Republika ng Pilipinas Unibersidad ng HIlagang Pilipinas Tamag Vigan City College of Teacher Education Fil 121 Panimulang Linggwistika

ROMEO J. SORIANO Taga-ulat DR. NOVELYN BARCENA Guro

PAG-ALAM SA MGA PONEMA AT MORPEMA PANIMULA Bilang isang guro ng Filipino ay kailangang magkaroon tayo ng sanligang kaalaman sa ponema at morpema. Lalo na kung ang isang guro ay nagtuturo sa mga pook ng mga di –Tagalog. Ang isang guro dapat ay maging tiyak, mabisa at marunong magtipid ng panahon sa pagtuturo at kailangang maalam siya sa mga katangian o kakanyahan ng mga Pilipino at pati na rin ang wika ng pook o ang unang wika ng mga batang kanyang tinuturuan. Sapagkat alam naman natin na ang isang bata pag maalam sa artikulasyon ng pananalita ng kanyang unang wika ay makakatulong ito para sa pag-uugnay na pag-aaral ng kanyang panglawang wika.Makakatulong ng malaki sa isang guro kapag alam niya ang unang wika ng bata at naiuugnay niya adito ang panglawang wika mg bata ay mabibigyan niya ng diin kung alinman ang kanyang mga paksang aralin. Ang isang guro dapat ay maalam sa wika dahil makakatulong ito sa kanyang pagtuturo lalo pag siya ay guro sa linggwistika. At kung ang kabuuan ng wika ay hahatiin sa tatlong antas: 1. Palatunugan o Ponolohiya 2. Palabuuan o Morpolohiya 3. Palaugnayan o Sintaksis Ang isang guro ay kailangang malaman kung saan-saan nagkakatulad at nagkakaiba ang Pilipino at ang wika ng pook sa bawat antas na nabanggit. Alam naman natin na sa bahaging nagkakatulad ang dalawang wika ay halos o mas madali ang na matitiyak ng isang guro na walang magiging problema o suliranin ang mga mag-aaral. Subalit sa bahaging nagkakaiba ang wika ay hindi na kailangang patunayan pa ang tiyak ang isang guro ay makakaranas ng mga problema o suliranin sa kanyang pagtuturo. Bilang isang guro dapat ay maging mapanuri kung siya ay nagsasagawa ng paghahambing sa tatlong antas ng wika, 1. Kailangang niya munang suriin ang wika ng bawat pook. 2. Kailangan alamin niya muna kung anu-ano ang mga ponema ng wika ng bawat pook 3. Dapat alamin muna niya kung papaano ang set ng mga ponema ng wikang ito ay pinagsasama-sama upang bumuo ng morpema. 4. Dapat alamin din niya kung papaanong ang mga morpema nito ay pinagsasamasama upang bumuo ng iba;t-ibang pangungusap.

Hindi. Ponolohiya . pagsasama ng mga tunog o ponema.ito ay tumutukoy sa pagtaas at pagbaba sa pagbigkas ng pantig ng isang salita. Titik.tumutukoy ito sa pansamantala o saglit na pagtigil ng ating ginagawa sa pagsasalita upang higit na maging malinaw ang paghahatid ng mensahe. ikaw • Diin.Wikang Pilipino ay binubuo ng mga tunog . Segmental B. Ponemang Suprasegmental na ginagamit sa Ponemang Malayang Nagpapalitan Sa Filipino.Palatunugan . Kadalasan ding ginagamit ang ponemang malayang nagpapalitan upang bigyan diin ang mga salitang nagiiba ang tunog depende sa lugar.tumutukoy sa lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig ay makakatulong sa pag unawa sa kahalagahan ng mga salita . Ponemang Suprasegmental Nagbibigay lasa sa mga segmental Apat na ponemang suprasegmental: • • • Haba (length). Sa pagkakataon na ang ponema ay malayang nagpapalit. . ang a t i sa salitang "diyalekto" ay ponemang nag papalitan). Nakakabuo ng ibang salita kapag pinapalitan ang isang ponema nito.Pag-aaral ng mga Ponema Ponema: A. ang baybay ng salita ay nagiiba ngunit hindi ang kanilang mga kahulugan. Hal. may mga tunog (ponema) na malayang nagpapalitan.PONEMA Ang ponema ay ang pundamental. Kung matatandaan sa ibat ibang pulo ng Pilipinas.ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig. Antala (juncture). teoretikong yunit ng tunog na nakakabuklod ng salita. iba iba ang dayalekto (o diyalekto. Ang gamit ng ponemang malayang nagpapalitan ay mahalaga sa pagpapadulas ng mga salita at pagpapabilis ng komunikasyon. katinig at patinig.ang pag-aaral o pag-uuri-uri sa iba't-ibang makahulugang tunog pagsasalita. Tono (pitch).

atbp.t) NG(pantig.l.Pagbuo ng mga salita . Pang+palo = Pamalo Pang+tali = Panali 2) Pagpapalit ng Ponema – titik ay nagbabago sa pagbuo ng salita a) DR Hal.) b) Pang+taksil = Pantaksil Pang+gabi = Panggabi Pampaaralan Ganap – tinatanggal ang unag titik ng Salitang ugat Hal.Morpema = salitang ugat at pantig Hal. Dugo+an = duguan Ano(x2) = Anu-ano c) HN Hal. Morpolohiya .mga nakapaligid sa ponema Uri: 1) Asimilasyon a) Parsyal – pagbabagong naganap sa NG ng morpermang NANG Hal.s. .isang disiplina ng linggwistika na nag-aaral ng kayarian ng mga salita.pagbabagong nagaganap sa morpema (Salitang ugat at Pantig) . Ma+dunong = Marunong Marumi Tawid+an = tawiran Lapad+an = laparan b) OU Hal.MORPEMA Ang morpema ay ang pinakamaliit na elemento ng pananalita o pagsusulat ngunit ito ay makahulugan at makabuluhan. Tawa+han = tawanan Ma+dumi = .1 Pagbabagong Morpoponemiko .r.Palabuuan . Makayoh – 2 Babae . M(p.b) Pang+paaralan = N(D.

Gayunpaman. Ang importante ay isang taong ang unang wika ay ang wikang sinusuri. Gayundin. Takip+an = Takipan = Takpan Sara+han = Sarahan = Sarhan MGA HAKBANG SA PAGSUSURI 1. magtatala lamang ang nagsusuri ng mga salita sa Ingles at Pagkatapos ay ipabibigay niya sa importante ang katumbas sa wikang sinusuri. Kung kapwa sila marunong ng Ingles. Kung sanay na ang mga importante ay maaari ring magsama ang mga pandiwa at pang-uri. Ang bawat salitang bibigkasin ng kanyang importante ay kailangang pakinggang mabuti ng nagsusuri upang kanyang maitala ng maayos.U. 2. at ang in ay magpapalit Hal. halimbawa. Karaniwan nang ang pagtatanungan ay nagmumula sa mga pangalan ng mga karaniwang bagay sa paligid. at itranskribe ang mga may kahabang pananalita. Higit na magsimula muna sa mga salita sa halip na sa mga parirala o pangungusap sapagkat may kahirapang pakinggan. may mga dalubwika na nagsisimula sa gramatika na sumasakop sa palabuuan (morpolohiya) at palaugnayan (sintaksis) at paggkatapos ay saka pa lamang tutungo sa palatunugan(ponolohiya). ay nawawala Hal. Ngunit kung walang common language na magagamit ang nagsusuri at ang importante . 3. makabubuting gumamit ang una ng mga larawan o mga aktwal na bagay. Mabisa rin ang paggamit ng aksyon para sa mga pandiwa at pang-uri. Inaalam muna ng nagsusuri kung anu-ano ang mga tunog na makahulugan o ponemiko sa nasabing wika. In+lipad = nilipad In+yaya = niyaya 4) Pagkakaltas ng Ponema – ang patinig ng huling pantig ng S.U. Pagkatapos ay ang ikalawang antas ng pagsusuri. ang pagsusuri ay hindi gaanong magiging mahirap. ang pagsusuring sintaktiko.ang pag-alam sa mga morpema. A.3) Metatesis – kapag ang S. nagsisimula sa L o’ Y at gigitpapian ng in ang L o’ Y ng S. Kung may isang wikang kapwa nauunawaan ng nagsusuri at ng importante. . Mga hakbang kung papaano nagsasagawa ng pagsusuri ang isang guro sa palatunugan (ponolohiya) ng isang wika Unang –una dapat isagawa ng guro ay ang pagkuha ng importante. gayahin. Sa pagsusuri ng isa ng wika ay karaniwang inuuna ang tungkol sa palatunugan (ponolohiya) nito. karaniwang isinasagawa kung nasuri na ng nagsususri ang palatunugan at palabuuan ng wika.U. Ang pagtatala ay kailangang gamitin ng isang sistema ng transkripsyon na magbibigay ng isang simbolo sa bawat tunog sa mga salitang bibigkasinng importante.

Dito ay magsasagawa ng pag-iimbentaryo ang nagsusuri sa iba’tibang tunog ng kanyang sinusuring wika sa pamamagitan ng kanyang naitalang salita na binigkas ng importante. Sa iisang ponema ay higit sa isang simbolo ang ginagamit. 2. May mga pagkakataon din na higit na magiging praktikal para sa isang nagsusuri ang paggamit sa isang importante.alalong baga’y iwasan ang pagpapares ng mga tunog na masyadong magkalayo o magkaiba at.sa tatlong tunog na [m] at [k] ay magkaibang ponema. lalo na sa mga bahaging siya ay may duda. At kung mali ang transkripsyon. na kahit ang isang nagsusuri ay may sapat na kaalaman sa ganitong uri ng gawain. alalaong baga. Habang binibigkas ang isang salita. Ang isang simbolo ay kumakatawan sa dalawang magkasunod na ponema o ang kabaligtaran nito. makabubuti paring obserbahan ng una ang loob ng bibig ng huli upang matiyak ang punto ng artikulasyon sa pagbigkas ng mga tunog na ang bibig ay nakabukas.ang mga alopono ng isang ponema ay nagkakaroon ng kanyakanya at magkakaibang simbolo. Kalabisan nang sabihin pang ito ang pagmumulan ng maling transkripsyon. B. Ang totoo.ay hindi maaaring maging mga alopono ng iisang ponema. 3. ipinapayo ring obserbahan ng nagsusuri ang bibig ng importante. Ang /c/ ng wikang Kastila ay malamang na kilalaning dalawang magkahiwalay na ponema ng isang Pilipino.sumakatwid./c/. tiyak na magiging mali na rin ang resulta ng isasagawang pagsusuri.kalimitan. sa mga ponemang wala sa palatunugan ng wika ng nagsusuri. Sa bahaging ito pansamantalang pagsasama-samahin ng nagsusuri ang mga tunog na pinagsususpetsahan o pinagdududahang magkatulad o mga alopono lamang ng iisang ponema. Sa mga bahaging siya ay may duda. kung magpakalagayang-loob na ang nagsusuri at ang importante. Ang pagtatanungan ng nagsusuri at ng importante at hindi kailangang tapusin sa minsang paghaharap./t/ at /s/ . Sa ikalawang hakbang ng pagsusuri ay hindi muna kakailanganin ang importante. Sa dalawang ponema ay isang simbolo lamang ang ginagamit. kung isang Kastila naman ang magsusuri sa wikang Pilipino. Sa kabilang dako.Sa isasagawang pagkaklasipika ay maaringmangyari na ang isang tunog ay mapasama sa higit sa isang pangka.. ang bigkas ay maari niyang pakinggan ng paulit-ulit sa taperecorder. Makabubuti nang banggitin ditto na ang sistema ng mga ponema o palatunugan sa unang wika ng nagsusuri ay nagkakaroon ng impluwensya sa kanyang isinasagawang pagsusuri. atb. malamang na ang /t/ at /s/ sa mga salitang tulad ng itsura.sapagkat sa kanyang wika ay wala ng ganitong uri ng tunog.na ang dalawang magkaibang ponema ay naituturing na mga alopono lamang ng isang ponema. ay tumbasan niya ng isang simbolo lamang . 1. hindi rin niya maiwasang laging maiugnay ang kanyang unang wika sa kanyang Narito ang karaniwang pagkakamali ng isang nagsusuri wikang sinusuri.Subalit sa gagawing pagpapangkat_pangkat ay kailangang maging praktikal. Sinasabi nating ‘mabuting’ taperecorder sapagkat kung hindi rin lamang makakahawig na makakahawig ng orihinal ang boses ay makabubuti pang huwag nang irekord. mabuti ring irekord ng nagsusuri ang pagbigkas ng importante.Halimbawa. Kung may mabuting taperecorder.Makakabuting ipabigkas ng tatlong beses sa importante ang bawat salita. Ang isang makahulugang tunog o ponema ay hindi nabibigyan ng kaukulang simbolo. Nangyayari ang ganito. kotse. 4.kaya’t .

Ang una ay ang pagkakatulad na ponetiko o pagkakatulad ng punto at paraan ng artikulasyon. Mapapansin sa binanggit na depinisyon na may mga sukatang dapat isaalang-alang sa pagkilala ng dalawa o higit pang tunog bago maituring na ang mga ito’y alopono lamang ng iisang ponema: 1. Halimbawa kung napatunayan na ang nagsusuri na ang [p] at[b] ay nagkokontrast o nagsasalungatan sa magkatulad na kaligiran .bagama’t hindi laging tumatama. Ang ikalawa ay ang pagkakaroon ng kanya-kanyang sistema ng distribusyon na ang ibig sabihin ay maaaring ang mga tunog ay nasa distribusyong komplimentaryo. 2. kaya’t magkatwirang ang mga ito’y ituring na ‘suspicious pairs’ o pinagsususpetsahang pares. Sunuking gumawa ng isang haka o palagay (hypothesis) tungkol sa distribusyon ng sinusuring mga tunog. ay ang pagsuri o ang pag-aaral sa distribusyon ng mga pinagsususpetsahang pares o grupo ng mga tunog. 2. Wikang pinag-uusapan. 4. Ang haka o palagay ay maaaring mabatay sa obserbasyon ng nagsusuri o sa pagtutulad ng kinalabasan ng mga napag-aralan nang grupo ng mga tunog. C. Ang pagsusuri ng iba’t-ibang wika sa Pilipinas ay mapatutunayan na may mga tunog na kahit walang pagkakatulad na ponetiko ay maaari pa ring pagsuspetsahang mga alopono lamang ng iisang ponema dahil sa impluwensya ng Kastila at Ingles. .na kaya lamang nagkakaroon ng bahagyang pagkakaiba ay dahil sa impluwensya ng kani-kanilang kaligiran.Ngunit ang[k] at [kh] ay maaring mag alopono lamang ng iisang ponema. Isang grupo ng magkakahawig na tunog. Magkakatulad sa punto at paraan ng artikulasyon. Masasabing na praktikal ang ganitong palagay . Pansinin ang sumusunod na mga halimbawa: [i] [u] [l] [e] [o] [r] [p] [d] [f] [r] Ang ikatlong hakbang ng pagsussuri. Alopono ang tawag sa bawat isang anyo ng mga ponema. MGA KATANGIAN PONEMA 1.dapat paghiwalayin. Pagkatapos maiklasipika ang mga tunog. May kanya-kanyang sistema ng distribusyon. makatwiran lamang na ipalagay na ang [t] at [d] nagkakasalungatan din. kung isaalang-alang natin ang katotohanan na ang mga ponema ng isang wika ay may likas na kakanyahan sa pagiging sistematiko sa kanilang pagkakaugnay-ugnay. 3.

Pansinin na ang mga salitang walang kaugnayan sa pag-aaral ay hindi na isinama sa talaan. Ang ikaapat na hakbang . o pagkakamali ng importante. Narito ang tatlumpung salita at ang kaukulang transkripsyon o notasyong ponemiko: (Hindi na natin isasalin pa sa Pilipino ang katumbas sa Ingles sapgkat wala namang magiging suliranin) . Nangyayari rin ang ganito sa Pilipino. 3. Kumbinasyon ng dalawa o higit pa sa mga nabanggit sa itaas. pansamantalang tanggapin na ang dalawang tunogna sinusuri’y magkahiwalay at magkaibang ponema. sit [sit-]. Tatlumpung salita lamang ang isinama ni Gleasonupang ditto gamitin sa paglalarawan ng ilang bahagi ng palatunugan ng wikang Kastila. Ngunit tandaan na ang isa o dalawang kataliwasan sa palagay hindi sapat upang palitan o modipikahin ang palagay. Ang pusisyon sa pantig.dahil sa impluwensya ng unang letra ng inuunlapiang salitang –ugat.Ang bahagyang pagbabago sa anyo ng mga ponema ay likha ng kakanyahan ng palatunugan ng wikang pinag-uusapan.Bawat isa sa sinusuring pangkat ng mga tunog ay kailangang umayon sa ibinibigay na palagay. bagama’t masasabing ito’y hindi karaniwan. 2. Pansamantala. [t-]. mapapansin na maraming ponema sa wikang Kastila ang wal sa corpus. [th]. sapagkat maaaring may iba pang salik tungkol sa kalagayang komplimentaryong dalawang tunog ang hindi pa napaguukulan ng pansin ng nagsusuri. pam-. pan-}. ay ang pagsubok kung tama ang haka sa pamamagitan ng paggawa ng tabulasyon na nagpapakita ng distribusyon ng bawat tunog sanhi ng nagiging impluwensya ng ipinalalagay na salik (factor). Kung mapatunayan na sadyang hindi maaari ang ibinigay na palagay. D. o parirala.atb. sa salita. pantahanan. Sa sandaling may tunog na matagpuan na hindi naaayon sa ibinigay na palagay. Anupa’t hindi dapat kaligtaan ang pag-uukol ng panahon sa pagsusuri sa mga nagaganap na pagbabagong morponemiko sa pagbibigay ng haka o palgay tungkol sa mga pinagsususpetsahang pares ng mga tunog. Kung lahat ng palagay na ibinigay ay nasisira. pagkatapos makapagbigay ng haka o palagay .ay nagkakaroon ng tatlong alomorp – {paŋ-. Masasabi nating ang pagbabagu-bagong anyo ng isang ponema ay may kaugnayan sa asimilasyon o iba pang kilalang pagbabagong morpoponemiko. maaaring pagkakatala. Sa bahaging ito’y kailangang maging maingat na maingat ang nagsusuri upang matiyak na ang magiging resulta ay mapananaligan. [t’] – sa mga salitang stand [stænd] . gumawa ng iba at muling subukin sa pamamagitan ng ibang tabulasyon. halimbawa. Kunin nating halimbawa sa bahaging ito ang isinasagawang pagsusuri ni GLEASON (1965:278-285) sa ilang salitang Kastila. Ang ikalawang katabing mga ponema sa unahan at sa hulihan. Ang ponemang /n/ ng wikang Italyano. pagkakapakinig. ay may mga aloponong [n] at [ŋ].. Ang totoo. Ang huling alopono ay masusumpungan sa salitang bianko ‘white’ [biaŋko]. pambura. Pansin na ang unlaping pang. at water [w tər]. Halimbawa: ang ponemang /t/ ng Ingles ay may apat na alopono-[t]. Ang pinakakaraniwang dahilan ng pagbabagubagong anyo ng isang ponema ay ang mga sumusunod: 1. Ang unang katabing mga ponema sa una at sa huli. Maaaring ang tumataliwas na tunog ang siyang dapat siriin at baka sakaling ditto may pagkakamali. tan [than] . ito’y isa nang babala upang suriing ng nagsusuri ang kanyang palagay. Halimbawa: pangkasal. 4.

Ang pinagsususpetsahang mga tunog na maaaring mga alopono lamang ng iisang ponema ay magkasamang binilugan. Voiceless unaspirate stops Vowels Voiced unaspirate stops Voiced fricatives Voiceless groove fricative Lateral Flap and trill Nasals .INGLES Havana ball rope kiss wedding burro we give God to owe where but dog pipe heavy tobacco to endure to earn cat throat to enjoy house Cuba lake nothing knot cigar I put I have all grape TRANSKRIPSYON [avana] [bola] [ba a] [beso] [boda] [buro] [damos] [dios] [dever] [donde] [pero] [pero] [pipa] [ponderoso] [tavako] [durar] [ganar] [gato] [gola] [gosar] [kasa] [kuva] [la o] [nada] [nudo] [si aro] [po go] [te go] [todo] [uva] Ang unang hakbang ay ang pag-uuri-uri ng mga naitalang mga tunog ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at ang pagbibigay-haka sa mga mapag sususpetsahang pares.

Madaling mapapansin sa corpus na ang [v] ay hindi matatagpuan sa pusisyong inisyal. Ang Ikalawang pares na susuriin nati ay ang [b] at [v]. Maaari na natin ngayong palitan ang transkripsyong [avana] ng [abana]. Kung sabagay. Samakatuwid.Ang unang pares na susuriin natin ay ang [p] at [b]. Subukin natin kung maaari ang palgay na ito: Inisyal [ b] [v] ///// ///// Midyal Lumabas na tama ang palagay. kaya’t subukin natin ang ganitong tabulasyon: Unahan ng [i] [p] [b] / Unahan ng [e] // / Unahan ng [a] / // Unahan ng [o] // / Unahan ng [u] / Lumabas sa tabulasyon na ang [p] at [b] ay wala sa distribusyong komplimentaryo. kayat di sapat ang data. kaya’t makapagbibigay tayo ng kongklusyon na ang [b] at [v] ay mga alopono ng isang ponema. samantalang ang [v] ay sa pusisyong midyal lamang. Gumawa tayo ng palagay na ang nagaganap sa [b] at [v] ay siya ring nagaganap sa [d] at [d]. Maaaring magbigay tayo ng ibang palagay na ang [p] at [b] ay naiipluwensyahan ng ikalawang kasunod na katinig. kaya’t walang plagay na tumutukoy sa pusisyon ang maaaring ibigay. kahit wala sa corpus ang [pero] at [buro]. Subukin natin: . Maaaring ang dahilan ay ang kasunod na mga ponema. ang [p] at [b] ay maituturing natin na magkaibang ponema. Ngunit gagamitin pa rin natin ito ng [ ] sa halip na / / sapagkat hindi panatin natitiyak ang ‘status’ o kalagayan ng ibang tunog ng salita. Kung susubukin natin ang nasabing palagay ay ganito ang lalabas sa tabulasyon: Unahan ng [p] [b] 1 / / s / d / r / / r / p / n / / / Lumitaw na ang [p] at [b] ay kapwa matatagpuan sa unahan ng [r]. wala paring magiging pakinabang sa tabulasyon sa itaas sapagkat napakarami ng mga pusisyong katatagpua ng mga sinusuring tunog. Ngayon naman ay ang [d] at [d] ang ating suriin. kaya’t hindi matatanggap ang palagay. Makapagbibigay tayo ng kongklusyon na ang [p] at [b] ay wala sa distribusyong komplimentaryo. Samakatuwid ay maaari tayong magbigay ng palagay na ang [b] ay matatagpuan lamang sa pusisyong inisyal. Ang ponema ay bibigyan natin ng sagisag na [b]. Kapwa natatagpuan ang mga ito sa pusisyong inisyal ng salita.

Suriin na rin ang iba pang pinagsususpetsahan na pares. Kung ibig nating malaman kung magkaibang ponema ang [b] at [v] sa Pilipino. Kaya’t sa pagpili ng mga pares minimal.Inisyal [d] [d] ///// Midyal // ///// Samakatuwid ay hindi makakatayo ang ating ibinigay na palagay. Subuking bigkasin ang /vi:sa/ nag /bi:sa/ at hindi rin nagbabago ang kahulugan. Ang dahilan ay ang kakulangan na data. Isusulat natin ngayon ang [nada] ng [nada]. Ang isang pinakamadali at pinakapayak na paraan ay maghanap ng ‘minimal pairs’ o mga pares minimal.sa dulo ng salita. ay tiyakin na ang pagkakaiba ng dalawang salita ay dahil sa pagsasalungatan o pagkokontrast ng dalawang tunog na sinusuri at hindi dahil sa ibang bahagi ng mga salita. matitiyak natin na ang dalawang tunog ay magkaibang ponema kapag ang mga ito ay nagkokontrast o nagsasalungatan sa magkatulad na kaligiran. Ngunit sa sandaling dagdagan ng impit na tunog -/?/. halimbawa. Maaaring maitanong kung bakit hindi nasumpungan ang gayong distribusyon sa /b/. kaya’t suriin natin ang klagayan ng [d] sa pusisyong midyal.’ Ang pares ng [g] at [ ]. hindi nating maaaring kuning pares minimalang tulad ng ‘bisa’ [bi:sa?] ‘effect’ at visa [vi:sa] ‘visa’ sapagkat kung sa baybay man ay malinaw na nagkakaiba lamang sa unang titik ang dalawang salitang ito. mapapansin na nag-iba na ang kahulugan ng salita-/bi:sa?/ ‘effect’. Habang sinusuri ang nalalabi pang mga pinagsususpetsahang mga pares ng tunog upang alamin kung ang mga iyon ay nasa distribusyong komplimentaryo o mga alopono lamang isang ponema. mapapansing sa transkripsyong ponemiko ay hindi lamang isang ponema ang kanilang ipinagkakaiba: bisa visa /bi:sa?/ /vi:sa/ /bi:sa/ Mapapatunayan na hindi ang [b] at [v] ang nagbibigay ng pagkakaiba sa dalawang halimbawang salita kundi ang [?] na matatagpuan sa bias ngunit hindi sa visa. ng [bomba] ‘pump. ay may katangiang katulad din ng dalawang pares na nakaraan. . Ang [d] at [d] ay mga alopono lamang sa iisang ponema na bibigyan natin ng sagisag na /d/. lagi rin namang isaaalang-alang ang mga ebidensya na magpapatunay na ang mga sinusuring tunog ay magkaibang ponema. Gayunpaman. Subukin kung gayon nga. Gumawa tayo ng panibagong tabulasyon: Inisyal [d] [d] ///// Pinangungunahan ng [n] // //// Pinangungunahan ng mga Patinig Makatatayo ang ating ibinigay na palagay. humigit-kumulang. Gaya ng napag-aralan na natin . Kung dumami-dami pa ang talaan ng mga salita o corpus ay tiyak na may mapapasamang salitang tulad. mapapansin natin na ang [d] ay matatagpuan lamang sa pusisyong midyal . Pagkatapus ng pagsusuri ay maaari nating baguhin ang ating unang palagay na ang [d] ay matatagpuan sa pusisyong inisyal at kung pinangungunahan ng [n].

mariin at madiin 2. Una na ang dalawang nagkakaibang tunog ay magkaibang ponema. lalake at lalaki 2.Ang mga pares minimal. marumi at madumi Ang d at r sa salitang "marumi" at "madumi" ay mga ponemang malayang nagpapalitan. ay may kadaliang humanap ng mga pares minimal. Malayang pagpapalitan o ‘free variation’ ay isa pa ring paraan ng pag-alam kung ang dalawang tunog ay magkaibang ponema o mga alopono lamang ng iisang ponema. Karagdagang halimbawa: d at r 1. Sa unang tingin. tulad sa Ingles. hindi nangangahulugang ang nasabing mga tunog ay mga alopono na ng iisang ponema. Kadalasan ding ginagamit ang ponemang malayang nagpapalitan upang bigyan diin ang mga salitang nagiiba ang tunog depende sa . kung sabagay ay may kahirapang hanapin sa isang wika. Gayunpaman. ang dalawang tunog na ito ay matatagpuan sa magkakatulad na kaligiran. ngunit tandaan na hindi ngayo’t walang makitang pares minimal upang ipakita ang pagsasalungatan ng pinagsususpetsahang dalawang tunog. Sa Ibang Salita. mapapatutunayan din kung minsan ay may mga pagkakataong mahirap humanap ng mga pares minimal sa Pilipino. babae at babai Ang e at i sa salitang "lalake" at "lalaki" ay mga ponemang malayang nagpapalitan. Ikalawa na ang dalawang nagkakaibang tunog ay nasa malayang pagpapalitan. Kapag May Dalawang Magkatulad na Salita Maliban sa Isang Tunog. Dalawa ang Maaaring Palagay: 1. 2. Magkaibang Ponema Kapag ang dalawang salita ay magkaiba sa kahulugan. maipagkakamaling mga pares minimal ang dalawang salitang ito . Ang pares minimal ay mahalaga pag matatagpuan . kung ihahalintulad sa ibang wika. Ang gamit ng ponemang malayang nagpapalitan ay mahalaga sa pagpapadulas ng mga salita at pagpapabilis ng komunikasyon. Sinasabing na kapag ang dalawang tunog ay malayang nagpapalitan . lalo na kung ang corpus ay hindi sapat. Sa ibaba ay halimbawa ng Malayang Nagpapalitan ng ponema: Ponemang Malayang Nagpapalitan Halimbawa: e at i 1. Malayang Nagpapalitan ng ponema Kapag ang dalawang salita ay iisa ang kahulugan. Subalit ang dalawang salitang ito ay hindi maituturing na mga pares minimal sapagkat ang isang pares minimal ay kailangang magkaroon ng pagkakaiba hindi lamang sa tunog kundi gayon din sa kahulugan. Sa Pilipino.

ay ipagamit sa pangungusap sa importante. Ang ikalimang hakbang ng pagsususri. ay ang muling pakikipagkita sa importante upang magtipon pa ng mga kinakailangang data ng kanyang pagsusuri at upang tiyakin ang mga bagay-bagay na ang importante lamang ang makapagbibigay liwanag. Sa bahaging ito. iba iba ang dayalekto (o diyalekto. makakabuting itala ng nagsusuri ang lahat ng kanyang gustong linawin at hihinging data sa importante bago siya makipagharap ditto. Upang hindi lubhang mag-aksaya ng panahon . Pagkatapos ng pagsususri sa pinangkat na mga tunog. ang a t i sa salitang "diyalekto" ay ponemang nag papalitan). lalo na ang mga salitang may kaugnayan sa mga suliraning di pa malutas. Dapat banggitin ditto kung sa bagay. Sa muling paghaharap ay makabubuting ipabigkas sa importante ang mga data sa corpus upang lalong matiyak ng nagsusuri na sadyang mapapanaligan ang kanyang isinagawang pagsusuri. Sa ganitong paraan ay malalagay sa natural na sitwassyon ang mga salita at mangyari pa ay pati na rin ang mga ponema.lugar. Kung matatandaan sa ibat ibang pulo ng Pilipinas. makakabuti ring ang ilan sa mga salita sa corpus. . may mga ponemang nagkakaroon ng pagbabago kapag ang salitang kinasasamahan ay naging bahagi ng pangungusap. Sa pagkakataong ito mapapatunayan na ng nagsusuri na di-iilan sa kanyang mga ginawang kongklusyon ang mapapalitan o mamomodipika habang dumarami ang kanyang nalilikom na data. E.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful