P. 1
health teachings

health teachings

|Views: 2,095|Likes:
Published by Aize Francisco

More info:

Published by: Aize Francisco on Apr 12, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/15/2013

pdf

text

original

ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang. • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka.Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak. maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad. PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla. • Nananakit at lumalaki ang iyong suso. .

Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng . Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. 1. mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. Manatiling malinis. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. • Napapagod ka. 3. Sikaping kumain ng masustansyang pagkain.• Mas madalas kang naiihi. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. nagbubuo ng malusog na sanggol. Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. at makita ang mga problema bago pa lumala. gawin sa pinakamaagang makakaya. lumalaban sa impeksyon. 2.

1. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. 6. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw. Pero huwag magpagod. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan. Huwag hawakan. sikaping maglakad araw-araw. . na makakasama sa nabubuong sanggol. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo. Baka German measles ito.5. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. 8. 2 9. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. ngipin araw-araw. Kung nakaupo ka sa trabaho. 10. o langhapin ang singaw nito.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. o magtrabaho nang malapit. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’.Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo.

4.2. VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. • Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. . itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. gawing kaunti pero madalas. Pero kung makati. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. Kung nakaupo. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. 3 3. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. o kung marami at mukhang tubig. Kung kailangan mong tumayo. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. magpatingin sa health worker. mahapdi. pagkatapos kumain o kapag nahihiga. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga. o may masamang amoy. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis.

• Kumain ng maraming prutas. gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. 5. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. Panandalian lang ang lunas nito. • Mag-exercise nang regular. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit. Ano ang gagawin: .• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi. Madalas ay makati. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa. subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. o tumigil ng ilang araw. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. Pinapalala ito ng constipation. 4 6. • Huwag uminom ng laxative. • Kung gumagamit ka ng iron. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa. mahapdi o dumudugo.

itlog. 8. baka anemic ka. o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. . Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. • Kung nagpapahinga. manok. Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. o manas na ito paggising pa lang sa umaga. Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon. butonggulay (beans at peas).• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. keso at mga gulay na berde at madahon. • Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. mahiga sa iyong kaliwang bahagi. at mga gulay na berde’t madahon. 9. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. isda. PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo.

Napakadelikado nito. Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. malamang nakukunan ka. • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. Pagdurugo mula sa puwerta 1. mahiga na mas mataas ang paa. Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). 2 beses at 1 mg folic acid. Pero kung may kasabay na pananakit. 2. mangga o papaya. . laluna kung may kasamang panginginig. puputok ang tubo at dudugo. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. Lagnat Ang mataas na lagnat. Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis. 1 beses bawat araw hanggang manganak. ay puwedeng mula sa malaria. Masakit dahil nababanat ang tubo. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. 6 4. Napakadelikado nito.• Uminom ng 325 mg iron. Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. 2. Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). Kung lumaki pa ang pagbubuntis. pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo. Delikado ka at ang iyong dinadala. mas magagamit ng katawan ang iron. Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. 3. • Habang papunta sa ospital.

laluna kung kasabay na masakit ang ulo. • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. • Magpahinga tuwing pupuwede. Sa umpisa. Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. at mamatay kasama ang iyong dinadala. 2. Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha. Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. o anumang sandali habang naglelabor. panahon nang maghanda sa panganganak. Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor. 3. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Habang buntis. Puwedeng hindi ito mangyari lahat. nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. 1. o nananakit ang tiyan. nanlalabo ang paningin. Sa pagbuka ng cervix. . barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. at magkaiba ang pagkakasunod. Simula ng paghilab (contraction). Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon.5.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. o plastik at tanso ang IUD. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay.ANG IUD (IUCD. Kapag nasa loob na ng matris. Hindi ito gagana. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). malakas at mas masakit na pagregla. Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom. Karaniwan ay gawa sa plastik. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS. pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan. . o kung naninigas o malagkit na ang condom. Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS.

Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. o hindi muna makipagtalik. parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. Sa ganitong paraan. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. Pagkaubos mo ng isang pakete. Pagkatapos. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. kahit hindi ka nakikipagtalik. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. Kung lampas na sa unang araw. Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo. Madalas. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete. may proteksyon ka agad. PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas. Sa 21-araw at 28-araw na pakete. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw.9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw.

Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . Pananakit ng ulo.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. 10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom. Pagkatapos. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo. Kung makalimot ka ng 1 pildoras. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. inumin agad ito sa sandaling maalala mo. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. Dahil dito. ng taong nakakaalam. maaari kang mabuntis. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. madalas sa health center o family planning clinic. simulang inumin agad ito. Simulan ang bagong pakete pagkatapos.

maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). O puwedeng hindi ka talaga magregla. May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. walang regla. Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan. pagdagdag ng timbang. 11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae. Ito ang: 1. Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. LAM) . Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema. PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method.• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting.

O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. Mucus Method Para magamit ang mucus method. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1. Kung may mucus. basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. 2. 2. • Huwag makipagtalik habang may regla. pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. o kung may impeksyon sa ari. . gumamit ng ibang paraan. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus). Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus. Walang gastos ang paraang ito.Sa ilang mga kondisyon. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin.

at 10 araw ang pinakamahaba.3. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). • kapapanganak at hindi pa regular ang regla. Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. Dahil permanente ang mga operasyong ito. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. . HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla. ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak. • Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis.  Para maoperahan ng ganito. at hindi nagdudulot ng side effects. mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak. Mabilis at ligtas ang operasyon. 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo. Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan.

Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae. Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya. Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki. pero napakaligtas pa rin nito. Tumatagal ito ng mga 30 minuto. Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. Ilang minuto lang ang kailangan. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan. kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->