Dahil Sa Anak ni Julian Balmaceda (dula) Mga Tauhan ng Dula: Arkimedes Manuel Rita Sidora Cristobal Tatlong batang

lalaking sunod-dunod ang laki Maikling Buod: Ika-VII Tagpo Si Rita, si Sidora at si Arkimedes ARKIMEDES- (Pagkakita sa dalawa.) Aba Rita«. Aling Sidora, Narito kayo? RITA- Opo, kami nga¶y naririto«. SIDORA- At ito man«.(Ipakikita ang batang kaniyang kalong , pagkakita sa kaniyang mga anak na nagtutulungan sa mga silyon , ay pagsisipain at palalayasin.) Hala mga hampaslupa « panaog«! (Ang mga bata¶y nagsisi-alis) ARKIMEDES- Ano ba iyan«. Lalaki o babae? SIDORA- Lalaki, ngunit hindi magmamana sa kaniyang nuno«pagkat walang nunong pagmamanahan« ARKIMEDES- At bakit po naman kayo napadako rito? RITA- Upang makipag-usap sa inyo«. SIDORA- At«. Ito ay upang makilala ang kaniyang«. Ang ibig kong sabihin ay makilala ang hindi niya nuno. ARKIMEDES- At tila po, kung di ako namamali , ay may hinahanap kayo sa bahay na ito« Maaari ko po bang malaman kung ano « at kung sino? SIDORA- Ito«(Si Rita) ay naghahanap ng isang asawa«. At ito« (ang bata) ay naghahanap ng isang ama«Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES- Pwes,ang asawang sinasabi ninyo, at ang amang inyong binabanggit ay hindi dito nakatira. Hindi ko siya nakikilala«. Kung ang ibig ninyong sabihin ay ang aking anak« Pwes, ako¶y walang anak«. Kamamatay lamang«. RITA- Kami po¶y«. ARKIMEDES- (Hahadlangan) Sinabi ko nang namatay na. Wala akong anak. Tapos«. SIDORA- Napapansin ko na talo pa pala ninyo ang babae. Ibig ninyo¶y pakyawing lahat ang pagsasalita. Pwes iyan ang hindi maaari, habang narito si Sidora«. Ako ang magsasalita, at sa aki¶y walang makapag-papaalis« ARKIMEDES- Baka nalilimutan ninyong kayo¶y naririto sa aking bahay? SIDORA- Baka nalilimutan ninyong ang bibig ko¶y nasa aking mukha«.Pwes, maupo kayo , at kayo¶y mapapagod sa pakikinig. Maupo kayo«. Sinasabi kong kayo¶y maupo«. (Anyong lalapitan) ARKIMEDES-Pwes, mauupo ako, ngunit ako¶y maraming gagawin . Hindi ako makapagtatagal.

Hangga ngayo¶y di pa ako nagsisimula.. at pag-ihip ng hangin ay siyang makakapuwing sa inyo«. Sa amin ay walang halaga ang panahon? Aba« baka kayo¶y nadidiliman ng pag-iisip ay iaamuki ko sa inyo na kayo¶y magbaon ng malaking pagtitiis sa pagdinig sa akin..Makatatagal kayo.Huwag kayong kikilos « sinasabi ko sa inyo.At ano sa palagay ninyo«.(Parang hindi pansin ang sagot sa kanya) at dapat ninyong malaman. nahuli na kayo« Basta nabalitaan naming ayaw kayong maging asawa ni Manuel si Rita« pues ayoko rin« ARKIMEDES. Pues Don Kimedes «Bakit ninyo sinapantaha kailanman.Sumagot ka«(kay Rita) RITA.na kahit ninyo ipagduruhan ang inyong anak na si Manuel «.Hintay muna kayo « hindi pa ako nagsisimula.Bakit? Maaari ko bang malaman ang sanhi? SIDORA. ano pang sanhi ang ibig ninyong malaman. Don Kimedes«. Ay hindi namin tatanggapin .Pues. na nang malaman naming ayaw na ayaw kayong maging balae ng isang nasirang labandera at ng isang maggugulay lamang sa palengke«.(itututro ang bata) SIDORA.Hala« hindi ba ninyo nalalamang may halaga sa akin ang aking panahon? SIDORA. na di kakaunting pagtitimpi at pagbibigay-loob ang aking ginawa mula pa kangina«at« SIDORA.SIDORA. at makatatagal kayo «. at bakit pumasok sa isip ninyo ang paniniwalang si Rita« ang ulilang anak lamang ng isang labandera«. (Anyong sasagot) SIDORA. at ito¶y hindi balitang kutsero. Ako¶y hindi pa nagsisimula hanggang ngayon. Ayaw siya. SIDORA.Sapagkat«. Pues.Hindi pa ako tapos. ang napalagay ay isang tipak ng batong Maykawayan? ARKIMEDES. Maupo kayo at kayo¶y walang dapat gawin kundi ang makinig.(Hindi na makatiis) .(kay Rita) Tunay nga bang ayaw kang maging asawa ni Manuel? SIDORA. kundi mga yagit lamang na titisud-tisurin sa daan « Pues « hindi. Ito¶y isang batang walang ama« at sa akala ba ninyo ay kasalanan ng batang ito ang siya¶y magkaroon ng isang nunong sa halip na lagyan sa dibdib ng isang puso. Ngunit sinasabi ko sa inyo. Palalakihin ko. (Si Rita) «at ito« (ang bata) « ay naparito upang maglumuhod sa inyo at umiyak-iyak«Pues. Inyo na ang inyong anak« at kayo¶y walang manugang na aalalahanin.ako at saka ito«. nagkakamali kayo«kami¶y mahirap« ngunit kami¶y di makapagpapalimos ng asawa at ng ama « kayo ay nakikilala namin « para sa inyo. Don Kimedes«. Ay isinumpa na namin . ang mahihirap na gaya namin ay di mga tao.Pero «. asinan ninyo at nang hindi mabulok« . Tuturuan ko ng edukasyong bagay sa kaniya.Pues.(Akmang titindig at sasagot) SIDORA. ang yagit ay sumasama sa alikabok . ARKIMEDES-Ngunit«. Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES. aling Sidora« ako naman ang magsasalita«.Ito. SIDORA.Tunay po. ay mag-aasawa sa anak ng dambuhala sa yamang si Don Kimedes? Sinong tulig ang nagpasok sa inyong isipan ng bagay na iyan? ARKIMEDES. Ikaw Rita ay maupo rin« (Mauupo si Rita) ARKIMEDES. ARKIMEDES. Marahil ay nasa-isip ninyo na ang mga hampaslupang ito. ARKIMEDES. ito¶y huwag ninyong alalahanin . Kaya itago na ninyo ang inyong anak« isilid sa baul « lagyan ninyo ng apog.

(Ipakikita ang salawal.Aling Sidora« kung kayo lamang ay may-salawal« SIDORA.Hindi maaari« ARKIMEDES.Nakita na ninyo? Pues. Ika VIII Tagpo Sila rin at si Cristobal na may dalang tubig sa isang bote.Sinabi ko na po« (Matigas) Hindi ako makapagpapalimos ng asawa«. ay dalagang ina« ano pa? ARKIMEDES. Aling Sidora. SIDORA.Sa maliwanag na sabi . at ng isang apong walang nuno«. Pero kay Rita hindi maaari.) RITA-Tia Sidora« (May pagsamo) ARKIMEDES. sa lahi naman namin ay ang kaibigan ko lamang ang masusunod. (Lalapitan at susunggaban si ARKIMEDES. manaog ako? O eto ang iyo«.At kung ako¶y naging lalaki «. at tila naglililis pa ng manggas. SIDORA. (Lalapit) kaunting tubig«.? Ano ang palagay ninyo sa akin? At ito? (Si Rita) SIDORA.Maaari« SIDORA. Dapat malaman na ang salawal na gamit ni Aling Sidora ay mahaba. salawal lalaki) Hindi ba ito salawal? Ngayon .Pues.Ako ang nagsasabing hindi maaari«. SIDORA.Iyan ay sa inyong palgay lamang. SIDORA. Siya ang makasasagot. At kayo.Ako ang nagsasabing maaari«.At kung kayo lamang ay« (May pagbabala rin) RITA. (kay Rita) RITA. Ibibigay ang bata kay Rita.Pues.Pasalamat kayo¶y hindi naging lalaki«.) RITA.Ako. hindi« ARKIMEDES. kayo« (Lalapit na parang dadakmain si ARKIMEDES. . Tarantado din ang labas kong gaya ng maraming lalaki riyan« ARKIMEDES.ARKIMEDES.Makapananaog na kayo sa aking bahay«. ano ang gusto ninyo? ARKIMEDES.Tia Sidora«.Ngunit parang may sumumpong na sakit at biglang mapapaupo sa isang silya« at magpapapadyak.Ang pakakasal ay hindi kayo. Ipakasal ninyo ang inyong anak kahit sa anak ng tupa« at mabuti pa.Ano bang apog ang sinasabi ninyo« Kung di lamang kayo babae aling Sidora« (May pagbabala) SIDORA. ito ay aking pamangkin. hindi mangyayari ang sinasabi ninyo« Sa aming lahi ay ang padre de familia ang sinusunod« hindi maaari ang kagustuhan ng aking anak « Ano ang palagay ninyo? Matitiis ko bang magkaroon ako ng isang anak na binatang ama .Tia Sidora« /May pagsamo/ ARKIMEDES. ARKIMEDES.At ano ang palagay ninyo« wala akong salawal? At ano at?--. SIDORA.

At pati ang kanyang simarong tia « si Sidora.Pues. upang ipasok sa silid.gaya ng dapat kong sabihin. iniimbestiga ko lamang kung ito¶y may nunal sa batok. Paglaki nito at makikita sa daan lahat na¶y magpihong may malaking taling sa batok « gaya ng lahat ng Lakambayang lalaki« Titingnan ko« (Itataob ang bata sa kaniyang mga hita at titingnan ang batok. ay maaatim kong magkaroon ng isang manugang sa labas at isang apong hindi nabasbasan ng Simbahan? RITA. MANUEL. Matapos kong matakal sa aking isip ang inyong mga sinabi kangina. ay niyari ko sa loob ko na ako¶y huwag nang pakasal kay Rita« Para sa akin ay lalong mahalaga ang isang ama kaysa ilan mang asawa« Ang ilan mang asawa at anak ay madaling makita.A« Ang marka ng pabrika« MANUEL.Ano ang nangyari? ARKIMEDES.Wala. datapwat ang iyong magiging tiyang-biyenan ay walang ginawa kundi gusutin ang salitaan . Sidora at Cristobal MANUEL. Paamuyin ng eter« (Lalapitan ang bata at kukunin kay Rita.Mabuti pa¶y dalhin mo sandali roon sa kwarto at nang maginha-ginhawahan«. ang ilong.Pues. Darating si Manuel) Ika-X Tagpo Si Arkimedes at si Manuel at maya-maya¶y sina Rita.Narito ba ang ina niyan? ARKIMEDES. ngunit ang isang ama ay hindi na. Samantala kinukumbinsi kong pumayag silang si Manuel at si Rita¶y makasal ay nagpakatanggi-tanggi« Sa akala mo ba Cristobal. Kasinglaki ng lalabing animin ARKIMEDES. MANUEL.Mangyari pa «. MANUEL.(Pasigaw) Walang hiya« oo walang hiyaaaa! ARKIMEDES. at ano naman ang sinabi nila sa inyo? ARKIMEDES.Kami ay nagkakaroon ng isang mainitang pag-uusap.) Ika IX na tagpo Si Arkimedes na hawak ang bata ARKIMEDES. .Ano ang inyong ginagawa? ARKIMEDES.Ang ama« MANUEL.CRISTOBAL.Nakausap ba ninyo? ARKIMEDES. ang bibig« ang tainga«pues.Papa« ARKIMEDES.At ano ang palagay mo« Makakalakad ba ito nang nag-iisa? MANUEL.At ano ang sinabi ninyo.at ani mo¶y isang artilyerang di mahapayang-gatang. Si Sidora¶y ititindig ni Rita at Don Cristobal.Sasabihin ni Cristobal na hindi ko raw ito kamukha« (Lalapit sa isang salamin) Pues. walang iniwan«. Ang mata. Papa « wala na kayong dapat alalahanin. isang totohanang Arkimedes« Pues« hindi maipagkakaila «.Tia Sidora« SIDORA. at ibibigay naman nito upang maalalayan si Sidora.

Primo. Napapayag ko siyang alang-alang sa iyo¶y sumang-ayon na siyang pakasal kay Manuel«. anak sa ligaw« ARKIMEDES.Isidorito«.Oo.? ARKIMEDES. Nalalaman mo ba? MANUEL.Kayo ay kailangang-kailangan ko« sa bahay na ito ay walang babae« isang babaeng « SIDORA. Pakakasal ka kay Rita. at ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito. ARKIMEDES.Tse« (Titingnan ang bata) Arkimedito«. may salawal. Ang kailangan na lamang ay ang pagsang-ayon ni Rita«. hindi po ba? (Lalabas na parang akay ni Don Cristobal si Rita) CRISTOBAL. . bibinyagan ito ng Arkimedes din. Maaari« ako ang may sabi« MANUEL.Isang babaeng«. at«. ARKIMEDES. iyan« anak sa ligaw«pues. kumare « baka umatake na naman« Arkimedito « Pues. Buhat ngayo¶y hindi na kayo tatanggap sa akin ng sama ng loob«. Sa tahanang ito¶y walang masusunod kundi ang inyong kalooban. ARKIMEDES-Na hindi mo na pakakasalan si Rita? Na ikaw ay magpapari? Ano.Tapos na.Ah«a« ang nerbiyos.Kangina po.Isid«.Papa« (kunwariy nagmamakaamo) ARKIMEDES.Ang narinig ninyo. habang kayo¶y buhay« ako¶y nakakaisip na magpari. ano ang iyong pasya« ARKIMEDES.At ako«. CRISTOBAL-Naayos ko na rin. papa.! ARKIMEDES.ARKIMEDES.nawawala na ba ang iyong huwisyo? Magagawa mo bang iwan sa lansangan ang isang sawing palad na babae at ang isang walang malay na anak? Iyan ba ang mga halimbawang nakita mo at natutuhan sa tahanang ito? Sa iyo ba¶y ginawa ko ang bagay na iyan? Mag-isip ka « Kung ikaw ay pinabayaan kong walang ama« ano ang sasabihin sa iyo ng tao?« MANUEL-Pues.Iyan po ang hindi maaari« ARKIMEDES. Dahil sa Anak«. sa akin ay hindi maaari iyan.Magpapari ka? Lalagutin mo ang tanikala ng magmamana sa pangalang Lakambayan? Nauulol ka ba? MANUEL.(Buong pagtataka) Ano ang sinabi mo? MANUEL.Maaari. nauulol ako papa« ngunit ngayon ay maliwanag na ang aking isip.Sinasabi ko nang ang pangalan nito ay Arkimedito at sa loob ng tahanang ito ay ang kalooban ko lamang ang masusunod« SIDORA. kumare« kailangan kong sabihin sa inyo na si Manuel at si Rita ay ipakakasal ko sa loob ng madaling panahon. Sa loob ng tahanang ito ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.! (Susungaw sa pinto si Sidora) SIDORA. sa ayaw kayo¶t sa ibig« at dito«dito«opo dito« nalalaman ba ninyo« At ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito« Ito ang eredero unibersal ng lahat ng aking kayamanang dumating na. dumarating at darating pa« SIDORA. ay oo.

Sinasabi ko nang sa bahay na ito « ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.Nakita na ninyo ang bias ng komedya« (kay Sidora) SIDORA. Ang pangalang niya ay Arkimedes« SIDORA.Opo« ARKIMEDES.Magsuot ng salawal«.Mabait kang bata« karapatdapat kang ina« CRISTOBAL.Siyanga ba«? Dahil sa Anak? RITA.Bueno.porke ito ay lalaki ay magpaparaya na ako ngunit ang unang babaeng lumitaw «ay ako naman ang bahala « pangangalanan ko ng Sidora.ARKIMEDES.Superior«. CRISTOBAL.At ano naman ang masasabi ninyo sa pagkakaganap ko sa aking papel« may himatay pa« ano ha? CRISTOBAL.Pues.O «.Arkimedes« SIDORA.! ARKIMEDES. (Darating na naghahagaran ang mga anak ni Sidora at sumisigaw ng ³Nanay. (Sa paghahagaray ibababa ang pambungad na --Tabing . ARKIMEDES.Mga kalabaw « na ito ah«. (Kay Rita) Narito ang iyong anak«. at tuturuan kong«.Isidoro« ARKIMEDES.At ako ang madrina« ARKIMEDES. ako ang inaama sa kasal« SIDORA.Manuel« (Magyayakap) ARKIMEDES.nanay«´ at hahagarin ng hampas ni Sidora.(Kay Manuel) Hoy ikaw«ano ang ginagawa mo? (Imumustrang lapitan siRita) MANUEL-Rita« RITA.) SIDORA.