8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

). • pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala. kaya. sana. pantukoy na mga (May mga panauhing….(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na ... na.May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo.). rin. pa. • Mayroon panagot sa tanong. din.. ba. pang-uri. daw. (May bagong sapatos. raw.) ..). atbp.) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila .

lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin .

Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip. Ikaw raw ang may kasalanan. (Nang siya ay dumating.• kung nagtatapos sa katinig Hal. • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan. Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal.) Ilegal siyang nanirahan • . kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata).

Bigyan mo siya ng sampung piso. • Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. Dalawang Atis ang kinain niya. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. Tita Ana. Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma .buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang. Ginang Ramos. Pangulong Arroyo . • at numeral kapag 10 pataas Hal.sa bansang iyon nang tatlong taon. Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18.

Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • . hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32.• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis.

Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog. • Cebuano. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37. • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal. Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal.Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. • Waray. . • Ilokano. Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. • Bikolano. • Hiligaynon.

ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. lamang ay hindi matalinghaga . Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. Pili nang pili sa bungi nauwi. Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. 2. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. • Salawikain .(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. di makararating sa paroroonan. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. Ang hindi lumungon sa pinanggalingan.• Kapampangan. 1. o (Maranao. Pagkataas-taas man ng lipad. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha. Ang naniniwala sa sabi-sabi. ito ay may sukat at tugma Hal. • Pangasinense. 3. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58. 2. walang bait sa sarili. Maguindanao) 48. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal. Tausug. 1. siyang lagapak kung bumagsak. ito’y nagbibigay-aral din. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain. Kuwarta na naging bato pa.

Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang . Lagda.5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal.7.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal . may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59. idiomatic expression.• Sawikain – mga salitang patambis. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw . • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino. Indrapatra at Sulayman. Ang tugmaan ay maaring AAAA. Haraya. ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal.

Hal. Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) . ngipin at labi. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala. Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema. .parang o animo. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema.dila at panga. “t e l a” .damit o kasuotan “t i l a” . 16 na ponemang katinig .• Pantun . ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador . I.ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador.pag-aaral ng mga makabuluhang tunog.Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal. artikulador at resonador. PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.impit na tunog o glotal (?). .

ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.t.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. Panggilagid . = may tinig (voiced) w. Pailong .kapag ang hangin ay harang na harang.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong.t. Palatal .t.t.t.t.t. 1. m. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid. Pagilid m. 4.t.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w. Velar . Pailong m. . . m n s l r y ŋ h w * m. . 1. Panlabi 2.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. 5. Pakatal m. Malapatinig m. Pangipin 3. Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Pasara 2. Glottal . Pasutsot w.t. 6. .

Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan. .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.babae noon. Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila.nuon totoo. Pagilid 5. .pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.3./ o/ at / u/. . Halimbawa: babai.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig. Pakatal sapamamagitan 6.tutuo Pares-minimal . Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. . Pasutsot pagitan 4. Malapatinig . tulad ng ponemang / e / at / i/ .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala.

ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay.KP trans – por – ta . Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II.ke KKP . 2. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita.Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw. Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo . iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay. .pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig. PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1.

Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. 2000). Pedro ang tatay ko. Sina Tina. b.musmos .ruba . Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. c. Jose. Don Jose. ponema . Don. ang tatay ko. Hindi. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. . Jose Pedro ang tatay ko. ako ang may kasalanan. Don.nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) .lista 3. Tina. Sina.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita. Hindi ako ang may kasalanan.bituin . Pedro. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. a.

w. l.panakot . n. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. u) a. e. Asimilasyong Ganap.pambabae b.hindi pamalakas . r.1. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay .putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya. s. t.hindi pamarko 2. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/. m.s. o. .pantakot .panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.) ( k.pansukat . y. Asimilasyong Parsyal. Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko . h.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. /pang/ + takot /pang/ + sukat . i. ) ( p at b. g. . a.dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap.b.

Madaldal Madamdamin . dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). Paglilipat-diin .( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita.

iyak. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. gitlapi o hulapi. di na kasali ang panlapi. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. walang panlapi. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. Halimbawa: bato. ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban . Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. lakad.7. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. aklat 2. May dalawang uri ng pag-uulit: a.

/ -an + tabas tinabasan -in. Hal. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig./ -an + dugo nagdinuguan . um. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Hal. Mga uri ng panlapi: a.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa./ -an + sikap pinagsumikapan Nag. kung hulaping –an./ -an + tawa tinawanan g. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma.ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan.+ inom uminom i+ lakad ilakad b./ -initinakbo e. kung gitlaping –um-. -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d. Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. -um. magiging tubigan. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. nag-/ -umnagpumilit i.sa uring ito. Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat./ -in. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. Hal.3. Hal. -in.+ putol pinutol c. pinag.+ kain kumain -in./ -um. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma. Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat.

ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. ANG PANGUNGUSAP . May dalawang uri ng tambalan: a. Hal. Hal. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. ito’y tinatawag na tambalang-salita. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. Hal. batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. Hal. silid. Tambalang ganap – Sa tambalang ito. lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap. Ito’y ginagamitan ng gitling. Hal.4. Hal. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita.kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita.

P + S b. Si Iding ay mangingisda at bangkero. 1. Si Itay ay nag-araro. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. Sa Panaguri: 1. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. S + P 2. S + P 2. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. . Ako ay historyador. Bibili ng e-load si Catherine. Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. S + P b. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. P + S habang P + S B.nagsasabi tungkol sa sabjek. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. Halimbawa: A. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Sabjek o paksa . Di – Karaniwan a. Karaniwang ayos a. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. b. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. S +P ngunit S + P I.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. a. . Halimbawa: Sa Paksa: 1.

* Ang sugnay na. S + P 2. *Ang sugnay na . “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. P + S at P + S 2. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. P + S upang P + S 2. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. d. 4. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Tumalon sina bayawak at musang. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. . 2. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. S+P / P+S. 3. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap.c. P + S 2. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. 1. 1.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay.

Hal. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). . Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Nakita ko nga siya. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 2. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). 1. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. 1. bagay o pangyayari. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. paki at iba pa. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. 1. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Huwag ka ngang manakot diyan. doon tayo sa beysment. 1. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. 4. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. 2. 1. 2. 1. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 2. 5. Parang mabait sa iyo ang mundo. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap.

May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay. natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig. 4. Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran. Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag. Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura. 8.1992). Klasismo • • • Naiiba. 2. 6. 3. nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. (Frye. moral at etikal. Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. 5. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. kumikilala sa kultura at kabihasnan. 2001). humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao.• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat.

ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. • Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. emosyonal. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok. 10. . Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda. mahina. ang talambuhay ng may-akda. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. api-apihan at pantahanan lamang. ang sitwasyong pulitikal. kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. 9.

• Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. • Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. ng tauhan. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. 19. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22. 23.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. moralidad. kabuhayan at relihiyon. • Pinagsasama ang realidad at superealidad. • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. may pagkafiksyon. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni .

pangkabuhayan. EPIKO 1. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. 5. 4.24. huwaran. Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan. pananampalataya. Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. kaugalian. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno. Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. • Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. kaugalian o paniniwala. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala.  Hudhud . 3. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan.

Marami siyang napaibig at naging asawa. B. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro.  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao.  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas. Namatay siya sa sakit. C. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso.  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe. • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay. Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao.a . • Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli. Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig. Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian. Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. • Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw. Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay.  Daramoke .• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam.Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan. • Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura. Epiko ng Tagalog  Kumintang .  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino.

Antique at Aklan. • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. E. Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay.” ng tribu ng Aklan. D. F. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan. .• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok.  Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo. Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol.  Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo. Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang.

ALIBATA .

Matatagpuan ang mga ito sa sining. sumayaw." "Bituing Marikit. tumugtog. cello. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit." "Motherland. "Nasaan Ka. Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite. at palakasan. Dahil dito." at "National Heroes Day. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12. at pintor.Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas.Bukod sa pagiging kompositor. kompositor. sayaw. Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land. biyulin. manunulat. Kinagigiliwan nilang umawit. manunugtog. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe. Cavite. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino. sumulat." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa. panitikan. musika. at piyano. marami silang mga bantayog na mang-aawit. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. 1898 sa Kawit. at gumuhit." .

Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa. Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. Siya si Gilopez Kabayao. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. 1986. Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society. Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Kilala rin sila sa ibang bansa. Sa larangan naman ng sayaw.Mayroon din kilalang biyulinista. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa.

Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. Dapat siyang maipagmalaki. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. Natatangi ang mga ginawa niya. Jose P. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr.nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio. Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel. Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino. mga tanawin. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda . Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Kalookan. at larawan ng mga tao. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining.

Concepcion (1862-1865). Maria (1859-1945). Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929). Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya . Josefa (1865-1945). mga kapatid. Olympia (1855-1887). ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. Isa ring awitin ito. Lucia (1857-1919). Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata. Paciano (1851-1930).Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas. kabilang na si Rizal. José Protasio (1861-1896). Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. Tungkol sa kanyang ina." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila. Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas. Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo. [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Narcisa (1852-1939). Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa. at kaibigan ang paksa ng mga ito. Maraming dakilang Pilipino. Sumulat din siya ng mga tula.

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Marami na siyang napanalunang World Cup. Sa nakaraang SEA Games.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno. nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto. si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya. kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa. Felix Barrientos Sa larong tennis. Gabriel "Flash" Elorde .

Elorde. at De Vega. Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal. Eugene Torre Hindi lamang sa boksing. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. . Matulungin tao siya. Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. track and field. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal. at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess.

Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino.htm . Dizon http://www.seasite. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling.niu.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino. _________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B. Korea noong 1988.

Eb .

1957) • 1954 Proklamasyon Blg. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran. kawanihan. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino.Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg. (Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • . Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto. • RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon. 134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. Manuel L. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg.

ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon. itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa.  Dahil dito. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan.Ed. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita . ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg. Manuel L. 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg. alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. ipinahayag ni Pang.Pambansa at pagkaraan nito. • 1972 Atas ng Pangulo Blg.A. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50. ang panahong Agosto 13-19.00) mamamayan. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg.3[1]). Rebamonte. araw ng pagsilang ng naging Pang. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan. komunikasyon at korespondensya. XV. Cebu Normal University March 15. sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay. 1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang. Geraldine C. tanggapan. Sek. Queaon. M. Aquino na taun-taon. kawanihan.

pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) . salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) . Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim.pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan. (pag-uulit sa una at huli) Hal. ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal. kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal. Jose dela Cruz .Hal.

(pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya. tao. tulad.pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango. Hal. binabaliktad ang ayos ng pahayag. animo) Hal. kawangis. gaya. lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang .Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . tila. nga lamang. kagaya. (para. anaki. PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. Mabilis tumakbo ang oras. kapara. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. wari. Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango. ang lupa ay langit. Ang langit ay lupa. (pandiwa at pangngalan) Hal.EMPANADOS . pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian.

mamaya ay hindi.Hal. PAGPAPALIT-SAKLAW .isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe. May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal. Nakatira kami sa iisang bubong. Hal. Sampung bote ang naubos nila. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay. Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito. Hal. . Masaya ang kulay ng kanyang damit. hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan. PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao. Hal. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) . ngayon ay oo.(pang-uri) Hal.(Synecdoche) .binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan.

• • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao. PAGTAWAG – (Apostrophe). Itinutulak ng bibig. kinakabig ng dibdib. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap . katawang lumba-lumba. Hal. pook. Hindi sa pagmamayabang. o pangyayari. Hal. bagay. Wow seksi. O.kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak.PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. hayop. PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. bagamat magkaiba ang binibigyang-turing.

o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao. bagay atbp. Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1. ng pagiging sanhi at bunga atbp. Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing. sa isang tao. bagay atbp. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). samakatuwid. • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan.

bagay. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang. sa mga/kina).1. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1. at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala. hayop. Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. ng mga/nina. Mga Salitang Pangkayarian 2.1. pangyayari atbp. b) ng. pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita.2. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. pook. pangyayari atbp. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. bagay. ng/ni. Ang pangngalan ay ngalan ng tao. maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. 2. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . hayop. Nominal Pangangalan 1. pang-uri. bagay. sa/kay. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. 1. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. hayop. pook.1. lunan atbp.3.

ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I. Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook. samakatuwid. Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno. Ang mga pantukoy. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2. samakatwid.2.Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip. o pamuno sa alinman sa dalawa. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A .

Anyong sa (paari) Hal. hayop. tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal.nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay . kita.ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal. ِ nagsasaad ng pagmamay-ari . Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) . Kumain si Lulu sa kantina nila. Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. Pronominal . Uri ng panghalip pamatlig I. lugar o pangyayari.Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw. bagay. ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata.

Panawag-pansin o pahimaton 1. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang.2. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan.4. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV. Patulad 1. *dine 3.4.3. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4. Anyong ng (Paari) i 2.1. (h) ayun III.2.1.1. *(h) ere 2. *narini (ibang anyo: nandini) 2. ganito 3.malapit sa nagsasalita 1. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1. noon 3. Anyong ang (Paturol) 1. Anyong sa (Paukol) 3. Palunan 1. o kalahatan ng tinutukoy. *ganire 2.3. niyan 2. (h) eto 3.3. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . narito (ibang anyo: nandito) 3. dami. diyan 3. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon. dito 3. (h) ayan 4.1. *nire 2. doon II. ito .2. nito 2.4. ganyan 4. Hal.

Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II.Pangnagdaan) . 1. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon. 3. PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. 2. Nagdasal na ang mag-anak. GAMIT NG PANGHALIP 1. Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. bagay. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. Pananaw Istruktural 1. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal. Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan. Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. na ginagamit sa pagtatanong.Hal. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. 4.. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. atb. Simuno Hal. (Perpektibo .

(sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa. (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay.2. . o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa. • Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.Pangkasalukuyan) 3.  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa.Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Magdasal na ang mag-anak. kagamitan. (Imperpektibo . Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog. Nagdarasal ang mag-anak. (Kontemplatibo .

Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa. (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi . (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon . • Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap.  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Yumaman siya dahil sa mina ng langis. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan. Hal. • Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa. ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa.Pandiwa nag-um/ -um.

ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap. Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa.ipantali/ipanali . -an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-. Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6. Pantukoy 7.. 4. Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. Pang-angkop 10.pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap. Pandamdam . 2.pinaglutuan .. Pang-ukol 9.. Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap. 5.tinakpan .pinagprituhan .pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- . 3.-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin .-an pang-. Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos.napagtamnan . Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap. Pangatnig 8.ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1.ipampunas .

at pangawing 2.1. Pantukoy 2. Mga Pang-ugnay 2. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4. kulay. laki Hal.1.2. pandiwa. Pang-angkop 2.2.1. Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1. lasa anyo.2.1. pang-angkop. pang-ukol.1. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan. 4.2. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig.1. Pang-uri 4.3.3.2. panghalip. Pangatnig 2. Pang-abay 2.2. hugis.3. puting rosas.1. mahabang buhok 2. Mga Pananda 2. pantukoy. Nagbibigay ng katangian. Pangngalan 4.3.1.1. mabait na bata. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip. Panghalip Pandiwa 4. Pang-ukol 2.1. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang .2.2. Mga Panuring 4..1.

inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b.3. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2.4. Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay. p labin d.kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal. Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan.kalahati 1/4 .Uri ng Pamilang: 2.2. wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu.– isang bahagi ng kabuuan 1/2 . Halimbawa: panlaping ka. maramihan at . r.1. s. l. Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2.

Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa. walang panlapi. Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon. nang bahagya. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. . Payak – likas na salita. mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1. nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. 3. aapat -an/ -han animan / isahan 2. • Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo.5. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa.langkay-langkay. 2. Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat. mamiso. Inuulit ang patakarang bilang.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. 4. dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa.

Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan .  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal. talaga.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin. di-gaano. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. di-tulad. 2. magsing-. paris. Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. Gumagamit ng panlaping ka-. totoo. bagay. tunay atbp. gaya. sing-. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. pook atbp. masyado. magkasing-.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian. di-hamak atbp. kapwa atbp. kasing-. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. di-gaya. Pahambing na di-magkatulad . Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. di-tulad ng hangin sa lungsod. Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. at kay  Paggamit ng salitang lubha. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo. at salitang tulad. nag-…-an. Uri ng Pahambing 1. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. pagka-.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. Labis nang bahagya ang sinaing.

Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. . baka. Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas. wari. Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano. Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal.3. 2. 2.4. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. yata. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. Hal.2. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2.1. marahil. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. 2. tila. • Hal. Maraming tindang ulam sa kantina. ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1. Magkakalahi kaming lahat. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan.

pagtatakwil. at. Hal. hinggil o ukol. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi. . Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol. pagka Hal. ngunit. Hal. asahan mo ang aking pagtulong. pati. pagbubuklod o pagtanggi Hal. nga. subalit. maging. o layunin ng kilos ng pandiwa. maliban manapa. din. Hal. Hal. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. Hal. Hal. Hal. Tumaba ako ng limang libra. 2. kulang at di-gaano.6. Isasama kita kapag hindi umulan. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. oo. wala. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit.Napapapaniwala ko siya dahil dito.10.9. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . tunay. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili. bagamat. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita. kaunti. samantala kahiman.5. habang. Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil.11. ni. ni. totoo OO. di at aywan. man. huwag. 2. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. Kusatibo. ngunit. 2. ayaw. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon. 2. subalit. datapwat.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa.8. saka o.7. 2. o. kapag. 2. Hal. Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa.2. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. marami.

kung gayon. samakatuwid. nang. kaya. mangyari. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. Hal. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. bago. ang pangngalang talon. Hal. sakali. Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. kapag o pag. baka. (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. sa di kuwasa. sa lahat ng ito. upang. sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita. palibhasa. upang. dahil sa. anupa't. Hal. sana.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. sa bagay na ito. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . kung gayon. kung. sapagkat. kapag o pag. kasi. disin sana. sapagkat. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay. Hal. at kaya. kung.2. sa isang salita. palibhasa. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit. alalaong baga. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. dahil sa.

pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey.. Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan. Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . Wala itong pokus. Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol.

184 – Nobyembre 13.1987 o Corazon C. 1936 Manuel L.Linggo ng Wika .Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. 117 o Enero . Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) . Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg. Fidel V.Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29.1997 o o o Nilagdaan ni Pang. 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV. Ramos Proklamasyon Blg. Quezon Buwan ng Wika .1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang.

Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika .1986 o Oktubre 12.Kautusang Pangkagawaran Blg. 7 – Agosto 13.Batas Komonwelt Blg. 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 .o Batas Republika Blg.1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino . 1991 o Corazon C. Aquino PILIPINO . 570 . 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino . Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO .Hulyo 4. 7104 o Agosto 14.

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito. • • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .

Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. artikulador at resonador. Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.parang o animo Hal. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). .• PONOLOHIYA (Palatunugan) . Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. ngipin at labi.damit o kasuotan “t i l a” . Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?). Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. “t e l a” .makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal.

ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. 8. 6.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. 5. p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m. Pailong m.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid. Velar .kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala. Pangipin . = may tinig (voiced) w.t. Panlabi .t. Panggilagid . Pakatal m. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 7.t. Pagilid m. Glottal .ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog.t. 6. Pasutsot w.t. 5. m. .Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w. Palatal .kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas.t.t.t.t. Malapatinig m.

4. 3.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila.ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon. Pakatal . Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap.Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 1. Pasara .tutuo . Halimbawa: babai. 6.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. Pasutsot . Pagilid ./ o/ at / u/.babae noon.nuon totoo. 5. 2.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. Malapatinig . Pailong .kapag ang hangin ay harang na harang. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. tulad ng ponemang / e / at / i/ .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala.

Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. .ke KKP .KP Gitna trans – por – ta . Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig .Pares-minimal .pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig. unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan. Halimbawa: Unahan Blo .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.

Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.bituin .lista 3. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. ako ang may kasalanan. Hindi. d.musmos / ba:tah / .ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2.ruba / ta:la?/ / tala? / . o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan . Hindi ako ang may kasalanan. • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika. / ba: ta? / .

panakot . w. Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan. Naglaro basketball plasa koponan.dalawang beses ang pagasimilang nagaganap. i. n.) ( k. ) ( p at b. g. – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap . e. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. s. y. t. l. h. o.pantakot . Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema.pansukat . Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d. a. r. Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal. u) c. m. 1.panukat . /pang/ + takot /pang/ + sukat .

b. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing.( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan .hindi pamalakas .putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya. Madaldal . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.s.Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.hindi pamarko . hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.

Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. ka + ginhawa + an . Paglilipat-diin . ka+ tapat + an 6. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9. kaginhawaan . katapatan . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = .3.

Inuulit .7. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. bato. iyak. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita. May dalawang uri ng pag-uulit: c. walang panlapi. ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d. parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat.kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. aklat Halimbawa: 2. lakad. Payak salitang-ugat. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot .

Hal. Mga uri ng panlapi: g. h. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. um.+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig.binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. i. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . j. . Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat.+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. gitlapi o hulapi. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa.• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. di na kasali ang panlapi.+ kain kumain -in. -um. i.

ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat. Hal. Tambalan . Hal.kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita./ -in. ito’y tinatawag na tambalangsalita. Hal. May dalawang uri ng tambalan: a. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling./ -an + tabas tinabasan -in. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . nag-/ -umi./ -an + dugo = nagdinuguan l. 4. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Hal. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay . -in. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. g.sa uring ito.Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan./ -ink.

lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan. Hal. ANG PANGUNGUSAP .kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. Ito’y ginagamitan ng gitling. silid. Hal. Hal. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. Hal.nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan.

Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Halimbawa: A. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Si Itay ay nag-araro. Bibili ng e-load si Catherine. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Halimbawa: Sa Paksa: 2. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. S + P d. Karaniwang ayos a. . Sabjek o paksa . P + S c. . Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala.nagsasabi tungkol sa sabjek. S + P ngunit S + P I. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5. Sa Panaguri: 2.pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . Di – Karaniwan c. P + S habang P + S B.

a. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. P + S 2. b. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. P + S at P + S 4. 6. Tumalon sina bayawak at musang. Ako ay historyador. . S + P 2. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. S + P 2. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. 1. d. c. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. 3. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. S + P 2.

P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Parang mabait sa iyo ang mundo.7. 8. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3. Hal. . 2. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. bagay o pangyayari. 1. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 4. P + S upang P + S 4. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. 3.

Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. 1. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . Nakita ko nga siya. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). Hal. doon tayo sa beysment. Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. 1. Huwag ka ngang manakot diyan. 4.1. 2. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. 5. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. 1. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. 2. paki at iba pa.

Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal. Ilan po sila? Ano pong order nila? .komunikasyon.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful