8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

• pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala. atbp... sana. rin. • Mayroon panagot sa tanong. pantukoy na mga (May mga panauhing….).). ba. kaya.. daw. pa.. (May bagong sapatos. na. pang-uri. din.) . raw.) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila .).(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na .May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo.

lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin .

(Nang siya ay dumating. Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal. Ikaw raw ang may kasalanan. kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata).• kung nagtatapos sa katinig Hal. Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip. • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan.) Ilegal siyang nanirahan • .

• Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. Bigyan mo siya ng sampung piso. Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma .sa bansang iyon nang tatlong taon. Tita Ana. • at numeral kapag 10 pataas Hal.buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang. Ginang Ramos. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. Dalawang Atis ang kinain niya. Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. Pangulong Arroyo . pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18.

Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • .• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis. hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32.

Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. • Ilokano. • Cebuano. • Bikolano. Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37. • Waray. Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. . • Hiligaynon. Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal. • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal.

Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Kuwarta na naging bato pa. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. Pagkataas-taas man ng lipad. 2. ito’y nagbibigay-aral din. 1. • Salawikain . Ang hindi lumungon sa pinanggalingan. 1. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. siyang lagapak kung bumagsak. lamang ay hindi matalinghaga . Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58. o (Maranao. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal. • Pangasinense. 2. Tausug. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. Ang naniniwala sa sabi-sabi. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha.(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. di makararating sa paroroonan. Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. Maguindanao) 48.• Kapampangan. Pili nang pili sa bungi nauwi. 3. walang bait sa sarili. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. ito ay may sukat at tugma Hal. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain.

Indrapatra at Sulayman. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang . Lagda. Haraya. Ang tugmaan ay maaring AAAA.Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas.7. • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw . ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59. idiomatic expression.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal .• Sawikain – mga salitang patambis.5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal.

parang o animo. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador . May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. .damit o kasuotan “t i l a” . Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. “t e l a” . Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) .impit na tunog o glotal (?).ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.pag-aaral ng mga makabuluhang tunog. artikulador at resonador. 16 na ponemang katinig . Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema.Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala. . PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog. ngipin at labi.dila at panga. I. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. Hal. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema.• Pantun .

6. Glottal . . 4. = may tinig (voiced) w. 1.t. Pailong .kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. Velar . Pasara 2.t.t.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. Panggilagid . Pangipin 3. Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig.t. Pasutsot w.t. m.t.t.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. Palatal .t.t. Pagilid m. m n s l r y ŋ h w * m. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 5. Pakatal m.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w. 1. Malapatinig m.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. . Pailong m.kapag ang hangin ay harang na harang. . Panlabi 2. .

Halimbawa: babai. Pasutsot pagitan 4. Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo . .kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. ./ o/ at / u/.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.3. . Pagilid 5.babae noon.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.tutuo Pares-minimal . tulad ng ponemang / e / at / i/ . .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala.ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan. Malapatinig . Pakatal sapamamagitan 6.nuon totoo.

Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II. iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay. PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1. Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo .KP trans – por – ta . 2. .pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig.ke KKP . ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay.Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw. Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon.

ang tatay ko. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) . Pedro. 2000). Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Pedro ang tatay ko. Jose./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . .ruba . Jose Pedro ang tatay ko. ponema . a. Don Jose. c. Sina Tina.bituin . b. Hindi ako ang may kasalanan. Hindi.musmos . Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. Tina. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Sina.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita.lista 3. Don.nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica. Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. ako ang may kasalanan. Don.

l.pansukat . n. g. y. m. u) a. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay .) ( k.hindi pamalakas .panakot .dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap.b. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. e.pambabae b. s. /pang/ + takot /pang/ + sukat . .t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. o. i. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. w.s. . ) ( p at b.1. r. h. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko . a. t.hindi pamarko 2. Asimilasyong Ganap.pantakot . Asimilasyong Parsyal.panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.

Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita.Madaldal Madamdamin . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5. Paglilipat-diin .( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6.

Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. iyak. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. May dalawang uri ng pag-uulit: a. di na kasali ang panlapi. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. lakad. Halimbawa: bato. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. ang salitang-ugat lamang ang inuulit.7. gitlapi o hulapi. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. walang panlapi. aklat 2. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban . ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b.

-um. Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal./ -an + sikap pinagsumikapan Nag./ -initinakbo e. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. -in. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. um. Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat. Hal. Mga uri ng panlapi: a./ -an + tabas tinabasan -in./ -um./ -an + dugo nagdinuguan . kung hulaping –an.+ putol pinutol c. nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma.+ kain kumain -in. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat.sa uring ito. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. magiging tubigan. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig.3./ -in. Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat. Hal.+ inom uminom i+ lakad ilakad b. nag-/ -umnagpumilit i. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan.ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f./ -an + tawa tinawanan g. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig. kung gitlaping –um-. pinag. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . Hal. -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d. Hal.

Hal. Hal. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. Hal. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. ito’y tinatawag na tambalang-salita. Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap.kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. Hal. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Tambalang ganap – Sa tambalang ito.4. May dalawang uri ng tambalan: a. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. Hal. Ito’y ginagamitan ng gitling. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. silid. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. ANG PANGUNGUSAP . lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap.

. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. Karaniwang ayos a. S +P ngunit S + P I. P + S b. Ako ay historyador. Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. S + P b.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Sabjek o paksa . . Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. P + S habang P + S B. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Sa Panaguri: 1. S + P 2.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri .nagsasabi tungkol sa sabjek. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Si Itay ay nag-araro. Halimbawa: A. S + P 2. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. b. a. 1. Di – Karaniwan a. Bibili ng e-load si Catherine. Halimbawa: Sa Paksa: 1. Si Iding ay mangingisda at bangkero.

Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. d. Tumalon sina bayawak at musang. P + S at P + S 2.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. 4. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. 3. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. . 1. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. 2. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. P + S upang P + S 2. S + P 2. “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1.c. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. 1. *Ang sugnay na . S+P / P+S. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. * Ang sugnay na. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. P + S 2.

. 1. 1. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. 1. doon tayo sa beysment. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. 2. 2. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. 4. paki at iba pa. Huwag ka ngang manakot diyan. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Nakita ko nga siya.Hal. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. 5. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. 2. bagay o pangyayari. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Parang mabait sa iyo ang mundo. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 2. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 1. 1. 1. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong.

natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig. Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. 3.1992). humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao. Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito. 4. 6. 2001). Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. kumikilala sa kultura at kabihasnan.• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat. 8. (Frye. moral at etikal. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura. Klasismo • • • Naiiba. nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. 2. May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran. 5. Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay.

ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. 9. kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. emosyonal. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok. ang talambuhay ng may-akda. 10. mahina. . Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. api-apihan at pantahanan lamang. • Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. ang sitwasyong pulitikal.

19. ng tauhan. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. • Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. may pagkafiksyon. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin. kabuhayan at relihiyon. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. moralidad. • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. • Pinagsasama ang realidad at superealidad. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. • Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. 23. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni .

Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. pananampalataya. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. kaugalian. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan. Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian.24. 3. kaugalian o paniniwala. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. • Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. 4. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. huwaran.  Hudhud . Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan. EPIKO 1. pangkabuhayan. 5.

• Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan.  Daramoke . • Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura.  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao. Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian. • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay.  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe. Epiko ng Tagalog  Kumintang .Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro.a . Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay. Namatay siya sa sakit. Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig.• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso. Marami siyang napaibig at naging asawa. Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw.  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao. B.  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino. C. Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao. • Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli.

 Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol. Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito. D. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg. Antique at Aklan. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang.” ng tribu ng Aklan. • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung.• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok.  Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo. . Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay. F. E. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao.

ALIBATA .

Kinagigiliwan nilang umawit. tumugtog. sumulat. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa." "Bituing Marikit. Cavite. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12. panitikan. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon. at piyano. Dahil dito." at "National Heroes Day. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit. musika. at gumuhit. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite. Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land. manunulat. at pintor. cello. manunugtog. Matatagpuan ang mga ito sa sining. "Nasaan Ka. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. 1898 sa Kawit. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino." . at palakasan. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe. sumayaw." "Motherland.Bukod sa pagiging kompositor. sayaw. marami silang mga bantayog na mang-aawit.Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas. Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. biyulin. kompositor.

Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. Kilala rin sila sa ibang bansa. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero. Siya si Gilopez Kabayao. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . 1986.Mayroon din kilalang biyulinista. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. Sa larangan naman ng sayaw. Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa.

Kalookan. Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. mga tanawin. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas.nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio. at larawan ng mga tao. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda . Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr. Dapat siyang maipagmalaki. Natatangi ang mga ginawa niya. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Jose P.

Tungkol sa kanyang ina.Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). Lucia (1857-1919). [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila. Josefa (1865-1945). at kaibigan ang paksa ng mga ito. Olympia (1855-1887). Maria (1859-1945). Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas. Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa. Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. Isa ring awitin ito. Sumulat din siya ng mga tula. Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata. Narcisa (1852-1939). José Protasio (1861-1896). Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo. Paciano (1851-1930). kabilang na si Rizal. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya ." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. Maraming dakilang Pilipino. Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas. Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929). mga kapatid. Concepcion (1862-1865).

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Sa nakaraang SEA Games. Gabriel "Flash" Elorde . kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Felix Barrientos Sa larong tennis. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. Marami na siyang napanalunang World Cup. nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto. Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno.

at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess. Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. at De Vega. Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal. track and field.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. . Eugene Torre Hindi lamang sa boksing. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. Elorde. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan. Matulungin tao siya.

seasite. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino. Korea noong 1988. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling. Dizon http://www.niu.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino. _________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B.Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul.htm .

Eb .

134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran. Manuel L. kawanihan. • RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali. (Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • .1957) • 1954 Proklamasyon Blg.Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon. 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg.

1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang. alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. Queaon. tanggapan. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50. 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg. araw ng pagsilang ng naging Pang.Ed.Pambansa at pagkaraan nito. Manuel L. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento. kawanihan. Rebamonte. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan. Aquino na taun-taon.3[1]). ipinahayag ni Pang. komunikasyon at korespondensya. Sek. Cebu Normal University March 15. Geraldine C. ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg.A. itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg. XV. ang panahong Agosto 13-19. sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay.  Dahil dito. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita .00) mamamayan. M. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan. • 1972 Atas ng Pangulo Blg.

Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim. Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin. kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal.pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) . salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. (pag-uulit sa una at huli) Hal.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal. Jose dela Cruz .Hal. ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) . Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan.

(para.Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. Ang langit ay lupa. PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. kagaya.EMPANADOS . gaya. tulad. Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango. tila. anaki. nga lamang.pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. Mabilis tumakbo ang oras. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. Hal. pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian. tao. lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang . kawangis. animo) Hal. binabaliktad ang ayos ng pahayag. kapara. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango. (pandiwa at pangngalan) Hal. (pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya. ang lupa ay langit. wari.

(pang-uri) Hal.(Synecdoche) . Hal. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) . mamaya ay hindi. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay. Nakatira kami sa iisang bubong. PAGPAPALIT-SAKLAW . PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao. Hal. Hal. Masaya ang kulay ng kanyang damit. hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan.Hal. May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal. Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito. Sampung bote ang naubos nila.binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan. . ngayon ay oo.isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe.

Hal. Itinutulak ng bibig. Hal. bagamat magkaiba ang binibigyang-turing. o pangyayari. katawang lumba-lumba. PAGTAWAG – (Apostrophe).kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. O. Hindi sa pagmamayabang. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. • • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao.PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag. bagay. pook. kinakabig ng dibdib. hayop. Wow seksi. Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap .

ng pagiging sanhi at bunga atbp. Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . samakatuwid. o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing. bagay atbp. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. bagay atbp. sa isang tao. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1. • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan.

Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina. hayop. sa/kay. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . sa mga/kina).1. 1. pook. lunan atbp. pangyayari atbp. Nominal Pangangalan 1. ng mga/nina. pangyayari atbp. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala.3. ng/ni. pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. hayop. bagay. 2. pook. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. hayop. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan.1.1. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa. Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1.2. Mga Salitang Pangkayarian 2. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. bagay. b) ng. bagay. Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. pang-uri. maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap. Ang pangngalan ay ngalan ng tao.

Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno. o pamuno sa alinman sa dalawa.Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I. samakatwid. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A . Ang mga pantukoy. samakatuwid. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip.2.

Anyong sa (paari) Hal.nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay . kita. Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. bagay. Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) . Kumain si Lulu sa kantina nila. Uri ng panghalip pamatlig I.ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal. hayop.Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw. tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal. ِ nagsasaad ng pagmamay-ari . Pronominal . lugar o pangyayari. ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata.

*(h) ere 2.malapit sa nagsasalita 1. Hal. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang. noon 3. nito 2.3. niyan 2. (h) eto 3. *ganire 2. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4.1. *dine 3. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan. Panawag-pansin o pahimaton 1. narito (ibang anyo: nandito) 3.4.1. ganyan 4. (h) ayun III.2. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1.4. diyan 3.2.3. dami. ito . ganito 3. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. (h) ayan 4.1.1. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV. dito 3. *narini (ibang anyo: nandini) 2. o kalahatan ng tinutukoy. Patulad 1.3. Anyong ang (Paturol) 1.2. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . *nire 2.4. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon. doon II. Palunan 1. Anyong ng (Paari) i 2. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2. Anyong sa (Paukol) 3.

Hal. 2. Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II. na ginagamit sa pagtatanong. 4.. 3. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. Simuno Hal. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1.Pangnagdaan) . Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. GAMIT NG PANGHALIP 1. atb. Nagdasal na ang mag-anak. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal. Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. Pananaw Istruktural 1. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon. bagay. 1. PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. (Perpektibo . Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan.

• Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Magdasal na ang mag-anak. (Kontemplatibo . (Imperpektibo . (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol. Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog. o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. Nagdarasal ang mag-anak.  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa.2. (sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa.Pangkasalukuyan) 3. Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa. kagamitan. .

Yumaman siya dahil sa mina ng langis. (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Hal.Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa. ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa. • Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap. • Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon . Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa.Pandiwa nag-um/ -um. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon. (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan. Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi .

pinaglutuan .pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap. Pangatnig 8. Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap.ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1. Pang-angkop 10. 5. 2. Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap. Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa.pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- .ipampunas . 3.napagtamnan . 4..-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin .ipantali/ipanali .tinakpan .pinagprituhan .. Pang-ukol 9. Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6.-an pang-. Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. Pantukoy 7. -an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-. Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos.. ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap. Pandamdam .

Pangngalan 4. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan.1.3.2. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4.1.2. pandiwa. Pang-abay 2.2. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4. Panghalip Pandiwa 4. Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1. 4. Pang-ukol 2.1. Mga Pang-ugnay 2.1. puting rosas.2. Nagbibigay ng katangian. pantukoy. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig.3. mahabang buhok 2. panghalip..1.1.2. pang-angkop.1.2.1. mabait na bata.3.1. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang . Pang-angkop 2. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip. at pangawing 2.1. Mga Panuring 4. kulay. lasa anyo. Mga Pananda 2. laki Hal. pang-ukol.2.1. Pantukoy 2.3. hugis. Pang-uri 4. Pangatnig 2.2.

l. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal. p labin d. Halimbawa: panlaping ka. Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay.– isang bahagi ng kabuuan 1/2 .3. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2.kalahati 1/4 . wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu.2.4. inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b. s. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan. Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2.kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2. r.1. maramihan at . Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan.Uri ng Pamilang: 2.

nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. Inuulit ang patakarang bilang. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. nang bahagya. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa. 4. Payak – likas na salita. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1. walang panlapi. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom.5. Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon. • Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo. 2. mamiso. Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. aapat -an/ -han animan / isahan 2. 3.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke. . dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa.langkay-langkay.

gaya. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. kapwa atbp. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo. Pahambing na di-magkatulad . Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. Uri ng Pahambing 1. 2. masyado. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan . pagka-. tunay atbp. kasing-.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing. totoo. magkasing-. bagay. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. di-hamak atbp. talaga. Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito. at kay  Paggamit ng salitang lubha. di-tulad ng hangin sa lungsod. di-gaya. sing-. magsing-. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. Gumagamit ng panlaping ka-. at salitang tulad.  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. di-gaano. Labis nang bahagya ang sinaing. paris. nag-…-an. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. di-tulad. pook atbp.

Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. . tila. baka. 2. ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1. 2.3. 2. • Hal. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. Magkakalahi kaming lahat. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal.1. Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas. Hal. yata. wari.2. Maraming tindang ulam sa kantina. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal.4. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal. marahil.

Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo. Hal. nga.11. asahan mo ang aking pagtulong. di at aywan.5. datapwat. maging. hinggil o ukol. oo. pati. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita. totoo OO. 2. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon. Hal. 2. 2. Hal. Hal. pagka Hal. ni. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. 2. Isasama kita kapag hindi umulan. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung. Hal. marami.2. 2. Hal. habang. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. Hal. man. ni. ngunit. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. maliban manapa. saka o.10. Kusatibo. kapag. Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol. samantala kahiman. Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . kaunti.Napapapaniwala ko siya dahil dito. Hal. o. 2.7. bagamat. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili. subalit.9. pagtatakwil. kulang at di-gaano. wala. pagbubuklod o pagtanggi Hal. at. ayaw. din. Tumaba ako ng limang libra. .6. o layunin ng kilos ng pandiwa. huwag. ngunit. tunay. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit. subalit.8.

Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. nang. palibhasa. Hal. sapagkat. upang. sa di kuwasa. sana. upang. dahil sa. anupa't. Hal. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. at kaya. kaya. alalaong baga. sa lahat ng ito. kung gayon. sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita. sa isang salita. sakali. kasi. kapag o pag. ang pangngalang talon. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. baka. disin sana. kapag o pag. kung. Hal. sa bagay na ito. sapagkat. Hal. mangyari. palibhasa. dahil sa. bago. kung. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. kung gayon.2. samakatuwid. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/.

pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey.. pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol. Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1. Wala itong pokus.

1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang. Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg. 117 o Enero .Linggo ng Wika . Fidel V. Quezon Buwan ng Wika . Ramos Proklamasyon Blg. Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg.Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29. 184 – Nobyembre 13. 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV. 1936 Manuel L.Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) .1997 o o o Nilagdaan ni Pang.1987 o Corazon C.

Kautusang Pangkagawaran Blg. Aquino PILIPINO .1986 o Oktubre 12. 570 . 7 – Agosto 13. 1991 o Corazon C. 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 .1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino .Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika . 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino . Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO .o Batas Republika Blg. 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. 7104 o Agosto 14.Hulyo 4.Batas Komonwelt Blg.

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito. • • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .

ngipin at labi. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?). “t e l a” .parang o animo Hal. Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis.• PONOLOHIYA (Palatunugan) . artikulador at resonador. . matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga.damit o kasuotan “t i l a” .

8.t.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. .kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. Pagilid m. Malapatinig m.t. 6.t. Pasutsot w.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. Panggilagid . = may tinig (voiced) w. Pailong m. 5. Pangipin . m. Pakatal m. Palatal . 6.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.t. Glottal .t.t. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.t. 5.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w. Velar .t. Panlabi .t. 7.

sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.kapag ang hangin ay harang na harang.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala. Halimbawa: babai. Pakatal . 1. Malapatinig .kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. 4. 6.babae noon. Pailong .nuon totoo. Pagilid .tutuo .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. Pasutsot . 2.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong./ o/ at / u/. tulad ng ponemang / e / at / i/ . 5. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. Pasara .Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 3.

Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig. . Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig .ke KKP . Halimbawa: Unahan Blo . unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.Pares-minimal .KP Gitna trans – por – ta .

musmos / ba:tah / . o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan . ako ang may kasalanan.ruba / ta:la?/ / tala? / . Hindi ako ang may kasalanan.lista 3. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.bituin .ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2. • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. / ba: ta? / . d. Hindi.

dalawang beses ang pagasimilang nagaganap. s.pantakot . ) ( p at b. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. u) c. y. g. r. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. o. Naglaro basketball plasa koponan. m. w. /pang/ + takot /pang/ + sukat . n. t. 1. h.panukat . – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap .pansukat .panakot . Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d. i. e. l. Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal.) ( k. Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. a. Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan.

t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. Madaldal . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2.hindi pamalakas .putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.hindi pamarko . Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing.Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan .s. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.b.

kaginhawaan . Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = . Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4.3. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. katapatan . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9. Paglilipat-diin . ka + ginhawa + an . ka+ tapat + an 6. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/.

May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot . Payak salitang-ugat. ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. lakad. bato. parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. aklat Halimbawa: 2.kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit.7. iyak. Inuulit . hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. walang panlapi. May dalawang uri ng pag-uulit: c.

+ kain kumain -in. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. . -um. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . i.binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi.+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. gitlapi o hulapi. h.• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. i. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. um. Mga uri ng panlapi: g. j.+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. di na kasali ang panlapi. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. Hal. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa.

ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling./ -an + dugo = nagdinuguan l. 4. nag-/ -umi. Hal. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan. ito’y tinatawag na tambalangsalita. May dalawang uri ng tambalan: a. g. gitna at hulihan ng salitang-ugat. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Hal. -in. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) ./ -ink. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat.kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. Hal. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b.Hal. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay . Tambalan .sa uring ito./ -in./ -an + tabas tinabasan -in. Hal.

silid. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. Hal. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan. Ito’y ginagamitan ng gitling. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita.nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. ANG PANGUNGUSAP . Hal.kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. Hal. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. Hal.

Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5. P + S c.nagsasabi tungkol sa sabjek.pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Bibili ng e-load si Catherine. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Sabjek o paksa . S + P ngunit S + P I. P + S habang P + S B. Di – Karaniwan c. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. . Halimbawa: Sa Paksa: 2. Karaniwang ayos a. Si Itay ay nag-araro. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Sa Panaguri: 2. S + P d.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Halimbawa: A. .

P + S at P + S 4. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. Tumalon sina bayawak at musang. S + P 2. Ako ay historyador. b. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. c. 6. S + P 2. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. 3. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri.a. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. . Si Iding ay mangingisda at bangkero. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. 1. P + S 2. d. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. S + P 2.

8. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. 2. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. bagay o pangyayari. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. P + S upang P + S 4. . Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 3. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. 4. 1.7. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. Hal. Parang mabait sa iyo ang mundo.

1. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. 4.1. Nakita ko nga siya. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . Huwag ka ngang manakot diyan. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. 2. paki at iba pa. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Hal. doon tayo sa beysment. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 2. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. 5. 1. 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap.

Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal.komunikasyon. Ilan po sila? Ano pong order nila? .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful