ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad. Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang. Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak. • Nananakit at lumalaki ang iyong suso. . • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka. PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla.

Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. 1. • Napapagod ka. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng . 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis.• Mas madalas kang naiihi. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. at makita ang mga problema bago pa lumala. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. 2. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. Manatiling malinis. nagbubuo ng malusog na sanggol. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. lumalaban sa impeksyon. gawin sa pinakamaagang makakaya. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. Sikaping kumain ng masustansyang pagkain. 3.

8.5. 2 9. Kung nakaupo ka sa trabaho. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. 1. o magtrabaho nang malapit. ngipin araw-araw. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. Pero huwag magpagod. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. sikaping maglakad araw-araw. . Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. Huwag hawakan.Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal. o langhapin ang singaw nito. na makakasama sa nabubuong sanggol.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. Baka German measles ito. 10. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw. 6. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka.

HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. mahapdi. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. • Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. Pero kung makati. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. o kung marami at mukhang tubig. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. magpatingin sa health worker. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami. Kung nakaupo. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. 4. pagkatapos kumain o kapag nahihiga. itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. . Kung kailangan mong tumayo. gawing kaunti pero madalas. 3 3.2. o may masamang amoy. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga.

subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit.• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. o tumigil ng ilang araw. • Kung gumagamit ka ng iron. • Kumain ng maraming prutas. mahapdi o dumudugo. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. • Huwag uminom ng laxative. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7. 4 6. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. Ano ang gagawin: . o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. • Mag-exercise nang regular. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa. Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. Pinapalala ito ng constipation. PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. Panandalian lang ang lunas nito. Madalas ay makati. 5.

• Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. 9. manok. 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. o manas na ito paggising pa lang sa umaga. Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. • Kung nagpapahinga. isda. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. baka anemic ka. . PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. itlog. mahiga sa iyong kaliwang bahagi. o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. butonggulay (beans at peas). Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. 8. Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. keso at mga gulay na berde at madahon. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. at mga gulay na berde’t madahon. Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon.• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo.

• Habang papunta sa ospital. mangga o papaya. mas magagamit ng katawan ang iron. Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. 2. Napakadelikado nito. Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. Kung lumaki pa ang pagbubuntis. . baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). ay puwedeng mula sa malaria. malamang nakukunan ka. Lagnat Ang mataas na lagnat. 3. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. 6 4. laluna kung may kasamang panginginig. Delikado ka at ang iyong dinadala. Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay. 1 beses bawat araw hanggang manganak. Masakit dahil nababanat ang tubo. Pero kung may kasabay na pananakit.• Uminom ng 325 mg iron. puputok ang tubo at dudugo. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. 2. Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. mahiga na mas mataas ang paa. Napakadelikado nito. 2 beses at 1 mg folic acid. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. Pagdurugo mula sa puwerta 1. Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis. sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo.

Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. • Magpahinga tuwing pupuwede. Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan. Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. Puwedeng hindi ito mangyari lahat. nanlalabo ang paningin. maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Sa umpisa. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha. 3. at mamatay kasama ang iyong dinadala. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon. nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. o anumang sandali habang naglelabor. 1. o nananakit ang tiyan. Habang buntis. Simula ng paghilab (contraction). at magkaiba ang pagkakasunod. . Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. laluna kung kasabay na masakit ang ulo. • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. Sa pagbuka ng cervix. Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. panahon nang maghanda sa panganganak. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor.5. Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. 2.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. . pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon. Karaniwan ay gawa sa plastik.ANG IUD (IUCD. o plastik at tanso ang IUD. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). malakas at mas masakit na pagregla. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD. Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay. Kapag nasa loob na ng matris. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS. o kung naninigas o malagkit na ang condom. Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. Hindi ito gagana. Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS.

Kung lampas na sa unang araw. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . Sa 21-araw at 28-araw na pakete. Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. may proteksyon ka agad.9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. Sa ganitong paraan. Pagkaubos mo ng isang pakete. kahit hindi ka nakikipagtalik. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. Madalas. o hindi muna makipagtalik. Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw. Pagkatapos. PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas.

Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . Dahil dito. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. madalas sa health center o family planning clinic. maaari kang mabuntis. Pananakit ng ulo. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. inumin agad ito sa sandaling maalala mo. Simulan ang bagong pakete pagkatapos. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. 10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. ng taong nakakaalam. Pagkatapos. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. Kung makalimot ka ng 1 pildoras. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. simulang inumin agad ito. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon.

Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon. LAM) . PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method.• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting. May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. walang regla. maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. pagdagdag ng timbang. 11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae. O puwedeng hindi ka talaga magregla. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan. Ito ang: 1. Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo.

basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. • Huwag makipagtalik habang may regla. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus. 2. ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. 2. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris. Mucus Method Para magamit ang mucus method. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. Walang gastos ang paraang ito. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus). May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin.Sa ilang mga kondisyon. Kung may mucus. . • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. o kung may impeksyon sa ari. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. gumamit ng ibang paraan. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw.

• Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis. ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla. . Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan. at 10 araw ang pinakamahaba.3. 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo. Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak. Mabilis at ligtas ang operasyon. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. at hindi nagdudulot ng side effects.  Para maoperahan ng ganito. • kapapanganak at hindi pa regular ang regla. Dahil permanente ang mga operasyong ito.

pero napakaligtas pa rin nito.Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon. Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki. Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris. Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. Tumatagal ito ng mga 30 minuto. Ilang minuto lang ang kailangan. Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful