ANTIPOLO DISTRICT HOSPITAL

Submitted to: Mrs. Jennifer Maralit, RN Clinical Instructress Submitted by: Ma. Cristina Doctor Karen Raizel Francisco Regina Bernardo Cristopher John Ceñidoza

• Nananakit at lumalaki ang iyong suso. PAANO MALALAMAN KUNG BUNTIS KA • Hindi dumadating ang iyong regla.Jose Carlo Apagalang BSN-III-A-2a PAGBUBUNTIS Kailangan ng bawat buntis na babae ng mabuting kalusugan. maayos na pagkain at ng pagmamahal at suporta ng pamilya at komunidad. . Maraming babae ang malusog ang pagbubuntis at hindi mahirap ang panganganak. • Masama ang tiyan mo at minsan ay naduduwal ka. Karamihan ng sanggol ay malusog sa pagsilang.

mas malamang na maging ligtas ang pagbubuntis at panganganak mo at malusog ang sanggol. Sikaping kumain ng masustansyang pagkain. Ang mahusay na nutrisyon ay nagbibigay ng lakas. 1 Pananatiling Malusog Habang Nagbubuntis Kung maaalagaan ang sarili habang buntis. Pumunta sa mga prenatal check-up para matiyak na walang problema. sikaping umupo o humiga nang ilang beses sa bawat araw. gawin sa pinakamaagang makakaya. Tandaan na pinapakain mo ang sarili at ang sanggol. Matulog at magpahinga tuwing may pagkakataon. at makita ang mga problema bago pa lumala. at tumutulong pigilan ang sobrang pagdurugo sa panganganak. Gumamit ng iodized na asin para maiwasang magkadepekto ang iyong sanggol ng kahinaan sa pag-iisip. nagbubuo ng malusog na sanggol.• Mas madalas kang naiihi. 2. Kung kailangang nakatayo ka sa iyong trabaho. Manatiling malinis. Maligo o maghugas nang regular at maglinis ng . 3. Kung wala ka pang bakuna para sa tetano. 1. • Napapagod ka. Magpabakuna nang di-bababa sa 2 beses bago manganak 4. lumalaban sa impeksyon.

. Huwag na huwag paglagyan ng pagkain o tubig ang mga basyong lalagyan ng kemikal.5. Baka German measles ito. 10. Nawawala ito madalas sa katapusan ng ika-3 o 4 na buwan. Kung nakaupo ka sa trabaho. 6. 2 9. Huwag hawakan. Tandaan lang na normal sa pagbubuntis ang karamihan sa mga ito.Umiwas sa mga kemikal na pamatay ng insekto at damo. ngipin araw-araw. at iba pang matatapang o pampabrikang kemikal. o magtrabaho nang malapit. para maging mas malakas ang puwerta mo matapos manganak 7. Sikaping mag-ehersisyo araw-araw. 8. Gawin ang pampahigpit na ehersisyo.Tigilan ang mga inuming nakakalasing. o langhapin ang singaw nito. nagbabago ang katawan mo at puwedeng magkaroon ka ng ilan sa mga sumusunod na pangkaraniwang problema. pero puwedeng madama mo ito anumang oras o kung minsan ay buong araw. na makakasama sa nabubuong sanggol. Karaniwang mga Problema Habang Buntis Kapag buntis ka. Masama ito sa iyo at sa nabubuong sanggol. MASAMA ANG SIKMURA (NADUDUWAL) Madalas tawagin itong ‘morning sickness’. sikaping maglakad araw-araw. Makakasama ito sa nabubuong sanggol. 1. o paghitit o pagngata ng sigarilyo at tabako. Pero huwag magpagod. Lumayo sa mga batang may butlig-butlig sa buong katawan.

pagkatapos kumain o kapag nahihiga. baka may impeksyon ka sa ari na dapat gamutin. . Kung kailangan mong tumayo. mahapdi. Pero kung makati. Ano ang gagawin: • Iwasang tumayo nang matagal. Puwedeng lumaki at sumakit ito nang husto. lumakadlakad o galaw-galawin ang paa’t binti. • Iwasang humiga pagkatapos kumain. itaas mo ang paa tuwing may pagkakataon. 4. 3 3. normal na may maputing discharge o lumalabas mula sa iyong puwerta. gawing kaunti pero madalas. Pinakamadalas ito sa huling bahagi ng pagbubuntis.2. o may masamang amoy. Kung madugo ang discharge o may mucus (mala-sipon) na kahalo. DISCHARGE MULA SA PUWERTA Habang nagbubuntis. Kung nakaupo. Dulot ito ng bigat ng nabubuong sanggol. • Matulog na mas mataas ang uluhan kaysa sa sikmura. magpatingin sa health worker. VARICOSE VEINS Ito’y mga kulay asul at namamagang ugat sa paa’t binti at sa paligid ng ari. HEARTBURN O HINDI NATUNAWAN Kung may heartburn. pakiramdam mo ay parang nasusunog ang lalamunan at dibdib. • Damihan ang tubig at iba pang malinaw na sabaw o likido. o kung marami at mukhang tubig. • Iwasan ang pagkaing maanghang o malangis. Baka nagsisimula kang mag-labor nang napakaaga. Ano ang gagawin: • Sa halip na isang kainan na marami.

mahapdi o dumudugo. • Mag-exercise nang regular. Madalas ay makati. • Kung gumagamit ka ng iron. subukang uminom ng isa lang bawat araw kasabay ng katas ng prutas o gulay. o kapag nag-inat o naituro pababa ang paa.• Tiyaking nakakalakad ka araw-araw. Panandalian lang ang lunas nito. • Kumain ng maraming prutas. 5. kaya nagiging mas matigas ang dumi at mas mahirap ilabas. Posibleng dulot ito ng kakulangan ng calcium sa kinakain. • Huwag uminom ng laxative. CONSTIPATION (HIRAP DUMUMI) at hindi makapaglakad. pakiusapan ang isang kapamilya na tulungan kang galaw- Pinapabagal ng pagbubuntis ang paggana ng daanan ng dumi. gulay at pagkaing may fiber (hilatsa)—tulad ng kamoteng kahoy. o tumigil ng ilang araw. Pinapalala ito ng constipation. Kung may kapansanan ka galawin at i-exercise ang iyong mga paa. tapos ay kailangan mo nang uminom nang mas madami. Ano ang gagawin: . PULIKAT SA PAA Madalas magpulikat sa paa ang mga buntis—laluna sa gabi. 4 6. Ano ang gagawin (tulong din ito para makaiwas): • Uminom ng di-bababa sa 8 basong tubig o inumin bawat araw. ALMORANAS Ito’y mga namamagang ugat sa palibot ng butas ng puwit. Ano ang gagawin: • Umupo sa palanggana na may bahagyang malamig na tubig para mabawasan ang sakit 7.

mahiga sa iyong kaliwang bahagi. Ano ang gagawin: • Itaas ang paa mo tuwing may pagkakataon. manok. Ano ang gagawin: • Tiyaking may pagkaing sagana sa iron—karne. isda. 8.• Kumain ng maraming pagkaing may calcium tulad ng gatas. • Kung nagpapahinga. itlog. • Matulog nang nakatagilid na may unan o nakabalunbon na tela sa pagitan ng tuhod. o manas na ito paggising pa lang sa umaga. . baka anemic ka. Ano ang gagawin: • Hilingin sa iba na himasin o imasahe ang iyong likod. at mga gulay na berde’t madahon. PAMAMANAS NG MGA PAA AT BINTI Normal sa pagbubuntis ang kaunting pamamanas ng paa—laluna para sa mga babaeng kailangang nakatayo nang buong araw. Sobrang panghihina o pagod (anemia) Kung may sobrang panghihina o pagod ka. o kung manas na rin ang kamay at mukha mo. • Huwag kaligtaan na ituwid ang likod habang nakatayo o nakaupo. PANANAKIT SA IBABANG BAHAGI NG LIKOD Ang ganitong pananakit ay mula sa bigat ng nabubuong sanggol. Mas malamang duguin nang malubha pagkapanganak ang mga babaeng sobrang anemic. 9. • Palatandaan na ng panganib kung sobrang manas na ang paa mo. butonggulay (beans at peas). keso at mga gulay na berde at madahon. 5 MGA PALATANDAAN NG PANGANIB SA PAGBUBUNTIS 1. • Magpatulong sa iyong pamilya sa ibang mabibigat na trabaho.

