Republika ng Pilipinas Unibersidad ng HIlagang Pilipinas Tamag Vigan City College of Teacher Education Fil 121 Panimulang Linggwistika

ROMEO J. SORIANO Taga-ulat DR. NOVELYN BARCENA Guro

PAG-ALAM SA MGA PONEMA AT MORPEMA PANIMULA Bilang isang guro ng Filipino ay kailangang magkaroon tayo ng sanligang kaalaman sa ponema at morpema. Lalo na kung ang isang guro ay nagtuturo sa mga pook ng mga di –Tagalog. Ang isang guro dapat ay maging tiyak, mabisa at marunong magtipid ng panahon sa pagtuturo at kailangang maalam siya sa mga katangian o kakanyahan ng mga Pilipino at pati na rin ang wika ng pook o ang unang wika ng mga batang kanyang tinuturuan. Sapagkat alam naman natin na ang isang bata pag maalam sa artikulasyon ng pananalita ng kanyang unang wika ay makakatulong ito para sa pag-uugnay na pag-aaral ng kanyang panglawang wika.Makakatulong ng malaki sa isang guro kapag alam niya ang unang wika ng bata at naiuugnay niya adito ang panglawang wika mg bata ay mabibigyan niya ng diin kung alinman ang kanyang mga paksang aralin. Ang isang guro dapat ay maalam sa wika dahil makakatulong ito sa kanyang pagtuturo lalo pag siya ay guro sa linggwistika. At kung ang kabuuan ng wika ay hahatiin sa tatlong antas: 1. Palatunugan o Ponolohiya 2. Palabuuan o Morpolohiya 3. Palaugnayan o Sintaksis Ang isang guro ay kailangang malaman kung saan-saan nagkakatulad at nagkakaiba ang Pilipino at ang wika ng pook sa bawat antas na nabanggit. Alam naman natin na sa bahaging nagkakatulad ang dalawang wika ay halos o mas madali ang na matitiyak ng isang guro na walang magiging problema o suliranin ang mga mag-aaral. Subalit sa bahaging nagkakaiba ang wika ay hindi na kailangang patunayan pa ang tiyak ang isang guro ay makakaranas ng mga problema o suliranin sa kanyang pagtuturo. Bilang isang guro dapat ay maging mapanuri kung siya ay nagsasagawa ng paghahambing sa tatlong antas ng wika, 1. Kailangang niya munang suriin ang wika ng bawat pook. 2. Kailangan alamin niya muna kung anu-ano ang mga ponema ng wika ng bawat pook 3. Dapat alamin muna niya kung papaano ang set ng mga ponema ng wikang ito ay pinagsasama-sama upang bumuo ng morpema. 4. Dapat alamin din niya kung papaanong ang mga morpema nito ay pinagsasamasama upang bumuo ng iba;t-ibang pangungusap.

katinig at patinig. Hal.Pag-aaral ng mga Ponema Ponema: A. Tono (pitch).tumutukoy sa lakas o bigat sa pagbigkas ng isang salita o pantig ay makakatulong sa pag unawa sa kahalagahan ng mga salita . ikaw • Diin.Wikang Pilipino ay binubuo ng mga tunog . ang baybay ng salita ay nagiiba ngunit hindi ang kanilang mga kahulugan. Ang gamit ng ponemang malayang nagpapalitan ay mahalaga sa pagpapadulas ng mga salita at pagpapabilis ng komunikasyon. teoretikong yunit ng tunog na nakakabuklod ng salita. iba iba ang dayalekto (o diyalekto. ang a t i sa salitang "diyalekto" ay ponemang nag papalitan). may mga tunog (ponema) na malayang nagpapalitan. Sa pagkakataon na ang ponema ay malayang nagpapalit.tumutukoy ito sa pansamantala o saglit na pagtigil ng ating ginagawa sa pagsasalita upang higit na maging malinaw ang paghahatid ng mensahe.PONEMA Ang ponema ay ang pundamental. . Antala (juncture). Ponemang Suprasegmental Nagbibigay lasa sa mga segmental Apat na ponemang suprasegmental: • • • Haba (length). Hindi. Ponolohiya .ito ay tumutukoy sa pagtaas at pagbaba sa pagbigkas ng pantig ng isang salita. Titik. Kadalasan ding ginagamit ang ponemang malayang nagpapalitan upang bigyan diin ang mga salitang nagiiba ang tunog depende sa lugar. Kung matatandaan sa ibat ibang pulo ng Pilipinas. Segmental B. pagsasama ng mga tunog o ponema.ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng isang pantig.ang pag-aaral o pag-uuri-uri sa iba't-ibang makahulugang tunog pagsasalita. Ponemang Suprasegmental na ginagamit sa Ponemang Malayang Nagpapalitan Sa Filipino. Nakakabuo ng ibang salita kapag pinapalitan ang isang ponema nito.Palatunugan .

s.MORPEMA Ang morpema ay ang pinakamaliit na elemento ng pananalita o pagsusulat ngunit ito ay makahulugan at makabuluhan. Dugo+an = duguan Ano(x2) = Anu-ano c) HN Hal.l. .isang disiplina ng linggwistika na nag-aaral ng kayarian ng mga salita.r. Morpolohiya . Makayoh – 2 Babae .Palabuuan . atbp. Tawa+han = tawanan Ma+dumi = .b) Pang+paaralan = N(D.Morpema = salitang ugat at pantig Hal. Pang+palo = Pamalo Pang+tali = Panali 2) Pagpapalit ng Ponema – titik ay nagbabago sa pagbuo ng salita a) DR Hal.mga nakapaligid sa ponema Uri: 1) Asimilasyon a) Parsyal – pagbabagong naganap sa NG ng morpermang NANG Hal.t) NG(pantig. Ma+dunong = Marunong Marumi Tawid+an = tawiran Lapad+an = laparan b) OU Hal.pagbabagong nagaganap sa morpema (Salitang ugat at Pantig) .1 Pagbabagong Morpoponemiko . M(p.Pagbuo ng mga salita .) b) Pang+taksil = Pantaksil Pang+gabi = Panggabi Pampaaralan Ganap – tinatanggal ang unag titik ng Salitang ugat Hal.

ang pagsusuring sintaktiko. Karaniwan nang ang pagtatanungan ay nagmumula sa mga pangalan ng mga karaniwang bagay sa paligid. Inaalam muna ng nagsusuri kung anu-ano ang mga tunog na makahulugan o ponemiko sa nasabing wika. Kung may isang wikang kapwa nauunawaan ng nagsusuri at ng importante. nagsisimula sa L o’ Y at gigitpapian ng in ang L o’ Y ng S. at ang in ay magpapalit Hal.U.U. In+lipad = nilipad In+yaya = niyaya 4) Pagkakaltas ng Ponema – ang patinig ng huling pantig ng S. halimbawa. karaniwang isinasagawa kung nasuri na ng nagsususri ang palatunugan at palabuuan ng wika. Ang bawat salitang bibigkasin ng kanyang importante ay kailangang pakinggang mabuti ng nagsusuri upang kanyang maitala ng maayos. Ang importante ay isang taong ang unang wika ay ang wikang sinusuri.3) Metatesis – kapag ang S.U. gayahin. Gayundin. makabubuting gumamit ang una ng mga larawan o mga aktwal na bagay. may mga dalubwika na nagsisimula sa gramatika na sumasakop sa palabuuan (morpolohiya) at palaugnayan (sintaksis) at paggkatapos ay saka pa lamang tutungo sa palatunugan(ponolohiya). . ang pagsusuri ay hindi gaanong magiging mahirap. Mga hakbang kung papaano nagsasagawa ng pagsusuri ang isang guro sa palatunugan (ponolohiya) ng isang wika Unang –una dapat isagawa ng guro ay ang pagkuha ng importante. 3. Gayunpaman. Takip+an = Takipan = Takpan Sara+han = Sarahan = Sarhan MGA HAKBANG SA PAGSUSURI 1. Kung sanay na ang mga importante ay maaari ring magsama ang mga pandiwa at pang-uri. Ngunit kung walang common language na magagamit ang nagsusuri at ang importante . A. ay nawawala Hal. Pagkatapos ay ang ikalawang antas ng pagsusuri. 2. Ang pagtatala ay kailangang gamitin ng isang sistema ng transkripsyon na magbibigay ng isang simbolo sa bawat tunog sa mga salitang bibigkasinng importante.ang pag-alam sa mga morpema. magtatala lamang ang nagsusuri ng mga salita sa Ingles at Pagkatapos ay ipabibigay niya sa importante ang katumbas sa wikang sinusuri. Higit na magsimula muna sa mga salita sa halip na sa mga parirala o pangungusap sapagkat may kahirapang pakinggan. Kung kapwa sila marunong ng Ingles. Mabisa rin ang paggamit ng aksyon para sa mga pandiwa at pang-uri. at itranskribe ang mga may kahabang pananalita. Sa pagsusuri ng isa ng wika ay karaniwang inuuna ang tungkol sa palatunugan (ponolohiya) nito.

Sa iisang ponema ay higit sa isang simbolo ang ginagamit. Habang binibigkas ang isang salita. ipinapayo ring obserbahan ng nagsusuri ang bibig ng importante. mabuti ring irekord ng nagsusuri ang pagbigkas ng importante. kung isang Kastila naman ang magsusuri sa wikang Pilipino. makabubuti paring obserbahan ng una ang loob ng bibig ng huli upang matiyak ang punto ng artikulasyon sa pagbigkas ng mga tunog na ang bibig ay nakabukas. Sa dalawang ponema ay isang simbolo lamang ang ginagamit. May mga pagkakataon din na higit na magiging praktikal para sa isang nagsusuri ang paggamit sa isang importante. Ang pagtatanungan ng nagsusuri at ng importante at hindi kailangang tapusin sa minsang paghaharap. ang bigkas ay maari niyang pakinggan ng paulit-ulit sa taperecorder. Dito ay magsasagawa ng pag-iimbentaryo ang nagsusuri sa iba’tibang tunog ng kanyang sinusuring wika sa pamamagitan ng kanyang naitalang salita na binigkas ng importante. 4. Ang isang simbolo ay kumakatawan sa dalawang magkasunod na ponema o ang kabaligtaran nito. Kung may mabuting taperecorder. Sinasabi nating ‘mabuting’ taperecorder sapagkat kung hindi rin lamang makakahawig na makakahawig ng orihinal ang boses ay makabubuti pang huwag nang irekord. Ang /c/ ng wikang Kastila ay malamang na kilalaning dalawang magkahiwalay na ponema ng isang Pilipino../c/. Nangyayari ang ganito. Ang isang makahulugang tunog o ponema ay hindi nabibigyan ng kaukulang simbolo. B.kaya’t .Sa isasagawang pagkaklasipika ay maaringmangyari na ang isang tunog ay mapasama sa higit sa isang pangka. na kahit ang isang nagsusuri ay may sapat na kaalaman sa ganitong uri ng gawain. kotse. sa mga ponemang wala sa palatunugan ng wika ng nagsusuri. lalo na sa mga bahaging siya ay may duda. tiyak na magiging mali na rin ang resulta ng isasagawang pagsusuri.sa tatlong tunog na [m] at [k] ay magkaibang ponema. kung magpakalagayang-loob na ang nagsusuri at ang importante.Makakabuting ipabigkas ng tatlong beses sa importante ang bawat salita. Kalabisan nang sabihin pang ito ang pagmumulan ng maling transkripsyon. hindi rin niya maiwasang laging maiugnay ang kanyang unang wika sa kanyang Narito ang karaniwang pagkakamali ng isang nagsusuri wikang sinusuri.ang mga alopono ng isang ponema ay nagkakaroon ng kanyakanya at magkakaibang simbolo. atb. ay tumbasan niya ng isang simbolo lamang . Ang totoo. 3. Sa bahaging ito pansamantalang pagsasama-samahin ng nagsusuri ang mga tunog na pinagsususpetsahan o pinagdududahang magkatulad o mga alopono lamang ng iisang ponema.kalimitan. Sa mga bahaging siya ay may duda.na ang dalawang magkaibang ponema ay naituturing na mga alopono lamang ng isang ponema.ay hindi maaaring maging mga alopono ng iisang ponema. Makabubuti nang banggitin ditto na ang sistema ng mga ponema o palatunugan sa unang wika ng nagsusuri ay nagkakaroon ng impluwensya sa kanyang isinasagawang pagsusuri.alalong baga’y iwasan ang pagpapares ng mga tunog na masyadong magkalayo o magkaiba at./t/ at /s/ .Halimbawa. alalaong baga.sapagkat sa kanyang wika ay wala ng ganitong uri ng tunog. Sa ikalawang hakbang ng pagsusuri ay hindi muna kakailanganin ang importante. malamang na ang /t/ at /s/ sa mga salitang tulad ng itsura. 2.Subalit sa gagawing pagpapangkat_pangkat ay kailangang maging praktikal. 1. Sa kabilang dako. At kung mali ang transkripsyon.sumakatwid.

2. Halimbawa kung napatunayan na ang nagsusuri na ang [p] at[b] ay nagkokontrast o nagsasalungatan sa magkatulad na kaligiran . 4. MGA KATANGIAN PONEMA 1. Ang ikalawa ay ang pagkakaroon ng kanya-kanyang sistema ng distribusyon na ang ibig sabihin ay maaaring ang mga tunog ay nasa distribusyong komplimentaryo.na kaya lamang nagkakaroon ng bahagyang pagkakaiba ay dahil sa impluwensya ng kani-kanilang kaligiran. Alopono ang tawag sa bawat isang anyo ng mga ponema.bagama’t hindi laging tumatama. Masasabing na praktikal ang ganitong palagay . kaya’t magkatwirang ang mga ito’y ituring na ‘suspicious pairs’ o pinagsususpetsahang pares. . Pagkatapos maiklasipika ang mga tunog. Pansinin ang sumusunod na mga halimbawa: [i] [u] [l] [e] [o] [r] [p] [d] [f] [r] Ang ikatlong hakbang ng pagsussuri. Magkakatulad sa punto at paraan ng artikulasyon.Ngunit ang[k] at [kh] ay maaring mag alopono lamang ng iisang ponema. ay ang pagsuri o ang pag-aaral sa distribusyon ng mga pinagsususpetsahang pares o grupo ng mga tunog.dapat paghiwalayin. makatwiran lamang na ipalagay na ang [t] at [d] nagkakasalungatan din. 3. May kanya-kanyang sistema ng distribusyon. Wikang pinag-uusapan. Ang una ay ang pagkakatulad na ponetiko o pagkakatulad ng punto at paraan ng artikulasyon. Sunuking gumawa ng isang haka o palagay (hypothesis) tungkol sa distribusyon ng sinusuring mga tunog. Mapapansin sa binanggit na depinisyon na may mga sukatang dapat isaalang-alang sa pagkilala ng dalawa o higit pang tunog bago maituring na ang mga ito’y alopono lamang ng iisang ponema: 1. Ang haka o palagay ay maaaring mabatay sa obserbasyon ng nagsusuri o sa pagtutulad ng kinalabasan ng mga napag-aralan nang grupo ng mga tunog. Isang grupo ng magkakahawig na tunog. 2. Ang pagsusuri ng iba’t-ibang wika sa Pilipinas ay mapatutunayan na may mga tunog na kahit walang pagkakatulad na ponetiko ay maaari pa ring pagsuspetsahang mga alopono lamang ng iisang ponema dahil sa impluwensya ng Kastila at Ingles. kung isaalang-alang natin ang katotohanan na ang mga ponema ng isang wika ay may likas na kakanyahan sa pagiging sistematiko sa kanilang pagkakaugnay-ugnay. C.

Ang totoo. Kumbinasyon ng dalawa o higit pa sa mga nabanggit sa itaas. Ang pinakakaraniwang dahilan ng pagbabagubagong anyo ng isang ponema ay ang mga sumusunod: 1. ito’y isa nang babala upang suriing ng nagsusuri ang kanyang palagay. [t’] – sa mga salitang stand [stænd] . Halimbawa: pangkasal. Ang pusisyon sa pantig.dahil sa impluwensya ng unang letra ng inuunlapiang salitang –ugat. pantahanan. Anupa’t hindi dapat kaligtaan ang pag-uukol ng panahon sa pagsusuri sa mga nagaganap na pagbabagong morponemiko sa pagbibigay ng haka o palgay tungkol sa mga pinagsususpetsahang pares ng mga tunog. pagkakapakinig. Tatlumpung salita lamang ang isinama ni Gleasonupang ditto gamitin sa paglalarawan ng ilang bahagi ng palatunugan ng wikang Kastila. Ang ikalawang katabing mga ponema sa unahan at sa hulihan. Halimbawa: ang ponemang /t/ ng Ingles ay may apat na alopono-[t]. sit [sit-]. pan-}. Kunin nating halimbawa sa bahaging ito ang isinasagawang pagsusuri ni GLEASON (1965:278-285) sa ilang salitang Kastila. Masasabi nating ang pagbabagu-bagong anyo ng isang ponema ay may kaugnayan sa asimilasyon o iba pang kilalang pagbabagong morpoponemiko. halimbawa. pambura. gumawa ng iba at muling subukin sa pamamagitan ng ibang tabulasyon. Pansin na ang unlaping pang. [th]. pansamantalang tanggapin na ang dalawang tunogna sinusuri’y magkahiwalay at magkaibang ponema. Maaaring ang tumataliwas na tunog ang siyang dapat siriin at baka sakaling ditto may pagkakamali. Ngunit tandaan na ang isa o dalawang kataliwasan sa palagay hindi sapat upang palitan o modipikahin ang palagay. Ang unang katabing mga ponema sa una at sa huli. Ang ponemang /n/ ng wikang Italyano. bagama’t masasabing ito’y hindi karaniwan. sapagkat maaaring may iba pang salik tungkol sa kalagayang komplimentaryong dalawang tunog ang hindi pa napaguukulan ng pansin ng nagsusuri. pam-.. Sa bahaging ito’y kailangang maging maingat na maingat ang nagsusuri upang matiyak na ang magiging resulta ay mapananaligan. mapapansin na maraming ponema sa wikang Kastila ang wal sa corpus. Kung mapatunayan na sadyang hindi maaari ang ibinigay na palagay. sa salita. 4. at water [w tər].Ang bahagyang pagbabago sa anyo ng mga ponema ay likha ng kakanyahan ng palatunugan ng wikang pinag-uusapan. tan [than] . Ang ikaapat na hakbang . D. ay may mga aloponong [n] at [ŋ]. Ang huling alopono ay masusumpungan sa salitang bianko ‘white’ [biaŋko]. Narito ang tatlumpung salita at ang kaukulang transkripsyon o notasyong ponemiko: (Hindi na natin isasalin pa sa Pilipino ang katumbas sa Ingles sapgkat wala namang magiging suliranin) . Nangyayari rin ang ganito sa Pilipino. maaaring pagkakatala. 3. [t-]. Sa sandaling may tunog na matagpuan na hindi naaayon sa ibinigay na palagay.atb. Kung lahat ng palagay na ibinigay ay nasisira.ay nagkakaroon ng tatlong alomorp – {paŋ-.Bawat isa sa sinusuring pangkat ng mga tunog ay kailangang umayon sa ibinibigay na palagay. o parirala. pagkatapos makapagbigay ng haka o palagay . 2. o pagkakamali ng importante. Pansamantala. Pansinin na ang mga salitang walang kaugnayan sa pag-aaral ay hindi na isinama sa talaan. ay ang pagsubok kung tama ang haka sa pamamagitan ng paggawa ng tabulasyon na nagpapakita ng distribusyon ng bawat tunog sanhi ng nagiging impluwensya ng ipinalalagay na salik (factor).

Ang pinagsususpetsahang mga tunog na maaaring mga alopono lamang ng iisang ponema ay magkasamang binilugan.INGLES Havana ball rope kiss wedding burro we give God to owe where but dog pipe heavy tobacco to endure to earn cat throat to enjoy house Cuba lake nothing knot cigar I put I have all grape TRANSKRIPSYON [avana] [bola] [ba a] [beso] [boda] [buro] [damos] [dios] [dever] [donde] [pero] [pero] [pipa] [ponderoso] [tavako] [durar] [ganar] [gato] [gola] [gosar] [kasa] [kuva] [la o] [nada] [nudo] [si aro] [po go] [te go] [todo] [uva] Ang unang hakbang ay ang pag-uuri-uri ng mga naitalang mga tunog ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at ang pagbibigay-haka sa mga mapag sususpetsahang pares. Voiceless unaspirate stops Vowels Voiced unaspirate stops Voiced fricatives Voiceless groove fricative Lateral Flap and trill Nasals .

Gumawa tayo ng palagay na ang nagaganap sa [b] at [v] ay siya ring nagaganap sa [d] at [d]. samantalang ang [v] ay sa pusisyong midyal lamang.Madaling mapapansin sa corpus na ang [v] ay hindi matatagpuan sa pusisyong inisyal. Samakatuwid ay maaari tayong magbigay ng palagay na ang [b] ay matatagpuan lamang sa pusisyong inisyal. Maaari na natin ngayong palitan ang transkripsyong [avana] ng [abana].Ang unang pares na susuriin natin ay ang [p] at [b]. Ang Ikalawang pares na susuriin nati ay ang [b] at [v]. Maaaring magbigay tayo ng ibang palagay na ang [p] at [b] ay naiipluwensyahan ng ikalawang kasunod na katinig. kaya’t walang plagay na tumutukoy sa pusisyon ang maaaring ibigay. kahit wala sa corpus ang [pero] at [buro]. Ngayon naman ay ang [d] at [d] ang ating suriin. Kapwa natatagpuan ang mga ito sa pusisyong inisyal ng salita. Subukin natin: . kaya’t subukin natin ang ganitong tabulasyon: Unahan ng [i] [p] [b] / Unahan ng [e] // / Unahan ng [a] / // Unahan ng [o] // / Unahan ng [u] / Lumabas sa tabulasyon na ang [p] at [b] ay wala sa distribusyong komplimentaryo. ang [p] at [b] ay maituturing natin na magkaibang ponema. kayat di sapat ang data. Kung susubukin natin ang nasabing palagay ay ganito ang lalabas sa tabulasyon: Unahan ng [p] [b] 1 / / s / d / r / / r / p / n / / / Lumitaw na ang [p] at [b] ay kapwa matatagpuan sa unahan ng [r]. Subukin natin kung maaari ang palgay na ito: Inisyal [ b] [v] ///// ///// Midyal Lumabas na tama ang palagay. Ngunit gagamitin pa rin natin ito ng [ ] sa halip na / / sapagkat hindi panatin natitiyak ang ‘status’ o kalagayan ng ibang tunog ng salita. Makapagbibigay tayo ng kongklusyon na ang [p] at [b] ay wala sa distribusyong komplimentaryo. Kung sabagay. Samakatuwid. wala paring magiging pakinabang sa tabulasyon sa itaas sapagkat napakarami ng mga pusisyong katatagpua ng mga sinusuring tunog. kaya’t hindi matatanggap ang palagay. kaya’t makapagbibigay tayo ng kongklusyon na ang [b] at [v] ay mga alopono ng isang ponema. Maaaring ang dahilan ay ang kasunod na mga ponema. Ang ponema ay bibigyan natin ng sagisag na [b].

Isusulat natin ngayon ang [nada] ng [nada]. halimbawa. Ang isang pinakamadali at pinakapayak na paraan ay maghanap ng ‘minimal pairs’ o mga pares minimal. Kung ibig nating malaman kung magkaibang ponema ang [b] at [v] sa Pilipino. Ang [d] at [d] ay mga alopono lamang sa iisang ponema na bibigyan natin ng sagisag na /d/. Gumawa tayo ng panibagong tabulasyon: Inisyal [d] [d] ///// Pinangungunahan ng [n] // //// Pinangungunahan ng mga Patinig Makatatayo ang ating ibinigay na palagay. Suriin na rin ang iba pang pinagsususpetsahan na pares. Subukin kung gayon nga.sa dulo ng salita. mapapansing sa transkripsyong ponemiko ay hindi lamang isang ponema ang kanilang ipinagkakaiba: bisa visa /bi:sa?/ /vi:sa/ /bi:sa/ Mapapatunayan na hindi ang [b] at [v] ang nagbibigay ng pagkakaiba sa dalawang halimbawang salita kundi ang [?] na matatagpuan sa bias ngunit hindi sa visa. Ang dahilan ay ang kakulangan na data. . Pagkatapus ng pagsusuri ay maaari nating baguhin ang ating unang palagay na ang [d] ay matatagpuan sa pusisyong inisyal at kung pinangungunahan ng [n]. Gaya ng napag-aralan na natin . kaya’t suriin natin ang klagayan ng [d] sa pusisyong midyal. Kaya’t sa pagpili ng mga pares minimal. matitiyak natin na ang dalawang tunog ay magkaibang ponema kapag ang mga ito ay nagkokontrast o nagsasalungatan sa magkatulad na kaligiran. mapapansin na nag-iba na ang kahulugan ng salita-/bi:sa?/ ‘effect’. Ngunit sa sandaling dagdagan ng impit na tunog -/?/. ay tiyakin na ang pagkakaiba ng dalawang salita ay dahil sa pagsasalungatan o pagkokontrast ng dalawang tunog na sinusuri at hindi dahil sa ibang bahagi ng mga salita. ay may katangiang katulad din ng dalawang pares na nakaraan. lagi rin namang isaaalang-alang ang mga ebidensya na magpapatunay na ang mga sinusuring tunog ay magkaibang ponema.Inisyal [d] [d] ///// Midyal // ///// Samakatuwid ay hindi makakatayo ang ating ibinigay na palagay. Gayunpaman.’ Ang pares ng [g] at [ ]. ng [bomba] ‘pump. mapapansin natin na ang [d] ay matatagpuan lamang sa pusisyong midyal . hindi nating maaaring kuning pares minimalang tulad ng ‘bisa’ [bi:sa?] ‘effect’ at visa [vi:sa] ‘visa’ sapagkat kung sa baybay man ay malinaw na nagkakaiba lamang sa unang titik ang dalawang salitang ito. Habang sinusuri ang nalalabi pang mga pinagsususpetsahang mga pares ng tunog upang alamin kung ang mga iyon ay nasa distribusyong komplimentaryo o mga alopono lamang isang ponema. humigit-kumulang. Subuking bigkasin ang /vi:sa/ nag /bi:sa/ at hindi rin nagbabago ang kahulugan. Kung dumami-dami pa ang talaan ng mga salita o corpus ay tiyak na may mapapasamang salitang tulad. Maaaring maitanong kung bakit hindi nasumpungan ang gayong distribusyon sa /b/.

Karagdagang halimbawa: d at r 1. Malayang pagpapalitan o ‘free variation’ ay isa pa ring paraan ng pag-alam kung ang dalawang tunog ay magkaibang ponema o mga alopono lamang ng iisang ponema. Ang pares minimal ay mahalaga pag matatagpuan . Gayunpaman. mariin at madiin 2. ay may kadaliang humanap ng mga pares minimal. Sa ibaba ay halimbawa ng Malayang Nagpapalitan ng ponema: Ponemang Malayang Nagpapalitan Halimbawa: e at i 1. Dalawa ang Maaaring Palagay: 1. Sa Pilipino. Sinasabing na kapag ang dalawang tunog ay malayang nagpapalitan . lalo na kung ang corpus ay hindi sapat. ngunit tandaan na hindi ngayo’t walang makitang pares minimal upang ipakita ang pagsasalungatan ng pinagsususpetsahang dalawang tunog. Kapag May Dalawang Magkatulad na Salita Maliban sa Isang Tunog.Ang mga pares minimal. Subalit ang dalawang salitang ito ay hindi maituturing na mga pares minimal sapagkat ang isang pares minimal ay kailangang magkaroon ng pagkakaiba hindi lamang sa tunog kundi gayon din sa kahulugan. Sa Ibang Salita. hindi nangangahulugang ang nasabing mga tunog ay mga alopono na ng iisang ponema. kung ihahalintulad sa ibang wika. babae at babai Ang e at i sa salitang "lalake" at "lalaki" ay mga ponemang malayang nagpapalitan. Ikalawa na ang dalawang nagkakaibang tunog ay nasa malayang pagpapalitan. tulad sa Ingles. 2. Malayang Nagpapalitan ng ponema Kapag ang dalawang salita ay iisa ang kahulugan. kung sabagay ay may kahirapang hanapin sa isang wika. maipagkakamaling mga pares minimal ang dalawang salitang ito . lalake at lalaki 2. Sa unang tingin. Kadalasan ding ginagamit ang ponemang malayang nagpapalitan upang bigyan diin ang mga salitang nagiiba ang tunog depende sa . ang dalawang tunog na ito ay matatagpuan sa magkakatulad na kaligiran. Magkaibang Ponema Kapag ang dalawang salita ay magkaiba sa kahulugan. marumi at madumi Ang d at r sa salitang "marumi" at "madumi" ay mga ponemang malayang nagpapalitan. mapapatutunayan din kung minsan ay may mga pagkakataong mahirap humanap ng mga pares minimal sa Pilipino. Ang gamit ng ponemang malayang nagpapalitan ay mahalaga sa pagpapadulas ng mga salita at pagpapabilis ng komunikasyon. Una na ang dalawang nagkakaibang tunog ay magkaibang ponema.

may mga ponemang nagkakaroon ng pagbabago kapag ang salitang kinasasamahan ay naging bahagi ng pangungusap. Kung matatandaan sa ibat ibang pulo ng Pilipinas.lugar. Sa muling paghaharap ay makabubuting ipabigkas sa importante ang mga data sa corpus upang lalong matiyak ng nagsusuri na sadyang mapapanaligan ang kanyang isinagawang pagsusuri. Ang ikalimang hakbang ng pagsususri. Sa pagkakataong ito mapapatunayan na ng nagsusuri na di-iilan sa kanyang mga ginawang kongklusyon ang mapapalitan o mamomodipika habang dumarami ang kanyang nalilikom na data. Sa ganitong paraan ay malalagay sa natural na sitwassyon ang mga salita at mangyari pa ay pati na rin ang mga ponema. Dapat banggitin ditto kung sa bagay. Upang hindi lubhang mag-aksaya ng panahon . ay ipagamit sa pangungusap sa importante. ang a t i sa salitang "diyalekto" ay ponemang nag papalitan). makakabuting itala ng nagsusuri ang lahat ng kanyang gustong linawin at hihinging data sa importante bago siya makipagharap ditto. iba iba ang dayalekto (o diyalekto. Pagkatapos ng pagsususri sa pinangkat na mga tunog. makakabuti ring ang ilan sa mga salita sa corpus. E. ay ang muling pakikipagkita sa importante upang magtipon pa ng mga kinakailangang data ng kanyang pagsusuri at upang tiyakin ang mga bagay-bagay na ang importante lamang ang makapagbibigay liwanag. Sa bahaging ito. lalo na ang mga salitang may kaugnayan sa mga suliraning di pa malutas. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful