P. 1
Pangkat Etniko Sa Luzon

Pangkat Etniko Sa Luzon

|Views: 17,659|Likes:
Published by Kristianne Louise

More info:

Published by: Kristianne Louise on Jun 11, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/23/2015

pdf

text

original

Pangkat etniko sa Luzon Aeta Matatagpuan ang pangkat ng mga aeta sa halos lahat ng dako ng kapuluan.

May iba't iba silang pangalan sa iba't ibang lugar. Higit silang marami sa Luzon. Aeta o Ayta ang tawag sa kanila sa hilagang Luzon. Ibuked naman ang tawag sa mga aetang nakatira nang malayo sa mga kapatagan. Sa Kofun, Diango, Paranan at Assao sa Cagayan, Ugsig at Aita ang tawag sa kanila. Sa Palawan, Batak ang tawag sa kanila. Sa Silangang Quezon, Rizal at Bulacan, Dumagat ang tawag sa mga Aeta. Nawala na ang orihinal na wika ng mga Aeta dahil inangkin na nila ang wika ng mga tagakapatagan na kanilang nakakasalamuha. Hindi pa rin naalis sa kanila ang kultura ng pangangaso at paghanap ng mga pagkain mula sa mga halaman sa kapaligiran. Bihasa rin ang mga babae at batang Aeta sa tradisyunal na paraan ng pangingisda gamit ang sima, bitag, lambat at sibat. Pulut-pukyutan ang espesyal na pagkain para sa mga Pinatubo Aeta at Ibuked Ayta. Kumakain din ang mga Pinatubo Aeta ng umok o maliliit na pukyutan at ng latak na nakukuha sa bahay ng pukyutan. Pamilya ang pangunahing yunit ng lipunang Aeta.Gayunpaman, tinutulungan din ng pamilya ang kapamilyang namatayan ng asawa. May pantay na karapatan ang kanilang mga anak at mahigpit ang pagkakaugnay ng magulang at anak. Isa lamang ang asawa ng bawat Aeta. Bawal sa kanila ang pagaasawa sa malapit na kamag-anak. Ngunit pinapayagan ang ilan na magpakasal sa pinsang buo matapos ganapin ang ritwal na paghihiwalay ng dugo. Nakabatay sa paggalang sa matanda ang sistemang pulitika ng mga Aeta. Ang mga iginagalang na pangkat ng matatanda ang nagpapanatili ng katahimikan at kapayapaan sa pamayanan. Ang kinikilalang batas ay yaong nabuo mula sa tradisyon. Naniniwala ang mga Aeta na may mga ispiritu ang lahat ng mga nasa kapaligiran tulad ng ilog, dagat, bundok at iba pa. Ito ang dahilan kung bakit kanilang iginagalang ang kalikasan. Hindi sila pumuputol ng puno kung hindi rin lamang kailangang-kailangan. Naniniwala silang iniinsulto ang ispiritu ng kalikasan kapag inaaksaya ito. Tinguian Matatagpuan ang mga Tinguian sa Abra. Nagtatanim sila ng palay sa mga kapatagan at sa mga baibaitang na palayan. Mahilig sila sa musika, damit at personal na palmuti. Naglalagay sila ng tatu at iniitiman ang ngipin upang akitin ang napupusuan. Naniniwala ang mga Tinguian sa pagkakaroon ng isang asawa lamang. Itinuturing nilang krimen ang pagtataksil sa asawa at pinapatawan ng malaking multa ang sinumang muling nagtataksil. Walang multa kung kusa ang paghihiwalay ng mag-asawa. Tagbanua Naninirahan ang mga Tagbanwa sa baybaying dagat sa gitnang Palawan. Nabubuhay sila sa pamamagitan ng pangingisda, paghahalaman at pangangaso. Mayroon na ring pampulikang balangkas ang mga Tagbanwa. Masakampu ang kanilang tawag sa pinuno ng pangkat. Blusang mahahaba ang manggas at makukulay na paldang patadyong ang kasuotan ng mga babae samantalang nagsusuot lamang ng bahag ang mga lalaki. May bahid ng Malayo-Polinesiya at Indyan ang mga Tagbanwa.

Ang mga mayaman at mga may titulo ang nag-aari ng maraming hinagdang palayan. May iba t ibang tribu ng Mangyan. pangangaso. paggawa ng alak. Mayroon silang tipong Negrito. Gaddang . Ang tipikal na pamayanan ng mga Ifugao ay ang tumpok ng mga kwadradong kubo na natutukuran ng poste. Ang Itawes ay nagmula sa mga salitang I at tawid na nangangahulugang "mga tao sa kabila ng ilog". Napakahalaga sa kanila ng mga pampalamuting alahas sa buong katawan. Kalinga Matatagpuan ang mga Kalinga sa pinakahilagang bahagi ng Luzon. Naniniwala sila sa pagkakaroon ng iisang asawa. upang maiwasan nila ang pakikidigma sa isa't isa. Ang ibinibigay na dote para sa ikakasal ay tinatawag na ballong o kalon. Galing sa salitang ipugo na ang ibig sabihin ay "mula sa mga burol" ang salitang Ifugao. Itawi at Itaves. sila ang tunay na Mangyan. sinauna pang alpabeto ang gamit sa pagsulat ng mga pagpapantig. mga kagamitan at sa mga lukas o lalagyan ng nganga. Ifugao Sa gitnang bahagi ng hilagang Luzon ang tirahan ng mga Ifugao. Katulad ng ibang pangkat. may maamong mata at katamtaman ang tangkad. Mahilig sila sa makukulay na pananamit at pampaganda. Karaniwang naninirahan ang mga Itawis sa isang pamayanan kasama ang mga Ibanag at may sarili din silang wika na ang tawag din ay Itawis. bulak paghahabi at pagsasaka. Ang ambahan ang kanilang natatanging panitikan na kanilang napanatili sa pamamagitan ng pag-ukit nito sa mga kutsilyo. Tulad ng ibang lipunan. Tawish. Tuwing may pagdiriwang ang mayayaman tulad ng kasal o libing. itim ang buhok. Sa kasalukuyan. Pangunahing ikinabubuhay ng mga Itawes ang pag-aalaga ng hayop. isang kasunduang pangkapayapaan. Maaaring magkaroon ng higit sa isang asawa ang isang Kalinga. Tinatawag na Hanunuo ang isang grupo ng Mangyan na ang ibig sabihin. Kayumanggi ang kanilang kulay. Bilang mga mandirigma at mamumugot. Itawis Matatagpuan ang mga Itawis sa timog-kanlurang bahagi ng Cagayan.Mangyan Naninirahan sa mga liblib na pook ng Mindoro ang mga Mangyan. masagana ang handaan. pangisdaan at kalakalan sa Mindoro. Kumukuha sila ng ikinabubuhay sa mga kagubatan. Iniuukol nila ang kanilang maghapon sa paggawa. Ang mga Alangan o Mangyan sa hilaga ang purong Mangyan. pangingisda. mayroon ding mga ari-arian ang mga Ifugao. ginagawa ng mga Kalinga ang budong. Kilala rin sila sa tawag na Itawit. mayroon ding diborsyo sa mga Ifugao. Mahiyain silang tribo.Sa mga kasukalan ng Mindoro sila nananahanan at kamote ang kanilang pangunahing pagkain. May kanya-kanyang gawaing ginagampanan ang bawat Ifugao.

Gawa sa kogon o nipa ang karaniwang bahay ng mga Ibaloy. pangangaso at pagtitinda. Tahimik at matulungin ang mga Gaddang bagaman handa silang makipaglaban kung kinakailangan. Ang mga Ibaloy ay kayumanggi. Nagtatanim sila ng lahat ng uri ng gulay.Ang ama ang puno rito. sili.Pangalawang pinagkukunan ng kanilang ikinabubuhay ang pangingisda.Mga lalaki ang naghahabi ng basket. strawberry at mga prutas. Mahilig silang gumamit ng pana na kanilang natutuhan sa mga Negrito. usa at ibon sa gubat. Kung minsan. tinatawag din silang Ilongotes o Ibilao. Ang pamilya ang pangunahing yunit ng lipunan. kutsilyo at asin ang mga produktong ito sa mga nasa kapatagan. Naniniwala sila sa pagkakaroon ng iisang asawa. Mga magsasaka ang mga Kankana-ey. Ibaloy Ang mga Ibaloy ay matatagpuan sa mga munisipalidad ng Kabayan. kamote at gulay ang mga Ilongot.Siya ang inaasahang magbibigay ng lahat ng kabuhayan ng pamilya. bawang. Bakun. Kubungan. Benguet at Tuba sa timog-silangan ng Benguet. Gaddanes o Iraya ang mga pangkat-etnikong ito na matatagpuan sa Nueva Vizcaya at Isabela. ang pangkat na matatagpuan sa kagubatan ng Isabela at Nueva Vizcaya. may malalaking mata at mauumbok na pisngi. Hinuhuli nila ang usa at baboy damo sa pamamagitan ng aso at lambat. sinasamba rin nila ang araw. Halos walang ipinagkaiba ang dalawang pangkat na ito ng Kankana-ey. saging. Sablan. tubo at iba pang gulay ang kanilang itinatanim. mababa at may matipunong pangangatawan. Ang kadangyan o baknang na tradisyunal na aristokrasya ang may malaking impluwensya sa lipunan. Nagsasaka sila sa pamamagitan ng kaingin sa gilid ng mga bundok. Bukod dito. Nakatira ang mga Ibaloy sa mga mabundok at mabatong lugar. Nagsasaka ng palay. La Trinidad. Tublay. Buguias at sa mataas na bahagi ng Benguet. Kankana-ey Ang mga Kankana-ey ang pangatlo sa pinakamalaking pangkat sa bulubunduking lalawigan ng hilagang Luzon. Itogon. kadalasang may mga tatu.Gabi. Nanghuhuli rin sila ng baboy-ramo. Walang pormal na pamunuang pulitikal ang lipunang Kankana-ey. Kanilang ipinagpapalit ng tela. kaluluwa ng mga namatay at iba pang kaluluwa sa kalikasan. Kapwa sila kayumanggi. Sumasamba sa maraming diyos ang mga Ilongot. Ilongot Nangangahulugan na "mula sa gubat" ang pangalang Ilongot. Bokod.Tinatawag ding Gadam. Kasama sa wika ng mga Ibaloy ang ilang salitang Ilokano at Pangasinense. May dalawang pangkat ang Kankana-ey sa Mankayan. Marami silang kasanayan para sa pagaangkop sa kapaligiran tulad ng hagdang-hagdang taniman sa gilid ng bundok at pagpapatubig sa mga ito sa tulong ng mga tubong kawayan. tabako. May pintuan itong nakaharap sa hilaga o silangan at walang bintana. Masisipag na magsasaka ang mga Ibaloy. . palay. Pangunahing pinagkukunan ng kanilang kabuhayan ang pangangaso at pangingisda. Pagsasaka ang pangunahing ikinabubuhay ng mga Gaddang.

magagalang at mapagkakatiwalaan ang mga Ivatan. Katulad ng mga Ivatan. Ivatan Mga mamamayan ng Batanes ang mga Ivatan. Nabibilang ito sa mga diyalekto ng Ilokano. Pangkat etniko sa Mindanao Maranao Ang mga Maranao ay nakatira sa paligid ng Lawa ng Lanao Lanao del Sur. Sa handaan.Dati. taro at tubo para sa paggawa ng basi. kamote. matitiyaga. Ginagawa nila ang pagtatanim matapos ang ilang ritwal o seremonya ayon na rin sa kanilang paniniwala na kaugnay ng lupa. pagmamana at mga krimen. kogon at apog. . medisina. May mga batas sila na sumasakop sa mga kaugalian sa kasal. marami na ring mga Ivatan ang nakatapos ng kursong tulad ng inhinyeriya. diborsyo. masisipag. nananatili pa rin ang kasal ng mga Ibaloy sa simbahang Katoliko ngunit sinusunod pa rin nila ang kasunduan ng anak na ipakakasal. Sa kasalukuyan. Hugisbangka ang bahay ng mga Isneg na kanilang tinatawag na binuron. hawig ang kanilang anyo sa mga Ainu ng bansang Hapon at nahahawig ang kanilang wika sa Pangasinense. Bigas ang pangunahing pagkain ng mga Isneg. Sa kasalukuyang panahon. Bayombong at Dupax sa Nueva Vizcaya. Maraming pamilya ang maaaring tumira sa binuron na may isang silid lamang. Bukod sa pagsasaka. Maliban sa palay. Mayroon itong maliliit na bintana.[pananangguni'y kailangan] Karaniwan sa kanila ang pagsusuot ng vakul. edukasyon at iba pa. Kristiyano ang malaking bahagi ng populasyon ng mga Isinay. Isneg Kilala rin sa tawag na Apayao o Ina-gang mga Isneg na matatagpuan sa Kalinga at Apayao. ang pag-aari ng lupa ay batay sa pagiging una sa paggamit nito. isa pa rin sa kanilang pangunahing ikinabubuhay ang paghabi ng tela. gubat at ilog ang buhay. tradisyong Ibaloy pa rin ang nasusunod. ang tungtong o konseho na binubuo ng baknang o mayayamang pangkat at matatalino ang nagpapasya sa pamayanan. "Lawa" ang kahulugan ng salitang "ranao" kung saan hinango ang kanilang pangalan. Kinikilala rin nila ang kapangyarihan ng pambansang pamahalaan. Lungsod ng Marawi at Lungsod ng Iligan. nagtatanim sila ng mais. aktwal na paggamit at pagtira rito at kung ito ay namamana. Madalas na dinaraanan ng bagyo ang Batanes kaya mababang hugis-kahon ang mga bahay ng mga Ivatan. Matatagpuan ang mga Isinay sa Aritao. Gawa ito sa bato. Ayon sa kanilang batas. isang uri ng sombrero na gawa sa hinabing dahon ng voyavoy. Relihiyoso. Naiiba ang anyo ng bahay ng mga Isneg sa mga bahay ng iba pang pangkat-etniko sa Cordillera. Lanao del Norte. Karaniwan na sa matatarik na dalisdis at mabababang burol na malapit sa mga ilog nagtatatag ng pamayanan ang mga Isneg. Mga halamang-ugat ang kanilang itinatanim at ito rin ang kanilang pangunahing ikinabubuhay.

nagsusuot ng maraming hikaw. Gumagawa sila ng tela para sa damit mula sa t'nalak na hinabi mula sa hibla ng abaka. Kanila itong ginagamit sa sahig ng tahanan at sa mga moske. Ang mga kababaihan ay naghahabi ng mga banig na may iba'tibang uri ng makukulay na disenyo. damit at banig at sa kanilang mga kagamitang gawa sa tanso. Kanila ring ipinagpapalit ang mga ito ng pagkain sa mga magsasaka. Pata. Tanging ang mga dugong bughaw lamang ang pinapayagang manumit ng kulay ginto. Tausug Kinikilala sa katapangan at kahusayan sa pakikidigma ang mga Tausug. maliliit na kampanilya at binurdahang damit. Buo pa rin at hindi naiimpluwensyahan ang kulturang Maranao. tanso at bakal sa mga taga-Borneo at Sabah. Lutaos. May pagkakaiba ang mga Tausug na nasa mga burol na tinawag na tao giniba at nasa mga dalampasigan na tinawag na tao higad.Maaaring mag-asawa nang marami ang lalaking T'boli. . Bus-bus. nangingisda at nangunguha ng mga prutas sa kagubatan na kanilang ikinabubuhay. Magaling din silang sumisid ng perlas. Nananatili pa rin ang kanilang tunay na naiibang disenyo at kulay sa kanilang mga gawang ukit. Likas na mapagbigay at palakaibigan ang mga Tausug. Tanjung. Nalinang ang ugaling ito sa kanilang pakikipag-ugnayan at pakikipagkalakalan sa mga tao sa Timog-silangang Asya. Kaingin ang sistema ng kanilang pagsasaka. Sa malalaking bahay sila nakatira na may malalawak na pasilyo ngunit walang mga silid. Orang Laut. kwintas. Nagpapahid sila ng pulot-pukyutan sa mukha. ang karuwagan ay batik sa karangalan ng pamilya.Ang Marawi ang tinaguriang lungsod ng mga dugong bughaw na Maranao. Hindi sila kailanman umuurong sa anumang labanan sapagkat para sa kanila. Samal Pal'u at Pala'u. Kahawig ng mga Samal ang kanilang kultura. Badjao Ang pangkat na Badjao ay naninirahan sa Sulu. May haka-hakang sila at ang mga Samal ay isang pangkat na nagmula sa Johore sa dakong timog ng pinensulang Malaya. Naninisid ng perlas ang nasa may dalampasigan na kanilang ipinagpapalit ng seda. Parang. Bajau. sa mga bayan ng Maubu. Ang kalakalang ito ang nagdala ng Islam sa Sulu. T'boli Sa Cotabato matatagpuan ang mga T'boli. Pangingisda ang pangunahin nilang hanapbuhay. Lugus. Isang pamilya na may myembrong 2-13 miyembro ang maaaring tumira sa bangkang-bahay. Mangingisda ang mga nakatira sa malapit sa dagat at magsasaka naman ang mga nasa loobang bahagi. Walang "pari" ang mga T'boli na gumaganap ng mga sagradong ritwal o nagsisilbing tagapamagitan sa tao at sa mga bathala. Nagpapalagay ng tatu o hakang ang mga babae. Tinatawag din silang Luaan. Karungdung at Talipaw. Gumagawa rin sila ng mga vinta at mga gamit sa pangingisda tulad ng lambat at bitag. Nangangaso sila. Maimbung. Kadalasang iniuukol ng mga kababaihan ang kanilang panahon sa pagpapaganda sa sarili. Kadalasang makikita ang mga karaniwang Maranao na may dalang nakatiklop na banig pandanus. Tapul. Nakatira sila sa mga bangkang-bahay. Bangas.Samal ang kanilang wika.

puno ng mga tradisyunal na paniniwala at kaugalian ang kanilang mga gawain sa pagsasaka.Pangalawang pinagkukunan ng kanilang ikinabubuhay ang pangingisda. naniniwala pa rin sila sa umboh o kaluluwa ng kanilang mga ninuno. Pangunahing ikinabubuhay nila ang pagsasaka dahil na rin malapit ang kanilang panahanan sa pinagkukunan ng tubig. Punong. may matipunong pangangatawan at malapad na mukha. laganap pa rin ang kanilang pagsamba sa kaluluwa ng mga yumao at mga ritwal ng mga babaylan. Pagkakaingin ang kanilang paraan ng pagsasaka. Agutaya at Cuyo sa gitna ng Dagat Sulu sa silangan ng Palawan at timog-kanluran ng Panay. Bagobo Matatagpuan ang mga Bagobo sa mga baybayin ng gulpo ng Davao. Ang mga Bagobo ang unang pangkat na nadatnan ng mga Español sa Mindanao. Ang ritwal na kanilang tinatawag na palasag ay ginaganap bago mahinog ang mga palay.Minamana ang pagiging datu. Madalas na nag-uugnayan ang magkakapitbahay at nag-iinuman ang mga kalalakihan matapos ang kanilang gawain. May paniniwala silang ang palay ay may sultan at mga pinuno kaya kinakausap nila ang haring palay upang mamuno sa iba pang mga binhing palay sa . Noong panahong iyon. Naniniwala silang sa iisang ninuno lamang sila nagmula. Pinagsasalit-salit nilang itanim ang palay at mais. Yakan Nagtatanim sila ng palay. Napapangkat sa tatlo ang tradisyunal na lipunan ng mga Bagobo. Itim ang kanilang mga mata na may bahagyang pagkasingkit. kamoteng kahoy. ito ay pawang katotohanan. Ang mga nabalian o paring babae ang pangalawang uri sa lipunan. isa sa mga Español na nakarating sa Cuyo at Busuanga. mag-ayos ng mga gulo at ipagtanggol ang tribu. Gayunpaman. lansones at mais. mangisda at kahit sa maliliit na gawaing tulad ng paglilinis ng bahay. Maputi sila. Sa kanila ng pagiging Kristiyano ng mga Cuyunon.Pangunahing tungkulin ng datu ang tumayong huwes. karamihan sa kanila ay Muslim. nagkakalakalan na ang iba't ibang tribu ng Bagobo. Ang bayani ang mandirigma at ang datu ang pinuno ng mga ito. Makapal ang kanilang labi at bilugan ang baba. Cuyunon Ang mga Cuyunon ay naninirahan sa mga pulo ng Busuanga. at ube. ang mga Cuyunon ay may dugong Tsino kaya masisipag sila at matatalino sa kalakalan. Kayumanggi sila at may makapal at maitim na buhok. kamote. Para naman sa pagpapagaling sa mga maysakit. Sadyang inahit nang halos guhit na lamang ang kilay ng mga Bagobo. Kulay-mais ang kanilang buhok na may natural na kulot. Kapwa naghihimay ng hibla ng abaka ang babae at lalaki gayundin ang paghabi ng basket. niyog. Walang malinaw na pagkakaiba ang mga gawain ng babae at lalaking Bagobo. Pangkat-pangkat ang mga Cuyunon kung magsaka. May sistema ng pagpapalitan sa pagsasaka ng Yakan. Subanon Ang mga Subanon ay matatagpuan sa mga kabundukan ng Zamboanga del Norte at Zamboanga del Sur. mais. Ayon kay Padre Luis de Jesus. Sila ang matatandang babaing mahuhusay sa paghabi. Ang patulod-sarot naman ang ritwal para mapigilan ang paglaganap ng epidemya. ginaganap ang taga-blac upang paalisin sa katawan ng maysakit ang masamang ispiritu.Dahil malapit sa Tausug.Nagtatanim sila ng palay. Nagagawa sa maikling panahon ang pag-aararo dahil pinagtutulung-tulungan ng mga magkakamag-anak at magkakaibigan ito.

Patriarka ang uri ng lupaing Yakan kung saan ang amana o ama ang pinakapuno ng pamilya. Ipinagbabawal sa kanila ang pagpapakasal sa magpinsang makalawa ngunit maaaring magpakasal ang magpinsang buo manatili ang yaman ng angkan. Napakalapit ng ugnayan ng magkakamag-anak kaya lapit-lapit ang kanilang mga bahay at habdang tumulong ang bawat isa sa sinuman sa kanila na magkaroon ng kasawian o kaya kapag may kasayahan. Ang mga Yakan lamang ang tanging pangkat na kapwa nagsususot ng pantalon ang lalaki at babae. Maaaring magpakasal nang higit sa apat ang lalaking Yakan kung kaya niyang bigyan ang mga ito ng sapat na kabuhayan.pagkakaroon ng masaganang ani. Pinapayagan din sa kanila ang diborsyo kung pumapayag dito ang lalaki. Kailangang ding tahimik sila habang nag-aani ng palay sa pangambang makatawag n gang iangay at maaaring liparin palayo ang palay. Maraming ipinagbabawal sa buhay ng mga Yakan. Isinusuot ng lalaking Yakan ang maong sa kanyang ulo samantalang ipinupulupot naman ito ng mga babae sa kanilang baywang Aeta sa Luzon .

Manyyan Tagbanua .

Bogobo Yakan .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->