Dahil Sa Anak ni Julian Balmaceda (dula) Mga Tauhan ng Dula: Arkimedes Manuel Rita Sidora Cristobal Tatlong batang

lalaking sunod-dunod ang laki Maikling Buod: Ika-VII Tagpo Si Rita, si Sidora at si Arkimedes ARKIMEDES- (Pagkakita sa dalawa.) Aba Rita«. Aling Sidora, Narito kayo? RITA- Opo, kami nga¶y naririto«. SIDORA- At ito man«.(Ipakikita ang batang kaniyang kalong , pagkakita sa kaniyang mga anak na nagtutulungan sa mga silyon , ay pagsisipain at palalayasin.) Hala mga hampaslupa « panaog«! (Ang mga bata¶y nagsisi-alis) ARKIMEDES- Ano ba iyan«. Lalaki o babae? SIDORA- Lalaki, ngunit hindi magmamana sa kaniyang nuno«pagkat walang nunong pagmamanahan« ARKIMEDES- At bakit po naman kayo napadako rito? RITA- Upang makipag-usap sa inyo«. SIDORA- At«. Ito ay upang makilala ang kaniyang«. Ang ibig kong sabihin ay makilala ang hindi niya nuno. ARKIMEDES- At tila po, kung di ako namamali , ay may hinahanap kayo sa bahay na ito« Maaari ko po bang malaman kung ano « at kung sino? SIDORA- Ito«(Si Rita) ay naghahanap ng isang asawa«. At ito« (ang bata) ay naghahanap ng isang ama«Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES- Pwes,ang asawang sinasabi ninyo, at ang amang inyong binabanggit ay hindi dito nakatira. Hindi ko siya nakikilala«. Kung ang ibig ninyong sabihin ay ang aking anak« Pwes, ako¶y walang anak«. Kamamatay lamang«. RITA- Kami po¶y«. ARKIMEDES- (Hahadlangan) Sinabi ko nang namatay na. Wala akong anak. Tapos«. SIDORA- Napapansin ko na talo pa pala ninyo ang babae. Ibig ninyo¶y pakyawing lahat ang pagsasalita. Pwes iyan ang hindi maaari, habang narito si Sidora«. Ako ang magsasalita, at sa aki¶y walang makapag-papaalis« ARKIMEDES- Baka nalilimutan ninyong kayo¶y naririto sa aking bahay? SIDORA- Baka nalilimutan ninyong ang bibig ko¶y nasa aking mukha«.Pwes, maupo kayo , at kayo¶y mapapagod sa pakikinig. Maupo kayo«. Sinasabi kong kayo¶y maupo«. (Anyong lalapitan) ARKIMEDES-Pwes, mauupo ako, ngunit ako¶y maraming gagawin . Hindi ako makapagtatagal.

Ay isinumpa na namin .(Akmang titindig at sasagot) SIDORA.Makatatagal kayo.Ito. ang yagit ay sumasama sa alikabok .Sumagot ka«(kay Rita) RITA. ARKIMEDES-Ngunit«.(Hindi na makatiis) .Hindi pa ako tapos. at bakit pumasok sa isip ninyo ang paniniwalang si Rita« ang ulilang anak lamang ng isang labandera«. Tuturuan ko ng edukasyong bagay sa kaniya. Don Kimedes«. asinan ninyo at nang hindi mabulok« . SIDORA. Pues. ang mahihirap na gaya namin ay di mga tao.na kahit ninyo ipagduruhan ang inyong anak na si Manuel «.(kay Rita) Tunay nga bang ayaw kang maging asawa ni Manuel? SIDORA.(itututro ang bata) SIDORA. ARKIMEDES. at pag-ihip ng hangin ay siyang makakapuwing sa inyo«. Palalakihin ko. (Anyong sasagot) SIDORA. ay mag-aasawa sa anak ng dambuhala sa yamang si Don Kimedes? Sinong tulig ang nagpasok sa inyong isipan ng bagay na iyan? ARKIMEDES. (Si Rita) «at ito« (ang bata) « ay naparito upang maglumuhod sa inyo at umiyak-iyak«Pues. ARKIMEDES. Ayaw siya. Ay hindi namin tatanggapin .(Parang hindi pansin ang sagot sa kanya) at dapat ninyong malaman. Inyo na ang inyong anak« at kayo¶y walang manugang na aalalahanin. Sa amin ay walang halaga ang panahon? Aba« baka kayo¶y nadidiliman ng pag-iisip ay iaamuki ko sa inyo na kayo¶y magbaon ng malaking pagtitiis sa pagdinig sa akin. Hangga ngayo¶y di pa ako nagsisimula. na di kakaunting pagtitimpi at pagbibigay-loob ang aking ginawa mula pa kangina«at« SIDORA. at makatatagal kayo «. Kaya itago na ninyo ang inyong anak« isilid sa baul « lagyan ninyo ng apog.Bakit? Maaari ko bang malaman ang sanhi? SIDORA.At ano sa palagay ninyo«. Marahil ay nasa-isip ninyo na ang mga hampaslupang ito. Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES. ano pang sanhi ang ibig ninyong malaman. nahuli na kayo« Basta nabalitaan naming ayaw kayong maging asawa ni Manuel si Rita« pues ayoko rin« ARKIMEDES. Ako¶y hindi pa nagsisimula hanggang ngayon.Pues.Sapagkat«. Don Kimedes«.Tunay po. aling Sidora« ako naman ang magsasalita«. Ikaw Rita ay maupo rin« (Mauupo si Rita) ARKIMEDES. Maupo kayo at kayo¶y walang dapat gawin kundi ang makinig. Ngunit sinasabi ko sa inyo.ako at saka ito«.. Pues Don Kimedes «Bakit ninyo sinapantaha kailanman.SIDORA.Hintay muna kayo « hindi pa ako nagsisimula.Huwag kayong kikilos « sinasabi ko sa inyo.Hala« hindi ba ninyo nalalamang may halaga sa akin ang aking panahon? SIDORA. Ito¶y isang batang walang ama« at sa akala ba ninyo ay kasalanan ng batang ito ang siya¶y magkaroon ng isang nunong sa halip na lagyan sa dibdib ng isang puso. ang napalagay ay isang tipak ng batong Maykawayan? ARKIMEDES.Pero «.Pues. kundi mga yagit lamang na titisud-tisurin sa daan « Pues « hindi. nagkakamali kayo«kami¶y mahirap« ngunit kami¶y di makapagpapalimos ng asawa at ng ama « kayo ay nakikilala namin « para sa inyo. na nang malaman naming ayaw na ayaw kayong maging balae ng isang nasirang labandera at ng isang maggugulay lamang sa palengke«. at ito¶y hindi balitang kutsero. SIDORA. ito¶y huwag ninyong alalahanin ..

Ako ang nagsasabing maaari«. (kay Rita) RITA.Makapananaog na kayo sa aking bahay«.Iyan ay sa inyong palgay lamang.Ano bang apog ang sinasabi ninyo« Kung di lamang kayo babae aling Sidora« (May pagbabala) SIDORA.Hindi maaari« ARKIMEDES. ay dalagang ina« ano pa? ARKIMEDES.Pasalamat kayo¶y hindi naging lalaki«. Ipakasal ninyo ang inyong anak kahit sa anak ng tupa« at mabuti pa. (Lalapit) kaunting tubig«. sa lahi naman namin ay ang kaibigan ko lamang ang masusunod. SIDORA. hindi« ARKIMEDES. Aling Sidora.? Ano ang palagay ninyo sa akin? At ito? (Si Rita) SIDORA. SIDORA.Tia Sidora« /May pagsamo/ ARKIMEDES. Dapat malaman na ang salawal na gamit ni Aling Sidora ay mahaba.) RITA-Tia Sidora« (May pagsamo) ARKIMEDES. ARKIMEDES. salawal lalaki) Hindi ba ito salawal? Ngayon . manaog ako? O eto ang iyo«. SIDORA.Tia Sidora«. kayo« (Lalapit na parang dadakmain si ARKIMEDES.(Ipakikita ang salawal.Ako ang nagsasabing hindi maaari«. Siya ang makasasagot.Maaari« SIDORA.At kung kayo lamang ay« (May pagbabala rin) RITA. At kayo.Aling Sidora« kung kayo lamang ay may-salawal« SIDORA.ARKIMEDES. Pero kay Rita hindi maaari. ito ay aking pamangkin.Sa maliwanag na sabi . at ng isang apong walang nuno«.At kung ako¶y naging lalaki «. at tila naglililis pa ng manggas.Ngunit parang may sumumpong na sakit at biglang mapapaupo sa isang silya« at magpapapadyak.Nakita na ninyo? Pues. Ibibigay ang bata kay Rita. SIDORA. Tarantado din ang labas kong gaya ng maraming lalaki riyan« ARKIMEDES.Ako. (Lalapitan at susunggaban si ARKIMEDES.Ang pakakasal ay hindi kayo.Pues. Ika VIII Tagpo Sila rin at si Cristobal na may dalang tubig sa isang bote. ano ang gusto ninyo? ARKIMEDES. . SIDORA. hindi mangyayari ang sinasabi ninyo« Sa aming lahi ay ang padre de familia ang sinusunod« hindi maaari ang kagustuhan ng aking anak « Ano ang palagay ninyo? Matitiis ko bang magkaroon ako ng isang anak na binatang ama .At ano ang palagay ninyo« wala akong salawal? At ano at?--.Sinabi ko na po« (Matigas) Hindi ako makapagpapalimos ng asawa«.) RITA.Pues.

iniimbestiga ko lamang kung ito¶y may nunal sa batok. Kasinglaki ng lalabing animin ARKIMEDES. Paamuyin ng eter« (Lalapitan ang bata at kukunin kay Rita. Samantala kinukumbinsi kong pumayag silang si Manuel at si Rita¶y makasal ay nagpakatanggi-tanggi« Sa akala mo ba Cristobal. Paglaki nito at makikita sa daan lahat na¶y magpihong may malaking taling sa batok « gaya ng lahat ng Lakambayang lalaki« Titingnan ko« (Itataob ang bata sa kaniyang mga hita at titingnan ang batok. walang iniwan«. Sidora at Cristobal MANUEL. ay niyari ko sa loob ko na ako¶y huwag nang pakasal kay Rita« Para sa akin ay lalong mahalaga ang isang ama kaysa ilan mang asawa« Ang ilan mang asawa at anak ay madaling makita. Darating si Manuel) Ika-X Tagpo Si Arkimedes at si Manuel at maya-maya¶y sina Rita. upang ipasok sa silid. Matapos kong matakal sa aking isip ang inyong mga sinabi kangina.) Ika IX na tagpo Si Arkimedes na hawak ang bata ARKIMEDES.Narito ba ang ina niyan? ARKIMEDES. . at ibibigay naman nito upang maalalayan si Sidora.Kami ay nagkakaroon ng isang mainitang pag-uusap. MANUEL.CRISTOBAL. Papa « wala na kayong dapat alalahanin.Mabuti pa¶y dalhin mo sandali roon sa kwarto at nang maginha-ginhawahan«.Sasabihin ni Cristobal na hindi ko raw ito kamukha« (Lalapit sa isang salamin) Pues.Ano ang inyong ginagawa? ARKIMEDES.Wala. Ang mata. ang ilong.at ani mo¶y isang artilyerang di mahapayang-gatang.Papa« ARKIMEDES.At ano ang palagay mo« Makakalakad ba ito nang nag-iisa? MANUEL. isang totohanang Arkimedes« Pues« hindi maipagkakaila «.Nakausap ba ninyo? ARKIMEDES.At pati ang kanyang simarong tia « si Sidora.gaya ng dapat kong sabihin. Si Sidora¶y ititindig ni Rita at Don Cristobal.A« Ang marka ng pabrika« MANUEL. ang bibig« ang tainga«pues. at ano naman ang sinabi nila sa inyo? ARKIMEDES.Ang ama« MANUEL.Pues. MANUEL. datapwat ang iyong magiging tiyang-biyenan ay walang ginawa kundi gusutin ang salitaan . ay maaatim kong magkaroon ng isang manugang sa labas at isang apong hindi nabasbasan ng Simbahan? RITA. ngunit ang isang ama ay hindi na.(Pasigaw) Walang hiya« oo walang hiyaaaa! ARKIMEDES.Mangyari pa «.At ano ang sinabi ninyo.Tia Sidora« SIDORA.Pues. MANUEL.Ano ang nangyari? ARKIMEDES.

sa ayaw kayo¶t sa ibig« at dito«dito«opo dito« nalalaman ba ninyo« At ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito« Ito ang eredero unibersal ng lahat ng aking kayamanang dumating na.nawawala na ba ang iyong huwisyo? Magagawa mo bang iwan sa lansangan ang isang sawing palad na babae at ang isang walang malay na anak? Iyan ba ang mga halimbawang nakita mo at natutuhan sa tahanang ito? Sa iyo ba¶y ginawa ko ang bagay na iyan? Mag-isip ka « Kung ikaw ay pinabayaan kong walang ama« ano ang sasabihin sa iyo ng tao?« MANUEL-Pues. Sa tahanang ito¶y walang masusunod kundi ang inyong kalooban. .Primo.Tse« (Titingnan ang bata) Arkimedito«. Dahil sa Anak«. habang kayo¶y buhay« ako¶y nakakaisip na magpari. Sa loob ng tahanang ito ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.Kayo ay kailangang-kailangan ko« sa bahay na ito ay walang babae« isang babaeng « SIDORA.Oo. Maaari« ako ang may sabi« MANUEL. bibinyagan ito ng Arkimedes din.Tapos na. may salawal. ano ang iyong pasya« ARKIMEDES.(Buong pagtataka) Ano ang sinabi mo? MANUEL.Iyan po ang hindi maaari« ARKIMEDES. at«.Isidorito«.Ah«a« ang nerbiyos. sa akin ay hindi maaari iyan.Kangina po. papa. CRISTOBAL-Naayos ko na rin. at ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito.! (Susungaw sa pinto si Sidora) SIDORA. Pakakasal ka kay Rita. anak sa ligaw« ARKIMEDES. kumare « baka umatake na naman« Arkimedito « Pues.At ako«. ARKIMEDES-Na hindi mo na pakakasalan si Rita? Na ikaw ay magpapari? Ano. dumarating at darating pa« SIDORA. Napapayag ko siyang alang-alang sa iyo¶y sumang-ayon na siyang pakasal kay Manuel«. Nalalaman mo ba? MANUEL.Sinasabi ko nang ang pangalan nito ay Arkimedito at sa loob ng tahanang ito ay ang kalooban ko lamang ang masusunod« SIDORA.Isid«. ay oo.Magpapari ka? Lalagutin mo ang tanikala ng magmamana sa pangalang Lakambayan? Nauulol ka ba? MANUEL.? ARKIMEDES. hindi po ba? (Lalabas na parang akay ni Don Cristobal si Rita) CRISTOBAL. Buhat ngayo¶y hindi na kayo tatanggap sa akin ng sama ng loob«. ARKIMEDES. iyan« anak sa ligaw«pues.Papa« (kunwariy nagmamakaamo) ARKIMEDES. Ang kailangan na lamang ay ang pagsang-ayon ni Rita«.Ang narinig ninyo. kumare« kailangan kong sabihin sa inyo na si Manuel at si Rita ay ipakakasal ko sa loob ng madaling panahon.Isang babaeng«. nauulol ako papa« ngunit ngayon ay maliwanag na ang aking isip. ARKIMEDES.Maaari.! ARKIMEDES.ARKIMEDES.

Pues. Ang pangalang niya ay Arkimedes« SIDORA.Arkimedes« SIDORA.Mga kalabaw « na ito ah«.Siyanga ba«? Dahil sa Anak? RITA. CRISTOBAL.nanay«´ at hahagarin ng hampas ni Sidora.At ako ang madrina« ARKIMEDES. (Kay Rita) Narito ang iyong anak«. at tuturuan kong«.) SIDORA.Nakita na ninyo ang bias ng komedya« (kay Sidora) SIDORA. ARKIMEDES.porke ito ay lalaki ay magpaparaya na ako ngunit ang unang babaeng lumitaw «ay ako naman ang bahala « pangangalanan ko ng Sidora.Sinasabi ko nang sa bahay na ito « ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.(Kay Manuel) Hoy ikaw«ano ang ginagawa mo? (Imumustrang lapitan siRita) MANUEL-Rita« RITA.Magsuot ng salawal«. (Sa paghahagaray ibababa ang pambungad na --Tabing .ARKIMEDES.Mabait kang bata« karapatdapat kang ina« CRISTOBAL.Isidoro« ARKIMEDES.! ARKIMEDES.Opo« ARKIMEDES.Superior«. ako ang inaama sa kasal« SIDORA.O «. (Darating na naghahagaran ang mga anak ni Sidora at sumisigaw ng ³Nanay.Bueno.At ano naman ang masasabi ninyo sa pagkakaganap ko sa aking papel« may himatay pa« ano ha? CRISTOBAL.Manuel« (Magyayakap) ARKIMEDES.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful