8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

sana. • pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala. daw.. rin. na. din.)... (May bagong sapatos. pang-uri. atbp.) .. pa. • Mayroon panagot sa tanong. ba.).(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na .). pantukoy na mga (May mga panauhing….May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo. kaya.) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila . raw.

lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin .

Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal. kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata). Ikaw raw ang may kasalanan. Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip.) Ilegal siyang nanirahan • . • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan.• kung nagtatapos sa katinig Hal. (Nang siya ay dumating.

Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal.buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang.sa bansang iyon nang tatlong taon. Pangulong Arroyo . Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma . • Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. Ginang Ramos. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. Dalawang Atis ang kinain niya. pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. • at numeral kapag 10 pataas Hal. Tita Ana. Bigyan mo siya ng sampung piso.

hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32. Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • .• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis.

Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal. Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog. . • Cebuano. • Ilokano. • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal. Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. • Waray. • Bikolano. • Hiligaynon.Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37.

2. • Salawikain . 1. di makararating sa paroroonan. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha. Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58.• Kapampangan. • Pangasinense. walang bait sa sarili. Ang hindi lumungon sa pinanggalingan. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. 1. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain. ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. Pagkataas-taas man ng lipad. Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Tausug. lamang ay hindi matalinghaga . Kuwarta na naging bato pa. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal. ito ay may sukat at tugma Hal. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. Maguindanao) 48. 3.(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. Ang naniniwala sa sabi-sabi. ito’y nagbibigay-aral din. o (Maranao. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. siyang lagapak kung bumagsak. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. Pili nang pili sa bungi nauwi. 2.

Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino.5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal. Lagda. ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal. idiomatic expression.7. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw .Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal . Ang tugmaan ay maaring AAAA. Haraya. • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59. Indrapatra at Sulayman. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang .• Sawikain – mga salitang patambis.

Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador. Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) . artikulador at resonador. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. 16 na ponemang katinig . I.parang o animo. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.impit na tunog o glotal (?). . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador . ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. Hal. ngipin at labi.pag-aaral ng mga makabuluhang tunog. .Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal. Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema. May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya.• Pantun .dila at panga.damit o kasuotan “t i l a” . “t e l a” . PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog.

t.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong.t. . Pangipin 3. Malapatinig m.t. Pakatal m.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. Palatal .kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.t.t. Velar . Panlabi 2.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. Glottal . 5. . Panggilagid . Pailong m. Pagilid m. Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. .ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. 1. 4. Pasutsot w.kapag ang hangin ay harang na harang. . = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig.t. m n s l r y ŋ h w * m.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. m. 6.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w.t.t. Pasara 2.t. Pailong . = may tinig (voiced) w. 1.

Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo . sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan. Malapatinig . . tulad ng ponemang / e / at / i/ ./ o/ at / u/.ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. . Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila.3.tutuo Pares-minimal . Pagilid 5.nuon totoo. Pasutsot pagitan 4.babae noon. Pakatal sapamamagitan 6. Halimbawa: babai.

iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay. 2. PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1.KP trans – por – ta .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II.Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw.ke KKP . ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay.pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig. Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo . Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. . aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig .

ang tatay ko.bituin . Sina Tina. Sina. 2000). ako ang may kasalanan. Jose. Pedro.ruba . Don./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . ponema . Don. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. Pedro ang tatay ko. Tina. .nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica. Hindi ako ang may kasalanan. c. b. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita. Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) . Jose Pedro ang tatay ko. Hindi. Don Jose.lista 3.musmos . a. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan.

u) a.s. ) ( p at b. n. i. h.pansukat . e. t.pantakot . a. o. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko .) ( k. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. s.pambabae b. l. . r. w. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d.hindi pamarko 2. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay .putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya. Asimilasyong Ganap.hindi pamalakas .dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap. g. .t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.1. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/. m. /pang/ + takot /pang/ + sukat .b. Asimilasyong Parsyal. y.panakot .

Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5.Madaldal Madamdamin . Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema.( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Paglilipat-diin . ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ).

May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b.7. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban . walang panlapi. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. Halimbawa: bato. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. di na kasali ang panlapi. lakad. gitlapi o hulapi. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. aklat 2. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. iyak. May dalawang uri ng pag-uulit: a.

nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma. Hal. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa. Hal.ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig. kung hulaping –an.sa uring ito./ -um. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi./ -an + sikap pinagsumikapan Nag. pinag. gitna at hulihan ng salitang-ugat. nag-/ -umnagpumilit i. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan. Hal. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig./ -an + tawa tinawanan g. um. -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d.+ kain kumain -in. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma. Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat./ -an + dugo nagdinuguan .+ putol pinutol c. Mga uri ng panlapi: a. kung gitlaping –um-. -in./ -an + tabas tinabasan -in./ -in. -um. Hal. Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f./ -initinakbo e.3. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Hal.+ inom uminom i+ lakad ilakad b. magiging tubigan.

batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. Hal. Hal. Ito’y ginagamitan ng gitling. ANG PANGUNGUSAP . Hal. Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap. ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita.4. silid. Tambalang ganap – Sa tambalang ito. lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap.kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. Hal. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. Hal. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. ito’y tinatawag na tambalang-salita. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. May dalawang uri ng tambalan: a.

S + P 2. Sabjek o paksa . Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. 1. a.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. S + P 2. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. . Sa Panaguri: 1. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Bibili ng e-load si Catherine. S +P ngunit S + P I. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Halimbawa: Sa Paksa: 1. Halimbawa: A. Di – Karaniwan a. Nahuli ng 30 minuto si Sandra.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Karaniwang ayos a. S + P b. Ako ay historyador. P + S b. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. . Si Itay ay nag-araro. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. b. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. P + S habang P + S B. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1.nagsasabi tungkol sa sabjek.

Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Tumalon sina bayawak at musang. d. 2. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. . 3.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. 4. P + S 2. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. 1. S + P 2. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. P + S at P + S 2.c. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. P + S upang P + S 2. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap. 1. “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. * Ang sugnay na. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. S+P / P+S. *Ang sugnay na .

Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Nakita ko nga siya. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). 1. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. 1. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Parang mabait sa iyo ang mundo. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Huwag ka ngang manakot diyan. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. . 2. doon tayo sa beysment. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. 2. 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. 1. 2. 5. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda. paki at iba pa. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2.Hal. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. 1. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 4. bagay o pangyayari. 1. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. 2.

Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay. May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag.1992). nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. 5. Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. 2001). kumikilala sa kultura at kabihasnan. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran. pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito. Klasismo • • • Naiiba. Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura.• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat. 2. 4. Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao. natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. moral at etikal. Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. 8. humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. 3. 6. (Frye.

api-apihan at pantahanan lamang. 9. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok. Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. 10. ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13. ang sitwasyong pulitikal. ang talambuhay ng may-akda.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. . • Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. mahina. emosyonal. kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan.

• Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. • Pinagsasama ang realidad at superealidad. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin. • Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni . kabuhayan at relihiyon. moralidad. ng tauhan. • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. may pagkafiksyon. 23. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. 19. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22.

4. pananampalataya. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan. huwaran. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. 3. 5. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. • Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. pangkabuhayan. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. EPIKO 1. kaugalian o paniniwala.  Hudhud . kaugalian. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala.24. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway. Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian.

 Daramoke . Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig. B. Marami siyang napaibig at naging asawa. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas. Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian.  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw. • Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli. • Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso. C.  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao.Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan.a .  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao. Epiko ng Tagalog  Kumintang . • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay.• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam.  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe. Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao. Namatay siya sa sakit. Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. • Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan. Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay.

Antique at Aklan.” ng tribu ng Aklan. Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay. • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang.  Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo. . Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito.  Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. D. F. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol. E.• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao.

ALIBATA .

manunugtog. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa. Cavite. marami silang mga bantayog na mang-aawit. manunulat. Dahil dito. Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe. musika. at palakasan. Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land. sayaw. "Nasaan Ka. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite. tumugtog. at piyano. sumayaw. Matatagpuan ang mga ito sa sining. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. at pintor.Bukod sa pagiging kompositor. panitikan. kompositor. cello." "Bituing Marikit. biyulin. 1898 sa Kawit. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino. Kinagigiliwan nilang umawit." "Motherland." at "National Heroes Day. at gumuhit. sumulat. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12." .Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas.

Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. Sa larangan naman ng sayaw. Kilala rin sila sa ibang bansa. Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. 1986. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero. Siya si Gilopez Kabayao. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa.Mayroon din kilalang biyulinista. Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society.

nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino. at larawan ng mga tao. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. Natatangi ang mga ginawa niya. mga tanawin. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas. Kalookan. Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Dapat siyang maipagmalaki. Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. Jose P. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda . Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel.

Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata. Lucia (1857-1919). Maraming dakilang Pilipino. José Protasio (1861-1896). Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. kabilang na si Rizal. Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa. Paciano (1851-1930). Sumulat din siya ng mga tula. Maria (1859-1945). Tungkol sa kanyang ina. at kaibigan ang paksa ng mga ito. Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929).Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. Josefa (1865-1945). Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila. Narcisa (1852-1939). Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. Concepcion (1862-1865). Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya . [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Olympia (1855-1887). mga kapatid. Isa ring awitin ito. Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas.

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa. Marami na siyang napanalunang World Cup. Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno. Felix Barrientos Sa larong tennis. Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Gabriel "Flash" Elorde . si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya. Sa nakaraang SEA Games.

Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal. Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. track and field. Elorde. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess. Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. Matulungin tao siya. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal. at De Vega. Eugene Torre Hindi lamang sa boksing. .

Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul.seasite.htm .niu. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling. Dizon http://www.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino. _________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B. Korea noong 1988.

Eb .

(Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg. Manuel L. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino. kawanihan. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon.Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • . Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto. • RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali.1957) • 1954 Proklamasyon Blg. 134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran.

M. alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. ipinahayag ni Pang. Manuel L. • 1972 Atas ng Pangulo Blg. komunikasyon at korespondensya. Geraldine C. Aquino na taun-taon. araw ng pagsilang ng naging Pang. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50. sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay. Sek.3[1]). Rebamonte. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan.  Dahil dito. 1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang.Pambansa at pagkaraan nito.00) mamamayan. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan.A. Queaon. XV. 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg. tanggapan. kawanihan. itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa. ang panahong Agosto 13-19. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita . Cebu Normal University March 15.Ed. ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg. ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon.

kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal. Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim.Hal.pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan. pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) . (pag-uulit sa una at huli) Hal.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal. Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin. Jose dela Cruz . salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) .

kawangis. PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . animo) Hal. (pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya. binabaliktad ang ayos ng pahayag. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. Mabilis tumakbo ang oras. Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango. (para. tulad. (pandiwa at pangngalan) Hal. kagaya.Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. gaya. Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango.EMPANADOS .pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. nga lamang. pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian. tao. tila. kapara. anaki. lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang . Ang langit ay lupa. ang lupa ay langit. Hal. wari.

.(pang-uri) Hal. Hal. PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao. PAGPAPALIT-SAKLAW . Masaya ang kulay ng kanyang damit. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay. ngayon ay oo.(Synecdoche) .isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe. Hal.Hal. mamaya ay hindi. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) . Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito. Hal. hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan.binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan. Nakatira kami sa iisang bubong. Sampung bote ang naubos nila. May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal.

Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap . PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. pook. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. bagay.kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak. Wow seksi. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. • • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao. o pangyayari. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. kinakabig ng dibdib. hayop. Itinutulak ng bibig. katawang lumba-lumba. PAGTAWAG – (Apostrophe). Hindi sa pagmamayabang. Hal. Hal. bagamat magkaiba ang binibigyang-turing. O.PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag.

o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing. samakatuwid. o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao. • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. ng pagiging sanhi at bunga atbp.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . bagay atbp. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. bagay atbp. sa isang tao. Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1.

pangyayari atbp. bagay. hayop. Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. b) ng. pook. bagay. pook. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang. bagay.1. Mga Salitang Pangkayarian 2. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . hayop. pang-uri. Nominal Pangangalan 1. sa/kay.2. Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. ng/ni.1. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. ng mga/nina. lunan atbp. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap.3. Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. pangyayari atbp.1. Ang pangngalan ay ngalan ng tao. hayop. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan. at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina. sa mga/kina). 1. Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. 2.

Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno.2. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2. samakatwid. Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. samakatuwid. Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook.Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. o pamuno sa alinman sa dalawa. Ang mga pantukoy. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A .

lugar o pangyayari. Uri ng panghalip pamatlig I. hayop. Pronominal .Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw.nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay . ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata. Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal. Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) .ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal. Kumain si Lulu sa kantina nila. kita. ِ nagsasaad ng pagmamay-ari . bagay.Anyong sa (paari) Hal.

Anyong sa (Paukol) 3.1. (h) eto 3.4. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2. doon II. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1. *ganire 2. Hal. ganito 3.2.4. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV. *dine 3.3.3. ganyan 4. noon 3.2.4. o kalahatan ng tinutukoy. Anyong ng (Paari) i 2.3. *narini (ibang anyo: nandini) 2. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan.malapit sa nagsasalita 1. *(h) ere 2.1. (h) ayun III. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang. Anyong ang (Paturol) 1. (h) ayan 4. nito 2. *nire 2. ito . dami. niyan 2. Palunan 1. Patulad 1.1.1. Panawag-pansin o pahimaton 1.2. diyan 3. dito 3. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . narito (ibang anyo: nandito) 3.

2. GAMIT NG PANGHALIP 1. Nagdasal na ang mag-anak.Pangnagdaan) . PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal. Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. Simuno Hal.Hal. atb.. (Perpektibo . bagay. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II. Pananaw Istruktural 1. Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1. 3. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon. na ginagamit sa pagtatanong. 4. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan. 1.

Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. (Imperpektibo . . • Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. kagamitan.2. Magdasal na ang mag-anak. (Kontemplatibo . Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa. o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. (sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol.Pangkasalukuyan) 3. Nagdarasal ang mag-anak. (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa. Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog.  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa.

• Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa. Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi .Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan. Yumaman siya dahil sa mina ng langis. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon. (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa. Hal. Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon . • Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap. Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa.  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.Pandiwa nag-um/ -um.

Pantukoy 7.napagtamnan .pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- .pinaglutuan . Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos. Pangatnig 8.. Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap.ipampunas . Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos.. Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa.-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin . 4. 2. Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6..tinakpan . Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap.pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap. 3. -an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-.-an pang-. 5. Pang-ukol 9. ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap.ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1.pinagprituhan . Pandamdam .ipantali/ipanali . Pang-angkop 10.

Panghalip Pandiwa 4. Pantukoy 2. mahabang buhok 2.3. pantukoy. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang .2. Mga Panuring 4. pang-ukol. panghalip.2.1.2.1. kulay. at pangawing 2.1.1.2. Pang-uri 4.2. puting rosas.3. Pang-ukol 2. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan.2. mabait na bata.1. pandiwa.. Nagbibigay ng katangian. Mga Pananda 2. Pang-abay 2. pang-angkop.1. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4. Pang-angkop 2. hugis. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig.3. lasa anyo. Pangngalan 4. Mga Pang-ugnay 2. Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1.3.1.2.1.1. laki Hal. Pangatnig 2.2.1. 4. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip.1. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4.

3.1.– isang bahagi ng kabuuan 1/2 . Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2.kalahati 1/4 . p labin d.Uri ng Pamilang: 2. wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu. Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay. Halimbawa: panlaping ka. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal. r. maramihan at .kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2. Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan. inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b. s. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan.2. l.4.

Payak – likas na salita. nang bahagya. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom.langkay-langkay. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. 3. mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1. dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa. 4.5. Inuulit ang patakarang bilang. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa. walang panlapi. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. aapat -an/ -han animan / isahan 2. • Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo. nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon. mamiso. . 2.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke.

totoo. gaya. di-tulad. bagay. Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. pook atbp. Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. di-gaano. di-tulad ng hangin sa lungsod. di-hamak atbp. kapwa atbp. kasing-. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. sing-. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. at salitang tulad. talaga. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. at kay  Paggamit ng salitang lubha. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. nag-…-an. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. 2. di-gaya. magkasing-. paris.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. magsing-. tunay atbp. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin. Pahambing na di-magkatulad . Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan . Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito. Labis nang bahagya ang sinaing. Gumagamit ng panlaping ka-.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing.  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal. pagka-. masyado. Uri ng Pahambing 1.

Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal. baka. wari. • Hal.3. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2. 2. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan.4. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal. Hal. tila. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan.2. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas. 2. 2. Maraming tindang ulam sa kantina. . marahil.1. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano. Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. Magkakalahi kaming lahat. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal. yata.

subalit. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo. kaunti. tunay.6. kulang at di-gaano. Hal. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi. 2. Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol. hinggil o ukol. marami. kapag. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. pagka Hal. Kusatibo. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung.2. ayaw. 2.9. Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil.8. Hal. Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa. at. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . Hal. 2. pagbubuklod o pagtanggi Hal.Napapapaniwala ko siya dahil dito. ni. o layunin ng kilos ng pandiwa. . ni. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita.11. maliban manapa. huwag. habang. ngunit. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit. Isasama kita kapag hindi umulan. nga. pagtatakwil.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. din.7. Hal. di at aywan. 2. maging. datapwat. oo. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. Hal. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili. 2. subalit. o. man. Hal. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon. Tumaba ako ng limang libra. asahan mo ang aking pagtulong. Hal. totoo OO. ngunit. pati.10.5. wala. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. saka o. 2. bagamat. samantala kahiman. Hal.

sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita. kapag o pag. sakali. upang. sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. mangyari. kung. at kaya. kaya. palibhasa. anupa't. kasi. sana. sapagkat. dahil sa. kapag o pag. baka. (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit. Hal. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay. bago.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. Hal. nang. sa lahat ng ito. Hal. Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. samakatuwid. sa isang salita. Hal. upang. alalaong baga. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. ang pangngalang talon. sa di kuwasa. dahil sa. kung. disin sana.2. kung gayon. sapagkat. palibhasa. kung gayon. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . sa bagay na ito.

. pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1. Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol. pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto. Wala itong pokus.

Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) .1997 o o o Nilagdaan ni Pang. Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg. 117 o Enero .1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang.1987 o Corazon C. 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV. 1936 Manuel L.Linggo ng Wika . Quezon Buwan ng Wika . Fidel V. Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg.Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. Ramos Proklamasyon Blg. 184 – Nobyembre 13.

Hulyo 4. Aquino PILIPINO . 1991 o Corazon C. 7 – Agosto 13.Kautusang Pangkagawaran Blg. 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino .o Batas Republika Blg.Batas Komonwelt Blg.Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika . 7104 o Agosto 14.1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino . 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 . Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO . 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. 570 .1986 o Oktubre 12.

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito.

ngipin at labi.damit o kasuotan “t i l a” . “t e l a” . ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?). Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). artikulador at resonador.parang o animo Hal.makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal. .• PONOLOHIYA (Palatunugan) . Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.

t. Pakatal m. 5. Pangipin . = may tinig (voiced) w. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 5. Pagilid m.t.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. 6. 6. m.t. 7. Glottal .ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. . 8.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. Pasutsot w. p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m. Malapatinig m.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w.t.t.t. Palatal . Panggilagid . Velar . Pailong m. Panlabi .kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala.t.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.t.t.

ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig.nuon totoo.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. 3. Pakatal . 5. 6. Pasutsot . 4. Pasara . Pagilid ./ o/ at / u/. 2. tulad ng ponemang / e / at / i/ .ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. Halimbawa: babai.Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig.ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.kapag ang hangin ay harang na harang.tutuo .babae noon. 1.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. Pailong . Malapatinig .

Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .ke KKP . . Halimbawa: Unahan Blo . Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.KP Gitna trans – por – ta .Pares-minimal .pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.

Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.musmos / ba:tah / .lista 3.bituin . Hindi.ruba / ta:la?/ / tala? / . ako ang may kasalanan.ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2. Hindi ako ang may kasalanan. / ba: ta? / . Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. d. o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan . • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika.

) ( p at b. a. n. Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan. 1. l.pantakot . o.panukat . r. – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap . e. s.pansukat . Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal. Naglaro basketball plasa koponan. Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. w. u) c.panakot . h. i. m.) ( k. y.dalawang beses ang pagasimilang nagaganap. /pang/ + takot /pang/ + sukat . t. g.

Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.hindi pamarko . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.s. Madaldal .putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan . Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.hindi pamalakas .b.

Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. ka + ginhawa + an . lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4. ka+ tapat + an 6. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. Paglilipat-diin . Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9.3. katapatan . kaginhawaan . ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = .

iyak. Inuulit . Payak salitang-ugat. walang panlapi.7. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. May dalawang uri ng pag-uulit: c. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot . parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. lakad. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d. aklat Halimbawa: 2. bato.kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit.

Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. . Hal. h. um.+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal.binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. di na kasali ang panlapi. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . -um.+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. i.+ kain kumain -in. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. gitlapi o hulapi. Mga uri ng panlapi: g. j. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat.• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. i.

ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. ito’y tinatawag na tambalangsalita.sa uring ito./ -in. gitna at hulihan ng salitang-ugat.Hal. Hal. Hal. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay .kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . g./ -an + dugo = nagdinuguan l. 4. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan. Hal./ -ink. Hal. -in./ -an + tabas tinabasan -in. nag-/ -umi. May dalawang uri ng tambalan: a. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. Tambalan .

Hal.kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. Hal. Ito’y ginagamitan ng gitling. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan. Hal. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita.nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. ANG PANGUNGUSAP . Hal. Hal. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. silid.

P + S habang P + S B. Sabjek o paksa .pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri .nagsasabi tungkol sa sabjek. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Bibili ng e-load si Catherine. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Si Itay ay nag-araro. P + S c. . Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Karaniwang ayos a. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5. Halimbawa: A. S + P d. Sa Panaguri: 2. Halimbawa: Sa Paksa: 2. Di – Karaniwan c. . S + P ngunit S + P I.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan.

. b. S + P 2. S + P 2. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. d. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. 3. Ako ay historyador. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. 1. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. c. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Tumalon sina bayawak at musang.a. P + S at P + S 4. P + S 2. 6. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. S + P 2. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus.

bagay o pangyayari. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Parang mabait sa iyo ang mundo. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 8. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. 1. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. 4. P + S upang P + S 4. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3.7. Hal. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). 3. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. . P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. 2.

Nakita ko nga siya. 4. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. 1.1. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Hal. 2. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. paki at iba pa. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Huwag ka ngang manakot diyan. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. doon tayo sa beysment. 2. Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. 5. 1. 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2.

Ilan po sila? Ano pong order nila? . Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal.komunikasyon.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful