8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

kaya. • Mayroon panagot sa tanong.).) .. sana. pa. pang-uri.. (May bagong sapatos. rin. • pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala.. atbp.(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na .) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila . ba. din. daw. na.May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo.). raw.).. pantukoy na mga (May mga panauhing….

lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin .

kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata). • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan.• kung nagtatapos sa katinig Hal.) Ilegal siyang nanirahan • . (Nang siya ay dumating. Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal. Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip. Ikaw raw ang may kasalanan.

sa bansang iyon nang tatlong taon.buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang. Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma . Ginang Ramos. Pangulong Arroyo . Dalawang Atis ang kinain niya. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. • Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. Tita Ana. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18. Bigyan mo siya ng sampung piso. • at numeral kapag 10 pataas Hal. Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal.

pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32.• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis. Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • . hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .

Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37. • Ilokano. . • Hiligaynon. Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog.Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. • Cebuano. • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal. • Waray. Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. • Bikolano.

2. Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. Maguindanao) 48. walang bait sa sarili. Pagkataas-taas man ng lipad. o (Maranao. Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Kuwarta na naging bato pa. ito ay may sukat at tugma Hal. ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. • Pangasinense. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal. Pili nang pili sa bungi nauwi. Ang hindi lumungon sa pinanggalingan.• Kapampangan. di makararating sa paroroonan. 2. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. Tausug. lamang ay hindi matalinghaga . Ang naniniwala sa sabi-sabi.(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain. • Salawikain . 1. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha. 3. 1. siyang lagapak kung bumagsak. ito’y nagbibigay-aral din.

ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal. may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga.• Sawikain – mga salitang patambis. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59. Haraya. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. Lagda. • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. Ang tugmaan ay maaring AAAA.Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw .5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal. Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang . Indrapatra at Sulayman.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal . idiomatic expression.7.

. . Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala.Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal.impit na tunog o glotal (?). PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.dila at panga.parang o animo. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador . “t e l a” . May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. I.ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.damit o kasuotan “t i l a” . Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema. 16 na ponemang katinig . ngipin at labi.• Pantun . artikulador at resonador. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema.pag-aaral ng mga makabuluhang tunog. Hal.

t. 1.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog.t.t. . Panlabi 2.t.t. Pakatal m. .t. 4. . Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Pasutsot w. Velar . Pangipin 3. m.t. Glottal .ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. 1.t. Palatal . .kapag ang hangin ay harang na harang. Pasara 2. 5. m n s l r y ŋ h w * m. 6. Panggilagid .kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. Pailong m.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid. Pailong .kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala.t. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Malapatinig m.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. = may tinig (voiced) w. Pagilid m.

.tutuo Pares-minimal .3. Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo . sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. Pasutsot pagitan 4. Pagilid 5.babae noon. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. Malapatinig . Halimbawa: babai. Pakatal sapamamagitan 6. .nuon totoo.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig. .pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala. tulad ng ponemang / e / at / i/ .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. ./ o/ at / u/.

ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay. PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1. Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo . iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay.Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw. . Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig.KP trans – por – ta .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II. 2. Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon.ke KKP . aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig .

musmos . Hindi./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . Tina. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) .ruba . Sina. . c. Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita. Don.nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica.bituin . Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. 2000). Pedro. Sina Tina.lista 3. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. b. Hindi ako ang may kasalanan. Jose. ponema . ako ang may kasalanan. Pedro ang tatay ko. ang tatay ko. Don. Jose Pedro ang tatay ko. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Don Jose. a. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.

Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.1.) ( k. /pang/ + takot /pang/ + sukat .putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.hindi pamalakas . . s. y.hindi pamarko 2. t.pantakot . ) ( p at b.panakot . h.dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap. a. Asimilasyong Ganap. . o. n. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/. m. l. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay . g.pambabae b.s. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko . e.b.pansukat . u) a. r.panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p. w. i. Asimilasyong Parsyal.

Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Paglilipat-diin . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema.Madaldal Madamdamin . Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala.( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6. lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ).

walang panlapi. iyak. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. May dalawang uri ng pag-uulit: a. Halimbawa: bato. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat.7. aklat 2. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban . ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b. di na kasali ang panlapi. lakad. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. gitlapi o hulapi. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit.

ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig. Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat. Hal.3. Mga uri ng panlapi: a. um. -um. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f. nag-/ -umnagpumilit i. -in. Hal.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa. nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma./ -an + tawa tinawanan g./ -initinakbo e. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. kung gitlaping –um-. -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d. Hal. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . magiging tubigan.+ putol pinutol c. gitna at hulihan ng salitang-ugat. Hal. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal./ -um. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat./ -in. Hal.+ kain kumain -in. pinag. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan.sa uring ito. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat./ -an + tabas tinabasan -in. kung hulaping –an. Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal.+ inom uminom i+ lakad ilakad b. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig./ -an + sikap pinagsumikapan Nag./ -an + dugo nagdinuguan .

ito’y tinatawag na tambalang-salita. Hal. Hal. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. silid.4. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. Hal. Hal. ANG PANGUNGUSAP . ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. Hal. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. May dalawang uri ng tambalan: a. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap.kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Tambalang ganap – Sa tambalang ito. batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. Ito’y ginagamitan ng gitling. kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Hal.

Halimbawa: A. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. Ako ay historyador. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri.nagsasabi tungkol sa sabjek. Sabjek o paksa . Di – Karaniwan a. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. Si Itay ay nag-araro. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. S + P 2. . P + S b. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. S + P b. Halimbawa: Sa Paksa: 1. a. S + P 2.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. P + S habang P + S B. Karaniwang ayos a. 1.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Bibili ng e-load si Catherine. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. b. Sa Panaguri: 1. S +P ngunit S + P I. .

Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. 3. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. P + S 2. P + S at P + S 2. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. S + P 2. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap. P + S upang P + S 2. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. *Ang sugnay na . Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. 2. .c. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. * Ang sugnay na. 1. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. 4. 1. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Tumalon sina bayawak at musang. “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. d. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. S+P / P+S.

Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Parang mabait sa iyo ang mundo. bagay o pangyayari. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. 1. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Nakita ko nga siya. 1. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. 2. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 2. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. 1. paki at iba pa.Hal. doon tayo sa beysment. 1. 5. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda. 2. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. 4. 1. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. 1. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. . 2. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Huwag ka ngang manakot diyan. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). P + S ngunit P + S sapagkat P + S II.

Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao. humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao. Klasismo • • • Naiiba. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito. 3. 4. 8. 2.• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat. (Frye. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag. May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig. 5. Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura.1992). Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. moral at etikal. 2001). kumikilala sa kultura at kabihasnan. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay. 6. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran.

• Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan. mahina. ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. api-apihan at pantahanan lamang. ang sitwasyong pulitikal. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. emosyonal. 9. ang talambuhay ng may-akda. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. . kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. 10. Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda.

moralidad. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin. ng tauhan. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni . • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. 23. 19. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. may pagkafiksyon.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. kabuhayan at relihiyon. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. • Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. • Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. • Pinagsasama ang realidad at superealidad.

Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. kaugalian o paniniwala. 5. gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan. 3.24. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. kaugalian. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. pangkabuhayan. • Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan. EPIKO 1. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. pananampalataya. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno. huwaran. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway.  Hudhud . 4.

• Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli. • Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan. Marami siyang napaibig at naging asawa.  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao. B. Epiko ng Tagalog  Kumintang .  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas.a . Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw. Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay.  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino.• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso. • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay. Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao. • Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura. Namatay siya sa sakit. Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian.Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan. Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. C.  Daramoke .  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe.

 Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito. Antique at Aklan. Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay. E.” ng tribu ng Aklan. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol.• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok. D. F. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay. . • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung.  Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo.

ALIBATA .

Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara. Matatagpuan ang mga ito sa sining. tumugtog. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite. biyulin. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. at pintor. panitikan." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa. "Nasaan Ka.Bukod sa pagiging kompositor. manunulat. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon. sumayaw.Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas. sayaw. Cavite. Kinagigiliwan nilang umawit." "Bituing Marikit. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12. Dahil dito. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino. 1898 sa Kawit." "Motherland. Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land. at piyano. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit. musika. at gumuhit. marami silang mga bantayog na mang-aawit. kompositor. manunugtog. sumulat. at palakasan. cello." at "National Heroes Day." .

Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. 1986. Sa larangan naman ng sayaw. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa. Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero.Mayroon din kilalang biyulinista. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Siya si Gilopez Kabayao. Kilala rin sila sa ibang bansa.

Dapat siyang maipagmalaki. Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino.nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. Jose P. Natatangi ang mga ginawa niya. Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. mga tanawin. Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas. Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Kalookan. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr. at larawan ng mga tao. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda .

Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas. Narcisa (1852-1939). Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929). Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. Lucia (1857-1919). at kaibigan ang paksa ng mga ito. Maria (1859-1945). ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya . Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa. Josefa (1865-1945). Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. José Protasio (1861-1896). Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo. Concepcion (1862-1865). Sumulat din siya ng mga tula. Isa ring awitin ito. Maraming dakilang Pilipino. Paciano (1851-1930). Tungkol sa kanyang ina. mga kapatid.Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata. Olympia (1855-1887). kabilang na si Rizal. Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila.

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

Sa nakaraang SEA Games. nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto. Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Felix Barrientos Sa larong tennis. Marami na siyang napanalunang World Cup. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa. Gabriel "Flash" Elorde . kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year. Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya.

Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal. Eugene Torre Hindi lamang sa boksing. at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan. . Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. Elorde. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. Matulungin tao siya. at De Vega. track and field.

_________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B.niu. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling.Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul. Dizon http://www.htm . Korea noong 1988.seasite.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino.

Eb .

• RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral. 134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto.1957) • 1954 Proklamasyon Blg. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran. (Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. kawanihan. Manuel L. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino.Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • . sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa.

araw ng pagsilang ng naging Pang. Queaon. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg. Aquino na taun-taon. Rebamonte. 1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang. Geraldine C. kawanihan. tanggapan. Sek. ang panahong Agosto 13-19.Ed.A.00) mamamayan. komunikasyon at korespondensya. • 1972 Atas ng Pangulo Blg. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan. 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg.  Dahil dito. XV. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50. Cebu Normal University March 15.3[1]). alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan. ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita . Manuel L. ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. M. sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay.Pambansa at pagkaraan nito. itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa. ipinahayag ni Pang. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento.

ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. Jose dela Cruz . Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin. salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) .Hal.pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan. kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal. pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) . (pag-uulit sa una at huli) Hal.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal. Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim.

Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango.pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang . (para. Hal. Ang langit ay lupa. binabaliktad ang ayos ng pahayag. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . Mabilis tumakbo ang oras. PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango.EMPANADOS . PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. tao. animo) Hal. nga lamang. gaya. (pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya. tulad.Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. tila. wari. ang lupa ay langit. pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian. kapara. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. (pandiwa at pangngalan) Hal. anaki. kawangis. kagaya.

Hal. mamaya ay hindi. May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal. PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao.binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) .isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe. hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan. ngayon ay oo. PAGPAPALIT-SAKLAW . Masaya ang kulay ng kanyang damit. .(Synecdoche) . Sampung bote ang naubos nila. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay. Hal.(pang-uri) Hal. Nakatira kami sa iisang bubong. Hal. Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito. Hal.

Wow seksi. kinakabig ng dibdib. PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. PAGTAWAG – (Apostrophe). bagamat magkaiba ang binibigyang-turing. katawang lumba-lumba. Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap . o pangyayari. O. Hindi sa pagmamayabang. • • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao. bagay. Itinutulak ng bibig. Hal. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. Hal. pook.PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag.kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. hayop.

bagay atbp. bagay atbp. Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing. sa isang tao. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao. ng pagiging sanhi at bunga atbp. • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. samakatuwid.

Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. hayop.1. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan. sa/kay.3. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang. 2. pook. pangyayari atbp. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa. Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . bagay. bagay. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina.1. sa mga/kina). maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap. Mga Salitang Pangkayarian 2.2. ng/ni. bagay. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1. lunan atbp. pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. hayop. ng mga/nina. Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. Ang pangngalan ay ngalan ng tao. b) ng. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. hayop. pangyayari atbp. pook.1. 1. Nominal Pangangalan 1. pang-uri. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala.

Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. samakatuwid. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A .Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. o pamuno sa alinman sa dalawa. Ang mga pantukoy. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip. Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I. samakatwid. Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno.2.

Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw. Kumain si Lulu sa kantina nila. hayop. Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. lugar o pangyayari.Anyong sa (paari) Hal. Uri ng panghalip pamatlig I. tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal. Pronominal . bagay. Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) . ِ nagsasaad ng pagmamay-ari .ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal. kita.nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay . ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata.

o kalahatan ng tinutukoy.4. (h) ayun III. Anyong sa (Paukol) 3. *dine 3.2. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV. (h) eto 3. niyan 2. (h) ayan 4. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . *narini (ibang anyo: nandini) 2.3. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang.malapit sa nagsasalita 1. narito (ibang anyo: nandito) 3.1.1.1. Hal. ganyan 4. dami. nito 2. doon II. ganito 3.4. *(h) ere 2.2. ito . Panawag-pansin o pahimaton 1.2. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2.4.1. Patulad 1. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon.3.3. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1. diyan 3. *ganire 2. noon 3. Anyong ng (Paari) i 2. *nire 2. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4. Anyong ang (Paturol) 1. Palunan 1. dito 3.

(Perpektibo . GAMIT NG PANGHALIP 1. 1. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. Pananaw Istruktural 1. Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II.Hal. bagay. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. Simuno Hal. 3. Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon.Pangnagdaan) . Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. 2. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal.. na ginagamit sa pagtatanong. 4. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. Nagdasal na ang mag-anak. atb. PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan.

• Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol.  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa. (Kontemplatibo . (sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa. Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog.Pangkasalukuyan) 3. .Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. Nagdarasal ang mag-anak. kagamitan. (Imperpektibo .2. Magdasal na ang mag-anak. (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay.

ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa. • Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap. (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon .  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan.Pandiwa nag-um/ -um.Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa. • Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa. Yumaman siya dahil sa mina ng langis. (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Hal. Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi .

-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin . Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos. Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa.pinaglutuan . 4.-an pang-.ipantali/ipanali .pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap.. ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap. Pang-ukol 9.ipampunas . Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. 3.napagtamnan .ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1.tinakpan . Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap. Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap. Pandamdam . Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6.pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- . Pang-angkop 10... 2. Pantukoy 7. Pangatnig 8. -an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-.pinagprituhan . 5.

Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1. Pangngalan 4.1.2. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4.1. at pangawing 2. Pangatnig 2.3. mahabang buhok 2. pang-ukol. laki Hal. 4. Nagbibigay ng katangian. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang .3.. Pang-uri 4.1. pantukoy.2. Mga Panuring 4.2.2. kulay. lasa anyo.3.1.3. puting rosas. Pang-ukol 2. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan. Mga Pananda 2.1. pandiwa. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig. Panghalip Pandiwa 4.1.1. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip. Pang-abay 2.2. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4.1. Pantukoy 2. Pang-angkop 2.2. panghalip. hugis.1.1. pang-angkop.2. Mga Pang-ugnay 2.1.2. mabait na bata.

3. r. Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2. Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan. s. maramihan at .2. Halimbawa: panlaping ka. p labin d. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2.kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2. Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay. inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b.– isang bahagi ng kabuuan 1/2 .kalahati 1/4 . l.4. wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu.1. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan.Uri ng Pamilang: 2.

Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. 2. aapat -an/ -han animan / isahan 2. Inuulit ang patakarang bilang. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke.langkay-langkay. 3. Payak – likas na salita. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. nang bahagya.5. • Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo. walang panlapi. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. mamiso. 4. Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1. . Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon.

di-gaya. talaga. kasing-. Gumagamit ng panlaping ka-. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. masyado.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing. sing-. pook atbp. Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. nag-…-an. di-tulad. di-hamak atbp. Uri ng Pahambing 1. Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan . paris. at salitang tulad. tunay atbp.  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal. Labis nang bahagya ang sinaing. Pahambing na di-magkatulad . di-tulad ng hangin sa lungsod. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. 2.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. di-gaano. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. magkasing-. at kay  Paggamit ng salitang lubha. pagka-. Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. kapwa atbp. magsing-. gaya. totoo. bagay.

Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas.4. tila. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. • Hal. marahil. Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. yata. Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan. wari. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian. Maraming tindang ulam sa kantina. . Magkakalahi kaming lahat. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan.2. Hal. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2.1. 2. baka. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal. 2.3. Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal. 2. ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1.

Tumaba ako ng limang libra.5. Hal. ni. Hal. Hal. ngunit. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. nga.10. hinggil o ukol.6. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung.7. 2. wala.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. 2. oo. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili.11. 2. subalit. Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil. maging. Hal. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . at. kapag. marami. ayaw.8.Napapapaniwala ko siya dahil dito. subalit. asahan mo ang aking pagtulong. di at aywan. Hal. Hal. Kusatibo. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi.9. saka o. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo. huwag. ngunit. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. 2. Hal. 2. samantala kahiman. pagtatakwil. 2. ni. man. o layunin ng kilos ng pandiwa. Hal. kaunti. datapwat. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon. kulang at di-gaano. pati. bagamat. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. .2. Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa. Isasama kita kapag hindi umulan. din. pagbubuklod o pagtanggi Hal. pagka Hal. o. habang. totoo OO. tunay. maliban manapa. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol.

sana. disin sana. sakali. Hal. Hal. kung gayon. kaya. dahil sa. sa lahat ng ito. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. kapag o pag. at kaya. kung. anupa't. palibhasa. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit. upang. nang. baka. sapagkat. Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. dahil sa.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. sa bagay na ito. samakatuwid. palibhasa. alalaong baga. sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita.2. Hal. upang. kasi. ang pangngalang talon. kapag o pag. sapagkat. kung. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. mangyari. sa isang salita. bago. kung gayon. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay. sa di kuwasa. Hal.

pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. Wala itong pokus. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1. Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol. pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan.. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey. Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto.

117 o Enero .Linggo ng Wika .Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29. Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1936 Manuel L. 184 – Nobyembre 13. Ramos Proklamasyon Blg.1987 o Corazon C. Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg. 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV.1997 o o o Nilagdaan ni Pang.1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang.Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) . Fidel V. Quezon Buwan ng Wika .

7 – Agosto 13.Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika .1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino . Aquino PILIPINO .1986 o Oktubre 12. 570 .Batas Komonwelt Blg. 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO . 7104 o Agosto 14. 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino .o Batas Republika Blg. 1991 o Corazon C.Hulyo 4.Kautusang Pangkagawaran Blg. 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 .

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito. • • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .

damit o kasuotan “t i l a” . “t e l a” . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. ngipin at labi. 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?). Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. artikulador at resonador.makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal. .parang o animo Hal. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.• PONOLOHIYA (Palatunugan) . Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig. Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis.

kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.t. Pailong m.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. = may tinig (voiced) w. Velar . Pakatal m. 7.t. 5.t.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. Malapatinig m. Pagilid m. Pasutsot w. 5. Panggilagid .t.t. .t. Palatal . 6. 6. 8.t.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. Glottal . p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m. Pangipin .t.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w. m. Panlabi . = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.t.

Pagilid . Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. 5. Pailong . 4. 3. Malapatinig .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. 6. Halimbawa: babai. 1.babae noon. 2. Pakatal . sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. Pasara . tulad ng ponemang / e / at / i/ .tutuo ./ o/ at / u/.Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.nuon totoo.kapag ang hangin ay harang na harang. Pasutsot .

pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig. . Halimbawa: Unahan Blo . Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig . unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.KP Gitna trans – por – ta .pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.Pares-minimal .ke KKP .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.

bituin .lista 3. o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan .musmos / ba:tah / . / ba: ta? / . Hindi ako ang may kasalanan. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.ruba / ta:la?/ / tala? / .ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2. Hindi. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. d. ako ang may kasalanan. • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika.

Naglaro basketball plasa koponan. 1. n. r.dalawang beses ang pagasimilang nagaganap.) ( k. u) c.panukat . Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal. g. t. /pang/ + takot /pang/ + sukat . l. Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan. a. ) ( p at b. e. Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d. – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap . w. i. s. h. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. y.panakot . Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. m.pantakot .pansukat . o.

Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.s.hindi pamalakas .b.putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.hindi pamarko .( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan .t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. Madaldal .

katapatan . Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). ka + ginhawa + an .3. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. Paglilipat-diin . Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. kaginhawaan . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4. dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = . ka+ tapat + an 6. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/.

Inuulit . hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. walang panlapi. Payak salitang-ugat. aklat Halimbawa: 2. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot .kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. bato. parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. iyak. ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1.7. lakad. May dalawang uri ng pag-uulit: c.

Hal.+ kain kumain -in. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. gitlapi o hulapi. Mga uri ng panlapi: g. -um.+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. j. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. di na kasali ang panlapi. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat.+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig.binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. i. i. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. . h.• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . um.

g. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag. ito’y tinatawag na tambalangsalita. Tambalan . May dalawang uri ng tambalan: a. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b./ -ink.kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat.Hal. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat./ -in. -in. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay ./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan.sa uring ito./ -an + dugo = nagdinuguan l./ -an + tabas tinabasan -in. Hal. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . nag-/ -umi. Hal. Hal. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. 4. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat.

Hal. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita.kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. Hal.nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. silid. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan. ANG PANGUNGUSAP . Hal. Hal. lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. Ito’y ginagamitan ng gitling.

Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. S + P d.pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . P + S c. Karaniwang ayos a.nagsasabi tungkol sa sabjek. Si Itay ay nag-araro. Di – Karaniwan c. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Halimbawa: A. Sabjek o paksa . . . Halimbawa: Sa Paksa: 2. Bibili ng e-load si Catherine. Sa Panaguri: 2. P + S habang P + S B. S + P ngunit S + P I.

S + P 2. P + S 2. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. b. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. P + S at P + S 4. S + P 2. Tumalon sina bayawak at musang. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. S + P 2. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. 1.a. . Si Maestro Gregorio ay pilosopo. 6. d. 3. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. Ako ay historyador. c. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan.

Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. 2. Parang mabait sa iyo ang mundo. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. 8. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan.7. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Hal. 1. 4. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3. P + S upang P + S 4. 3. . P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. bagay o pangyayari.

Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. 2. 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap.1. Nakita ko nga siya. doon tayo sa beysment. 1. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). 4. 1. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . Huwag ka ngang manakot diyan. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap. Hal. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. paki at iba pa. 2. 5. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos.

komunikasyon. Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal. Ilan po sila? Ano pong order nila? .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful