ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang. . maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad.Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak. • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka. PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla. • Nananakit at lumalaki ang iyong suso.

Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng . gawin sa pinakamaagang makakaya. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. Manatiling malinis. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. lumalaban sa impeksyon. • Napapagod ka. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. nagbubuo ng malusog na sanggol. 2.• Mas madalas kang naiihi. Sikaping kumain ng masustansyang pagkain. 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis. Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. at makita ang mga problema bago pa lumala. Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. 1. 3.

2 9. o langhapin ang singaw nito.5. Huwag hawakan. o magtrabaho nang malapit. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’.Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo. 10. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. Kung nakaupo ka sa trabaho. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo. 6. . 1. ngipin araw-araw. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema. Pero huwag magpagod. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. na makakasama sa nabubuong sanggol. sikaping maglakad araw-araw. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka. 8. Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. Baka German measles ito. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal.

• Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. 4.2. magpatingin sa health worker. mahapdi. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. Kung nakaupo. 3 3. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. o may masamang amoy. HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. Pero kung makati. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami. itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. o kung marami at mukhang tubig. gawing kaunti pero madalas. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis. pagkatapos kumain o kapag nahihiga. Kung kailangan mong tumayo. . pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido.

• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. o tumigil ng ilang araw. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. Panandalian lang ang lunas nito. Madalas ay makati. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit. 4 6. Ano ang gagawin: . 5. • Kumain ng maraming prutas. • Kung gumagamit ka ng iron. mahapdi o dumudugo. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7. subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa. Pinapalala ito ng constipation. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami. Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. • Mag-exercise nang regular. • Huwag uminom ng laxative. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa.

Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. at mga gulay na berde’t madahon. Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. manok. o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. itlog. Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. keso at mga gulay na berde at madahon. 8. 9. PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. mahiga sa iyong kaliwang bahagi. Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. baka anemic ka. Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. • Kung nagpapahinga. isda. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo. 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. . butonggulay (beans at peas).• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. • Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho. o manas na ito paggising pa lang sa umaga.

2 beses at 1 mg folic acid. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan. 1 beses bawat araw hanggang manganak. 2. • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. malamang nakukunan ka. mahiga na mas mataas ang paa. laluna kung may kasamang panginginig. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). 6 4. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. Napakadelikado nito. mas magagamit ng katawan ang iron. 3. ay puwedeng mula sa malaria. Pero kung may kasabay na pananakit. Napakadelikado nito. Delikado ka at ang iyong dinadala. Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis. Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay. Lagnat Ang mataas na lagnat. pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. . sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). 2. Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. Pagdurugo mula sa puwerta 1. Kung lumaki pa ang pagbubuntis. mangga o papaya. • Habang papunta sa ospital. Masakit dahil nababanat ang tubo. Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. puputok ang tubo at dudugo.• Uminom ng 325 mg iron.

at magkaiba ang pagkakasunod. Habang buntis. maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. . Simula ng paghilab (contraction). 3. o nananakit ang tiyan. o anumang sandali habang naglelabor. • Magpahinga tuwing pupuwede. barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). Puwedeng hindi ito mangyari lahat. panahon nang maghanda sa panganganak. Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. nanlalabo ang paningin. Sa pagbuka ng cervix. nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor. Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha. Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. Sa umpisa.5. 2. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon. 1. at mamatay kasama ang iyong dinadala. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan. laluna kung kasabay na masakit ang ulo.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

. malakas at mas masakit na pagregla. o kung naninigas o malagkit na ang condom. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. o plastik at tanso ang IUD. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan.ANG IUD (IUCD. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS. Karaniwan ay gawa sa plastik. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo. Kapag nasa loob na ng matris. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay. Hindi ito gagana. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom. Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon.

parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete. PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas. Sa 21-araw at 28-araw na pakete. Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . Pagkatapos. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla. Sa ganitong paraan. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon.9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw. may proteksyon ka agad. Kung lampas na sa unang araw. Madalas. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. Pagkaubos mo ng isang pakete. o hindi muna makipagtalik. kahit hindi ka nakikipagtalik. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras.

10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. inumin agad ito sa sandaling maalala mo. Kung makalimot ka ng 1 pildoras. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. ng taong nakakaalam. Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. Dahil dito. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. maaari kang mabuntis. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. Pananakit ng ulo. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras. Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . Pagkatapos.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. simulang inumin agad ito. madalas sa health center o family planning clinic. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo. Simulan ang bagong pakete pagkatapos.

• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting. Ito ang: 1. Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon. 11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae. O puwedeng hindi ka talaga magregla. Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo. walang regla. maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan. PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method. pagdagdag ng timbang. depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema. LAM) .

. Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris. Walang gastos ang paraang ito. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw. 2. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. 2. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus). ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. Kung may mucus. gumamit ng ibang paraan.Sa ilang mga kondisyon. Mucus Method Para magamit ang mucus method. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang. • Huwag makipagtalik habang may regla. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. o kung may impeksyon sa ari.

mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak. Mabilis at ligtas ang operasyon. 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. . ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla. HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla. • Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis.3. Dahil permanente ang mga operasyong ito. • kapapanganak at hindi pa regular ang regla.  Para maoperahan ng ganito. at hindi nagdudulot ng side effects. Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan. at 10 araw ang pinakamahaba. Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak.

Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki.Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. Tumatagal ito ng mga 30 minuto. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy. kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon. Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon. pero napakaligtas pa rin nito. Ilang minuto lang ang kailangan. Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful