8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

kaya.) . pang-uri... • pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala. ba. pantukoy na mga (May mga panauhing…. raw. rin.). din.). atbp.) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila . pa. sana. na. • Mayroon panagot sa tanong.).May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo. daw.(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na . (May bagong sapatos...

lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin .

Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal. • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan. Ikaw raw ang may kasalanan.) Ilegal siyang nanirahan • . kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata).• kung nagtatapos sa katinig Hal. (Nang siya ay dumating. Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip.

pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18. Dalawang Atis ang kinain niya. • at numeral kapag 10 pataas Hal. • Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma . Ginang Ramos.buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang. Tita Ana. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. Bigyan mo siya ng sampung piso. Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. Pangulong Arroyo .sa bansang iyon nang tatlong taon.

• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis.pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32. Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • . hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .

• Waray. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37. . • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal.Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. • Bikolano. Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog. Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal. • Cebuano. • Ilokano. • Hiligaynon.

Kuwarta na naging bato pa. 3. Pagkataas-taas man ng lipad. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Maguindanao) 48. Ang hindi lumungon sa pinanggalingan. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. 1. di makararating sa paroroonan. Ang naniniwala sa sabi-sabi. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha. o (Maranao. Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. lamang ay hindi matalinghaga . 1. ito ay may sukat at tugma Hal. Pili nang pili sa bungi nauwi. Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58.(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. ito’y nagbibigay-aral din.• Kapampangan. siyang lagapak kung bumagsak. 2. 2. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal. Tausug. walang bait sa sarili. ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. • Salawikain . • Pangasinense.

idiomatic expression. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw . • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang . ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal .5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal. Ang tugmaan ay maaring AAAA. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. Indrapatra at Sulayman. may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga. Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino. Haraya.Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas. Lagda. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59.7.• Sawikain – mga salitang patambis.

damit o kasuotan “t i l a” .dila at panga. Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) .pag-aaral ng mga makabuluhang tunog. ngipin at labi.impit na tunog o glotal (?).parang o animo. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. “t e l a” . PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis.ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador. Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema. . I.Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal. Hal. 16 na ponemang katinig . artikulador at resonador.• Pantun . May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. .

kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. = may tinig (voiced) w. m n s l r y ŋ h w * m.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. Pasara 2.t. 4. Palatal . Malapatinig m.t. .ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. Panggilagid . 6. 5.t.t. Pakatal m.t.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w. 1. . Pangipin 3. .t.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. Pasutsot w. Pailong m. Velar . Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig.kapag ang hangin ay harang na harang. Panlabi 2.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. Glottal .t. .ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid. m. 1.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.t. Pailong .t. Pagilid m.

. Halimbawa: babai.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. .tutuo Pares-minimal .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.nuon totoo. Pasutsot pagitan 4.3.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. . Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo . tulad ng ponemang / e / at / i/ .pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan. Malapatinig .babae noon. Pakatal sapamamagitan 6. .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala./ o/ at / u/. Pagilid 5. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig.

Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. .pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig. aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig . 2.syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II.KP trans – por – ta . Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo . PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1. ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.ke KKP . iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay.Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw.

Pedro. ang tatay ko. b. Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. ponema . . Pedro ang tatay ko. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.bituin . 2000). c. Don. Hindi. Don.nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Tina./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. ako ang may kasalanan. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) . Hindi ako ang may kasalanan.musmos .lista 3. Sina Tina. Sina. a. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Don Jose.ruba . Jose. Jose Pedro ang tatay ko.

Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d.pambabae b. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko .pantakot .b. s. o. ) ( p at b.) ( k. /pang/ + takot /pang/ + sukat .hindi pamalakas . e. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay . a. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/. Asimilasyong Parsyal.pansukat . l. m.putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya. .dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap. u) a. w. n.panakot . i. g.s. t. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. Asimilasyong Ganap. y.1. h.hindi pamarko 2. .t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p. r.

Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6.Madaldal Madamdamin . Paglilipat-diin . Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5.( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema.

May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. aklat 2. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban . Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. walang panlapi. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b.7. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. gitlapi o hulapi. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. lakad. di na kasali ang panlapi. May dalawang uri ng pag-uulit: a. iyak. Halimbawa: bato.

-in.+ kain kumain -in.+ inom uminom i+ lakad ilakad b./ -um./ -an + dugo nagdinuguan . Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) .sa uring ito.ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig. gitna at hulihan ng salitang-ugat. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Hal.+ putol pinutol c. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. um. -um. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma./ -an + tawa tinawanan g.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan. kung gitlaping –um-. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Hal. nag-/ -umnagpumilit i. kung hulaping –an./ -an + sikap pinagsumikapan Nag./ -in. Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat./ -initinakbo e. pinag. Hal./ -an + tabas tinabasan -in. Mga uri ng panlapi: a. magiging tubigan.3. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. Hal. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f. nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma. Hal.

kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. Tambalang ganap – Sa tambalang ito. silid. Hal. Hal. Hal. ito’y tinatawag na tambalang-salita. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. Hal. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. Ito’y ginagamitan ng gitling. Hal. Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap. kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Hal. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap. ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. ANG PANGUNGUSAP . May dalawang uri ng tambalan: a.4.

Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. S +P ngunit S + P I. P + S b.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Bibili ng e-load si Catherine. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. 1. b. a. Di – Karaniwan a. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Si Itay ay nag-araro. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Sabjek o paksa .nagsasabi tungkol sa sabjek. Halimbawa: A. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. P + S habang P + S B. S + P b. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Karaniwang ayos a. Nahuli ng 30 minuto si Sandra.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. . S + P 2. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Halimbawa: Sa Paksa: 1. . Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Sa Panaguri: 1. Ako ay historyador. S + P 2.

4. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. S + P 2. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay. Tumalon sina bayawak at musang. “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. P + S at P + S 2. * Ang sugnay na. *Ang sugnay na . Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. P + S upang P + S 2. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. . 1. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus.c. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. P + S 2. 2. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. 3. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. 1. d. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. S+P / P+S. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin.

Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 1. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. 1. 1. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). . Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Parang mabait sa iyo ang mundo. Nakita ko nga siya.Hal. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. bagay o pangyayari. 1. Huwag ka ngang manakot diyan. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. 2. 1. 1. doon tayo sa beysment. 4. 2. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. paki at iba pa. 5. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda. 2. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). 2.

Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito. Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura. 6. kumikilala sa kultura at kabihasnan. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. 4. moral at etikal. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran. natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig. 5. Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. 2. Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. 8. Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. 2001).• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat. Klasismo • • • Naiiba. humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao. 3. Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao.1992). (Frye. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag.

. emosyonal. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. ang sitwasyong pulitikal. 10. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda. ang talambuhay ng may-akda. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13. kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. api-apihan at pantahanan lamang. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. • Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan. 9. mahina.

ng tauhan. • Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. 19. • Pinagsasama ang realidad at superealidad.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni . kabuhayan at relihiyon. • Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. moralidad. 23. may pagkafiksyon. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22.

• Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. 3. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak.  Hudhud . kaugalian. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan. pananampalataya. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno. pangkabuhayan. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway. 5. EPIKO 1. Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. 4. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian. kaugalian o paniniwala.24. Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. huwaran. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan.

• Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura.  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao. Epiko ng Tagalog  Kumintang . Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao. Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay. B. C.  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino.  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao.• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam. Marami siyang napaibig at naging asawa.a . Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian. • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas. • Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan.  Daramoke . Namatay siya sa sakit. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro. Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig. • Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso.Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan.  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw.

. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol. Antique at Aklan.  Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo. Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay. D. • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung. Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. F. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay.• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok.” ng tribu ng Aklan.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan. E.  Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao.

ALIBATA .

musika. Dahil dito.Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas. cello. Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. "Nasaan Ka. biyulin. Matatagpuan ang mga ito sa sining.Bukod sa pagiging kompositor. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. sumayaw. 1898 sa Kawit. marami silang mga bantayog na mang-aawit. tumugtog. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe." "Bituing Marikit. sayaw. kompositor. Cavite. at palakasan." "Motherland. panitikan." . Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land. at piyano. sumulat. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa. at pintor. manunugtog. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino. manunulat." at "National Heroes Day. at gumuhit. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara. Kinagigiliwan nilang umawit. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon.

Kilala rin sila sa ibang bansa. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . Sa larangan naman ng sayaw. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. 1986. Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos.Mayroon din kilalang biyulinista. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. Siya si Gilopez Kabayao.

Jose P. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr.nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino. Dapat siyang maipagmalaki. Kalookan. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. mga tanawin. Natatangi ang mga ginawa niya. Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel. Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda . Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. at larawan ng mga tao. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio.

Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila. José Protasio (1861-1896). Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa. Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929). Sumulat din siya ng mga tula. Isa ring awitin ito." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. Maraming dakilang Pilipino. ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. Paciano (1851-1930). Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo. Olympia (1855-1887). mga kapatid. Lucia (1857-1919). Narcisa (1852-1939). Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas. Maria (1859-1945). kabilang na si Rizal. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya . Tungkol sa kanyang ina.Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). Josefa (1865-1945). Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas. Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Concepcion (1862-1865). at kaibigan ang paksa ng mga ito. Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata.

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

Marami na siyang napanalunang World Cup. si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya. Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa. Sa nakaraang SEA Games.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Felix Barrientos Sa larong tennis. Gabriel "Flash" Elorde . Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto.

Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Matulungin tao siya. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan. . Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal. at De Vega. track and field.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. Elorde. at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess. Eugene Torre Hindi lamang sa boksing.

htm .niu. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino. Korea noong 1988.Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul.seasite. _________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino. Dizon http://www.

Eb .

Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral.1957) • 1954 Proklamasyon Blg. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. 134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. kawanihan. sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran. (Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. • RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. Manuel L. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino.Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • . 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon.

ipinahayag ni Pang. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg. Aquino na taun-taon. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita .00) mamamayan. M. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan. Queaon. Manuel L. Sek.A. 1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang. Geraldine C.Pambansa at pagkaraan nito. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan. Cebu Normal University March 15. ang panahong Agosto 13-19. araw ng pagsilang ng naging Pang. itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa. ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. • 1972 Atas ng Pangulo Blg. komunikasyon at korespondensya. XV. 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg.3[1]). sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay. Rebamonte. ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon.  Dahil dito. tanggapan.Ed. kawanihan. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg. alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento.

(pag-uulit sa una at huli) Hal. Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) . pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) .pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin.Hal. Jose dela Cruz . kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal. Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal. Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim.

kawangis. wari. ang lupa ay langit. tulad. kapara. Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango.pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. Ang langit ay lupa. nga lamang. anaki. pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . (pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya. tila. (pandiwa at pangngalan) Hal.Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. Hal. lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang . Mabilis tumakbo ang oras. binabaliktad ang ayos ng pahayag. kagaya.EMPANADOS . (para. PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. tao. Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango. animo) Hal. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . gaya.

Sampung bote ang naubos nila. Masaya ang kulay ng kanyang damit. hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay. Hal. May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal.(pang-uri) Hal. PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao.Hal.binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan. . mamaya ay hindi. Hal. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) .(Synecdoche) . Hal. Nakatira kami sa iisang bubong.isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe. ngayon ay oo. Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito. PAGPAPALIT-SAKLAW .

PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag. Hindi sa pagmamayabang. PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. PAGTAWAG – (Apostrophe). Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap . hayop. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. bagamat magkaiba ang binibigyang-turing. Hal. pook. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. Itinutulak ng bibig. kinakabig ng dibdib. o pangyayari.kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak. Hal. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. katawang lumba-lumba. O. • • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao. bagay. Wow seksi.

sa isang tao. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. bagay atbp. bagay atbp. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing. samakatuwid. o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao. Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. ng pagiging sanhi at bunga atbp. Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan.

Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan. sa mga/kina). at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina. 1. hayop. lunan atbp. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. ng mga/nina. Ang pangngalan ay ngalan ng tao. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa. pook. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. hayop.1. pook.2. bagay. hayop.3. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1. b) ng.1. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. 2. pangyayari atbp. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala. pang-uri. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. Mga Salitang Pangkayarian 2. Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. ng/ni. Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. bagay.1. pangyayari atbp. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang. Nominal Pangangalan 1. sa/kay. bagay.

Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook.Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I. samakatwid. Ang mga pantukoy. Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno.2. Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. samakatuwid. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A . o pamuno sa alinman sa dalawa. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2.

tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal. Pronominal . bagay.Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw.Anyong sa (paari) Hal. Kumain si Lulu sa kantina nila. lugar o pangyayari. hayop. Uri ng panghalip pamatlig I. ِ nagsasaad ng pagmamay-ari . Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata. Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) . kita.ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal.nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay .

dami.2. *(h) ere 2. Anyong ang (Paturol) 1. *dine 3. Anyong sa (Paukol) 3. Panawag-pansin o pahimaton 1. doon II. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. ganyan 4. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2.3.4. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang. dito 3.4.1. *narini (ibang anyo: nandini) 2. Patulad 1. Hal. ito .1. (h) ayun III. diyan 3. niyan 2. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV. *ganire 2.3.2. Anyong ng (Paari) i 2.malapit sa nagsasalita 1.2. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon.3. nito 2. noon 3. (h) eto 3. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . o kalahatan ng tinutukoy.1. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1.1. (h) ayan 4. ganito 3. narito (ibang anyo: nandito) 3. Palunan 1.4. *nire 2.

Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. 4. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. GAMIT NG PANGHALIP 1. Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II. Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. atb.Hal. na ginagamit sa pagtatanong.Pangnagdaan) . 3. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. Nagdasal na ang mag-anak. PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1.. 1. (Perpektibo . Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. 2. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon. Pananaw Istruktural 1. Simuno Hal. bagay.

kagamitan. o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa.  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa. (Imperpektibo .Pangkasalukuyan) 3. Nagdarasal ang mag-anak. (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol. Magdasal na ang mag-anak. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa. .2. (sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. • Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (Kontemplatibo . (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay.Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog.

Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi . ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa. (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon . (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan. • Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon. Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa. Yumaman siya dahil sa mina ng langis.  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Hal. • Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa. Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.Pandiwa nag-um/ -um.Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa.

pinaglutuan . Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa..napagtamnan . Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. 2. Pang-ukol 9. Pandamdam . ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap. Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6.ipantali/ipanali . 3.-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin . 5. Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos. Pantukoy 7..pinagprituhan . Pang-angkop 10. Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap..pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap.ipampunas . Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap.pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- .tinakpan . Pangatnig 8.ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1. 4. -an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-.-an pang-.

1.2.3. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4. Nagbibigay ng katangian. Pantukoy 2.1.1. lasa anyo. Mga Pang-ugnay 2. Pang-ukol 2.2. Pang-uri 4.1. Pang-angkop 2.2. laki Hal. 4. pantukoy.2.3. panghalip. Pangatnig 2.1. Pangngalan 4. hugis. pang-ukol. pandiwa. Mga Panuring 4. puting rosas.1.1.2.1. Panghalip Pandiwa 4.3. Pang-abay 2. kulay.2. Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1. at pangawing 2. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang . mabait na bata. Mga Pananda 2.2.3.1.2.1.. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig. mahabang buhok 2. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip. pang-angkop. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan.1.

4. Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2. inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b.– isang bahagi ng kabuuan 1/2 .2. Halimbawa: panlaping ka. r. Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan. maramihan at . p labin d. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal.Uri ng Pamilang: 2. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2.kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2. wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu.kalahati 1/4 . Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay. s. l.3. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan.1.

• Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo. 3. mamiso. dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat.5. nang bahagya. Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon. Payak – likas na salita. 2. 4.langkay-langkay. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. Inuulit ang patakarang bilang. mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1. nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. . walang panlapi. aapat -an/ -han animan / isahan 2. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom.

at kay  Paggamit ng salitang lubha. nag-…-an. magsing-. Labis nang bahagya ang sinaing.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. talaga. tunay atbp. Uri ng Pahambing 1. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan . Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito. magkasing-. at salitang tulad.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. di-tulad ng hangin sa lungsod. sing-. paris. kapwa atbp. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. 2. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. pook atbp. pagka-. di-hamak atbp. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. di-tulad.  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal. kasing-. di-gaya. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. masyado. totoo. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo. Pahambing na di-magkatulad . bagay.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing. Gumagamit ng panlaping ka-. di-gaano. gaya.

Magkakalahi kaming lahat.1. tila. yata. . 2. 2. Hal. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. 2. Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal. marahil. Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal.4. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2. Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas. baka. wari. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan. ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1.2. • Hal.3. Maraming tindang ulam sa kantina.

5. tunay. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. ayaw. marami. maging. kaunti.11. Hal. maliban manapa. hinggil o ukol.10. huwag. Hal. Hal. kulang at di-gaano. Isasama kita kapag hindi umulan. 2. Hal.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. . Kusatibo. o. kapag. totoo OO. asahan mo ang aking pagtulong. ngunit. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung. 2.6. di at aywan. ni. habang. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit. Hal. 2. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita. Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa. Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol. 2. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili.7. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon.9. Tumaba ako ng limang libra. pagtatakwil. 2. ni. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. Hal. saka o. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . pati. Hal. pagka Hal. bagamat. o layunin ng kilos ng pandiwa.8. man. subalit. pagbubuklod o pagtanggi Hal. din. ngunit. oo.2. wala. datapwat.Napapapaniwala ko siya dahil dito. nga. 2. samantala kahiman. subalit. at. Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil. Hal. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo.

sakali. Hal. kung. anupa't. nang. dahil sa. sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. dahil sa.2. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. sa di kuwasa. Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. disin sana. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. sa bagay na ito. kung gayon. kung. at kaya. kung gayon. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit. upang. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. palibhasa. sa isang salita. ang pangngalang talon. kapag o pag. (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. Hal. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . palibhasa. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. sapagkat. mangyari. sa lahat ng ito. kaya. alalaong baga. sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita. samakatuwid. Hal. baka. sapagkat. sana. kasi. kapag o pag. bago. Hal. upang.

Wala itong pokus. Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol. Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1.. pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan.

184 – Nobyembre 13.Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. Quezon Buwan ng Wika .1997 o o o Nilagdaan ni Pang.1987 o Corazon C. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) . 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV. 117 o Enero . Ramos Proklamasyon Blg.Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29. Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg.1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang.Linggo ng Wika . Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg. Fidel V. 1936 Manuel L.

Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika . 7104 o Agosto 14. Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO . Aquino PILIPINO .Kautusang Pangkagawaran Blg.Batas Komonwelt Blg.Hulyo 4. 7 – Agosto 13.o Batas Republika Blg. 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino .1986 o Oktubre 12. 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 . 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. 1991 o Corazon C.1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino . 570 .

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito.

ngipin at labi. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema.damit o kasuotan “t i l a” .• PONOLOHIYA (Palatunugan) . . 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?).parang o animo Hal. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig. “t e l a” . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). artikulador at resonador.

Pagilid m.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. 6. p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m. 5. 7.t. Malapatinig m.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.t. Velar .Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w. Pasutsot w.t.t.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala.t. 5. Pangipin . = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. = may tinig (voiced) w.t.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid. Pakatal m.t. Panlabi . 8.t. Pailong m.t. Glottal . 6.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. m. Palatal . . Panggilagid .

Pasara .kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. Halimbawa: babai. 6.ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 1. 2. Pagilid .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila.tutuo . 4.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala. Pakatal . 5. Pasutsot . Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. 3./ o/ at / u/. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.kapag ang hangin ay harang na harang. Malapatinig .babae noon.nuon totoo. tulad ng ponemang / e / at / i/ . sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. Pailong .

Pares-minimal .pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.ke KKP . .KP Gitna trans – por – ta . unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig. Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig . Halimbawa: Unahan Blo .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig. Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon.

d. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.ruba / ta:la?/ / tala? / . Hindi ako ang may kasalanan.musmos / ba:tah / .ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.bituin . / ba: ta? / . ako ang may kasalanan. o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan . Hindi.lista 3. • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika.

) ( p at b. h. m. g.) ( k. s. 1. /pang/ + takot /pang/ + sukat .pantakot . i. n. Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. w. Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal. l. r. e. u) c. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. Naglaro basketball plasa koponan. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema.dalawang beses ang pagasimilang nagaganap. a.panakot .pansukat . – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap . o. Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan.panukat . y. Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d. t.

s.( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2.hindi pamalakas . Madaldal .hindi pamarko . Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing.putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.b.

Paglilipat-diin . ka+ tapat + an 6. dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat.3. kaginhawaan . ka + ginhawa + an . katapatan . ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = . Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ).

parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. walang panlapi.kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. aklat Halimbawa: 2. iyak.7. lakad. Inuulit . bato. Payak salitang-ugat. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. May dalawang uri ng pag-uulit: c. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot . ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d.

+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. i. Hal. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. j. um.+ kain kumain -in. .• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. h.+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. di na kasali ang panlapi. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. Mga uri ng panlapi: g. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. i. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . gitlapi o hulapi. -um.binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi.

Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling.sa uring ito. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay ./ -an + dugo = nagdinuguan l. -in. Hal. Tambalan . 4. Hal./ -in. nag-/ -umi. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama.kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat. Hal. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . Hal. May dalawang uri ng tambalan: a.Hal. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b./ -ink./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan. ito’y tinatawag na tambalangsalita. g. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. gitna at hulihan ng salitang-ugat./ -an + tabas tinabasan -in. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag.

silid. Hal. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. Hal. ANG PANGUNGUSAP .nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. Hal.kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Ito’y ginagamitan ng gitling. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. Hal. Hal. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan.

Halimbawa: Sa Paksa: 2.pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Sa Panaguri: 2. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. S + P d.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Bibili ng e-load si Catherine. . Si Itay ay nag-araro. Sabjek o paksa . Halimbawa: A. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Di – Karaniwan c. P + S c. P + S habang P + S B. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5.nagsasabi tungkol sa sabjek. S + P ngunit S + P I. . Karaniwang ayos a. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta.

S + P 2. Tumalon sina bayawak at musang. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. d. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. S + P 2. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. S + P 2.a. 6. 3. P + S at P + S 4. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. P + S 2. c. Ako ay historyador. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. 1. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. Si Iding ay mangingisda at bangkero. . Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. b.

8. P + S upang P + S 4. bagay o pangyayari. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. . 4. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II.7. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. Parang mabait sa iyo ang mundo. 1. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. 3. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. 2. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Hal. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon.

1. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . 2. 5. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap.1. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). paki at iba pa. Hal. 1. 2. Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap. doon tayo sa beysment. Nakita ko nga siya. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Huwag ka ngang manakot diyan. 4. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. 1. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig.

Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal.komunikasyon. Ilan po sila? Ano pong order nila? .