ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak. • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka. • Nananakit at lumalaki ang iyong suso.Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad. . PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla. Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang.

2. • Napapagod ka. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. lumalaban sa impeksyon. 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis. Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. at makita ang mga problema bago pa lumala. mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. Manatiling malinis. Sikaping kumain ng masustansyang pagkain. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. gawin sa pinakamaagang makakaya. 3. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng .• Mas madalas kang naiihi. 1. Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. nagbubuo ng malusog na sanggol.

Kung nakaupo ka sa trabaho. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema. Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal. Baka German measles ito. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. ngipin araw-araw. . 6. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan. 1. 8. Huwag hawakan.Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo. na makakasama sa nabubuong sanggol.5. 10. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. 2 9.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. o magtrabaho nang malapit. sikaping maglakad araw-araw. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. Pero huwag magpagod. o langhapin ang singaw nito.

Pero kung makati. 4. o kung marami at mukhang tubig. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. magpatingin sa health worker. pagkatapos kumain o kapag nahihiga. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. Kung kailangan mong tumayo. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido. pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. mahapdi. Kung nakaupo. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami. gawing kaunti pero madalas.2. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis. 3 3. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. • Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. o may masamang amoy. .

Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. • Kumain ng maraming prutas. PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa. • Huwag uminom ng laxative. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami. 4 6. 5. Ano ang gagawin: . o tumigil ng ilang araw. Pinapalala ito ng constipation. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa.• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7. Madalas ay makati. • Kung gumagamit ka ng iron. • Mag-exercise nang regular. mahapdi o dumudugo. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. Panandalian lang ang lunas nito. subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi.

Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon. Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. mahiga sa iyong kaliwang bahagi. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. at mga gulay na berde’t madahon. isda. 8. Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. butonggulay (beans at peas). • Kung nagpapahinga. .• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. manok. PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. 9. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. keso at mga gulay na berde at madahon. itlog. o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. baka anemic ka. o manas na ito paggising pa lang sa umaga. • Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho.

mahiga na mas mataas ang paa. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan. 2. baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. Kung lumaki pa ang pagbubuntis. Delikado ka at ang iyong dinadala. sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). 1 beses bawat araw hanggang manganak. Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. Masakit dahil nababanat ang tubo. mangga o papaya. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo. Lagnat Ang mataas na lagnat. Napakadelikado nito. Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. Pagdurugo mula sa puwerta 1. puputok ang tubo at dudugo. Napakadelikado nito. malamang nakukunan ka. Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis. • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. 6 4. mas magagamit ng katawan ang iron. ay puwedeng mula sa malaria. laluna kung may kasamang panginginig. Pero kung may kasabay na pananakit.• Uminom ng 325 mg iron. • Habang papunta sa ospital. 2 beses at 1 mg folic acid. 2. . 3. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay.

Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). o nananakit ang tiyan.5. Sa umpisa. . at magkaiba ang pagkakasunod. Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. • Magpahinga tuwing pupuwede. Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. Habang buntis. Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. at mamatay kasama ang iyong dinadala. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon. Simula ng paghilab (contraction). o anumang sandali habang naglelabor. Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. 2. nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. 3. nanlalabo ang paningin. Sa pagbuka ng cervix. 1. Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. Puwedeng hindi ito mangyari lahat. panahon nang maghanda sa panganganak. laluna kung kasabay na masakit ang ulo. PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS. Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. Hindi ito gagana. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo.ANG IUD (IUCD. Karaniwan ay gawa sa plastik. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). malakas at mas masakit na pagregla. . Kapag nasa loob na ng matris. pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan. o kung naninigas o malagkit na ang condom. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. o plastik at tanso ang IUD. Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD.

9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. Sa ganitong paraan. PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas. Sa 21-araw at 28-araw na pakete. Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo. Pagkaubos mo ng isang pakete. Madalas. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla. may proteksyon ka agad. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. o hindi muna makipagtalik. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. Pagkatapos. Kung lampas na sa unang araw. kahit hindi ka nakikipagtalik. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete.

ng taong nakakaalam. Kung makalimot ka ng 1 pildoras. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. Simulan ang bagong pakete pagkatapos. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. maaari kang mabuntis. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon. inumin agad ito sa sandaling maalala mo. Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . Pagkatapos. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla. Dahil dito. 10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom. Pananakit ng ulo. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. simulang inumin agad ito. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. madalas sa health center o family planning clinic.

LAM) . depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. Ito ang: 1. Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon. Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema.• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting. pagdagdag ng timbang. May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan. O puwedeng hindi ka talaga magregla. PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. walang regla. maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. 11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae.

o kung may impeksyon sa ari. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus). 2.Sa ilang mga kondisyon. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. Mucus Method Para magamit ang mucus method. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris. O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang. basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. . Walang gastos ang paraang ito. gumamit ng ibang paraan. ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. 2. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. • Huwag makipagtalik habang may regla. Kung may mucus. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus.

• kapapanganak at hindi pa regular ang regla. Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan. Dahil permanente ang mga operasyong ito. at hindi nagdudulot ng side effects. ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo. Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak. mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak. • Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis. at 10 araw ang pinakamahaba. Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). Mabilis at ligtas ang operasyon. .  Para maoperahan ng ganito.3. HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla.

Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris. Tumatagal ito ng mga 30 minuto.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan. Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya.Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon. Ilang minuto lang ang kailangan.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae. pero napakaligtas pa rin nito. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy. Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .