiis ng mabibigat na parusa at paghihirap sa mga bilangguan. Daniel Tria Tirona. Andrés Bonifacio. sumagot niya.z Ang pamahalaan ng Katipunan ay hindi na sa samahang ito lamang kundi binigyan na ng uring pambansa. Nagpatuloy sa ganito nguni’t itinatag na ni Bonifacio ang kanyang pamahalaan sa Pasong Tamo.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Ang mga sundalo at guardia civil ay nagsiyasat sa palipaligid ng labas ng Maynila.” Palibhasa’y umasa si Rizal sa kalinisan ng kanyang budhi sa matapat na pakisama niya sa pamahalaan nuon. kataas-taasang puno ng Castila dito sa Pilipinas. Pinagdadakip ng pamahalaang Castila ang lahat ng kilalang Masón o mga kamag-anak at kaibigan nila at kinulong sa Bilibid. Kapampangan. Ministro de Estado (pamahala sa bayan). sa San Juan del Monte at sa iba pang puok.” Bundok ng Kalayaan. Ang inilalaban ng mga kasapi sa Katipunan ay ilang itak. “Salamat. Dahil sa pagtanggi nito.” Hangad ni Bonifacio na maging pangulong pandangal si Rizal at siya ay gawing sanggunian (consultant) bagaman at hindi nila ka-ayon. Ang mga mayayamang katulad ng mga Yangko (ama). Ang pamahalaang iyan ang namatnugot ng paghimagsik datapwa iilan lamang ang mga tinunton. Bautista at iba’t ibá pa ay pinaghuhuli at piniit sa bilangguan. yaong lubhang kinailangan sa mga unang pagkilos. Batangan at Kabite. ika-28 ng Agosto 1896 Andres Bonifacio Sumiklab ang Himagsikan! LAHAT ng nakabatid ay sumunod sa pahayag. Roxas. gaya ng silong ng mga kuta (muralla) sa luob ng Maynilà (Intramuros). SY 2010 – 2011 “Sa inyong lahat ipinatutungkol ang pahayag na ito. nag-utos siya katulong ang kanyang mga kagawad. Kaya nuon din ay ipinasiya ni general (Ramon) Blanco. Ministro de Gobernacion (pamahala sa patnugutang bayan). 2 o 3 baril na naagaw sa mga sundalo ng pamahalaang Castila. Sa isang kamalig. Marikina. sa isang pagkakataon ay ibinulong (ni Jacinto) sa ating bayani.Tagalugan. Ministro de Hacienda (pamahala sa yaman-bayan). sa Fuerza de Santiago at sa ibá pang piitan. at pagkatapos sa bundok ng Balara. Aguedo del Rosario. mga revolver na kinuha ng Katipuneros sa maestranza (arsenal). at gayon din ang mga Pilipinong napapatangi sa dunong at sa kabuhayan.” Nuong ika-27 ng Agosto 1896. Pinasiya nila na ang pahiwatig ng pagsalakay sa Maynila ay hihip ng mga tambuli mula sa mga bundok na kinaruruonan ng mga kawal. Teodoro Plata. Secretario General (punong kalihim). Ministro de Guerra (pamahala sa digmaan). tinulisang bukawe (isang uri ng kawayan) at palasan (makapal na yantok). May mga ilan na ibinilanggo dahil nagkasugat o tinubuan kaya ng galis sa bisig. Nakasama silang pinahirapan at pinabaril sa Bagumbayan (Luneta) at sa luob ng mga bilangguan. nayon ng Hagdangbató. Kalookan. Sinimulan na ang paghuli at pagpahirap sa mga napagbintangan. dahil sa pagkatuklas ng cura sa Tundo. na ipalagay na puok ng digmaan ang mga lalawigang Maynila. ika-29 ng kasalukuyan. at iniutos na bantayang mahigpit ang mga mamamayan. Tarlak. at pinabaril pa ang ilan. lumipat si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa purok ng Balakbak. na. Bulakan. Emilio Jacinto. Huwag ninyong gawin iyan sa akin. kanyang sinulat at pinadala sa mga kina-ukulan ang sumusunod na pahayag: “Mga maginoong namiminuno. kahit na hindi sa kinukudlitan sa pagkuha ng dugo na inilagda sa kasulatan ng panunumpa ng mga kasapi sa Katipunan. ay ibinilanggo. kasapi at mga kapatid: 2nd Semester. Kagagawan ni Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 23 . Ganitó: Presidente. Mula duon. maliban na nga lamang kung may sakit na dinaramdam o ang katawa’y maysala. ay isá isáng nililisan ng manggas ng baro ng mga guardia civil at veterana at kung may nakitang piklat na gurlis (munting sugat). nangyari ang unang labanan ng mga iyon sa kawal ng Katipunan sa Balintawak. Nueva Ecija. si Mariano Gil. Ang hudyat upang magkakilala ang “magkakapatid” ay ang salitang “Balangay” na dapat sagutin ng “Marikit. Ang sino pa mang humadlang sa banal na adhikaing itó ng bayan ay ipinalalagay na taksil at kalaban. Briccio Pantas. Nang ika-30 ng buwang ito. Silverio Baltazar (capitan sa kabayanan ng Kalookan). Si Bonifacio at ang Katipunan ang masasabing may kagagawan. Si Jacinto ay nagsuot marinero at nagsadya sa lancha Caridad na nilulan ni Rizal palunsad sa bapor España. Enrique Pacheco. at Tesorero General (punong ingat-yaman). Laguna. Si Bonifacio ay nagpakita ng hindi karaniwang katapangan at gayon din ang kanyang mga kasamahan. Totoong kinakailangan na sa lalong madaling panahon ay putlin natin ang walang pangalang panglulupig na ginagawa sa mga anak ng bayan. “Kung kayo po’y ibibilanggo ay ililigtás namin kayo. kaya’t kinakailangang sabay-sabay na kumilos ang mga bayanbayan at sabay-sabay na salakayin ang Maynila. at sila’y pag-uusigin alinsunod sa palatuntunang ating pinag-iiral. Emilio Jacinto at ibang kasamahan na siya ay itanan. ay puputok ang paghihimagsik na pinagkasunduan natin. Kami’y nahahanda. lahat ng mga manggagawa sa mga pagawaan. Hindi lamang hindi kasapi ang mga mayaman at mga marunong na Pilipino kundi salungat pa sa Katipunan subalit dinakip din. kaya nuong ika-23 ng buwang iyon. tinangka nina Bonifacio. Kinabukasan nga ng gabi. ang nais na yaon nina Bonifacio ay hindi nangyari at sa gayo’y napilitan silang magkasya na sa sarisarili nilang pamamatnugot sa Katipunan. Nalaman na ang paraang ginawâ sa pagsapi. Zamora. Nasupil nila at naagawan ng ilang baril ang mga himpilan ng guardia civil. nagkaroon na ng mahigpit na labanan sa Balintawak.

Ang Pangulo ay si Aguinaldo. pinagtibay ng Kapulungang ang COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 24 . ay nagturó nang nagturó sa ilang litaw na tao. Mamerto Natividad at Marcos Ventus sa Nueva Ecija. sa hirap ng mga pasakit. kasabay halos ng hukbong Amerkano na nagsipasok nuong ika-13 ng Agosto 1898. Dapat ding sabihin na narito na ang mga Amerkano sa Maynila. Teodorico Lagonera. Sa katunayan. ay barilin. Jose Lallana.. Sampalok. Nagbubukang liwayway ng nagsipasok sa luok ng Maynila ang mga sasakyang-dagat na pangdima ng Estados Unidos at kapag karaka’y nilusob ang mga sasakyang dagat na pandigma ng mga Castilà. Maximo Gregorio. siya ay umisip ng isang paraan na ang mga ito ay mapadamay sa pag-usig sa mga taga-Katipunan. paluin sa talampakan. sa Mindanao. 1898. Ika-2: Higit sa una. Eugenio Cabezas. SY 2010 – 2011 Feliciano Cabuco. at ang ilan sa mga binaril sa Kabite ay sina Victoriano Luciano. paluin ng palasan (makapal na yantok) nang patihaya. Cervantes. nang nagbalik sa Kabite si Emilio Aguinaldo galing sa Hongkong (ika-15 ng Mayo. nakikipaglaban pa ang kawal ng himagsikan sa ilang kabayanan na hindi pa nahuhulog sa kamay ng mga Pilipino. Sa mga lalawigan naman. nahinto ang labanan na inulit uli nuong Mayo ng taong sumunod. Villareal. 1898). duruin ng aspile ang kukó. ang hukbong Pilipino naman ay siyang sumakop sa mga bayan-bayan at nakipaglabanan pa sa hukbó ng mga Castila duon sa ilang kabayanan na nasa kamay pa ng mga ito. ilan sa mga nahuli. sa Batangan. Santa Mesa. ang ibig ni Bonifacio ay magkahalu-halo na ang balat sa tinalupan. Domingo Cecilio. Bagaman at hindi tutuo. bagaman at ilan sa mga isinigaw ay gawa-gawa lamang. Ano pa at sa kanyang pagka-tunay na maghihimagsik. Ang Mga Binitay ANG mga parusang iginawad sa mga hinuli ay mahaba at may kahirapang isa-isahin ngunit ang karaniwan ay huwag pakainin ng magha-maghapon. Lauro Dimayuga. sa ikabuti ng lahat. Ramon Padilla. Jose Dizon at Antonio Zalazar. ay siná Sancho Valenzuela. sa ika-5:30 ng hapon. nang nairaos na ang pulong na nagpasiya ng pagsalakay sa Maynila. Pako at Ermita. na nagpakilalang ang mga nakalagda ay may kinalaman at kasapi sa Katipunan. Ciriaco Sarile. palakarin sa munggo. Nuong ika-12 ng Junio 1898. Faustino Villaruel.Hanggang Pumasok ang mga Americano NAGTAGAL ang panahon ng paghimagsik mula nuong ika-29 ng Agosto 1896 hanggang nuong pumasok sa Maynila ang hukbo ng mga Amerkano nuong ika-13 ng Agosto 1898. gaya ng Gagalangin. Malolos. Nuong ika-15 ng Septiembre 1898. Ang Katapusan Ng Katipunan Nag-dictador Si Aguinaldo ANO ang ginawa ng hukbo ng Katipunan nuong pumasok ang mga Amerkano? Dapat munang sabihin na hindi na hukbo ng Katipunan ang máitatawag sa mga kawal na naghimagsik. Domingo Franco. Katunayan nito. Kaya. Severino Lapidario at Alfonso Ocampo. Marami at hindi maaaring isiwalat kung sinu-sino ang mga pinagbabaril. ang unang Kapulungang Bayan (Malolos congress) na binubuo ng 85 kinatawan ng mga lalawigan ng Sangkapuluang Pilipinas. dumating sa Pilipinas ang mga Amerkano. Quintin Tinio. itinanghal niya ang kasarinlan (independence) ng Pilipinas. Maximo Inocencio. Nuong unang araw ng Mayo 1898. Ang hukbo ng Estados Unidos ay nasa Maynila at (kabayanan ng) Kabite.. sa dahilan nuong ika-24 ng Mayo 1898. Susog dito. Pahirap Sa Katipuneros. Modesto Sarmiento at Ramon Peralta. nang sa gayon ay lalong lumagablab ang apoy ng paghihimagsik. ibitin ng patiwarik at biglang ibagsak. Eugenio Silvestre. Sa kanilá isinuko ang lungsod na ito ng mga may kapangyarihang Castila nuong araw ding yaon. at iba’t iba pa. Hindi hinayag ni Bonifacio sa lahat ng mga kasapi ang ginawa niyang paghuwad sa mga lagda nguni’t talagang ipinabasa sa mga kasapi sa Katipunan at nang sa gayon ay lalong lumakas ang luob ng kanyang mga alagad. Sa katapustapusan. ilubog sa balon at maka-sandali ay hanguin. 2nd Semester. hindi ng Katipunan kundi ng hukbo ng Pamahalaang Pilipinong Naghihimagsik (Philippine revolutionary government). Numeriano Adriano. na napipilan at napalubog matapos ng ilang sandali lamang. ang mga Masón na binaril o pinatay (marami ang namatay sa hirap ng mga parusa) ay sina Rosalio Silos. nang nagbalik si (Emilio) Aguinaldo buhat sa Hongkong. Sa mga kasapi sa Katipunan ay hindi na kailangan sabihin pa nguni’t ang mga unang ipinabaril ng pamahalaang Castila sa Luneta noong ika-4 ng Septiembre 1896. at ang mga kasulatang yaon ay gawa-gawa lamang at hinuwad ang lagda ng ilang mga litaw na mayaman at marunong na Pilipino nang sa gayon ay mapasubo sila sa ginampanang paghimagsik ng bayang maralita. Ang mga kawal nga nito ay nakarating at nagsihimpil hanggang sa mga nayon ng Maynila. Pantaleon Belmonte. Siya ang pinaka-Dictador. Francisco Tañedo at Procopio Hilario sa Tarlak. Una: Upang lalong masugatan ang puso ng mga taong bayan kapag nakitang pati ng mga mayaman at mga litaw na kababayan ay pinipiit at pinagbabaril. inutos ni Bonifacio kina Jacinto at Guillermo Masangkay na isabog sa ilang pook ng Maynila ang mga kasulatan na sadyang inihanda ni Bonifacio at ng mga alagad niya. ihinayag sa Kawit ang pamahalaang sarili (self-government) ng Sangkapuluang Pilipinas. Hugo Perez. itinatag ang Pamahalaang Himagsikang (revolutionary government) Pilipino. Sa luok ng Maynila namalagi ang mga sasakyang dagat na nagwagi hanggang ika-13 ng Agosto 1898 nang nilusob ng hukbong Amerkano ang Maynila. Leon Hernandez sa Kamarines. ang ilan ay nagsi-suko nang naririto na sa Maynila ang hukbó ng Amerkano. . idinaos sa simbahan ng Barasoain. inisin sa mga bartolina na magha-maghapong nakatayo. Luis E. Nuong ika-29 ng sumunod na Noviembre. Ang mga Masón na binaril sa Maynila ay sina Jose Rizal.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY NANG malaman ni Bonifacio na ang mga mayaman at mga litaw na Pilipino ay ayaw sa paghimagsik. sa higpit ng mga parusa. bagaman nang lagdaan ang Pacto de Biakna-Bato nuong ika-4 ng Agosto 1897. Moises Salvador.

“Magdalo” ang pamagat ng isa na pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo. sa Samar. ukol sa mga kaparaanan ng kanilang ginagampanan. Bakood. 1997 sa www. Ang pamahalaang Pilipino ay tumutol. Imus. pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos nuong ika-6 ng Febrero 1899. Sina general (Vicente) Lukban. 1996. Si Lukban ay sumuko nuong Febrero 1902.” At upang magkaroon ng pagkakaisa sa pamamatnugot ng paghihimagsik doon.” (Maaaring huwad ang mga sulat ni Bonifacio kay Jacinto. Ang hinanakitang yaon ay isinaysay ni Bonifacio na rin sa 2 niyang sulat kay Emilio Jacinto. ayaw kilalaninang kapangyarihan at kara-karaka ay inihanda ang mga kawal sa pakibaka. nuong ika12 ng Marso 1897. ipinagkaluob ng España sa Estados Unidos ang Sangkapuluang Pilipinas. Ang ‘Magdiwang’ at ang ‘Magdalo’ MAHABANG salaysayin. hindi matiyak kung alam niyang huwad ang mga liham) at “dinoktor” ng kanyang anak. Pangulo. ay lumaban pa at nagsi-suko na lamang. kaiba ang copias ng mga liham ni Ambeth Ocampo sa mga pinagbatayan ni Teodoro Agoncillo sa kanyang aklat. Lahat ng katwiran ng isang bayang natutong maghimagsik ay ginamit.” na siya namang pinagbatayan ni Reynaldo Ileto ng kanyang “Pasyon and Revolution.” na pinangunguluhan naman ni Mariano Alvarez. na nagsimula nuong Abril 1898. Mendez Nuñez at Amadeo. Ang isang pangkat naman ay pinamagatang “Magdiwang. at si Bonifacio ay Director del Interior. Nakapasok na ang hukbó ng mga Castila sa maraming kabayanan ng Kabite mula nuong napatay ang bayaning si (Edilberto) Evangelista sa Sapote nuong ika-17 ng Febrero 1897.htm. Procopio Bonifacio.com/phg/books/bonifacio. “Revolt of the Masses. hanggang napipilan ng lakas ng malaki at mayamang Estados Unidos ang kamuraan at kahinaan ng Republica Filipina. Artemio Ricarte at Severino de las Alas. nagkaroon ng mga hinanakitan sa luob ang isa’t isa. kapatid ni Kapitang Emilio. Pio del Pilar. nagdaos ng isang pulong sa casahacienda sa Tejeros ang mga nagsisi-buo ng 2 pangkat upang itatag ang isang Pamahalaang Tagapamatnugot ng 2nd Semester. na ipakilala sa mga Pilipino ang kapangyarihan ng Estados Unidos. nuong talagang supil na supil na ng kalaban at wala nang makain. Ang nasasakupan ay ang mga kabayanan ng Kawit. bago ibinigay kay Agoncillo. Sa nilagdaan kasunduan. Ano pa at sa ika-2 sulat ay sinasabing siya ay may hinala na sina Aguinaldo at ang mga kapangkat nito ay ibig “isuko ang buong Revolucion. Dito nagsimula ang pakikibaka ng hukbong Amerkano laban sa hukbong Pilipino. Nabihag Si Aguinaldo Namayani sa Pilipinas ang hukbo ng Estados Unidos. Mariano Trias. Si Aguinaldo ay nadakip nuong ika-23 ng Marso 1901. At nuong ika-21 ng Enero 1899. Nuong ika-4 ng Enero 1899.bibingka. nagtagal ng ilang taon. Si Bonifacio ay hindi tumutol sa kinalabasan ng halalan ngunit si Daniel Tirona ay tumutol sa pakakahalal kay Bonifacio at ipinalagay na “dapat ihalal si José del Rosario sa tungkulin na pinaglagyan kay Bonifacio. ipinatalastas ni Bonifacio na anuman ang kalabasan ay kanyang igagalang.” Dito umanó. SY 2010 – 2011 Paghihimagsik. kasama ang kanilang mga kawal. nguni’t siya ay binaril ng isang sundalong Amerkano na nakabantay duon. Ika-2 pangulo. at si (Miguel) Malvar. sa tungkuling hahawakan. may 2 pangkat sa lalawigan ng Kabite na nagsipamatnugot sa paghimagsik duon. Nuong gabi ng ika-4 ng Febrero 1899. Bago idaos ang halalan ng mga magsisi-buo ng pamahalaan. Artemio Ricarte. at ang nauukol naman sa dito ay ang iba pang mga kabayanan sa lalawigan. Nuong 1896. Pangulo ng hukbo. na ang mga liham ay unang tinanggap ni Epifanio delos Santos (sa kanya ipinangalan ang EDSA. Kaya ang pangkat ng “Magdalo” ay umurong sa San Francisco de Malabon at umanib sa pangkat ng “Magdiwang. pinuno ng hukbong Amerkano sa Pilipinas. si Malvar nuong sumunod na Junio. Ang kinalabasan ng halalan ay itó: Emilio Aguinaldo. si Jose P. na ginawa sa Naik nuong ika-16 ng Abril. “Inventing a Hero” ni Glenn Anthony May. ang isá naman ay nuong ika-24 ng buwan ding iyon sa Limbon. iniutos ng Pangulo (William) Mckinley ng Estados Unidos kay general (Elwell) Otis. May mga tutol na nilagdaan nina Andrés Bonifacio. Pamatnugot ng Digma. Aguinaldo at iba pa. ang mga pinuno ng Paghihimagsik na nasa sa Kabite.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY Panguluhang-batas (Constitution) na iiral sa Pilipinas. Madison. Emiliano Riego de Dios. sa Batangan (Batangas ang tawag ngayon). pinagkasunduan ng España at Estados Unidos ang paghinto ng kanilang digmaan. gayon man ay pag-aralan natin ang ilang bagay ukol sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. Ayon kay Hector Santos nuong July 13. Sa dahilang hindi nagkakaisa nuong mga unang buwan ng 1897. isa sa mgapinuno ng hukbong Pilipino ang ibig bumagtas sa tulay ng San Juan del Monte. Perez Dasmariñas. inihayag at pina-iral ang Panguluhang-batas at tuloy itinanghal ang República Filipina sa simbahan ng Barasoain. Ang nangulo ay si Andrés Bonifacio na rin. Santos. Mariano Trias.) Ang Pagpatay Kay Bonifacio COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 25 .” Pahayag ni Hector Santos sa pagsuri niya sa aklat. Nuong ika-20 ng Deciembre 1898. sina Bonifacio.” sapagkat ang tao na kanyang ipinalalagay ay “lalong may kaya kaysa napahalal. Nagkaroon ng mga kasulatan ng pagtutol sa halalang binanggit sa una. Silang. nagpakita ng hinanakit at puot si Bonifacio.

Ang iba pang nagsi-buó ay siná Clemente J. May nagsasabing tumpak at may nagsasabing hindi. ang “Dakilang Lumpo. Ang tinurang mga puno ay sina: Daniel Tirona.si Bonifacio at ng 2 niyang kapatid. ay para-parang nagsi-sumpa ng kanikanilang tungkol. Andrés Bonifacio • Na.. Ministro del Interior.” ay kasalungat. 2nd Semester. (nuong ika-12 ng Marso. kung gugunitain na ang pagkakasundo nilá ay siyang tumpak na lunas sa mahigpit at maselang katayùan ng Paghimagsik. “Ganuon pa man. Subali’t si (Apolinario) Mabini. isáng araw bago napasok ng hukbong Castilà ang Maragundong. at ang isa’t isa sa mga nahalal. ay wari’y nagpapakilala ng pagsang-ayon sa kuròng yaon ni Zulueta. sampu ng mga pinunong sakop ng Pamahalaang yaon. Datapwa. ay siyang kauna-unahang dapat managot sa dî paggalang at pagsunod sa Pangulo ng Katipunan na kanyang kinasasapian. ang sanhi ng kanyang hinanakit. at siya’t ang kanyang kapatid. ay maaring buuin ang mga pangyayaring yaon ukol sa pagkamatay niya. Tatló naman ang nasugatan sa nagsihabol. ang magkapatid ay binaril sa Bundok Buntis nuong ika-10 ng Mayo 1897. at mga saksi ay sina Agapito Bonzon at Pedro Sison. “ay walang matatagpuang bahagya mang katwiran na sukat magpagaan sa inasal na yaon ni Aguinaldo (kay Bonifacio).. Sa sama ng luob. at ang iba pang mga tagá-Tansá at pati ng “cura” roon. MALAKING pagdaramdam ang naghari sa lahat nang nabalitaan ang naging wakás ng buhay ng Amá ng Katípunan. José del Rosario. Sa Bundok Buntis sila inihantong. 1897) bagkús pa ngang nagpakita ng katalinuhan at kakayahang hindî karaniwan sa kanyang pagtatag ng Katipunan. ay tumimo sa puso ni Bonifacio. juez instructor. at sa katunaya’y nang makita niyang sino ma’y dî nagsusumakit sa ikapagkakasundo nila. pagkaraan ng halalang ginawa ng mga Tagapamatnugot ng Paghihimagsik. “Lahat ng mga manghahalal ay para-parang mga kaibigan ni Ginuong Emilio Aguinaldo at ni Ginuong Mariano Trias na nangagka-kaisá. Aguinaldo. ng mga panahong yaon. fiscal. Si Andrés Bonifacio. Napatay ang kapatid niyang si Ciriaco. José Cailles. “ay ang kataksilan ng mga namiminuno sa Magdalo. Dinala sila sa Naik at pagkatapos sa Maragundong. sa kanyang isinulat ukol kay Bonifacio. Si José Clemente Zulueta ang siyang umanó nagsabi. sina Procopio at Ciriaco. “ay dî maipalalagay na may mababang kakayahan at dunong sa sino man sa mga nahalal sa pulong na yaon.” Triunfo de la ambición personal’ Sa pag-alaalang baká hindî namin naisalin sa wikàng sarili ang tunay na kahulugan ng mga pangungusap ni Mabini.” ang patuloy. Batangan (Batangas ang tawag ngayon). COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 26 . ay nagkasiya na lamang sa pagalis sa lalawigan ng Kabite upáng tumungo sa San Mateo na kasama ang kanyang mga kapatid. ay nilisan ang Kabite at pumatungo sa mga bundok ng San Mateo. ang paghihinanakit na ito ni Bonifacio ay dî niya ipinakilala sa ano mang marahas na pagtutol. sipiin nating buông-buô ang kanyang sulat sa wikàng Castilà: “La critica no encuentra justificación ni siquiera atenuante para esta conducta del Sr.” At ang kilalang mananalaysay na si Epifanio de los Santos. Mabini: ‘Dapat Managot si Aguinaldo’ MARAMI ang pala-palagay hinggil sa pagpatay kay Andrés Bonifacio. Wika nitó sa kanyang talàang ukol sa Paghihimagsik: “Sinuman ang sumuri. Ang tagapagtanggol ni Andrés Bonifacio ay si Teodoro Gonzalez na naging kalihim niya. Zulueta. si Bonifacio ay humiwalay sa Pamahalaang yaon. May mga ibá pang balita ukol sa nangyaring iyan kay Bonifacio. siya’y hinatulan ng isáng sadyang hukuman ukol sa mga panahong yaon. Sila ay hinabol ng mga kawal ni Aguinaldo. dahil umanó sa matinding pagsalakay ng hukbó ng mga Castila at sa mahigpit na kahilingan ng marami na hindi ka-ayon ni Bonifacio. ay dî maaring ipalagay kundî isáng hangarin lubhang nakasisirang puri duon: sa ano’t paano man ang gayong kapaslangan ay siyáng kauuna-unahang tagumpay ng pag-iimbot laban sa tunay na pag-ibig sa bayan. “Kailangan sa ikapagtatagumpay ng Paghihimagsik ang pagkapatay kay Bonifacio.. siná Bonifacio at mga kapatid ay hindi kaayon nina Aguinaldo at mga kapangkat nitó at ang gayo’y pinagmulan ng samaan ng loob ng isá’t isá. at ayaw kilanlin at sila’y lumaban sa humabol sa kanila. Teniente general. pati ng isa pa niyang kapatid. Pedro Lipana. iyan. ay binaril sanhi sa mga kadahilanang nabanggit na. Hindi nagka-kaisa ang lahat sa kanilang kuro at palagay ukol sa pagkapatay na yaon sa “Ama” ng Paghihimagsik. naapula rin ang tutulan. sa ganang atin. dahil lamang sa siya’y hindi tagá-Kabite.  Na. Ang tinurang hukuman ay pina-nguluhan ng binitay na si general (Mariano) Noriel. ang samaan ng loob na yaon. Ang naging hatol ng hukuman ay ipadala silang magkapatid sa puok ng Luok. Datapwâ. Ministro de la Guerra.” ang wika ni Bonifacio sa pang-2 sulat niya kay Emilio Jacinto.” ang wika ni Mabini. Nagkaka-salungat at nagka-kaibá.” Makalipas araw. na pinagkunan ng ilang mahalagang salaysay ng munting aklat na ito. Si Andrés Bonifacio ay nagkaroon ng 3 sugat at siya ay binihag ng mga humabol sa kanila. “Kung aalagatain na si Ginuong Aguinaldo na nahalal na pinuno. SY 2010 – 2011  Na. samantalang si Bonifacio ay pinagalinlanganan. Isang “Hukuman ng Digma” ang itinatag upang ang magkapatid ay mahatulan sa ibinubuhat na kasalanang umano silang dalawa ay nagtatayo ng isang lakas na isasalungat sa Paghihimagsik at nagsi-iwas sa Pamahalaan ng Paghihimagsik. bagama’t nagpakilala ng isáng malinis na kaugalian. upáng duon sila mamalagi.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY “ISANG balitang nakasusuka.” Sila’y napasakop sa kapatawaran (indulto) o kumampí sa mga Castila.. Santos Nocon. sa ganitó:  Na. na mga alipuris ni “Kapitang Emilio. ang sanhi ng pagkakapatay (kay Bonifacio).

” ang patuloy.’ Dahil ditoy aking binawi at iniatas ko kay General Noriel na ipatupad ang kahatulan ng Consejo de Guerra. 1896 Agosto 30 Hinayag ni general Blanco na COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 27 . Nguni’t ano pa man.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY no era menos instruido que cualquiera de los elegidos en la reunión mencionada. ay inyo pong bawiin ang iginawad na indulto sa magkapatid na iyan. Arawan Ng Kasaysayan 1863 Noviembre 30 Isinilang si Andrés Bonifacio. Bulakán at Nueba Esiha. alang-alan sa kapakanan ng Bayan. ang kalinisan ng adhikà ng mga taong bayan sa pakibaka para sa ikalayà ng lupang sarili ang napatampok hanggang naihatid sa tagumpay ang Bayan.. el móvil del asesinato no puede atribuirse sino a sentimientos que altamente deshonran a aquel: de todos modos semejante crimen constituye el primer triunfo de la ambición personal contra el verdadero patriotismo. 1896 Julio 5 Sinuplong ni guardia civil Sityar sa Manila ang nakaambang himagsikan. na barilin ang magkapatid. “na kung sa inyó mangyayari ang mga bagay na itó at buo ang inyong mga puso. 1896 Agosto 27 Lumipat sina Bonifacio sa Balakbak. 1896 Agosto 5 Lumunsad si Rizal sa Maynila mula Dapitan. at kung ibig ninyong mabuhay po tayo. naghayag si Bonifacio. yayamang di mawawalan ng maaawa sa akin sa mga lalawigan ng Maynilà. ay aabutin din ng yamot at hinawa. labanang mahigpit sa Balintawak at iba pa. Itinatag nina Bonifacio ang Katipunan.. mientras que Bonifacio era mirado con desconfianza. sa isáng sulat kay Jacinto buhat sa Laguna nuong ika-3 ng Mayo 1897. asi se explica su resentimiento. na natirá dahil sa labanan sa Malabon at Nobeleta?” 2nd Semester.” Gaya ng nasabi. y habia demostrado sagacidad no común organizando el Katipunan. 1896 Agosto 17 Nagpulong ang Katipunan sa Kankong. na ang sagisag ay Lakambini. sinulat ni Aguinaldo na ipinabitay niya si Bonifacio: “Ito. ang “Kalayaan. habia sido el primer responsable de insubordinación al jefe del Katipunan a que pertenecia como miembro: cuando se reflexióna que la reconciliación era la única solución apropiada al estado critico de la revolución.” Bagaman at kinitil ang buhay ng nagsimulâ. “Sin embargo esto no se manifestó por ningún acto de violenta oposición. nagmanukala at nagsikap sa Paghimagsik. SY 2010 – 2011 “Inaakala ko. General Pio del Pilar.na maalam maggawad ng marahás na parusa sa sinumang sa kanya’y magkulang. Una’y pinagdadamutan kami ng kakanin. na mga Kagawad ng Consejo de Guerra ay dali daling tinawagan ang aking pansing at sinabing. “Todos los electores eran amigos de Don Emilio Aguinaldo y Don Mariano Trias que estaban unidos. “Kung gayon ay kami’y magsisiuwi na pagka’t ang mga tao nami’y hindi pa nagsisikain. katulad ni Andrés Bonifacio. 1896 Agosto 13 Sinuplong ng cura sa Sampiro kay Luengo ang nakaambang himagsikan. pagka’t hindi ko na matitis ang mga ginawâ sa akin. mahabang salaysayin ang buong pangyayari hinggil sa pagpatay kay Bonifacio. 1896 Agosto 29 Simula ng himagsikan. viendo que nadie trabajaba por la reconciliación. ang marapat ay lisanin ko ito. ‘Kung ibig po ninyon magpatuloy ang kapanatagan ng ating Pamahalaan sa Paghihimagsik.” anyaya na tinanggihan ni Bonifacio. Sa ganito nga. sinabing si coronel Agapito Bonson ay siyang umanyaya sa kanyang asawa “upang magawa ang pakikipagkasundo. 1896 Enero 1 Nahalal ang panguluhan ng Katipunan. Unang labas ng pahayagan ng Katipunan. isá sa mga kaayon ni Bonifacio. Burgos at Zamora. Aguinaldo. ay nagsabing sina Coronel Intong at ibá pang puno ay nagsadya sa bahay ni Bonifacio. ng matanto nina General Mariano Noriel. ay naitó ang ilang katotohanan. ay karaniwang namamatay nang “hindi talaga ng Dios. se contentó con salir de la provincia para San Mateo en compañia de sus hermanos. Valenzuela kay Rizal.na dî maàarìng magbulaan at pabulaanan . Hindi tinanggap ang gayong anyaya at payo. Di na ako manunumhalik kailanman. Samantala. At anó ang aking gagawin sa mga balo at naulila. at sumagot ng ganito: “Patatawarin ninyo kung di ko matanggap ang inyong anyaya sa akin. minsan pang napatunayan na ang mga dakilang bayani ng isang bayan o ng isang adhika ng matayog na pagpatubós. solamente porque no era de la provincia. ang siyang magpasyá sa pagpatay sa Dakilàng Dukhâ ng ating lahî.” 1896 Mayo Isinugo ni Bonifacio si Dr. upang hikayatin ito nang sa gayon ay huwag silang magkahiwa-hiwalay.” Ang sagot ng mga kausap ay. Ikalawa: Naririnig ko riyan na akó raw ay isang taong walang kabuluhan dito sa lalawigan ng Kabite at sa gayo’y dapat akong huwág kilalanin. Ipinadala kay Emilio Jacinto ang sariling taláan ng asawa ni Bonifacio (si Gregoria de Jesus). jefe elegido. Tinangka ng Katipunan na iligtas si Rizal. 1872 Febrero 28 Binitay siná Gomez.” E Aguinaldo Ang Viuda Ni Bonifacio SA HARAP ng matipuno at may katulisang mga pangungusap na iyan ni (Apolinario) Mabini. 1896 Agosto 28 Nilagdaan ang pahayag ng himagsikan. a pesar de haber demostrado un carácter íntegro. 1892 Julio 7 Ikinulong si Rizal ni general Despujol sa Fuerza de Santiago. Si Antonio Guevara naman. 1892 Junio 26 Lumunsad si Rizal sa Maynila. pues.” Pagkaraan ng mahigit 50 taon. kayo mang iyan. ang mga anak at mga asawa. “Cuando se considera que el Sr. pabayaan na natin ang Historia . 1896 Agosto 19 Sinuplong ni Mariano Gil ang Katipunan.

1898 Septiembre 15 Unang kapulungang-bayan sa Malolos. 1897 Marso 12 Halalan sa casa-hacienda sa Tejeros. Bulakan at iba pa. pinasok ang Sapote. 1898 Mayo 1 Pinalubog ng hukbong dagat ng Amerkano ang mga barkong pandigma ng Castila. 1898 Deciembre 20 Tinapos ang digmaan ng España at Estados Unidos. 1901 Abril Simula ng hayagang parangal kay Bonifacio sa Alvarado. 1898 Febrero 6 Pinagtibay ng Senado ng Estados Unidos ang kasunduan ng España ukol sa Pilipinas. 1898 Noviembre 29 Pinagtibay ang pangulong-batas (Constitution). 1898 Mayo 15 Lumunsad si Aguinaldo sa Maynila mula Hongkong. 1899 Enero 4 Inutos ni Pangulo McKinley na sakupin ng Estados Unidos ang Pilipinas. 1897 Agosto 4 Sumuko si Aguinaldo sa Biak-na-Bato. Santos ang naging batas 2946 ukol sa pagpugay sa kaarawan ni Bonifacio. 1898 Febrero 4 Simula ng digmaan ng mga Amerkano at Pilipino. 2nd Semester. 1897 Mayo 10 Binitay si Bonifacio at ang kapatid na Procopio. 1898 Abril Simula ng digmaan ng España at Estados Unidos. 1898 Agosto 13 Sumuko ang Maynila sa mga Amerkano. 1897 Mayo 3 Sulat si Antonino Guevara kay Jacinto. 1898 Junio 12 Tinanghal ang pamahalaang sarili. SY 2010 – 2011 COURSE SCHEDULE | T/F (8:30 – 10:00 AM) 28 . 1896 Septiembre 4 Binaril ang mga unang ipinabitay ng mga Castila.G-HIS 01 | PHILIPPINE HISTORY naghimagsik ang mga lalawigan ng Maynila. 1897 Febrero 17 Pinatay ng mga Castila si Evangelista. 1897 Abril 24 Sumulat si Bonifacio kay Emilio Jacinto. 1911 Septiembre 3 Itinayo ang bantayog sa mga Bayani ng 1896. 1902 Junio Sumuko si general Malvar. 1901 Marso 23 Nabihag si Aguinaldo. Napipilan ang takdang salakay sa Maynila. 1921 Noviembre 30 Simula ng pagiging araw ng pangilin ang pag-alaala kay Bonifacio. 1902 Febrero Sumuko si general Lukban. 1898 Mayo 24 Hinayag uli ang himagsikan. 1920 Noviembre 30 Sinimula ni senador Lope K. naging dictador si Aguinaldo. Kabite. 1898 Enero 21 Itinanghal ang Republica Filipina sa Malolos.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful