ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla. Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang. Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak.Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka. maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad. • Nananakit at lumalaki ang iyong suso. .

Sikaping kumain ng masustansyang pagkain. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng . Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. nagbubuo ng malusog na sanggol. mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. 3. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. gawin sa pinakamaagang makakaya. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. • Napapagod ka. Manatiling malinis. lumalaban sa impeksyon. 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis.• Mas madalas kang naiihi. 2. Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. at makita ang mga problema bago pa lumala. Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. 1.

Baka German measles ito. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. 10. 6. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. na makakasama sa nabubuong sanggol. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal.5. 1. Huwag hawakan. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka. .Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo. Pero huwag magpagod. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo. sikaping maglakad araw-araw. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. o langhapin ang singaw nito. Kung nakaupo ka sa trabaho. ngipin araw-araw. o magtrabaho nang malapit. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw. Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal. 8.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. 2 9. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema.

pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. 4. pagkatapos kumain o kapag nahihiga. • Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. 3 3. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. Kung kailangan mong tumayo. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. o kung marami at mukhang tubig.2. Kung nakaupo. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. magpatingin sa health worker. HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. . VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. gawing kaunti pero madalas. Pero kung makati. itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. o may masamang amoy. mahapdi. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga.

gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. Madalas ay makati. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi. 5. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami.• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7. • Kung gumagamit ka ng iron. Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. • Huwag uminom ng laxative. Ano ang gagawin: . • Mag-exercise nang regular. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. Panandalian lang ang lunas nito. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa. Pinapalala ito ng constipation. o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa. PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. o tumigil ng ilang araw. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit. mahapdi o dumudugo. 4 6. • Kumain ng maraming prutas.

Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. 9. manok. 8. keso at mga gulay na berde at madahon.• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. mahiga sa iyong kaliwang bahagi. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo. Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. . 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. o manas na ito paggising pa lang sa umaga. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. isda. at mga gulay na berde’t madahon. Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. butonggulay (beans at peas). o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. • Kung nagpapahinga. baka anemic ka. • Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho. itlog.

Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. mas magagamit ng katawan ang iron. . Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. Napakadelikado nito. Pero kung may kasabay na pananakit. 1 beses bawat araw hanggang manganak. 2. Pagdurugo mula sa puwerta 1. Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan. Kung lumaki pa ang pagbubuntis. Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. 3. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. puputok ang tubo at dudugo. Delikado ka at ang iyong dinadala. • Habang papunta sa ospital. Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis. Napakadelikado nito. sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). mahiga na mas mataas ang paa. pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo. ay puwedeng mula sa malaria. Lagnat Ang mataas na lagnat. Masakit dahil nababanat ang tubo. malamang nakukunan ka. 2. 2 beses at 1 mg folic acid. 6 4. laluna kung may kasamang panginginig. Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. mangga o papaya.• Uminom ng 325 mg iron.

Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon. Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Simula ng paghilab (contraction). 2. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha. 1. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. . • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. • Magpahinga tuwing pupuwede. panahon nang maghanda sa panganganak. Puwedeng hindi ito mangyari lahat. Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor. Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan. nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. o anumang sandali habang naglelabor. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). Habang buntis. Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. Sa pagbuka ng cervix. at mamatay kasama ang iyong dinadala. laluna kung kasabay na masakit ang ulo. 3. nanlalabo ang paningin. at magkaiba ang pagkakasunod. maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. o nananakit ang tiyan.5. Sa umpisa.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. Karaniwan ay gawa sa plastik. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS. Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom.ANG IUD (IUCD. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD. Hindi ito gagana. pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan. . o plastik at tanso ang IUD. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. o kung naninigas o malagkit na ang condom. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. Kapag nasa loob na ng matris. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS. malakas at mas masakit na pagregla. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon.

PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. Kung lampas na sa unang araw. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon. kahit hindi ka nakikipagtalik. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. Sa ganitong paraan. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. Sa 21-araw at 28-araw na pakete. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. may proteksyon ka agad. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. Pagkatapos. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. Pagkaubos mo ng isang pakete. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete.9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw. Madalas. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla. o hindi muna makipagtalik.

KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. 10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo. madalas sa health center o family planning clinic. simulang inumin agad ito. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. Pagkatapos. Kung makalimot ka ng 1 pildoras. ng taong nakakaalam. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. maaari kang mabuntis. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras. Dahil dito. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. Pananakit ng ulo. Simulan ang bagong pakete pagkatapos. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. inumin agad ito sa sandaling maalala mo.

11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae. walang regla. pagdagdag ng timbang. Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo.• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan. May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method. maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. O puwedeng hindi ka talaga magregla. Ito ang: 1. LAM) . depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon.

pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang.Sa ilang mga kondisyon. Kung may mucus. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus. • Huwag makipagtalik habang may regla. . • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris. O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. Mucus Method Para magamit ang mucus method. 2. gumamit ng ibang paraan. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. Walang gastos ang paraang ito. ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1. o kung may impeksyon sa ari. 2. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus).

Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. • Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis. Dahil permanente ang mga operasyong ito. . 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo. Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. at hindi nagdudulot ng side effects. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. • kapapanganak at hindi pa regular ang regla.3. HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla. mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak.  Para maoperahan ng ganito. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak. Mabilis at ligtas ang operasyon. at 10 araw ang pinakamahaba. ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla.

Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki. Tumatagal ito ng mga 30 minuto.Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon. Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . pero napakaligtas pa rin nito. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris. Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya. Ilang minuto lang ang kailangan.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .