Dahil Sa Anak ni Julian Balmaceda (dula) Mga Tauhan ng Dula: Arkimedes Manuel Rita Sidora Cristobal Tatlong batang

lalaking sunod-dunod ang laki Maikling Buod: Ika-VII Tagpo Si Rita, si Sidora at si Arkimedes ARKIMEDES- (Pagkakita sa dalawa.) Aba Rita«. Aling Sidora, Narito kayo? RITA- Opo, kami nga¶y naririto«. SIDORA- At ito man«.(Ipakikita ang batang kaniyang kalong , pagkakita sa kaniyang mga anak na nagtutulungan sa mga silyon , ay pagsisipain at palalayasin.) Hala mga hampaslupa « panaog«! (Ang mga bata¶y nagsisi-alis) ARKIMEDES- Ano ba iyan«. Lalaki o babae? SIDORA- Lalaki, ngunit hindi magmamana sa kaniyang nuno«pagkat walang nunong pagmamanahan« ARKIMEDES- At bakit po naman kayo napadako rito? RITA- Upang makipag-usap sa inyo«. SIDORA- At«. Ito ay upang makilala ang kaniyang«. Ang ibig kong sabihin ay makilala ang hindi niya nuno. ARKIMEDES- At tila po, kung di ako namamali , ay may hinahanap kayo sa bahay na ito« Maaari ko po bang malaman kung ano « at kung sino? SIDORA- Ito«(Si Rita) ay naghahanap ng isang asawa«. At ito« (ang bata) ay naghahanap ng isang ama«Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES- Pwes,ang asawang sinasabi ninyo, at ang amang inyong binabanggit ay hindi dito nakatira. Hindi ko siya nakikilala«. Kung ang ibig ninyong sabihin ay ang aking anak« Pwes, ako¶y walang anak«. Kamamatay lamang«. RITA- Kami po¶y«. ARKIMEDES- (Hahadlangan) Sinabi ko nang namatay na. Wala akong anak. Tapos«. SIDORA- Napapansin ko na talo pa pala ninyo ang babae. Ibig ninyo¶y pakyawing lahat ang pagsasalita. Pwes iyan ang hindi maaari, habang narito si Sidora«. Ako ang magsasalita, at sa aki¶y walang makapag-papaalis« ARKIMEDES- Baka nalilimutan ninyong kayo¶y naririto sa aking bahay? SIDORA- Baka nalilimutan ninyong ang bibig ko¶y nasa aking mukha«.Pwes, maupo kayo , at kayo¶y mapapagod sa pakikinig. Maupo kayo«. Sinasabi kong kayo¶y maupo«. (Anyong lalapitan) ARKIMEDES-Pwes, mauupo ako, ngunit ako¶y maraming gagawin . Hindi ako makapagtatagal.

at pag-ihip ng hangin ay siyang makakapuwing sa inyo«.(Hindi na makatiis) ..At ano sa palagay ninyo«. Marahil ay nasa-isip ninyo na ang mga hampaslupang ito. Ayaw siya.Huwag kayong kikilos « sinasabi ko sa inyo. Sa amin ay walang halaga ang panahon? Aba« baka kayo¶y nadidiliman ng pag-iisip ay iaamuki ko sa inyo na kayo¶y magbaon ng malaking pagtitiis sa pagdinig sa akin.Makatatagal kayo. ang mahihirap na gaya namin ay di mga tao.Sumagot ka«(kay Rita) RITA. aling Sidora« ako naman ang magsasalita«. Pues. Tuturuan ko ng edukasyong bagay sa kaniya.Bakit? Maaari ko bang malaman ang sanhi? SIDORA. ano pang sanhi ang ibig ninyong malaman. SIDORA. ARKIMEDES.na kahit ninyo ipagduruhan ang inyong anak na si Manuel «.Hintay muna kayo « hindi pa ako nagsisimula. ang yagit ay sumasama sa alikabok . ito¶y huwag ninyong alalahanin . ay mag-aasawa sa anak ng dambuhala sa yamang si Don Kimedes? Sinong tulig ang nagpasok sa inyong isipan ng bagay na iyan? ARKIMEDES. Ikaw Rita ay maupo rin« (Mauupo si Rita) ARKIMEDES. Ito¶y isang batang walang ama« at sa akala ba ninyo ay kasalanan ng batang ito ang siya¶y magkaroon ng isang nunong sa halip na lagyan sa dibdib ng isang puso.Sapagkat«. Pues Don Kimedes «Bakit ninyo sinapantaha kailanman. na di kakaunting pagtitimpi at pagbibigay-loob ang aking ginawa mula pa kangina«at« SIDORA. Maupo kayo at kayo¶y walang dapat gawin kundi ang makinig.Pues.(kay Rita) Tunay nga bang ayaw kang maging asawa ni Manuel? SIDORA.Pero «. na nang malaman naming ayaw na ayaw kayong maging balae ng isang nasirang labandera at ng isang maggugulay lamang sa palengke«. ang napalagay ay isang tipak ng batong Maykawayan? ARKIMEDES. Palalakihin ko. Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES. ARKIMEDES. kundi mga yagit lamang na titisud-tisurin sa daan « Pues « hindi.(itututro ang bata) SIDORA. ARKIMEDES-Ngunit«. at bakit pumasok sa isip ninyo ang paniniwalang si Rita« ang ulilang anak lamang ng isang labandera«.Ito. (Anyong sasagot) SIDORA. (Si Rita) «at ito« (ang bata) « ay naparito upang maglumuhod sa inyo at umiyak-iyak«Pues.(Parang hindi pansin ang sagot sa kanya) at dapat ninyong malaman.Pues. asinan ninyo at nang hindi mabulok« . nagkakamali kayo«kami¶y mahirap« ngunit kami¶y di makapagpapalimos ng asawa at ng ama « kayo ay nakikilala namin « para sa inyo.ako at saka ito«.(Akmang titindig at sasagot) SIDORA. Don Kimedes«. Ngunit sinasabi ko sa inyo. at ito¶y hindi balitang kutsero. nahuli na kayo« Basta nabalitaan naming ayaw kayong maging asawa ni Manuel si Rita« pues ayoko rin« ARKIMEDES.Hindi pa ako tapos.SIDORA. Hangga ngayo¶y di pa ako nagsisimula. Ay hindi namin tatanggapin .Hala« hindi ba ninyo nalalamang may halaga sa akin ang aking panahon? SIDORA. Ako¶y hindi pa nagsisimula hanggang ngayon. Kaya itago na ninyo ang inyong anak« isilid sa baul « lagyan ninyo ng apog. Inyo na ang inyong anak« at kayo¶y walang manugang na aalalahanin. SIDORA. Ay isinumpa na namin .Tunay po.. Don Kimedes«. at makatatagal kayo «.

) RITA-Tia Sidora« (May pagsamo) ARKIMEDES.Sa maliwanag na sabi . at ng isang apong walang nuno«. SIDORA.Ang pakakasal ay hindi kayo.Pues.Makapananaog na kayo sa aking bahay«.Pasalamat kayo¶y hindi naging lalaki«.Sinabi ko na po« (Matigas) Hindi ako makapagpapalimos ng asawa«.Ngunit parang may sumumpong na sakit at biglang mapapaupo sa isang silya« at magpapapadyak. ano ang gusto ninyo? ARKIMEDES. Pero kay Rita hindi maaari.Ako. sa lahi naman namin ay ang kaibigan ko lamang ang masusunod.Ako ang nagsasabing maaari«. Ika VIII Tagpo Sila rin at si Cristobal na may dalang tubig sa isang bote.Tia Sidora«.? Ano ang palagay ninyo sa akin? At ito? (Si Rita) SIDORA. hindi mangyayari ang sinasabi ninyo« Sa aming lahi ay ang padre de familia ang sinusunod« hindi maaari ang kagustuhan ng aking anak « Ano ang palagay ninyo? Matitiis ko bang magkaroon ako ng isang anak na binatang ama .Iyan ay sa inyong palgay lamang.Maaari« SIDORA. SIDORA.At kung kayo lamang ay« (May pagbabala rin) RITA. Ibibigay ang bata kay Rita. (Lalapit) kaunting tubig«.Pues.(Ipakikita ang salawal. at tila naglililis pa ng manggas. (kay Rita) RITA. kayo« (Lalapit na parang dadakmain si ARKIMEDES.ARKIMEDES.At kung ako¶y naging lalaki «. SIDORA.Ako ang nagsasabing hindi maaari«. Siya ang makasasagot. ARKIMEDES. SIDORA.Aling Sidora« kung kayo lamang ay may-salawal« SIDORA.Ano bang apog ang sinasabi ninyo« Kung di lamang kayo babae aling Sidora« (May pagbabala) SIDORA. manaog ako? O eto ang iyo«.At ano ang palagay ninyo« wala akong salawal? At ano at?--. SIDORA. . ito ay aking pamangkin. ay dalagang ina« ano pa? ARKIMEDES.) RITA. Tarantado din ang labas kong gaya ng maraming lalaki riyan« ARKIMEDES.Nakita na ninyo? Pues. (Lalapitan at susunggaban si ARKIMEDES.Hindi maaari« ARKIMEDES. Ipakasal ninyo ang inyong anak kahit sa anak ng tupa« at mabuti pa. hindi« ARKIMEDES. At kayo. Aling Sidora. salawal lalaki) Hindi ba ito salawal? Ngayon . Dapat malaman na ang salawal na gamit ni Aling Sidora ay mahaba.Tia Sidora« /May pagsamo/ ARKIMEDES.

) Ika IX na tagpo Si Arkimedes na hawak ang bata ARKIMEDES. walang iniwan«.A« Ang marka ng pabrika« MANUEL. Darating si Manuel) Ika-X Tagpo Si Arkimedes at si Manuel at maya-maya¶y sina Rita.Ano ang inyong ginagawa? ARKIMEDES. Samantala kinukumbinsi kong pumayag silang si Manuel at si Rita¶y makasal ay nagpakatanggi-tanggi« Sa akala mo ba Cristobal. ang bibig« ang tainga«pues. Matapos kong matakal sa aking isip ang inyong mga sinabi kangina. Kasinglaki ng lalabing animin ARKIMEDES.gaya ng dapat kong sabihin.At ano ang palagay mo« Makakalakad ba ito nang nag-iisa? MANUEL. isang totohanang Arkimedes« Pues« hindi maipagkakaila «. Papa « wala na kayong dapat alalahanin. .CRISTOBAL.Mabuti pa¶y dalhin mo sandali roon sa kwarto at nang maginha-ginhawahan«. upang ipasok sa silid. ay niyari ko sa loob ko na ako¶y huwag nang pakasal kay Rita« Para sa akin ay lalong mahalaga ang isang ama kaysa ilan mang asawa« Ang ilan mang asawa at anak ay madaling makita. MANUEL. Sidora at Cristobal MANUEL. MANUEL.Pues.Wala. iniimbestiga ko lamang kung ito¶y may nunal sa batok. Paamuyin ng eter« (Lalapitan ang bata at kukunin kay Rita.at ani mo¶y isang artilyerang di mahapayang-gatang.Mangyari pa «.Nakausap ba ninyo? ARKIMEDES.At ano ang sinabi ninyo. Paglaki nito at makikita sa daan lahat na¶y magpihong may malaking taling sa batok « gaya ng lahat ng Lakambayang lalaki« Titingnan ko« (Itataob ang bata sa kaniyang mga hita at titingnan ang batok. Si Sidora¶y ititindig ni Rita at Don Cristobal.(Pasigaw) Walang hiya« oo walang hiyaaaa! ARKIMEDES. datapwat ang iyong magiging tiyang-biyenan ay walang ginawa kundi gusutin ang salitaan .Ang ama« MANUEL. ngunit ang isang ama ay hindi na.Pues. at ano naman ang sinabi nila sa inyo? ARKIMEDES.Kami ay nagkakaroon ng isang mainitang pag-uusap. Ang mata. MANUEL. ang ilong.Ano ang nangyari? ARKIMEDES. at ibibigay naman nito upang maalalayan si Sidora.Papa« ARKIMEDES.Sasabihin ni Cristobal na hindi ko raw ito kamukha« (Lalapit sa isang salamin) Pues.Narito ba ang ina niyan? ARKIMEDES.At pati ang kanyang simarong tia « si Sidora. ay maaatim kong magkaroon ng isang manugang sa labas at isang apong hindi nabasbasan ng Simbahan? RITA.Tia Sidora« SIDORA.

at ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito. Pakakasal ka kay Rita. dumarating at darating pa« SIDORA. Nalalaman mo ba? MANUEL.Sinasabi ko nang ang pangalan nito ay Arkimedito at sa loob ng tahanang ito ay ang kalooban ko lamang ang masusunod« SIDORA.Isid«.Isang babaeng«. Ang kailangan na lamang ay ang pagsang-ayon ni Rita«.Kangina po. Sa loob ng tahanang ito ay walang masusunod kundi ang aking kalooban. at«. sa ayaw kayo¶t sa ibig« at dito«dito«opo dito« nalalaman ba ninyo« At ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito« Ito ang eredero unibersal ng lahat ng aking kayamanang dumating na. ay oo.Kayo ay kailangang-kailangan ko« sa bahay na ito ay walang babae« isang babaeng « SIDORA.nawawala na ba ang iyong huwisyo? Magagawa mo bang iwan sa lansangan ang isang sawing palad na babae at ang isang walang malay na anak? Iyan ba ang mga halimbawang nakita mo at natutuhan sa tahanang ito? Sa iyo ba¶y ginawa ko ang bagay na iyan? Mag-isip ka « Kung ikaw ay pinabayaan kong walang ama« ano ang sasabihin sa iyo ng tao?« MANUEL-Pues. iyan« anak sa ligaw«pues.! ARKIMEDES.ARKIMEDES.Ah«a« ang nerbiyos. CRISTOBAL-Naayos ko na rin. Maaari« ako ang may sabi« MANUEL.Maaari.? ARKIMEDES. nauulol ako papa« ngunit ngayon ay maliwanag na ang aking isip. bibinyagan ito ng Arkimedes din. habang kayo¶y buhay« ako¶y nakakaisip na magpari. sa akin ay hindi maaari iyan. ano ang iyong pasya« ARKIMEDES. ARKIMEDES. kumare« kailangan kong sabihin sa inyo na si Manuel at si Rita ay ipakakasal ko sa loob ng madaling panahon. hindi po ba? (Lalabas na parang akay ni Don Cristobal si Rita) CRISTOBAL. anak sa ligaw« ARKIMEDES.Iyan po ang hindi maaari« ARKIMEDES.Magpapari ka? Lalagutin mo ang tanikala ng magmamana sa pangalang Lakambayan? Nauulol ka ba? MANUEL. ARKIMEDES. papa.Tapos na. kumare « baka umatake na naman« Arkimedito « Pues.Isidorito«. Dahil sa Anak«. .Tse« (Titingnan ang bata) Arkimedito«.Oo. Napapayag ko siyang alang-alang sa iyo¶y sumang-ayon na siyang pakasal kay Manuel«. ARKIMEDES-Na hindi mo na pakakasalan si Rita? Na ikaw ay magpapari? Ano.! (Susungaw sa pinto si Sidora) SIDORA.(Buong pagtataka) Ano ang sinabi mo? MANUEL.Primo. Buhat ngayo¶y hindi na kayo tatanggap sa akin ng sama ng loob«.Papa« (kunwariy nagmamakaamo) ARKIMEDES.Ang narinig ninyo. Sa tahanang ito¶y walang masusunod kundi ang inyong kalooban.At ako«. may salawal.

Superior«. ARKIMEDES. Ang pangalang niya ay Arkimedes« SIDORA.At ako ang madrina« ARKIMEDES.Sinasabi ko nang sa bahay na ito « ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.(Kay Manuel) Hoy ikaw«ano ang ginagawa mo? (Imumustrang lapitan siRita) MANUEL-Rita« RITA.Opo« ARKIMEDES.Nakita na ninyo ang bias ng komedya« (kay Sidora) SIDORA.Arkimedes« SIDORA.Mabait kang bata« karapatdapat kang ina« CRISTOBAL. CRISTOBAL.Magsuot ng salawal«.Mga kalabaw « na ito ah«.Manuel« (Magyayakap) ARKIMEDES.porke ito ay lalaki ay magpaparaya na ako ngunit ang unang babaeng lumitaw «ay ako naman ang bahala « pangangalanan ko ng Sidora.Isidoro« ARKIMEDES. (Sa paghahagaray ibababa ang pambungad na --Tabing . (Darating na naghahagaran ang mga anak ni Sidora at sumisigaw ng ³Nanay.O «.Siyanga ba«? Dahil sa Anak? RITA.) SIDORA.Pues. (Kay Rita) Narito ang iyong anak«. ako ang inaama sa kasal« SIDORA.nanay«´ at hahagarin ng hampas ni Sidora.Bueno.! ARKIMEDES.ARKIMEDES. at tuturuan kong«.At ano naman ang masasabi ninyo sa pagkakaganap ko sa aking papel« may himatay pa« ano ha? CRISTOBAL.