Duduguin ka sa loob at maaaring mamatay. 6 4. Ang paggamot ay naka-akma dapat sa lugar mo. baka may pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris (ectopic). Pananakit sa puson Ang matindi at tuluy-tuloy na pananakit sa unang 3 buwan ay puwedeng mula sa pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris. malamang nakukunan ka. 1 beses bawat araw hanggang manganak. 3. Delikado ka at ang iyong dinadala. Puwedeng normal ang mahinang pagdurugo mula sa puwerta sa unang 3 buwan. Ano ang gagawin: • Pumunta sa pinakamalapit na ospital. Kung mas malakas ang pagdurugo kaysa sa normal na pagregla. Napakadelikado nito. pananakit ng katawan at matinding sakit ng ulo. Lagnat Ang mataas na lagnat. Pagdurugo mula sa puwerta 1. Kung lumaki pa ang pagbubuntis. mahiga na mas mataas ang paa. • Huwag maglagay ng kahit ano sa puwerta. Pagdurugo sa maagang bahagi ng pagbubuntis. puputok ang tubo at dudugo. • Habang papunta sa ospital. mas magagamit ng katawan ang iron. ay puwedeng mula sa malaria. Kung isasabay sa prutas tulad ng dalandan. Posibleng problema sa inunan (placenta) ang sanhi ng pagdurugo matapos ang unang 3 buwan.• Uminom ng 325 mg iron. . Pero kung may kasabay na pananakit. Masakit dahil nababanat ang tubo. mangga o papaya. laluna kung may kasamang panginginig. Napakadelikado nito. 2. 2 beses at 1 mg folic acid. 2. sa loob tubo (tubal pregnancy o ectopic pregnancy). Pagdurugo sa huling bahagi ng pagbubuntis.

Sa pagbuka ng cervix. o nananakit ang tiyan. Sa umpisa. PALATANDAAN NA MALAPIT NA ANG PAG-LABOR Palatandaan ito na nagsimula o malapit nang magsimula ang labor. panahon nang maghanda sa panganganak. Puwedeng magkombulsyon ka dahil sa eclampsia. . at magkaiba ang pagkakasunod. maaaring 10–20 minuto o higit pa ang pagitan nito. Ano ang gagawin: • Magpasukat sa presyon ng dugo. laluna kung kasabay na masakit ang ulo. o anumang sandali habang naglelabor. Habang buntis. • Sikaping magdagdag ng pagkaing maraming protina araw-araw. Simula ng paghilab (contraction). Pamamanas ng kamay at mukha o matinding sakit ng ulo at panlalabo ng paningin (eclampsia) Normal sa buntis ang kaunting pamamanas sa paa. nanlalabo ang paningin. 3. barado ng makapal na mucus ang bukana ng matris (cervix). nailalabas ang bara kasama ang kaunting dugo. Pumunta sa health center o ospital kung kinakailangan.5. Maaaring mabasag ang panubigan bago magsimula ang pag-labor. Paglabas ng malinaw na tubig mula sa puwerta. 1. Puwedeng hindi ito mangyari lahat. Proteksyon ito ng sanggol at matris sa impeksyon. Pero posibleng may eclampsia ka kung manas na ang kamay at mukha. • Magpahinga tuwing pupuwede. at mamatay kasama ang iyong dinadala. Mahiga sa iyong kaliwang bahagi. Hindi nagsisimula ang totoong pag-labor hangga’t hindi nagiging regular ang paghilab (halos parepareho ang pagitan ng bawat isa). Kapag nariyan na alinman sa 3 ito. Paglabas ng malinaw o kulay rosas na mucus (malasipon) mula sa puwerta. 2.

7 PAGPLAPLA NO NG PAMILYA 8 .

o kung naninigas o malagkit na ang condom. malakas at mas masakit na pagregla. Ingatan na hindi mapunit ang condom sa pagbukas ng pakete. .ANG IUD (IUCD. Puwedeng magamit ang IUD na hindi nalalaman ng lalaki (pero minsan nararamdaman ng lalaki ang tali). Hindi ito gagana. pero madalas humihinto ito pagkatapos ng unang 3 buwan. pinipigilan ng IUD ang semilya ng lalaki na mapertilisa ang itlog ng babae. Karaniwan ay gawa sa plastik. at madalas nakukuha sa mga health center at sa mga programa laban sa AIDS. Nabibili sa maraming botika at tindahan ang condom. Huwag gamitin ang condom mula sa paketeng punit o tuyo. o plastik at tanso ang IUD. Ang condom na gawa sa latex ang pinakamahusay na proteksyon laban sa mga INP at HIV/AIDS. CONDOM Ang condom ay isang makitid na supot na gawa sa manipis na goma. Puwedeng manatili ang IUD sa matris nang hanggang 10 taon (depende sa klase ng IUD) bago kailangang tanggalin at palitan. Puwede itong gamitin nang mag-isa o kasabay ang ibang paraan ng kontrasepsyon. Nagkakaroon din ang ilang babae ng mas mahaba. Suot ito ng lalaki sa kanyang ari habang nakikipagtalik. Karaniwang side effects: Puwedeng magkaroon ng kaunting pagdurugo sa unang lingo pagkaraang mag-IUD. COPPER-T) Ang IUD ay isang maliit na bagay (device) na ipinapasok sa loob ng matris ng health worker o komadrona na may ispesyal na pagsasanay. Kapag nasa loob na ng matris.

o hindi muna makipagtalik. Karaniwang side effects ng kumbinasyong pildoras: . Kasama sa mga hormonal na kontraseptibo ang: 1. Kung mayroon kang 21-araw na pakete. Kung lampas na sa unang araw. rereglahin ka sa mga araw na hindi ka umiinom ng pildoras. Madalas. uminom ng isang pildoras sa bawat araw ng buwan. PILDORAS Paano gamitin ang kumbinasyong birth control na pildoras: Nakapaloob ang pildoras sa pakete na tag-21 o 28 na tabletas. Dapat uminom ka ng isang pildoras bawat araw. Sa 21-araw at 28-araw na pakete. kahit hindi ka nakikipagtalik. dapat gumamit ka ng ibang paraan ng kontrasepsyon. Sikaping inumin ang pildoras sa parehong oras bawat araw. parehong simulan ang unang pildoras sa unang araw ng iyong regla. Pero hindi ka mapoproteksyunan agad. Pagkatapos. uminom ng pildoras bawat araw sa loob ng 21 araw. simulan ang pag-inom ng pildoras mula sa bagong pakete. puwede kang magsimula sa alinman sa unang 7 araw ng iyong buwanang siklo. maghintay ng pitong araw bago simulan ang bagong pakete. Sa ganitong paraan. Maaring makatulong kung tatandaan mo na palagi kang magsisimula ng bagong pakete sa parehong araw ng linggo.9 Hormonal na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya Ang mga paraang ito ay may lamang hormone—estrogen at progestin—na kamukha ng estrogen at progesterone na ginagawa ng katawan ng babae. kaya sa unang 2 linggo na nagpipildoras. Kung mayroon kang 28-araw na pakete. may proteksyon ka agad. Pagkaubos mo ng isang pakete. Pero simulan mo ang bagong pakete kahit na hindi dumating ang iyong regla.

Pagkatapos. 10 Nalimutang inumin ang pildoras: Kung lalaktaw ka ng pag-inom. Simulan ang bagong pakete pagkatapos. Pananakit ng ulo. maaaring makainom ka ng 2 pildoras sa isang araw. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) hanggang sa makapag-pildoras sa loob ng 7 magkakasunod na araw. Gumamit ng condom (o huwag makipagtalik) sa natitirang bahagi ng siklo. KONTRASEPTIBONG INIKSYON Sa paraang ito ng kontrasepsyon. Dahil dito. ituloy ang pag-inom ng 1 pildoras bawat araw hanggang maubos ang pakete. Tumatagal ang proteksyon hanggang sa kailangan mo na ng bagong iniksyon. Kung makalimot ka ng 1 pildoras.• • • •Di-regular na pagdurugo o spotting Pagkaduwal. Inumin ang susunod na pildoras sa regular na oras. itigil ang paggamit ng pildoras at hintayin ang susunod na pagregla. at puwedeng gamitin na hindi nalalaman ng iba. madalas sa health center o family planning clinic. ng taong nakakaalam. simulang inumin agad ito. Karaniwang side effects ng progestin-only na iniksyon: . maaari kang mabuntis. Makakapagdulot ng kaunting pagdurugo—parang napakabanayad na pagregla—ang pagkahuli o paglaktaw sa pag-inom ng pildoras. Kung makalimot kang uminom ng 3 o higit pang pildoras. iniiniksyunan ang babae ng hormone tuwing 1 hanggang 3 buwan. Uminom ng 2 pildoras bawat araw sa loob ng 2 araw. inumin agad ito sa sandaling maalala mo. Kung makalimot kang uminom ng 2 magkasunod na pildoras.

Hindi ibig sabihin na buntis ka o may problema. Kung magkaproblema ka dahil sa di-regular na pagdurugo. Pinipigilan nito ang pagbubuntis sa loob ng 3– 5 taon. 11 KONTRASEPTIBONG IMPLANT Ang implant ay mga maliit at malambot na tubo na nilalagay sa ilalim ng balat sa tagong bahagi ng braso ng babae. walang regla. depende sa klase ng implant Karaniwang side effects ng implant: Sa unang mga buwan. LAM) . May progestin ang mga tubo at parang mini pill ang paggana. Ito ang: 1. maaaring magdulot ang implant ng di-regular na pagdurugo (sa gitna ng iyong buwanang siklo) o dagdag na araw ng pagregla. Mawawala rin ang mga ito habang nasasanay ang katawan mo na mas marami ang progestin. Maaaring magkaroon ng panapanahong pagsakit ng ulo at parehong side effects na karaniwan sa mga progestin-only na iniksyon Natural na Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya May 3 paraan para maiwasan ang pagbubuntis na hindi kailangan ng anumang gamit o kemikal (tulad ng panghadlang na kontraseptibo) o gamot (tulad ng hormonal na kontraseptibo). pagdagdag ng timbang. O puwedeng hindi ka talaga magregla. puwedeng bigyan ka ng health worker ng low-dose na kumbinasyong pildoras kasabay ng implant sa loob ng ilang buwan.• • • di-regular na pagdurugo o malakas na spotting. PAGPAPASUSO SA UNANG ANIM NA BUWAN (lactational amenorrhea method.

ang pagpapasuso ay pumipigil sa obaryo na maglabas ng itlog. at puwedeng umiwas sa pakikipagtalik sa panahong iyon 12 Paano malaman kung puwede kang mabuntis: 1.Sa ilang mga kondisyon. pero pinakaepektibo lang sa unang 6 na buwan pagkatapos magsilang. May maliit na posibilidad na puwede kang mabuntis pero hindi mo kayang alamin. Ano’ng katangian nito? Basa ba at madulas? Tuyo ba at madikit? malinaw. . 2. malalaman kung kailan nagiging fertile o puwedeng mabuntis. 2. • Kung nahihirapang malaman kung kailan puwedeng mabuntis. • Huwag banlawan o hugasan ang loob ng puwerta (douche) anumang panahon. Kung may mucus. O kung gustong makipagtalik sa mga araw na iyon. tuyo at madikit na mucus = hindi puwedeng mabuntis Paano gamitin ang mucus method: • Huwag makipagtalik anumang araw na nakikita o nararamdaman ang pamamasa o mucus. gumamit ng ibang paraan. basa at madulas na mucus = puwedeng mabuntis (fertile) maputi. kailangan bigyan ng matamang pansin ang mucus (pamamasa) sa loob ng puwerta. o kung may impeksyon sa ari. Ipahid ang daliri o piraso ng tela sa labas ng puwerta. maglagay sa pagitan ng dalawang daliri. • Huwag makipagtalik habang may regla. Walang gastos ang paraang ito. • Huwag makipagtalik hanggang 4 na araw matapos ang huling araw ng malinaw at madulas na mucus. Mucus Method Para magamit ang mucus method. Kaya kung susuriin ang mucus araw-araw. gumamit ng condom o diaphragm na walang spermicide (ito lang ang mga paraan na hindi bumabago sa mucus). Gumagawa ng basang mucus ang katawan sa panahon na puwedeng mabuntis para matulungan ang semilya na makapasok sa matris.

Mabilis at ligtas ang operasyon. • kapapanganak at hindi pa regular ang regla. • Bawasan ng 20 araw ang pinakamaikling siklo. mahusay lamang ito para sa mga babae at lalaking nakatitiyak na ayaw na nilang magkaanak. HINDI maaasahan ang rhythm method kapag: • nagpapasuso at hindi pa bumabalik ang regla. mula sa unang araw ng pagregla hanggang sa unang araw ng susunod na pagregla. • Kahit maaaring makipagtalik anumang araw bago at pagkatapos ng panahon na puwedeng mabuntis. . at hindi nagdudulot ng side effects. Paano gamitin ang rhythm method: • Bilangin kung ilang araw tumatagal ang bawat buwanang siklo sa loob ng 6 na buwan. Dahil permanente ang mga operasyong ito. kailangan mong pumunta sa isang health center o ospital. Permanenteng Paraan ng Pagpaplano ng Pamilya 1. 13 • Piliin ang pinakamahaba at pinakamaikling siklo.3. Sa pagitan ng 2 araw na ito ang panahong puwede kang mabuntis (panahong mabunga). ang pinakaligtas na mga araw ay yung sa pagitan ng dulo ng panahong mabunga at simula ng susunod na pagregla. Rhythm Method Tinuturo ng rhythm method kung paano malaman kung kalian puwedeng mabuntis sa pamamagitan ng pagbilang ng mga araw sa buwanang siklo. ISTERILISASYON (operasyon para hindi na magkaanak)  May mga operasyon para maging halos imposible na sa lalaki o babae na magkaanak.  Para maoperahan ng ganito. at 10 araw ang pinakamahaba.

Puwedeng gawin ang operasyong ito sa alinmang health center na may sinanay na health worker. pero napakaligtas pa rin nito.  Hindi binabago ng operasyon ang abilidad ng lalaki na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan.  Gumagawa ang isang bihasa na health worker ng 1 o 2 hiwa sa tiyan ng babae. Hindi pinuputol ang bayag ng lalaki. at tinatalian pagkatapos ang tubo na dinadaluyan ng itlog papunta sa matris. kaya kailangang gumamit ng ibang paraan ng kontrasepsyon sa panahong iyon. 14 Ang operasyon para sa babae (Tubal Ligation)  Ang tubal ligation ay operasyong mas mahirap nang kaunti kaysa sa vasectomy. Tumatagal ito ng mga 30 minuto. Ilang minuto lang ang kailangan.Ang operasyon para sa lalaki (Vasectomy)  Isang simpleng operasyon ang vasectomy kung saan pinuputol ang tubo na dinadaluyan ng semilya mula sa bayag papunta sa titi. Maaaring may semilya pa rin ang tubo nang hanggang 12 linggo matapos ang operasyon. Hindi nito binabago ang abilidad ng babae na makipagtalik o makadama ng sekswal na kasiyahan . Nilalabasan pa rin siya pero wala itong semilya.

15 HEALTH TEACHING .

DUTIES .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful