Dahil Sa Anak ni Julian Balmaceda (dula) Mga Tauhan ng Dula: Arkimedes Manuel Rita Sidora Cristobal Tatlong batang

lalaking sunod-dunod ang laki Maikling Buod: Ika-VII Tagpo Si Rita, si Sidora at si Arkimedes ARKIMEDES- (Pagkakita sa dalawa.) Aba Rita«. Aling Sidora, Narito kayo? RITA- Opo, kami nga¶y naririto«. SIDORA- At ito man«.(Ipakikita ang batang kaniyang kalong , pagkakita sa kaniyang mga anak na nagtutulungan sa mga silyon , ay pagsisipain at palalayasin.) Hala mga hampaslupa « panaog«! (Ang mga bata¶y nagsisi-alis) ARKIMEDES- Ano ba iyan«. Lalaki o babae? SIDORA- Lalaki, ngunit hindi magmamana sa kaniyang nuno«pagkat walang nunong pagmamanahan« ARKIMEDES- At bakit po naman kayo napadako rito? RITA- Upang makipag-usap sa inyo«. SIDORA- At«. Ito ay upang makilala ang kaniyang«. Ang ibig kong sabihin ay makilala ang hindi niya nuno. ARKIMEDES- At tila po, kung di ako namamali , ay may hinahanap kayo sa bahay na ito« Maaari ko po bang malaman kung ano « at kung sino? SIDORA- Ito«(Si Rita) ay naghahanap ng isang asawa«. At ito« (ang bata) ay naghahanap ng isang ama«Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES- Pwes,ang asawang sinasabi ninyo, at ang amang inyong binabanggit ay hindi dito nakatira. Hindi ko siya nakikilala«. Kung ang ibig ninyong sabihin ay ang aking anak« Pwes, ako¶y walang anak«. Kamamatay lamang«. RITA- Kami po¶y«. ARKIMEDES- (Hahadlangan) Sinabi ko nang namatay na. Wala akong anak. Tapos«. SIDORA- Napapansin ko na talo pa pala ninyo ang babae. Ibig ninyo¶y pakyawing lahat ang pagsasalita. Pwes iyan ang hindi maaari, habang narito si Sidora«. Ako ang magsasalita, at sa aki¶y walang makapag-papaalis« ARKIMEDES- Baka nalilimutan ninyong kayo¶y naririto sa aking bahay? SIDORA- Baka nalilimutan ninyong ang bibig ko¶y nasa aking mukha«.Pwes, maupo kayo , at kayo¶y mapapagod sa pakikinig. Maupo kayo«. Sinasabi kong kayo¶y maupo«. (Anyong lalapitan) ARKIMEDES-Pwes, mauupo ako, ngunit ako¶y maraming gagawin . Hindi ako makapagtatagal.

SIDORA.Pero «. Don Kimedes«.(itututro ang bata) SIDORA. Ngunit sinasabi ko sa inyo. aling Sidora« ako naman ang magsasalita«.Pues. ito¶y huwag ninyong alalahanin .(Parang hindi pansin ang sagot sa kanya) at dapat ninyong malaman. Ikaw Rita ay maupo rin« (Mauupo si Rita) ARKIMEDES. Ako¶y hindi pa nagsisimula hanggang ngayon. Kaya itago na ninyo ang inyong anak« isilid sa baul « lagyan ninyo ng apog.Hindi pa ako tapos. Inyo na ang inyong anak« at kayo¶y walang manugang na aalalahanin.Tunay po.Pues. (Anyong sasagot) SIDORA. kundi mga yagit lamang na titisud-tisurin sa daan « Pues « hindi. nagkakamali kayo«kami¶y mahirap« ngunit kami¶y di makapagpapalimos ng asawa at ng ama « kayo ay nakikilala namin « para sa inyo.(kay Rita) Tunay nga bang ayaw kang maging asawa ni Manuel? SIDORA. at pag-ihip ng hangin ay siyang makakapuwing sa inyo«. Ay hindi namin tatanggapin . nahuli na kayo« Basta nabalitaan naming ayaw kayong maging asawa ni Manuel si Rita« pues ayoko rin« ARKIMEDES. na di kakaunting pagtitimpi at pagbibigay-loob ang aking ginawa mula pa kangina«at« SIDORA. ARKIMEDES. Hangga ngayo¶y di pa ako nagsisimula.(Akmang titindig at sasagot) SIDORA. Pues Don Kimedes «Bakit ninyo sinapantaha kailanman.At ano sa palagay ninyo«. na nang malaman naming ayaw na ayaw kayong maging balae ng isang nasirang labandera at ng isang maggugulay lamang sa palengke«. ay mag-aasawa sa anak ng dambuhala sa yamang si Don Kimedes? Sinong tulig ang nagpasok sa inyong isipan ng bagay na iyan? ARKIMEDES. asinan ninyo at nang hindi mabulok« . Sa amin ay walang halaga ang panahon? Aba« baka kayo¶y nadidiliman ng pag-iisip ay iaamuki ko sa inyo na kayo¶y magbaon ng malaking pagtitiis sa pagdinig sa akin.ako at saka ito«. ARKIMEDES.Hala« hindi ba ninyo nalalamang may halaga sa akin ang aking panahon? SIDORA.Ito. ang yagit ay sumasama sa alikabok . Palalakihin ko. (Si Rita) «at ito« (ang bata) « ay naparito upang maglumuhod sa inyo at umiyak-iyak«Pues. Marahil ay nasa-isip ninyo na ang mga hampaslupang ito. Pues. Maupo kayo at kayo¶y walang dapat gawin kundi ang makinig. Ayaw siya. Don Kimedes«. at ito¶y hindi balitang kutsero. ang mahihirap na gaya namin ay di mga tao.Sapagkat«. Ito¶y isang batang walang ama« at sa akala ba ninyo ay kasalanan ng batang ito ang siya¶y magkaroon ng isang nunong sa halip na lagyan sa dibdib ng isang puso. ang napalagay ay isang tipak ng batong Maykawayan? ARKIMEDES.Makatatagal kayo. at makatatagal kayo «..Hintay muna kayo « hindi pa ako nagsisimula. SIDORA..Bakit? Maaari ko bang malaman ang sanhi? SIDORA.na kahit ninyo ipagduruhan ang inyong anak na si Manuel «. Ay isinumpa na namin . Tuturuan ko ng edukasyong bagay sa kaniya. at bakit pumasok sa isip ninyo ang paniniwalang si Rita« ang ulilang anak lamang ng isang labandera«.(Hindi na makatiis) . ano pang sanhi ang ibig ninyong malaman.Sumagot ka«(kay Rita) RITA. SIDORA. ARKIMEDES-Ngunit«. Nalalaman ba ninyo? ARKIMEDES.Huwag kayong kikilos « sinasabi ko sa inyo.

Ika VIII Tagpo Sila rin at si Cristobal na may dalang tubig sa isang bote. Siya ang makasasagot.ARKIMEDES.? Ano ang palagay ninyo sa akin? At ito? (Si Rita) SIDORA.Tia Sidora«.Pues.At kung ako¶y naging lalaki «.Ako ang nagsasabing hindi maaari«. SIDORA. Ibibigay ang bata kay Rita.At ano ang palagay ninyo« wala akong salawal? At ano at?--. ARKIMEDES. Dapat malaman na ang salawal na gamit ni Aling Sidora ay mahaba.Makapananaog na kayo sa aking bahay«. at ng isang apong walang nuno«. (Lalapit) kaunting tubig«.Pasalamat kayo¶y hindi naging lalaki«. sa lahi naman namin ay ang kaibigan ko lamang ang masusunod.At kung kayo lamang ay« (May pagbabala rin) RITA. ano ang gusto ninyo? ARKIMEDES. kayo« (Lalapit na parang dadakmain si ARKIMEDES. Ipakasal ninyo ang inyong anak kahit sa anak ng tupa« at mabuti pa.Hindi maaari« ARKIMEDES. Aling Sidora. (Lalapitan at susunggaban si ARKIMEDES. SIDORA. hindi« ARKIMEDES.) RITA-Tia Sidora« (May pagsamo) ARKIMEDES.Sa maliwanag na sabi .Ano bang apog ang sinasabi ninyo« Kung di lamang kayo babae aling Sidora« (May pagbabala) SIDORA. ay dalagang ina« ano pa? ARKIMEDES. Tarantado din ang labas kong gaya ng maraming lalaki riyan« ARKIMEDES. Pero kay Rita hindi maaari.Ako ang nagsasabing maaari«. salawal lalaki) Hindi ba ito salawal? Ngayon . (kay Rita) RITA.Aling Sidora« kung kayo lamang ay may-salawal« SIDORA.Tia Sidora« /May pagsamo/ ARKIMEDES. At kayo.Maaari« SIDORA.(Ipakikita ang salawal. SIDORA.Pues. SIDORA.Sinabi ko na po« (Matigas) Hindi ako makapagpapalimos ng asawa«.Ang pakakasal ay hindi kayo. hindi mangyayari ang sinasabi ninyo« Sa aming lahi ay ang padre de familia ang sinusunod« hindi maaari ang kagustuhan ng aking anak « Ano ang palagay ninyo? Matitiis ko bang magkaroon ako ng isang anak na binatang ama .Ngunit parang may sumumpong na sakit at biglang mapapaupo sa isang silya« at magpapapadyak. at tila naglililis pa ng manggas.Ako.) RITA.Iyan ay sa inyong palgay lamang. manaog ako? O eto ang iyo«. . SIDORA.Nakita na ninyo? Pues. ito ay aking pamangkin.

Pues.at ani mo¶y isang artilyerang di mahapayang-gatang.gaya ng dapat kong sabihin. walang iniwan«. ang ilong.Ang ama« MANUEL.At ano ang palagay mo« Makakalakad ba ito nang nag-iisa? MANUEL.Tia Sidora« SIDORA. MANUEL. Ang mata.Papa« ARKIMEDES.Nakausap ba ninyo? ARKIMEDES. Matapos kong matakal sa aking isip ang inyong mga sinabi kangina. ang bibig« ang tainga«pues.Wala. Si Sidora¶y ititindig ni Rita at Don Cristobal. isang totohanang Arkimedes« Pues« hindi maipagkakaila «. at ano naman ang sinabi nila sa inyo? ARKIMEDES. Samantala kinukumbinsi kong pumayag silang si Manuel at si Rita¶y makasal ay nagpakatanggi-tanggi« Sa akala mo ba Cristobal.A« Ang marka ng pabrika« MANUEL.At ano ang sinabi ninyo. Kasinglaki ng lalabing animin ARKIMEDES. ngunit ang isang ama ay hindi na. MANUEL. MANUEL. ay maaatim kong magkaroon ng isang manugang sa labas at isang apong hindi nabasbasan ng Simbahan? RITA. datapwat ang iyong magiging tiyang-biyenan ay walang ginawa kundi gusutin ang salitaan . Papa « wala na kayong dapat alalahanin.Sasabihin ni Cristobal na hindi ko raw ito kamukha« (Lalapit sa isang salamin) Pues.Ano ang nangyari? ARKIMEDES.Mabuti pa¶y dalhin mo sandali roon sa kwarto at nang maginha-ginhawahan«.Ano ang inyong ginagawa? ARKIMEDES.(Pasigaw) Walang hiya« oo walang hiyaaaa! ARKIMEDES. Darating si Manuel) Ika-X Tagpo Si Arkimedes at si Manuel at maya-maya¶y sina Rita.Narito ba ang ina niyan? ARKIMEDES. . ay niyari ko sa loob ko na ako¶y huwag nang pakasal kay Rita« Para sa akin ay lalong mahalaga ang isang ama kaysa ilan mang asawa« Ang ilan mang asawa at anak ay madaling makita.Mangyari pa «. upang ipasok sa silid.) Ika IX na tagpo Si Arkimedes na hawak ang bata ARKIMEDES.CRISTOBAL. Sidora at Cristobal MANUEL. iniimbestiga ko lamang kung ito¶y may nunal sa batok.At pati ang kanyang simarong tia « si Sidora. Paamuyin ng eter« (Lalapitan ang bata at kukunin kay Rita.Pues. Paglaki nito at makikita sa daan lahat na¶y magpihong may malaking taling sa batok « gaya ng lahat ng Lakambayang lalaki« Titingnan ko« (Itataob ang bata sa kaniyang mga hita at titingnan ang batok. at ibibigay naman nito upang maalalayan si Sidora.Kami ay nagkakaroon ng isang mainitang pag-uusap.

Iyan po ang hindi maaari« ARKIMEDES. Ang kailangan na lamang ay ang pagsang-ayon ni Rita«. hindi po ba? (Lalabas na parang akay ni Don Cristobal si Rita) CRISTOBAL. Sa loob ng tahanang ito ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.Oo.Magpapari ka? Lalagutin mo ang tanikala ng magmamana sa pangalang Lakambayan? Nauulol ka ba? MANUEL. Nalalaman mo ba? MANUEL.Isang babaeng«. ARKIMEDES-Na hindi mo na pakakasalan si Rita? Na ikaw ay magpapari? Ano. dumarating at darating pa« SIDORA.? ARKIMEDES.Kangina po. Sa tahanang ito¶y walang masusunod kundi ang inyong kalooban. Pakakasal ka kay Rita. habang kayo¶y buhay« ako¶y nakakaisip na magpari.ARKIMEDES. CRISTOBAL-Naayos ko na rin.Isid«. Dahil sa Anak«.Tse« (Titingnan ang bata) Arkimedito«. Maaari« ako ang may sabi« MANUEL. bibinyagan ito ng Arkimedes din. ay oo. ARKIMEDES.Papa« (kunwariy nagmamakaamo) ARKIMEDES. kumare « baka umatake na naman« Arkimedito « Pues.Ah«a« ang nerbiyos. anak sa ligaw« ARKIMEDES.Maaari. sa ayaw kayo¶t sa ibig« at dito«dito«opo dito« nalalaman ba ninyo« At ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito« Ito ang eredero unibersal ng lahat ng aking kayamanang dumating na. iyan« anak sa ligaw«pues.Tapos na.Sinasabi ko nang ang pangalan nito ay Arkimedito at sa loob ng tahanang ito ay ang kalooban ko lamang ang masusunod« SIDORA. nauulol ako papa« ngunit ngayon ay maliwanag na ang aking isip.nawawala na ba ang iyong huwisyo? Magagawa mo bang iwan sa lansangan ang isang sawing palad na babae at ang isang walang malay na anak? Iyan ba ang mga halimbawang nakita mo at natutuhan sa tahanang ito? Sa iyo ba¶y ginawa ko ang bagay na iyan? Mag-isip ka « Kung ikaw ay pinabayaan kong walang ama« ano ang sasabihin sa iyo ng tao?« MANUEL-Pues.At ako«. kumare« kailangan kong sabihin sa inyo na si Manuel at si Rita ay ipakakasal ko sa loob ng madaling panahon.Kayo ay kailangang-kailangan ko« sa bahay na ito ay walang babae« isang babaeng « SIDORA.Primo. papa. . at«.! ARKIMEDES. may salawal. Buhat ngayo¶y hindi na kayo tatanggap sa akin ng sama ng loob«.! (Susungaw sa pinto si Sidora) SIDORA.Ang narinig ninyo. ARKIMEDES.(Buong pagtataka) Ano ang sinabi mo? MANUEL. at ito¶y hindi na mananaog sa bahay na ito.Isidorito«. Napapayag ko siyang alang-alang sa iyo¶y sumang-ayon na siyang pakasal kay Manuel«. sa akin ay hindi maaari iyan. ano ang iyong pasya« ARKIMEDES.

(Kay Rita) Narito ang iyong anak«.) SIDORA.Sinasabi ko nang sa bahay na ito « ay walang masusunod kundi ang aking kalooban.Superior«. at tuturuan kong«.Magsuot ng salawal«.(Kay Manuel) Hoy ikaw«ano ang ginagawa mo? (Imumustrang lapitan siRita) MANUEL-Rita« RITA.Arkimedes« SIDORA.O «.nanay«´ at hahagarin ng hampas ni Sidora.! ARKIMEDES.At ano naman ang masasabi ninyo sa pagkakaganap ko sa aking papel« may himatay pa« ano ha? CRISTOBAL.Bueno.ARKIMEDES.Opo« ARKIMEDES.Nakita na ninyo ang bias ng komedya« (kay Sidora) SIDORA.Siyanga ba«? Dahil sa Anak? RITA.Mabait kang bata« karapatdapat kang ina« CRISTOBAL. ARKIMEDES.Isidoro« ARKIMEDES.porke ito ay lalaki ay magpaparaya na ako ngunit ang unang babaeng lumitaw «ay ako naman ang bahala « pangangalanan ko ng Sidora. CRISTOBAL. Ang pangalang niya ay Arkimedes« SIDORA.Manuel« (Magyayakap) ARKIMEDES.At ako ang madrina« ARKIMEDES. (Sa paghahagaray ibababa ang pambungad na --Tabing . (Darating na naghahagaran ang mga anak ni Sidora at sumisigaw ng ³Nanay.Mga kalabaw « na ito ah«.Pues. ako ang inaama sa kasal« SIDORA.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful