P. 1
11. Talakayam

11. Talakayam

5.0

|Views: 17,363|Likes:
Published by Felix Tagud Ararao

More info:

Published by: Felix Tagud Ararao on Jun 15, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/02/2014

pdf

text

original

8.

isahan ang si ako siya mabait mag-ina

maramihan mga sina kami sila mababait mag-iina

9. Pagbabagong morpoponemiko ASIMILASYON Pang – Hal. Pan – Hal. Pam – Hal. p, b pang Pang + bansa = + panitikan = pambansa pampanitikam k, g, h, ng, m, n, w, y at a, e, i, o, u pang pang d, l, r, s, t pang pang + lipunan + daliri = = panlipunan pandaliri + + kasal ulam = = pangkasal pang-ulam

10. Aspeto / Banghay ng Pandiwa Pangnagdaan – Pangkasalukuyan – Panghinaharap – Hal. Lumakad Naganap na Nagaganap Magaganap Lumalakad Perpektibo Katatapos Imperpektibo pa lamang Kontemplatibo Lalakad Kalalakad

11. Kapag ang dalawang katinig ay digrapo – dalawang katinig na may iisang tunog tulad ng sh – sy at ch - ts, karaniwang inuulit ang digrapo at unang patinig ng salitang-ugat

hal. magtsetsek, magsha-shopping iba at iba – iba’t iba 13. Gumagamit ng gitling sa salitang inuulit kung may kahulugan ang salitang-ugat hal. araw-araw,

gabi-gabi

kapag pangngalang pantangi ang salitang-ugat hal. pa-Luneta, maka-Nora

kapag ang s.u. ay hiniram nang walang binabago sa baybay nito hal. magpa-computer, ipa-microfilm

kapag nagtatapos sa g ang panlapi at nagsisimula sa patinig ang salitang-ugat hal. nag-alis - (nagalis), nag-isa – (nagisa)

kapag may panlaping de/di sa unahan ng pangungusap hal. de-kolor, de-kahon di-mapakali

Mga salitang walang gitling – gamugamo, bahaghari, kapitbahay, paruparo, sapinsapin, ngalangala

14. WASTONG GAMIT NG MGA SALITA

Pinto
• ang bahagi ng gusali o bahay na siyang isinasara at ibinubukas

Pintuan
• ang bahaging kinalalagyang ng pinto at siyang dinaraanan

Kong

Kung

• panghalip na panao – ko

• (if) ginagamit sa pangatnig na panubali at sa hugnayang pangungusap

Walisan
• tumutukoy sa lugar

Walisin
• tanggalan ng dumi

Sundin
• pagsunod ng payo ng magulang, kaibigan, o kapita-pitagang tao (advices)

Sundan
• pagsunod o paggaya sa halimbawang ipinakita. Ito ay nangangahuluga ng tatahakin ang landas ng isang ginagaya o modelo. (idolized, footstep)

Tungtong
• Kawali • panakip sa palayok

Tuntong
gawa ng yapak

Tunton
• bakasin o hanapin ang bakas

Sumakay
• pandiwang katawanin

Magsakay
• pandiwang palipat – maglagay

Hagdan
• ito ang mga baytang na inaakyatan at

Hagdanan
• ito ang bahagi ng bahay na kinalalagyan ng

binababaan sa bahay.

hagdan.

Pakiusap
ginagamit kung pangngalan

Ipakiusap

Pakiusapan
taong nilalapitan o hinihingan Hal. Pakiusapan mo ang ating pangalawang pangulo na tayo ay hayaang magkaroon ng lakbay-aral.

Hal. Ang pakiusap ng Ina ay dininig ng guro.

• ang ibig • tukuyin ay bagay, gawain, • tungkulin, pahintulot, at iba pa. • Hal. Ipakiusap mo sa kanya na limutin na ang nakaraan

Napakasal
• pag-iisang dibdib ng dalawang taong nagmamahalan • dalawang taong humaharap sa dambana • Hal. Napakasal na ang magkasintahang sina Luis at Jane.

Nagpakasal
• tumutukoy sa isang taong siyang namahala sa kasal ng isang lalaki o babae. • Hal. Nagpakasal si Aling Sidra ng kanyang utusan at siya ang nagbabayad ng lahat ng gastos.

Alisan
• tanggalan ng bahagi

Alisin
• ialis sa kinalalagyan

Pahirin
(wipe off) tanggalan

Pahiran
• (to aply) lagyan

) • at panghalip na paari ( May kanila silang hacienda) • Operahin • ang tiyak na bahagi ng katawan na tinitistis Operahan • tumutukoy sa taong ooperahan Sina Sila . pa.). (May bagong sapatos.). rin. na..(May natira pa bang ulam? Mayroon pa) • patalinghaga (Ang mga Ramos ay mayroon sa kanilang bayan) • pandiwa (May darating na . • pang-ukol na sa (May sa pusa ang taong iyan) • at kung ang kasunod ay mga kataga : pala. din..May kung ang kasunod ay: • pangngalan (May taong nakaupo. pantukoy na mga (May mga panauhing….). daw. atbp.) . kaya. sana. ba. raw. • Mayroon panagot sa tanong.. pang-uri..

• panandang kayarian o pangukol sa pangngalan • ginagamit kapag sinusundan ng pangngalan na tinutukoy sa pangungusap ginagamit bilang panghalip na panao • Subukin • ginagamit sa pagsusuri o pagsisiyasat sa uri. tao o lugar • Hanapan ginagamit kung nais nakita o makuha sa isang tao o mga tao • Daw / Din Raw / Rin . lakas o kahalagahan ng isang bagay Subukan • tumutukoy sa pagsubok sa tao at sa kanyang kakayahan Iwan • (to leave something) huwag isama o dalhin Iwanan • (to leave something to somebody) iwanan ng isang bagay Hanapin ginagamit kung nais Makita ang bagay.

) Ilegal siyang nanirahan • . Siya raw ang may sala • Nang = when (when) kapag sinusundan ng panghalip. Ikaw raw ang may kasalanan. Lahat daw ay masaya sa party • • kung nagtatapos sa patinig at malapatinig Hal.• kung nagtatapos sa katinig Hal. • pang-uri (Tumakbo siya nang mabilis sa saan. kaaalis mo lang) • Ng = of kapag sinusundan ng pangngalan • • (so that / in order to) Magreview kayo nang pumasa sa Board Exam pandiwa (Nakapagtrabaho siya sa City Hall gawa nang malakas siya sa Mayor) • Lumala ang pagbagsak ng ekonomiya nang maghasik ng kaguluhan ang mga terorista • Ibili mo ako ng alak • o dalawang salitang pandiwa na inuulit (Iyak nang iyak ang bata). (Nang siya ay dumating.

Ginang Ramos. Dumating ang mag-asawa mga ika -11 ng umaga Pasawikaing pagpapahayag / Idyoma . Bigyan mo siya ng sampung piso.buo ang salitang pangulo kung apelyido lamang ang babanggitin Pang. • Malaking titik ang ginagamit kapag sinusundan ng pangngalang pantangi Hal. • at numeral kapag 10 pataas Hal. Kumuha si Fe ng isang paris ng tsinelas. Tita Ana. pang-abay (Umalis siya nang walang paalam) • 18. Gloria Macapagal Arroyo – dinadaglat ang pangulo kapag buo ang pangalan • Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap Hal. Pangulong Arroyo .sa bansang iyon nang tatlong taon. • at binabaybay rin nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam Hal. Dalawang Atis ang kinain niya.

• • • • sawikain idyoma idyomatikong pahayag mga di-tuwiran o di-tahasang pagpapahayag ng gusting sabihin na may kahulugang patalinghaga • mga pariralang hindi tuwirang tumutukoy o sadyang lumulihis sa kahulugan • halimbawa o ahas taksil o alog na ang baba matanda na o balitang kutsero tsismis. hindi totoo o di-makabasag ng pinggan mahinhin kumilos o balat-sibuyas maramdamin o magsunog ng kilay mag-aral na mabuti o may gatas pa sa labi bata pa o itim na tupa masamang anak o kapit-tuko mahigpit ang kapit o ilista sa tubig kalimutan o nagbibilang ng poste walang trabaho o makapal ang muka di-marunong mahiya o malikot ang kamay magnanakaw o nagbubuhat ng sariling bangko .pinupuri ang sarili o patabaing baboy taong tamad o sang-sangang dila sinungaling o nagpuputok ang butse galit na galit o kaututang dila pinagsasabihan ng lihim o kahiramang suklay malapit na kaibigan o balimbing dalawang mukha doble kara 32. Melodrama – maraming malungkot na pangyayari • Parsa – kilos at pananalita ng tauhan o pangyayari (three stogees) • .

Maganda • • Sintaksis – (palaugnayan) makaagham na pag-aaral ng mga sistema ng pagsasama-sama o pag-uugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap Diskors – makahulugang palitan ng mga pangungusap ng 2 o higit pang tao Diyalekto – rehiyunal na diyalekto. baryasyon batay sa taong gumagamit • • 37. • Hiligaynon. • Cebuano. • Ponolohiya – (palatunugan) makaagham na pag-aaral ng mga tunog Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika o Hal. Ang walong (8) Pangunahing wika sa Pilipinas • Tagalog.Saynete – may tau-tauhang gumaganap at nasa likod ng talon ang nagsasalita • Sarsuwela – awitan at sayawan • Trahedya – humahantong sa kapahamakan ang pangunahing tauhan • 35. • Bikolano. . • Ilokano. • Waray. Maganda • • Morpolohiya – makaagham na pag-aaral ng mga morpema o makahulugang unit ng salita Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan o Hal.

• Salawikain . Pili nang pili sa bungi nauwi. Naipapakita ito sa pamamagitan ng panlapi 58. Maguindanao) 48. o (Maranao. Kuwarta na naging bato pa. • Kawikaan – isang tuntunin o kautusang kinilala at pinagtibay ng karanasan madalas ay sa biblia nakukuha. • Kasabihan – ayon kay Jose Villa Panganiban. Tausug. di makararating sa paroroonan. nagtataglay ng mas malalim na kahulugan o matalinghaga. ay mga salitang bukambibig ng mga bata at matatanda na kung tawagin ay Mother Goose o Nursery Rhymes. ito’y nagbibigay-aral din. 2. nakaugalian nang sabihin at nagsilbing batas at tuntunin ng kagandahang-asal. 2. Pokus – ang tawag sa relasyonng pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. lamang ay hindi matalinghaga .(proverbs) pangungusap na hitik sa gintong aral. Nasa Diyos ang awa nasa tao ang gawa. 1. 1.• Kapampangan. • Sabi-sabi – tulad ng sawikain. • Pangasinense. siyang lagapak kung bumagsak. Aanhin ko ang bahay na bato kung ang nakatira ay kuwago. 3. Ang naniniwala sa sabi-sabi. Pagkataas-taas man ng lipad. ito ay may sukat at tugma Hal. tulang pambata o tulang walang diwa o tugmang mababaw ang isinasaad na kahulugan Hal. walang bait sa sarili. Ang hindi lumungon sa pinanggalingan. kalipunan ng mga turong pangmoral at panrelihiyon at karamihan ay tumatalakay sa mga praktikal na bagay sa buhay Hal.

Hudhud Bikol – Ibalon Bisaya – Maragtas. Lagda.5) karaniwang mababaw ang mensahe ngunit pinag-iisip sa kahulugan ang mambabasa Hal. idiomatic expression.• Sawikain – mga salitang patambis.isang paraan ng pagsasalita na hindi gumagamit ng mararahas na salita upang maiwasan ang makasakit ng loob Hal . may 7 pantig bawat taludtod at may 4 na taludtod na puno ng talinghaga. Epiko ng : • • • • • • Ifugaw . Haraya. ABAB o AABB Ang klase pagmarunong Natututo ang guro Kung wala namang balon Nag-iisip ang puso Hal. Indrapatra at Sulayman.7. Ang tugmaan ay maaring AAAA. • Haiku – tulang Hapones na binubuo ng 17 pantig na nahahati sa 3 taludtod (5. Hari sa Bukid Tagalog – Kumintang Moro / Mudlim – Bantugan. Tao Hindi raw araw Ang mabuti o masama Ang tao lamang . Darangan Iloko – Biag ni Lam-ang • Tanaga – tulang iisahing saknong ng mga Pilipino. balat-sibuyas nagbibilang ng poste maramdamin naghahanap ng trabaho 59.

ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis. .• Pantun .pag-aaral ng mga makabuluhang tunog. Huwag Akong Pahirapan Anong saysay ilaw ay sindihan Kung walang mitsa Anong saysay mata ay kislapan Kung walang pagsinta PONOLOHIYA (Palatunugan) ponolohiya (palatunugan) . 16 na ponemang katinig . I. Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador .impit na tunog o glotal (?). May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya. Ang tunog na nagbibigay kahulugan sapagkat dito matutunan ang tamang bigkas ng mga ponema. PONEMANG SEGMENTAL Ang ponema o ponemang segmental ay ang pinakamaliit na yunit ng makabuluhang tunog.damit o kasuotan “t i l a” .Tulang sinasabing pinakapalasak na dala ng mga Malayo na may apat na taludtod lamang na ang tugmaan ay ABAB Hal. ngipin at labi.parang o animo. artikulador at resonador.ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador. Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala. Hal. “t e l a” . . Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig.dila at panga.

kapag ang hangin ay harang na harang. Malapatinig m.t.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.t. Pasutsot w. Pakatal m. Pailong m. Pasara 2. Velar . 1.t.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of articulation) Panlabi (bilabial) p b Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) t d Palatal Velar k g Impit (Glottal) ? Pasara w. 5.ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. Pangipin 3. Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Pagilid m.t.t. m n s l r y ŋ h w * m.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig. 4.t.ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog.t. m.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas. 1. . Pailong . . Panggilagid .t. = may tinig (voiced) w. .t. = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. . 6. Glottal . Panlabi 2. Palatal .kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala.ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.

pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan. . Pasutsot pagitan 4. Malapatinig . .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. Pagilid 5. sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig. Unahan: gitna: hulihan: pantay bantay boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo .nuon totoo.3.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. . Pakatal sapamamagitan 6. Halimbawa: babai.tutuo Pares-minimal . Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan. .ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na ng dila at ngalangala.babae noon./ o/ at / u/. tulad ng ponemang / e / at / i/ .ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.

aw bataw kulay Likod uy oy Klaster/ Kambal Katinig .Tsart ng Diptonggo Mataas Gitna Mababa Halimbawa: Harap iw. ga ba ta 3 ma 3 2 2 la it 1 1 nagdududa nagsasalaysay. iy ey giliw tuloy tulay kasuy Sentral ay.pagtatambal ng dalawang katinig na matatagpuan sa isang pantig. PONEMANG SUPRASEGMENTAL 1. Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. .syon KKPKK – KPK – KP – KKPK nars KPKK II. 2.KP trans – por – ta .ke KKP . Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon. Halimbawa: Unahan Gitna Hulihan Blo .

Pedro. Tina. Sina. ponema . Don.musmos . Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Jose. .nagsasaad na ito’y pinakamaliit na tunog na makahulugan (Lachica.lista 3. Don. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. ang tatay ko. MORPOLOHIYA (Palabuuan) Pagbabagong Morpoponemiko morpolohiya (palabuuan) . 2000). Hindi ako ang may kasalanan. c.isang bahagi ng linggwistika na nagsusuri sa kahalagahan ng morpema ng isang wika at ng pagsasama ng mga ito upang makabuo ng salita.bituin . Jose Pedro ang tatay ko. b. ako ang may kasalanan. Lina at Gina ay matalik na magkakaibigan. Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko. Pedro ang tatay ko.ruba ./ ba: ta? / / ba:tah / / ta:la?/ / tala? / . Sina Tina. a. Hindi. Don Jose.

l. m.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap.dalawang beses ang pag-asimilang nagaganap. g. Asimilasyong Ganap.putahe/ putahi * /d/ at /r/ ma+ dami = marami ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya.1. Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko .panakot .) ( k. Asimilasyong Parsyal.pansukat .panukat Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p. y.pantakot . Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. a. t. . w.hindi pamalakas . h.b. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.pambabae b. r. s. /pang/ + takot /pang/ + sukat . u) a. e. i. ) ( p at b. o.hindi pamarko 2. n. /pang/ + takas /pang / + lagay /pang/ + babae – pantakas – panlagay .s.

Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ).( tsismosa/ tsismoso) / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan 3.Madaldal Madamdamin . Paglilipat-diin . Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin . Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. lagay + in > l+ in +agay > linagay yari + in > y+ in + ari > yinari tanim + an > taniman = nilagay = niyari = tamnan 4. dakip + in > dakipin takip + an > takipan = dakpin = takpan 5. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. ka + ginhawa + an ka+ tapat + an = kaginhawaan = katapatan 6. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita.

di na kasali ang panlapi. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita.7. Payak Itinuturing na payak ang isang salita kung ito’y salitang-ugat. gitlapi o hulapi. ganap na pag-uulit – Sinasabing ganap ang pag-uulit kung ang buong salitangugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan b. iyak. Halimbawa: bato. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot • Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. walang panlapi. parsyal o di-ganap na pag-uulit – Sa uring ito. lakad. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. aklat 2. May dalawang uri ng pag-uulit: a. Inuulit Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban .

-in./ -in. kung gitlaping –um-. Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat. -um./ -um. Hal. Maylapi Ang salita ay maylapi kung ito’y binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi.sa uring ito. magiging tumubig na ibig sabihin ay nagkaroon ng tubig. Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan.+ putol pinutol c. Hal.at –an ay magiging matubigan nangangahulugang lagyan ng tubig nang kusa./ -an + tabas tinabasan -in. Mga uri ng panlapi: a. nangangahulugang lagyan ng tubig sa paraang pautos at kung kabilaan na ma.+ inom uminom i+ lakad ilakad b. um./ -an + tawa tinawanan g. Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. Ang isang salita ay nagkakaroon ng maraming anyo at kahulugan sa pamamagitan ng pagkakabit ng iba’t ibang panlapi gaya halimbawa ng salitang-ugat na tubig kapag kinabitan ng unlaping ma. Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. pinag. Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig./ -initinakbo e. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal./ -an + dugo nagdinuguan . -han + huli hulihan -an + upo upuan Maliban sa tatlo may iba pang uri ng mga panlapi o paraan ng paglalapi kabilang na ang mga sumusunod: d.+ kain kumain -in. Hal. Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Hal.3. nag-/ -umnagpumilit i.ito’y magiging matubig na nangangahulugang maraming tubig. magiging tubigan./ -an + sikap pinagsumikapan Nag. kung hulaping –an. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan f. Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat.

kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. Hal. Hal. silid.kainan bahay-bakasyunan Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita. Hal. batang-lansangan bahay-bata Kung binubuo ng dalawang salitang magkasalungat ng kahulugan. ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. Tambalang di-ganap o malatambalan – Sa tambalang ito. ANG PANGUNGUSAP . Ito rin ang pag-uugnay-ugnay ng mga salita at pagsasama-sama nito para sa pagbuo ng mga pangungusap. Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. lakad-takbo taas-baba • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa pag-aaral ng pagbubuo ng mga pangungusap. Hal. ingat-yaman bantay-bahay Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita.4. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • • • • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. isip-bata kulay-dugo Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. Tambalan Kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. Hal. Tambalang ganap – Sa tambalang ito. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari a. Ito’y ginagamitan ng gitling. Hal. ito’y tinatawag na tambalang-salita. May dalawang uri ng tambalan: a.

Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 1. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. . S + P 2. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta.Pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . .Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Sabjek o paksa . Nahuli ng 30 minuto si Sandra. S + P 2. Si Itay ay nag-araro. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang. a. Si Iding ay mangingisda at bangkero. Halimbawa: Sa Paksa: 1. Bibili ng e-load si Catherine. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. b. Karaniwang ayos a. Di – Karaniwan a. Ako ay historyador. Sa Panaguri: 1. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. Halimbawa: A. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala. P + S habang P + S B. S +P ngunit S + P I. Ang pahayag ay maaaring sabihin sa tuwiran o baligtad na ayos. P + S b. Ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos kapag nauuna ang panaguri sa sabjek/ paksa habang sa di-karaniwang ayos nauuna ang paksa sa panaguri at lantad ang panandang pampanaguring “ay”. 1.nagsasabi tungkol sa sabjek. S + P b.

P + S 2. ito ay matatawag pa ring payak kapag iisa lamang ang patern ng pangungusap. *Ang sugnay na . 3. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. S+P / P+S. P + S at P + S 2. “ kumuha tayo ng sampol ng karbon” ay isa namang katulong na sugnay na nagbibigay turing sa pandiwang bumaba. . Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1.c. * Mapapansin na kahit anong haba ang pangungusap. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. Tumalon sina bayawak at musang. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. 1. d. Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. 4. * Ang sugnay na. “Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel” ay isang punong sugnay habang ang. 2. S + P 2. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. 1. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay.”Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon” at “ sa kanya naman ang management at marketing” ay kapwa mga punong sugnay. P + S upang P + S 2.

2. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 1. 1. Nakita ko nga siya. Ha! Masarap! Mga Pananalig/Teoryang Pampanitikan Sa aklat ni Villafuerte (2000) ay tinalakay ang iba’t ibang teoryang pampanitikan na kinakailangan sa pag-aaral. pag-unawa at pagkilatis sa mga layunin at nilalaman ng teksto. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. bagay o pangyayari. 4. Parang mabait sa iyo ang mundo. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Huwag ka ngang manakot diyan. 1. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. 1. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. 5. 2. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. 1. Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 2. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. doon tayo sa beysment. . paki at iba pa. 1. 2. 1. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. Bayograpikal • Ito ay tumutukoy sa buhay ng may-akda.Hal.

Humanismo • • Tinutukoy ng teoryang ito ang tao. natatangi at may sariling pananaw sa daigdig at sa sining Pinaniniwalaan sa teoryang ito na walang katapusan ang diwa at ispiritu ng tao kung kaya nga’t ibig nitong makalaya sa kinabibilagang daigdig.1992). May pagkamakatao dahil umiiral dito ang beheybyor sa paghubog ng pagkatao at hindi nagsasaalang-alang sa bisang pangkaisipan o mental. kumikilala sa kultura at kabihasnan. nabubuo at nagagawa ng mga kasarian o sekto na ang palatandaan ay kung ano ang dapat at kailangan para sa lalaki at para sa babae. Klasismo • • • Naiiba. Pinaniniwalaang ang tao ang sukatan ng lahat ng bagay. 3. Beheybyorismo • • Ang pananalig na ito ay nauugnay sa salik na sikolohiyal. (Frye. 8. 6. Sexism • Ito’y sumisentro hindi lamang sa kilos ng indibidwal kundi sa kabuuang konteksto ng lipunan na tumutukoy sa istrukturang kultura na anumang nalilikha. moral at etikal. 4.• Mahalagang matuklasan at maunawaan ang personalidad ng sumulat at maibahagi sa mga mambabasa ang kamalayan ukol sa manunulat para matugunan ang mga katanungang nauugnay sa sumulat at sinulat. 2001). Ang pananaw ng klasisismo ay nagmumula sa pinakamataas na uri patungo sa mababa. 5. Romantisismo • Ito ay may dalawang uri: . Minamabuti ng ganitong makata na palitawin ang sarili niyang istilo upang maipakita ang kanyang orihinalidad bilang tatak na kanyang sinusunod sa pagsulat 7. samakatwid may pagkaaristokratiko ang sining na ito alalaon ba’y nangingibabaw ang may kapangyarihan laban sa mahihina at sunud-sunuran. Ekspresyunismo • • Sa sining na ito ang artista o ang makata ay gumagamit ng maingat na paglalarawan ng mga bahagi ng kaisipan o anupamang dinaramdam upang mapalitaw niya ang kahulugan ng diwang nais ipahayag. Marcismo • • Sumasaklaw ito sa larangan ng kultura. Ito’y may malawak na aplikasyon sa larangan ng ekonomiya na ang batayang prinsipyong ay ang sentro ng kapitalismo at produksyon ganoon din ng produksyon at tubo (Casanova. humuhubog at lumilinang sa tao at pagkatao. 2. pulitika at sa kalagayan ng pamumuhay ng tao na siyang inikutan ng sining na ito.

ang talambuhay ng may-akda. Ang pagiging tao na may sarili at tamang sistema ng paniniwala ang pinahahalagahan niya para mabuhay 14. ang sitwasyong pulitikal. mahina. Historikal • • May malaking kaugnayan dito ang puwersang pangkapaligiran at panlipunan. 10. • Idealismo Teoryang pampanitikan na sumusunod sa prinsipyo at paniniwala na ang pinakamainam at mahusay ang dapat na manaig at mangyari sa ganitong sining 15. Realismo • • • Mahalaga ang katotohanan kaysa sa kagandahan Walang hangganan ang pagbabago dahil sa katotohanang ang una at huling hantungan ng anumang akdang tinatakay bilang isang sining ay naglalarawan ng tunay na buhay Kalimitan ito ay bunga ng karanasan at mga pangyayaring may pagpapatotoo at pagpapatunay 11. kaanyuan o kayarian at paraan ng pagkakasulat 12. emosyonal. ang pinakabuod ng pagdulog na ang minamahalaga ay ang nilalaman. tradisyunal at konbensyunal Sumisiyasat ito sa pagbabagong nagaganap sa pana-panahong saklaw ng kasaysayan bilang isang sistema ng pagkilala sa panitikan at lipunan. api-apihan at pantahanan lamang.o Romantisimong tradisyunal na dumadakila sa halagang pantao o Romantisismong rebolusyunaryo na tumutukoy sa sariling karakter ng mga tauhan • Sa teoryang ito ay may kinikilala silang inspirasyon na siyang tanging kasangkapan para mabatid ang nakakubling katotohanan. Siko-Analitiko • • Mauugnay ang pag-aaral ni Freud na ang ekonomiya lamang ang tanging layunin at motibo ng tao sa lipunan Naghahanapbuhay upang makaranas ng karangyaan at lasapin ang sarap at maginhawang buhay 13. • • Eksistensyalismo Ito ay nakatuon sa buhay ng makata at ng manunulat. . Pormalismo • • Ito ang pagtuklas at pagpapaliwanag sa anumang anyo ng akda Ang pisikal na anyo ng akda. 9. • Feminismo Pinaniniwalaang ang panitikan ay nasa kamay lamang ng mga lalaking manunulat at ang mga babae ay inilalarawan bilang marupok.

kabuhayan at relihiyon. Ang mga tauhan ng mga akdang klasisismo ay nakaangat sa karaniwang buhay. 19. 23. • • • • Klasisismo Teoryang pinanaig ang isipan kaysa damdamin.• Dumagsa ang mga babaeng manunulat na siyang nagpalaya sa kaisipan ito ipinakilala ang kakayahan ng mga kababaihan na kung minsan ay nahihigitan pa ang mga kalalakihan 16. Ang teoryang ito ay tumatalakay sa mga akdang may kinalaman sa pulitika. • Penomenalismo Tumutukoy sa katotohanang napapatunayan ng realidad 17. • Supernaturalismo Pananalig na hindi umaakma sa naturalismo dahil ito’y makababalaghan. Pinahahalagahan ang pagiging marangal at maginoo sa pananalita at maging sa pagkilos. • • Naturalismo Ito ay nababatay sa agham o science na nagsasabi na ang nakikita o nangyayari sa paligid ay natural na hindi na dapat pang ipaliwanag ng isip Ang kalikasan ang buhay at ang lahat nang mapapatotohanan ay totoo sa likas na kahulugan 18. • Impresyunismo Ito ang impresyon ng bumabasa na siyang bumabalot sa angking kaisipan at damdamin ng manunulat na maaaring bunga ng pagmamasid 22. • Simbolismo Gumagamit ng mga sagisag upang maipakita ang kaisipan at damdamin ng isang akda 21. pangarap at panaginip na may katotohann o realidad na nakahihigit pa sa karaniwan. Surealismo • Sa pananalig na ito ay maraming bagay ang nagaganap sa guniguni . ng tauhan. • Nagbibigay-tuon ito sa mga paniniwalang tungkol sa pantasya. • Pinagsasama ang realidad at superealidad. moralidad. • Pragmatismo Ito ay nakatuon sa aksyon at interaksyong namamagitan sa bumabasa at binabasang teksto 20. may pagkafiksyon.

Ito’y isang mahabang tulang pasalaysay ng magiting na pakikipagsapalaran at kabayanihan ng isang taong may pambihirang katangian. kaugalian o paniniwala. Masasalamin sa mga epiko ang maipagmamalaking mga katangian ng ating mga ninuno. pangkabuhayan. Ginagamit ang mga epiko sa mga seremonya o ritwal para makatiyak ng kalusugan at pananatili sa tungkulin ng isang pinuno.24. at sukatan sa buhay ng mga sinaunang mamamayan ng isang sambayanan. salawikain o awit ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa pasalaysay na kabayanihan. ang mga tagumpay niya sa digmaan at pakikipagtunggali sa mga kaaway. huwaran. ng pagkakaroroon ng masaganang ani o mga anak. Mahahango rito ang pamumuhay na panlipunan. • Tinutukoy rito ang pagpapakasal ng magkapatid na Bugan at Wigan na siyang pinagmulan ng kagalitan at patayan sa daigdig bilang talab ng sumpa ng bathalang si Makanungan. 5.  Hudhud . gayundin ng katuparan ng iba pang mga kahilingan. Epiko ng mga Ifugao  Alim • Ito ay tungkol sa mga Bathalang Ifugao ni Punholdayan at Makanungan. pananampalataya. • Modernismo Teorya o pananalig na nagbibigay-diin sa pagbabago kung kaya ipinakikita ang paghihimagsik sa isang tradisyon. Ito rin ay tungkol sa mga mahiwagang pangyayari o mga kabayanihang kinapapalooban ng mga paniniwala. kaugalian. • Ito ay kahawig ng “Ramayana” ng India. 4. 3. MGA EPIKO NG PILIPINAS A. EPIKO 1. Ito ay galing sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang 2. pampulitika at pangkultur n gating matandang pamayanan.

Nailigtas si Bantugan sa mga lumusob na banyaga sa kanilang kaharian. • Tinatawag na Darangan ang Iliad at Odyssey ng mga Moro.  Bantugan • Ito ay tungkol sa isang prinsipe.  Indarapatra at Sulayman • Ito ay itinuturing na alamat ng Mindanao. Epiko ng Tagalog  Kumintang . Epiko ng mga Muslim  Bidasari • Ito ay isa lamang hiram na epiko sa Malaysia. • Ito ay isinasalaysay sa tuluyan at inaawit ang mga abentura.a .  Daramoke . Namatay siya sa sakit. Hanggang sa may umibig na isang sultan sa dalaga at sila’y nagging magkabiyak ng puso. Isinasalaysay dito ang pinagmulan ng liping Ifugao. • Ito ay tungkol sa magigiting na pakikikpagsapalaran ni Emperador Indarapatra ng kaharian ng Mantapuli. • Ngunit naging popular ito nang maisalin sa Maranaw.Babay • Ito ay sinasabing karugtong ng Bantugan. • Ito ay tungkol sa katapangan at kagitingan ng bayaning si Bantugan. Ngunit ang kanyang kaluluwa ay nakuhang muli ng kanyang kapatid na si Haring Madali at muli siyang nabuhay. Ang pagaawit ay ginagawa kung gabi pagkatapos ng hapunan at kapag nakalatag na ang kanilang banig. B. • Ito ay tungkol sa magandang si Bidasari na dahil sa kalupitan ng isang sultana ay nagiging patay siya kung araw at sa gabi lamang nabubuhay.• • Ito naman ay tungkol sa mga buhay at pakikipagsapalaran ng mga dakilang bayani ng Ifugao na ang tanging bida ay si Aliguyan ng Gomhandam. C. si Bantugan na ubod ng tapang at lakas.  Darangan • Ito ang itinuturing na isa sa pinakamatanda at pinakamahabang epiko ng Filipino. Marami siyang napaibig at naging asawa.  Tuwaang • Ito ay halaw sa epiko ng mga Manobong nakatira sa timog ng Mindanao.

Epiko ng mga Ilokano  Biag ni Lam-ang • Ito ay sikat na epiko bago dumating ang mga Kastila subalit nasulat lamang ito noong dakong dantaong labimpito. • Ito ay akda ni Pedro Bukaneg.” ng tribu ng Aklan. E. Epiko ng Bisaya  Haraya • Ito ay kalipunan ng magagandang asal na binibigkas nang pasalaysay. • Inaawit ito sa matandang Bikol ng isang makatang manlalakbay na ang panglan ay Kadugnung. Antique at Aklan. D.  Hari sa Bukid Ito ay tungkol sa kasaysayan ng isang haring hindi nakikita ng mga tao. .  Maragtas • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng mga nagsitakas na sampung datung Malay dahil sa kalupitan ni Sultang Makatunaw ng Borneo.  Lagda • Ito ay kalipunan ng mga kautusan ng pamahalaan.• • Ito’y kasaysayan ng pagsusugo ng Haring Soledan sa kanyang tatlong anak na sina BagtasMandukit at Dikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Ma-I at Lusong ng bahagi ng kaharian ng Lontok. Epiko ng Bikolano  Ibalon • Ito ay tungkol sa kasaysayan ng kauna-unahang mga taong naninirahan sa mga lupain ng Aslon at Ibalon. gaya ng “Kodigo ni Kalantiyaw. F. • Ito ang naging huwaran ng mabuting pamumuhay ng mga taga-Bikol. Maraming mga salawikain at mga kasabihang nanggaling sa kumintang.  Hinilawod • Ito ay kasaysayan ng pag-iibigan ng mga Bathala ng mga taga-Iloilo. • Ito ay maituturing na pinakamahaba at pinakamatangdang epiko ng Panay.

ALIBATA .

kompositor." Ipinalikha sa kanya ni Heneral Emilio Aguinaldo ang makabayang musikang ito para sa kalayaan ng bansa. biyulin. marami silang mga bantayog na mang-aawit. Magaling siyang tumugtog ng mga instrumento gaya ng gitara. manunugtog. sumulat." "Motherland. "Nasaan Ka." . at gumuhit. Kilala si Julian Felipe sa kanyang tugtugin o komposisyong "Himno Nacional Filipino. Irog?" ang isa sa kanyang tanyag na mga komposisyon. 1898 sa Kawit. manunulat.Mga Kilalang Pilipino Mayaman ang kutura ng bansang Pilipinas. tumugtog. at piyano. si Julian Felipe ay tumutugtog din ng organ sa simbahan ng Cavite." at "National Heroes Day. musika.Bukod sa pagiging kompositor. cello. Isa rin siyang kompositor tulad ni Julian Felipe. Dahil dito." "Bituing Marikit. Matatagpuan ang mga ito sa sining. Isa pang kilalang Pilipino sa larangan ng musika si Nicanor Abelardo. at palakasan. panitikan. at pintor. Iyan ang pinagbatayan ng kasalukuyang pambansang awit. Kinagigiliwan nilang umawit. sayaw. Unang ipinarinig ang tugtuging ito noong Hunyo 12. Cavite. sumayaw. Mga Kilalang Pilipino sa Sining at Panitikan May malaking kahalagahan ang sinig at kultura sa buhay ng bawat Pilipino. Ang iba pang mga kinatha niya ay ang mga sumusunod: My Native Land.

Hindi lamang sa Pilipinas tanyag ang mga awitin ni Freddie Aguilar at Apo Hiking Society. Nanalo na rin sila sa mga paligsahang pang-internasyonal sa musika. Malawak ang ginawa niyang pag-aaral sa mga katutubong sayaw. Sa larangan naman ng sayaw. si Francisca Reyes Aquino na isang guro ang nangunguna sa paksang ito. Natuto siya ng biyulin mula sa kanyang ama nang siya ay pitong taong gulang pa lamang. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Siya si Gilopez Kabayao. Si Cecile Licad naman ay isang tanyag na piyanista sa buong mundo. Nagbibigay pa siya ng walang bayad na konsiyerto para sa mga batang mag-aaral. Marami na siyang pinagwagihang paligsahan sa pagtugtog ng biyulin sa ibang bansa. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Kanilang itinaguyod at pinaunlad ang mga musikang Pilipino sa pamamagitan ng pag-awit sa mga konsiyerto sa ibang bansa. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Matapang din silang sumanib sa mapayapang rebolusyon sa EDSA noong Pebrero.Mayroon din kilalang biyulinista. Masusi niyang pinag-aralan ang mga katutubong sayaw ng iba't ibang lugar ng bansa . Sila ang tinatawag na makabansang mang-aawit. Kilala rin sila sa ibang bansa. 1986.

Tinaguriang isa sa magagaling na eskultor ng bansa si Guillermo Tolentino. Mahilig siyang gumuhit ng larawan noong bata pa siya na ginagamit lamang ang lapis at papel. Natapos niyang sulatin ang kanyang mga aklat sa sayaw kasama ang musika at kaukulang hakbang nito. Dapat siyang maipagmalaki. ang Oblation sa Pamantasan ng Pilipinas. Tiyaga at dedikasyon ang kinailangan niya sa kanyang gawain. Rizal Jose Protasio Rizal Mercado y Alonzo Realonda .nang may dalang kamera at tape recorder upang magsaliksik ng mga sayaw. Karamihan sa mga iginuhit niyang larawan ay nagpapakita ng mga pangyayari sa kasaysayan ng bansa. Kilala ang mga ginawa niyang sagisag ng Republika ng Pilipinas tulad ng monumento ni Andres Bonifacio sa Grace Park. Ipinahayag siyang kaunaunahang National Artist o Pambansang Alagad ng Sining. Si Fernando Amorsolo ang isa sa kanila. May iba pang mga tanyag na Pilipino sa sining. at larawan ng mga tao. mga tanawin. Ilang Pangunahing Manunulat na Pilipino Dr. Sinulat niya ang lahat ng hakbang ng sayaw na kanyang namamasid na hindi niya binago ang orihinal na galaw nito. Jose P. at ang estatwa ni Bonifacio sa Liwasang Bonifacio. Natatangi ang mga ginawa niya. Kalookan.

Concha at Nicolasa Isang tanyag na makata at mandudula si Francisco Balagtas. at kaibigan ang paksa ng mga ito. Florante at Laura ang tanyag na nobelang patulang kanyang isinulat. Paciano (1851-1930). Tungkol sa kanyang ina. Sumulat din siya ng mga tula.Ama: Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandra II (1818-1898) Ina: Teodora Morales Alonso Realonda y Quintos (1827-1911) Mga Kapatid: Saturnina (1850-1913). José Protasio (1861-1896). kabilang na si Rizal. Olympia (1855-1887)." Francisco Baltazar / Balagtas (1788-1862) Ama: Juan Balagtas Ina: Juana dela Cruz Mga Kapatid: Felipe. Lucia (1857-1919). mga kapatid. Trinidad (1868-1951) at Soledad (1870-1929). Josefa (1865-1945). Maria (1859-1945). ang naimpluwensyahan ng nasabing tula. Kinikilalang Ama ng Panulaang Tagalog si Balagtas. [7] Isang magaling at matalinong manunulat si Rizal. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ang nagtatag ng pahayagang La Solidaridad noong 1889 at siya . Concepcion (1862-1865). Isa ring awitin ito. Narcisa (1852-1939). Ang mga nobelang ito ay ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo. Ito ay tungkol sa pagmamahal sa sariling wika. Ang tulang ito ay may pamagat na "Sa Aking mga Kabata. Maraming dakilang Pilipino. Sumulat siya ng dalawang nobela tungkol sa lipunang Pilipino noong panahon ng Kastila. Sumulat siya ng isang tula nang siya'y walong taong gulang pa lamang na napabantog sa buong bansa.

ang naging unang patnugot nito. Bukod sa pagiging patnugot ay nagsulat siya ng mga lathalaing mapanuligsa sa nasabing pahayagan. Sa pahayagang ito nagsulat ang mga propagandistang Pilipino para sa mga reporma sa Pilipinas. Isa sa mga kilalang sinulat niya ay ang sanaysay na "Fray Botod" na nangangahulugang bundat na prayle.

Marcelo H. del Pilar

Si Del Pilar, na nakilala sa tawag na Plaridel, ang natatag ng Diariong Tagalog noong 1882. Isa itong pahayagang makabayan. Siya ang pumalit kay Lopez Jaena sa pagiging patnugot at may ari ng La Solidaridad. Si Del Pilar ang awtor ng "Dasalan at Tocsohan," isang tulang tumutuligsa sa mga maling ginagawa ng mga prayle.

Jose Palma Isang makatang kawal si Jose Palma. Siya ang sumulat ng tula sa Español na may titulong "Filipinas" bilang mga titik ng "Himno Nacional Filipino" na nilikha ni Julian Felipe. Ang kasalukuyang mga titik sa Pilipino ng ating pambansang awit ay batay sa tula ni Palma. Dito siya nakilala bilang isang manunulat.

Lope K. Santos

Hindi lamang isang magaling na makata at nobelista si Lope K. Santos. Maituturing siyang isang dalubwika dahil sa kanyang mga naiambag na akda hinggil sa balarila ng wikang pambansa. Dahil dito, tinagurian siyang Ama ng Balarila ng Wikang Pambansa.

Jose Corazon de Jesus

Isa pang pangalan ni Jose Corazon de Jesus ay Huseng Batute. Tulad nina Balagtas at Rizal, marami siyang sinulat na mga tula. Naging isang kolumnista siya sa pang-araw-araw na pahayagang Taliba. Nasa anyong patula ang kanyang kolum. Dalawa sa kanyang mga kilalang tula ang "Manok Kong Bulik" at "Isang Punongkahoy."

Amando V. Hernandez

Si Amado V. Hernandez ang makata ng mga mangagawa. Siya ay naging patnugot ng pahayagang Pagkakaisa at Mabuhay. Sumulat din siya ng mga nobela, kuwento, at dula. Siya ang kauna-unahang manunulat sa wikang pambansa na kinilalang National Artist. Kabilang sa kanyang mga popular na tula ang "Isang Dipang Langit," "Bayani," at "Bayang Malay."

Naging asawa niya si "Atang" Honorata dela Rama ang tinaguriang Reyna ng Sarsuela. Sila ang kinilalang First Couple National Artist

Severino Reyes

Isinulat ni Severino Reyes ang "Mga Kuwento ni Lola Basyang" sa magasing Liwayway. Kinilala rin siyang Ama ng Dulang Pilipino. Pinakakilala sa kanyang mga dula ang sarsuwelang "Walang Sugat" na pumapaksa sa kagitingan ng mga Katipunero.

Nick Joaquin Mandudula rin si Nick Joaquin. Ngunit higit siyang kilala bilang kuwentista at nobelista. Ang The Woman Who Had Two Navels ang kanyang pinakamahalagang nobelang nagtatampok sa mga gawi at paguugali ng mga Pilipino. Ang isa pang tanyag na isinulat niya ay ang Portrait of the Artist as Filipino.

Jose Garcia Villa Si Jose Garcia Villa ay isang makata at kuwentista sa Ingles na nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award at National Artist Award. Kinilala ang kanyang koleksyon ng mga tula na pinamagatang Doveglion at Jose Garcia Villa's Many Voices.

N.V.M. Gonzales

Isa ring nobelista sa Ingles is Nestor Vicente Madali Gonzales tulad ni Nick Joaquin. Ang The Bamboo Dancers ang pangunahing nobelang kanyang isinulat. Kabilang siya sa may pinakamaraming naisulat na maiikling kuwento sa bansa at sa pinakamagagaling sa panitikan sa bansa.

Mga Natatanging Pilipino sa Palakasan

Lydia de Vega-Mercado Kilalang atleta sa track and field sa buong Asya si Lydia de Vega. Marami na siyang natamong mga medalyang ginto sa pabilisan ng pagtakbo. Sinanay siya ng kanyang ama na maging isang magaling na atleta. Masunuring anak at disiplinado si De Vega.

kabilang sa mga medalyang ito ang napanalunan niya sa Asian Games na ginanap sa Pilipinas noong 1991. Gabriel "Flash" Elorde . Pinarangalan din siya noong 1976 at 1980 bilang Sportsman of the Year.Akiko Thomson Isa naman si Akiko Thomson sa mga natatanging manlalaro sa paglangoy. Siya ang pinakabatang binigyan ng ganitong karangalan. Ang disiplinado niyang pagsasanay ay nagbubunga ng pagwawagi niya sa Pilipinas at sa ibang bansa. si Felix Barrientos ang isa sa nangungunang manlalaro sa Asya. Naging isa sa mga Ten Outstanding Young Men (TOYM) si Paeng nang siya'y 20 taong gulang pa lamang. Felix Barrientos Sa larong tennis. Marami na siyang nakuhang medalyang ginto sa larangang ito. Marami na siyang napanalunang World Cup. Rafael "Paeng" Nepomuceno Isang tanyag na manlalaro ng bowling sa Pilipinas at ibang bansa si Paeng Nepomuceno. nagawad sa kanya ang tatlong medalyang ginto. Sa nakaraang SEA Games.

Elorde. . Si Eugene Torre ang magaling na Pilipinong manlalaro sa chess. Marami siyang napanalunang medalya sa larangan ng boksing na internasyonal. Kilala siya sa ibang bansa tulad nina Nepomuceno. track and field. Eugene Torre Hindi lamang sa boksing. Robert Jaworski at Ramon Fernandez Sina Jaworski at Fernandez ang mga tanyag at magagaling na manlalaro sa basketbol. Marami na silang nasalihang mga kompetisyong internasyonal.Isa sa mga batikang boksingero ng Pilipinas si Flash Elorde. at bowling kilala ang mga Pilipino kundi pati na sa paglalaro ng chess. Matulungin tao siya. Nagpatayo siya sa isang gusali sa Parañaque na pinagdarausan ng mga paligsahan sa boksing sa kasalukuyan. Tinatawag itong Elorde Sports Compex. at De Vega.

htm . Korea noong 1988.niu. _________________________________________________________ ___ Mula sa Librong Bayanihan 2 ni Priscila B. Dizon http://www.Mga Pilipino sa Olympics Games May mga Pilipino ring nanalo sa Olympic Games sa Seoul. Nagbigay sila ng karanganlan sa Pilipinas na dapat ipagmalaki ng mga Pilipino.edu/TAGALog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino. Ito'y sina Leopoldo Serrantes sa boksing at Arianne Cerdeña sa bowling.seasite.

Eb .

Mga Kontribusyon ng Ilang Naging Pangulo ng Bansa sa Pag-unlad ng Ating Wikang Pambansa MANUEL LUIS QUEZON (1935-1944) • 1936 Mensahe sa Asemblea – Itinagubilin ni Pang. sang-ayon sa tagubilin ng Surian ng Wikang Pambansa. Nakapaloob sa panahong saklaw ang pagdiriwang ng kaarawan ni Quezon. sa layuning makapagpaunlad at makapagpatibay ng isang wikang panlahat na batay sa isang wikang umiiral. Quezon ang paglikha ng isang Surian ng Wikang Pambansa na gagawa ng isang wikang katutubo sa Pilipinas. Napapaloob sa panahong saklaw ng pagdiriwang ang Araw ni Balagtas 1955 Proklamasyon 186 – inilipat ang panahon ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa taun-taon simula ika-13 hanggang ika-19 ng Agosto. edipisyo at tanggapan ng ating pamahalaan ay pangalanan sa Pilipino. 1937 Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134 – ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Wikang Pambansa ng Pilipinas na batay sa Tagalog. kawanihan. Manuel L. (Agosto 19) • FERDINAND EMMANUEL EDRALIN MARCOS (1965-1986) 1967 Kautusang Pangkagawaran Blg. 96 – nagtatadhanang ang lahat ng gusali. 187 – Nag-aatas sa lahat ng kagawaran. 12 – Nagpapahayag ng pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa simula sa Marso hanggang Abril 4 taun-taon. • RAMON DEL FIERRO MAGSAYSAY (1953. tanggapan at iba pang sangay ng pamahalaan na gamitin ang wikang Pilipino hanggat maaari sa Linggo ng Wikang • • .1957) • 1954 Proklamasyon Blg. 1968 Kautusang Tagapagpaganap Blg.

Pambansa at pagkaraan nito. sa pangunguna ng mga nasa pamahalaan at mga paaralan at gayundin ng mga lider ng iba’t ibang larangan ng buhay. 73 – nag-aatas sa Surian ng Wikang Pambansa na ang Saligang batas ay isalin sa mga wikang sinsalita ng may limampung libong (50.A. kawanihan. Cebu Normal University March 15. ay Linggo ng Wikang Pambansang Pilipino na dapat ipagdiwang ng lahat ng mga mamamayan sa buong bansa. María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (1986-1992) • 1986 Proklamasyon Blg. Queaon. sa lahat ng ofisyal na komunikasyon at transaksyon ng pamahalaan. • FIDEL VALDEZ RAMOS (1992-1998) • 1997 Proklamasyon Blg. tanggapan. Aquino na taun-taon. ang panahong Agosto 13-19. 335 – nagtatagubilin sa lahat ng departamento.3[1]). itinuturing na Ama ng Wikang Pambansa.  Dahil dito. XV. ahensya at kaparaanan ng pamahalaan na gumawa ng mga kinakailangan hakbang para sa paggamit ng wikang Filipino sa opisyal na transaksyon. ipinahayag ni Pang. 1041 – nagtatakda na ang buwan ng Agosto taun-taon ay magiging Buwan ng Wikang Pambansa at nagtatagubilin sa iba’t ibang sangay/ tanggapan ng pamahalaan at sa mga paaralan ng magsagawa ng mga gawain kaugnay sa taunang pagdiriwang. Sek. Rebamonte.00) mamamayan. • 1972 Atas ng Pangulo Blg. komunikasyon at korespondensya. Manuel L.Ed. 19 – kumikilala sa Wikang Pambansa na gumawa ng napakahalagang papel sa himagsikang pinasiklab ng Kapangyarihang Bayan na nagbunsod sa bagong pamahalaan. 2008 URI NG TAYUTAY PAG-UULIT / ALITERASYON – (Alliteration) – pag-uulit ng mga tunog-katinig sa inisyal na bahagi ng salita . 1988 Kautusang Tagapagpaganap Blg. Geraldine C. M. alinsunod sa probisyon ng Saligang Batas (Art. araw ng pagsilang ng naging Pang.

Jose dela Cruz . Ina ang ilaw ng tahanan Inang mapagmahal at maaruga EPIFORA – (Epiphora) . (pag-uulit sa una at huli) Hal. ANADIPLOSIS – (Anadiplosis) – ang huling salita sa unang taludtod ay inuulit sa unahan ng mga sumusunod na taludtod sa isang saknong. kahapon at ngayon / tunay na buhay ASONANS – (Assonance) – pag-uulit sa mga tunog-patinig sa alinmang bahagi ng salita Hal. Ang Saligang Batas ay para sa mamamayan Gawa ng mamamayan At mula sa mamamayan.Hal. salamat at paalam / hirap at pighati ANAFORA – (Anaphora) – pag-uulit ng unang bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. Tumiim na sinta'y kung aking pawiin Pawiin ko'y tantong kamatayan ko rin.pag-uulit ng mga tunogkatinig sa pinal na bahagi ng salita Hal.pag-uulit ng huling bahagi ng pahayag o ng isang taludtod Hal. pananampalataya at pag-asa / lungkot at ligaya KONSONANS – (Consonance) . Matay ko man yatang pigili't pigilin Pigilin ang sintang sa puso'y tumiim.

(para. wari. binabaliktad ang ayos ng pahayag. (pandiwa at pangngalan) Hal. PAGWAWANGIS – (Metaphor) – tuwirang paghahambing Hal. anaki. Hal. (pandiwa) Sigaw ng budhi ang hindi nagpatahimik sa kanya.EMPANADOS . tulad. animo) Hal. Halimuyak niya'y ilang-ilang sa bango. Mabilis tumakbo ang oras. Halimuyak niya'y tulad ng isang ilang-ilang sa bango. pangyayari o kaisipan na magkaiba ngunit magkatulad sa katangian. kawangis. nga lamang. PAGHIHIMIG / ONOMATOPIYA (Onomatopoeia) – sa pamamagitan ng tunog o himig Hal. tila. PAGBIBIGAY-KATAUHAN – (Personification) . tao. kapara. ang lupa ay langit. Ang langit ay lupa. gaya.pinapakilos ang isang bagay na parang isang tao o binibigyan ng gawain ukol lamang sa tao. PAGMAMALABIS – (Hyperbole) – labis ang pagpapahayag . lagaslas ng tubig / dagundong ng kulog PAGTUTULAD – (Simile) – simpleng paghahambing ng dalawang .Pabalik na Pag-uulit – Bagamat ito’y hindi na isinama ni Rufino Alejandro ngunit ito’y sadyang pag-uulit pa rin. kagaya.

Nakatira kami sa iisang bubong. PAGPAPALIT-TAWAG –– (Metonymy) – pinapalitan ang ngalan o katawagan sa isang bagay.isang uri ng pagpapahayag na hindi naman talaga nangangailangan ng sagot kundi ang layunin ay maikintal ang mensahe.binabanggit ang bahagi bilang pagtukoy sa kabuuan. Sampung bote ang naubos nila. . Hal.Hal. mamaya ay hindi. RETORIKAL NA TANONG – (Rhetorical Question) . hirap at ginhawa / may dusa at may pag-asa / maganda at pangit Mahirap kausap ang taong iyan. PAGPAPALIT-WIKA – (Transferred Epithets) pagpapahayag na naglilipat sa mga bagay na walang buhay ng mga katangian na ginagamit lamang sa tao. PAGPAPALIT-SAKLAW . May ina bang nakatitiis sa anak? PAGTATAMBIS – (Oxymoron/Anthesis) – paggamit ng salita o pahayag na magkasalungat Hal.(pang-uri) Hal.(Synecdoche) . Hal. ngayon ay oo. Masaya ang kulay ng kanyang damit. Hal. Huwag mo akong pilitin kung ayaw mong bumaha ng dugo rito.

bagamat magkaiba ang binibigyang-turing.kinakausap ang isang bagay o tao kahit hindi kaharap Hak. PAG-UYAM – (Irony or Sarcasm) – sa simula'y nagbibigay-puri ngunit may layuning mangutya Hal. bagay. pook. Hal. Hindi sa pagmamayabang. pero ang totoo lima ang sasakyan ko. Mga Pang-ugnay – sapagkat ang mga ito ay nagpapakita ng kaugnayan o relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap . Itinutulak ng bibig. Mga Panuring – sapagkat kapwa ginagamit na panuring. Hal. O. hayop. PAGTAWAG – (Apostrophe). Wow seksi. kinakabig ng dibdib. tukso layuan mo ako! PAGTANGGI – (Litotes) – gumagamit ng salitang hindi upang magbigay ng kahulugang di-pagsang-ayon sa sinasabi ng salitang sumusunod. katawang lumba-lumba. o pangyayari.PAGSALUNGAT – (Epigram) – pagpapahayag na magkasalungat sa pagpapahayag. • • • Mga Nominal – sapagkat kapwa ginagamit na panawag sa tao.

samakatuwid. o Ang Pang-angkop – nagpapakita ng relasyon ng panuring sa salitang binibigyang-turing.o Ang Pangatnig – maaaring magpakita ng relasyon ng pagsasalungatan. Ang pangawing na ay ay nagsisilbing kawing o kadena sa simuno at panaguri at hindi ito nagpapakita ng dalawang elemento sa pangungusap. bagay atbp. o Ang Pang-ukol – maipakikita ang kaukulan ng isang tao. Kaukulan ng Pangnglan o Kaukulan ang tawag sa kakanyahan ng pangngalang nagpapakita ng gamit nito sa pangungusap • Pansemantika at Panlinggwistikang Kahulugan ng mga Bahagi ng Pananalita Bahagi ng Pananalita 1. bagay atbp. Mga Salitang Pangnilalaman Pansemantika at Tradisyunal na Kahulugan Linggwistikang Istruktural . sa isang tao. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap (di-karaniwan). • Pananda o Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. ng pagiging sanhi at bunga atbp.

hayop. ay isang pangngalan o dili kaya ay isang salitang gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. Ang pangngalan ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay tao. sa mga/kina). Panuring Pang-uri Ang pang-uri ay salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao. pangyayari atbp. ma tinutukoy ng pnagngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungunsap. Mga Salitang Pangkayarian 2. pook. pangyayari atbp. hayop. at mga anyong maramihan ng mga ito ( ang mga/sina. 1. lunan atbp. parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap . Nominal Pangangalan 1. o isa pang pang-abay na bumubuo ng parirala. Pandiwa Ang pandiwa ay nakikilala sa pamamagitan ng mga impleksyon nito sa iba't ibang aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad nito. Panghalip Ang panghalip ay salita o katagang Ang mga panghalip ay makikilala panghalili sa pangngalan. Pang-ugnay Pangatnig Ang pangatnig ay mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. ng mga/nina. pook. bagay. at c) sa Ang pandiwa ay salitang nagpapakilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita 1. hayop. bagay. Ang pang-uri ay nakikilala dahil sa impleksyong nagaganap ditto ayon sa kasidhian at hambingan.1. ng/ni. sa/kay. b) ng.1. pang-uri. bagay. Ang pang-abay ay nagbibigay-turing sa pandiwa. 2. pang-uri o sa iba pang pang-abay 2. maliban kung ang mga ito ay inaalis na sa pangungusap. Pang-abay Ang pang-abay ay makikilala dahil sa kasama ito ng isang pandiwa.1. Anumang salitang maaaring isunod sa ang/si. Ang pangngalan ay ngalan ng tao. Ito ay kasama ng pangngalan o panghalip. dahil sa impleksyon o pagbabagonganyo ayon sa kaukulan: ang mga panghalip na nasa anyong a) ang.3.2.

samakatuwid. URI NG PANGHALIP PANGHALIP NA PANAO • • Inihahalili sa pangalan ng tao Ang kaukulan at kailanan ng panghalip na panao Anyong ang Anyong ng nyong saِ A . o pamuno sa alinman sa dalawa. Pang-ukol Pang-ukol ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sapangungusap 2. Ang mga pantukoy. Pangawing Pangawing na ay ay itinuturing na isang pananda na nagpapakita na ang simuno ng pangungusap ay nauuna sa panaguri. ay palatandaan ng ayos ng pangungusap I.2. ay pananda ng gamit na palagyo ng pangngalan o panghalip.Pang-angkop Ang mga pang-angkop ay mga katagang nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. samakatwid. Ang pantukoy ay katangang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit na simuno o kaganapang pansimuno. Pananda Pantukoy Ang mga pantukoy ay kataga o mga katagang lumilinaw sa kailanan ng kasamang pangngalan o panghalip at kung ito ay tumutukoy sa tao o sa bagay o pook.

tayo Kayo sila natin ninyo nila Atin Inyo kanila Kami Kayo sila Namin Ninyo nila Amin Inyo kanila Anyong ang (palagyo) – ginagamit na simuno ng pangungusap Hal. Tayo ay may mahabang pagsusulit Anyong ng (paukol) .ginagamit na layon ng pang-ukol o tinuturing layon Hal. Amin ang kotse sa garahe PANGHALIP NA PAMATLIG • • Ginagamit sa pagtuturo ng tao. ِ nagsasaad ng pagmamay-ari . Pronominal .nagtuturo lamang ng ngalan ng tao o bagay .Panauhan/Kailanan Isahan Una (kumakausap) Ikalawa (kinakausap) Ikatlo (pinag-uusapan) Dalawahan Una Ikalawa Ikatlo Maramihan Una Ikalawa Ikatlo (palagyo) (paukol) (paari) Ako Ikaw. lugar o pangyayari. ka siya Ko Mo niya Akin Iyo kanya Kata. Kumain si Lulu sa kantina nila. bagay.Anyong sa (paari) Hal. hayop. Uri ng panghalip pamatlig I. kita.

1. nito 2.3. dito 3. (h) ayan 4. Palunan 1.1. *ganire 2. dami. iyan (ibang anyo: yaan) – malapit sa nakikinig 1. naroon ( ibang anyo: nandoon) (Ang mga anyong may tandang asteriko (*) ay binira nang gamitin sa ngayon.4. Anyong ng (Paari) i 2. Panawag-pansin o pahimaton 1. Patulad 1. ganyan 4.malapit sa nagsasalita 1. Anyong ang (Paturol) 1. ganito 3. *narini (ibang anyo: nandini) 2. iyon (ibang anyo: yaon) – malayo kapwa sa nag-uusap 2. ganoon ( ibang anyo: gayon) IV.1. noon 3. (h) ayun III. Isa Iba balana lahat pawa madla tanan ilanman anuman alinman sinuman kailanman magkanuman kuwan bawat saanman gaanuman . *nire 2.4. doon II. narito (ibang anyo: nandito) 3. lalo na ng mga kabataan) • Nagagawang pangmaramihan ng mga pamatlig na pronominal sa pamamagitan ng paglalagay ng ang/ ng/ sa mga sa unahan ng anyong ang.1. *(h) ere 2. Hal. o kalahatan ng tinutukoy.2. nariyan ( ibang anyo: nandiyan) 4. ito . *dine 3.3.2. diyan 3.3. (h) eto 3. *ire (ibang anyo: yari) – malapit na malapit sa nagsasalita 1. Anyong sa (Paukol) 3.4. Ang mga ito/ ng mga ito/ sa mga ito/ PANGHALIP NA PANAKLAW • Panghalip na panaklaw ang tawag sa mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan.2. niyan 2.

Hal. Pananaw Istruktural 1.. Dahil sa kanya hindi na siya mag-aaral ANG PANDIWA Pananaw Pansemantika 1. PANGHALIP NA PANANONG • • • Panghalip pananong yaong mga panghalili sa ngalan ng tao. Ang anumang pagkain ay mahal ngayon. Mapapangkat ang mga ito sa dalawang kailanan: isahan at maramihan. 1.Pangnagdaan) . Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito. atb. Gumawa ka nang ganito Layon ng Pang-ukol Hal. (Perpektibo . Nagdasal na ang mag-anak. GAMIT NG PANGHALIP 1. Ang hinihintay naming ay ikaw Panuring Hal. 3. Ang Konstabularyo ay naglunsad ng puspusang kilusan sa pagbabago ng pagkasagupa sa droga. Siya'y magaling magturo sa Filipino Kaganapang Pansimuno Hal. 2. Ang kanilang bukid ay nag-aani ng marami Layon ng Pandiwa Hal. na ginagamit sa pagtatanong. 4. bagay. Narito ang talaan ng mga panghalip pananong: Isahan Maramihan sino ano alin kanino Sinu-sino anu-ano alin-alin kani-kanino Ilan paano kailan gaano ilan-ilan Paa-paano Kai-kailan Gaa-gaano II. Simuno Hal.

(sa phrase) Kaganapang kagamitan Ang nagsasaad kung anong bagay. Magdasal na ang mag-anak. Ang nagsasaad na kung sino ang nikikinabang sa kilos ng pandiwa. Kinain ng bata ang suman at manggang hinog (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang ng o ng phrase) Kaganapang layon Kumain ang bata ng suman at manggang hinog. o instrumenti ang ginamit upang magawa ang kilos ng pandiwa. (Kontemplatibo .  KAGANAPAN NG PANDIWA • Kaganapan ang tawag sa bahagi ng panaguri na bumubuo o nagbibigay ng ganap na kahulugan sa pandiwa at magagawang paksa ng pangungusap kung babaguhin ang pokus ng pandiwa Uri ng Kaganapan ng Pandiwa Kaganapang tagaganap Katuturan Halimbawa Ang bahagi ng panaguri na gumaganap sa kilos na isinasaad ng pandiwa.Pangkasalukuyan) 3. • Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa samantalang ang panlapi naman ang nagpapahayag ng pokus o relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.2. (naipapahayag sa pamamagitan ng pariralang sa o para sa) Kaganapang tagatanggap Kaganapang ganapan Ang nagsasaad ng lugar na ginaganapan ng kilos ng pandiwa Naglaro ng basketbol sa Rizal Stadium ang koponan ng aming pamantasan (sa phrase) Binungkal ng tatay ang lupa sa pamamagitan ng asarol.Panghinaharap)  KAYARIAN NG PANDIWA • Ang pandiwa sa Filipino ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Ang nagsasaad kung ano ang bagay o mgabagay na tinutukoy sa pandiwa. . kagamitan. (Imperpektibo . (ng phrase) Nagluto si Ingga ng halayang ube para sa nanay. Nagdarasal ang mag-anak.

• Nagkakaroon ng iba't ibang pokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pampaksa o pansimuno ng pangungusap.Pandiwa nag-um/ -um.Kaganapang sanhi Ang nagsasaad kung ano ang dahilan ng pagkakapangyari ng kilos ng pandiwa. Yumaman siya dahil sa mina ng langis. Ipinagdiriwang ng mga kabataan ang unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. • Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa. (sa phrase)  POKUS NG PANDIWA • Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.  Nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko ang mga kabataan. (ng mga kabataan ay maaaring maging simuno o paksa)  Nagdiriwang ang mga kabataan ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko. Nasa pokus sa layon ang Mga Panlapi Panlapi . Pokus ng Pandiwa Pokus sa tagaganap Kahulugan Ang pandiwa ay nasa pokus na tagaganap kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwa. ang nagsasaad ng direksyon ng kilos na taglay ng pandiwa. (sa phrase) Kaganapang direksyunal Nagtungo sila sa Luzon.mangmaka makapag Panlapi nagtayo kumain nanguha nakakita nakapaglaba Pandiwa iluluto Pokus sa layon . Hal.  Ang mga kabataan ay nagdiriwang ng unang anibersaryo ng kanilang samahang sibiko.

-an MaIpa-in -an/ -han pag-…-an /han mapag-.ipantali/ipanali .pinaglutuan .pandiwa kung ang layon ang paksa o binibigyang-diin sa pangungusap.pinangisdaan ikuha ipanahi ipagluluto Pokus sa tagaganap Pokus sa gamit Ipang- . Ang pandiwa ay nakapokus sa sanhi kung ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. Pangngalan Panghalip Pandiwa Pang-uri Pang-abay 6. Pokus sa ganapan Ang pandiwa ay nasa pokus sa ganapan kung ang paksa ay lugar o ganapan ng kilos.tinakpan .-an iipangipag - bantayan narira ipatapon diligin . ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang simuno ng pangungusap.napagtamnan . 4.ipampunas . Pantukoy 7. Pangatnig 8. 3. Nasa pokus direksyonal ang pandiwa kung ang paksa ay nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa. Pang-ukol 9.. Pang-angkop 10.ipangguhit Pokus sa sanhi iikaikapang- - iniluha ikinagalit ikinapamayat Pokus sa direksyon -an -han - pinasyalan pinuntahan MGA BAHAGI NG PANANALITA 1.pinagprituhan . Ang pandiwang nasa pokus sa tagatanggap. 2. Ang mga pandiwang may pokus sa gamit ay nagsasaad na ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ay siyang simuno ng pangungusap... 5. Pandamdam .-an pang-.

Panghalip Pandiwa 4.2. panghalip.1. mabait na bata.2. Mga Salitang Pangkayarian (Function words) • mga salitang nagkakaroon lamang ng tiyak na kahulugan kapag nasa pangungusap • tungkuling mag-ugnay ng mga salitang pangnilalaman upang makabuo ng pangungusap • kabilang dito ang pangatnig. Panlarawan – naglalarawan sa pangngalan o panghalip.1. Pang-abay 2. Pang-angkop 2. Pantukoy 2.1. Pangawing ANG PANG-URI  Uri ng Pang-uri 1. 4. Mga Pang-ugnay 2. pang-angkop. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words)1 • • • • 4.3. puting rosas. pantukoy.1.1. hugis.1. Pamilang – ginagamit sa pagbibigay ng tiyak o di-tiyak na bilang ..1. Pangatnig 2. Mga Pananda 2.1.2.3. Pang-uri 4.2.1. at pangawing 2.3.1. lasa anyo.2. pandiwa. mahabang buhok 2. kulay.3. Mga Panuring 4.2.2. pang-ukol. Pang-ukol 2.1. Nagbibigay ng katangian. mga salitang may tiyak na kahulugan nagsisilbing mahalagang salita sa loob ng pangungusap may sariling kahulugan kahit hindi isama sa ibang salita kabilang dito ang pangngalan. Pangngalan 4.2. laki Hal. pang-uri at pang-abay Mga Nominal 4.

p labin d.kalahati 1/4 . Pamahagi (fraction) – ginagamit sa pagbabahagi o pagbubuklod ng ilang hati sa isang kabuuan. l. Panunuran – nagsasaad ng ayos ng pagkakasunud-sunod ng mga tao o bagay. wala 0 Sandaan 100 • Paglampas ng sampu. Halimbawa: panlaping ka.kapat Kung higit na sa isa ang tinutukoy 3/4/ tatlong-kapat (2/100) o (2%) dalawang bahagdan • Ang mga panlaping mang at tig ay ginagamit sa pamamahagi ng patas-patas Halimbawa: madalawa tigapat 2.2. maramihan at .– isang bahagi ng kabuuan 1/2 .1. r.Uri ng Pamilang: 2. s. t Halimbawa: o labing-isa o labindalawa o labinlima • labingwalo labinsiyam labimpito Ang sumunod na pu ay dalawampu na naging dalawampu't mula sa dalawampu at sa pamamagitan ng kudlit o dalawampu't isa tatlumpu o dalawampu't dalawa limampu 2. Gumagamit ng: ika pang pam pan • ikalawa – pataas pang-una pampito pansiyam kapag ang ika ay inilapi sa tambilang ginagamitan ito ng gitling Halimbawa: Ika-3 ika-100 2. Palansak – nangangahulugan ng bilang na minsan. inuunlapian na ng labing kung nagsisimula sa katinigo patinig maliban sa: labim b.3.4. Patakaran o kardinal – mga likas na bilang Hal.

Inuulit – inuulit ang buong salita o dalawang unang pantig ng salitang-ugat. Maaaring may kahulugang konotasyon at denotasyon. Maylapi – pang-uring binubuo ng panlapi at salitang-ugat Halimbawa: Marangal na tao ang pinagpapala. nang bahagya. walang panlapi. nang kaunti o oag-uulit ng salitang-ugat o dalawang unang pantig. maging hulapian ng –an o –han ang patakarang bilang Halimbawa: pag-uulit isa-isa. aapat -an/ -han animan / isahan 2.5. 2.  Kaantasan ng Pang-uri • Lantay o karaniwan – walang tinutukoy kundi katangian ng pangngalang tinuturing Halimbawa: Sariwang gulay ang mabili ko sa palengke. salitang-ugat Halimbawa: Mainitin ang ulo ng taong gutom. Inuulit ang patakarang bilang. Halimbawa: Maliliit ang patatas ng nabili ko. • Katamtamang antas – gumagamit ng salitang medyo. 4.langkay-langkay. Tambalan – binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Halimbawa: Taos-pusong pasasalamat ang dapat nating ipaabot sa ating mga magulang. dala-dalawa pag-uulit sa unang pantig – dadalawa. Payak – likas na salita. Pahalaga – ginagamit para sa pagsasaad ng halaga ng bagay o mga bagay Halimbawa: mamera. 3. mamiso. . mamiseta Tigwalong piso  Kaanyuan ng Pang-uri 1.

di-hamak atbp. Pagkaganda-ganda ng Look ng Taal. magsing-. Mapurol nang kaunti ang kutsilyong ito. di-gaano.  Kailanan ng Pang-uri • • Isahan – kung iisa lamang ang inilalarawan  Hal. Halimbawa: Mataas na mataas pala ang Bundok Apo.kung ang pinaghahambing ay hindi magkapatas ng uri o katangian.  Hambingan ng Pang-uri • • Pang-uring pahambing ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng dalawang tao. tunay atbp. Gumagamit ng panlaping ka-. 2. nag-…-an. Napakalamig pala sa Lalawigang Bulubundukin.Halimbawa: Medyo hilaw ang sinaing. bagay. talaga. gaya. kasing-. di-gaya. magkasing-. Pasukdol naman ang tawag sa mga pang-uring naghahambing ng higit sa dalawa. at kay  Paggamit ng salitang lubha. • Masidhi – naipakikita sa pamamagitan ng:  Pag-uulit ng salita  Paggamit ng mga panlaping nakapa. Pahambing na magkatulad – kung ang pinaghahambing ay pareho o magkapatas ng uri o katangian. di-tulad. Halimbawa: Kamukha ni Mark ang ama niya. Nagtataasan ang mga puno ng pino sa Baguio. Uri ng Pahambing 1. kapwa atbp. at salitang tulad. pook atbp. masyado. Halimbawa: Sariwa ang simoy ng hangin sa bukid. sing-. Kalahi ko siya Dalawahan – kung dalawa ang inilalarawan . di-tulad ng hangin sa lungsod. paris. Pahambing na di-magkatulad . totoo. Gumagamit ng sallitang tulad ng kaysa. pagka-. Labis nang bahagya ang sinaing.

2. Panlunan – sumasagot sa tanong na saan Hal. Pang-agam – nagsasaad ng pag-aalinlangan at walang katiyakan Hal. baka.3. Pamaraan – sumasagot sa tanong na paano.2. Pang-abay na pasalita o parirala Pandiwa Pang-uri Pang-abay 2. May dalawang panandangginagamit sa uring ito (1) panandang nang at (2) pangawil na na/-ng Hal. 2. tila. Magkakalahi kaming lahat. marahil. Magkalahi ang magpinsan Maramihan – kung higit sa dalawa ang inilalarawan  Hal. Katagang pang-abay o Inklitik – ay mga katagang laging sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan. Hal. Talagang mahinhin kumilos ang mga dalaga Pamanahon – sumasagot sa tanong na kalian.1. yata. Tuwing Mayo ay nagdaraos kaming santakrusan. 2. Lumapit ditong tumatakbo ang bata. Bakit siya umalis na umiiyak? Kinamayan niya ako nang mahigpit. • Hal. ba kasi kaya na daw/raw din/rin naman yata pala tuloy nga lamang/ lang Halimbawa: man muna pa sana 2. Tila patuloy na ang pag-unlad ng Pilipinas. Maraming tindang ulam sa kantina. Nagsimba kagabi ang mga panauhin Tunay na masigla ang mga bata. . ANG PANG-ABAY • Ang pang-abay ay nahahati sa dalawang pangunahing pangkat: 1. wari.4.

Napapapaniwala ko siya dahil dito.10.8. kapag. kulang at di-gaano. datapwat Uri: • Pamukod – ginagamit sa pagpili. saka o. man. Nag-uugnay ng magkatimbang na yunit – mga salita.11. Ngunit marami pa rin ang ayaw tumigil sa pagsisigarilyo. 2. Hal. Hal. asahan mo ang aking pagtulong. ANG PANGATNIG • May dalawang pangkat ang pangatnig: 1. huwag. hinggil o ukol. Panang-ayon – nagsasaad ng pag-sang-ayon. 2. 2. Panggaano o pampanukat– sumasagot sa tanong na gaano tulad ng mga . Hal. 2.6. 2. din. nga. ngunit. kaunti. bagamat. pagbubuklod o pagtanggi Hal. Isasama kita kapag hindi umulan. pagka Hal. . Pinangungunahan ng parirala o sugnay na dahil.7.2. datapwat. di at aywan. oo. Nagtapat siya sa ina hinggil sa kanilang pagiging magnobyo. samantala kahiman. maging. Hal. Kundisyunal – nagsasaad ng kundisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa tulad ng kung. parirala at sugnay na magkatimbang o kapwa makapag-iisa. wala. pati. maliban manapa. tunay. Hal. Hal. subalit. Hal. ngunit.5. subalit. o layunin ng kilos ng pandiwa.9. ni. ayaw. Hal. ni. habang. 2. at. Pananggi – nagsasaad ng pagsalungat o pagbabawal gaya ng hindi. Mag-aroskaldo ka para sa may sakit. Kusatibo. pagtatakwil. maging • Paninsay o panalungat – ginagamit kung ang unang pangungusap ay sinasalungat ng pangalawa. Tumaba ako ng limang libra. marami. Benipaktibo– pang-abay na nagsasaad ng benipisyo para sa isang tao dahil sa pagkakaganap sa kilos ng pandiwa. totoo OO. o. Kaukulan – pinangungunahan ng tungkol.nagsasaad ng dahilan sa pagganap sa kilos ng pandiwa.

sa isang salita.) Dalawang uri: ang +na at ang –ng Ginagamit ang –ng kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/ Ginagamit naman ang +na kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/. sapagkat. (Ang –ng ng pang-uring maganda ay nag-uugnay sa panuring na ito at sa pangngalang binibigyang-turing. tila wari at kundi Panlinaw – Ginagamit sa pagpapaliwanag ng bahagi o kabuuan ng isang banggit. sa lahat ng ito. anupa't. sanhi sa Panapos – nagpapahiwatig ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita. sana • Uri: Panubali – kalagayang pasubali na nangangailangan ng paliwanag upang mabuo ang kahulugan Hal. sa madaling sabi Pananhi – panagot sa tanong na BAKIT? At nagbibigay ng pangngatwiran o kadahilanan Hal. Hal. upang. kung gayon. palibhasa. Hal. kaya. kasi. kung. at kaya. kapag o pag. disin sana. Dapat na magtanim pa ng halamang namumunga May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng bansa. sana. sa wakas • • • ANG PANG-ANGKOP • Ang magandang talon sa Pagsanjan ay hinahangaan ng lahat. Nasa unahan ng sugnay ito makikita. sakali. nang. dahil sa.2. Nag-uugnay ng di-magkatimbang na yunit – dalawang sugnay na hindi timbang o pantulong lamang ang isang sugnay. kung. alalaong baga. ang pangngalang talon. mangyari. Hal. • • • MGA PANG-UKOL • Tapos na ang haywey sa Gitnang Luzon . palibhasa. samakatuwid. baka. Hal. sapagkat. sa di kuwasa. kapag o pag. bago. kung gayon. sa bagay na ito. dahil sa. upang.

Ang at ang mga ANG PANGAWING Ang Ay Bilang Pananda ng Ayos ng Pangungusap Ang ay ay hindi maituturing na pandiwa sapagkat walang impleksyon sa mga aspekto. • Nawawala sa ayos na panaguri-paksa o karaniwang ayos na hindi nasisira ang kahulugan. • • • Ang sa Gitnang Luzon ay pariralang pang-ukol na panuring ng pangngalang haywey. Ang pang-ukol at ang kasunod nitong pangngalan o panghalip ay bumubuo ng pariralang pang-ukol. Kaya tinatawag itong pangawing ng panaguri at paksa • • • EBOLUSYON NG BUWAN NG WIKANG PAMBANSA . pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Wala itong pokus. pantukoy sa pantanging ngalan ng tao • Si at sina • 2. Mga halimbawang pang-ukol: ng sa ni/nina kay/kina tungkol sa/kay na may laban sa/kay para sa/kay hinggil sa/kay ukol sa/kay nang may ayon sa/kay alinsunod sa/kay labag sa/kay MGA PANTUKOY • Uri ng Pantukoy: 1..

1954 o o o o Proklamasyon Blg 13 – Marso 26 Nilagdaan ni Pang.Ramon Magsaysay Pagdiriwang tuwing Marso 29. 184 – Nobyembre 13. Aquino Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) . Seksyon 3) Batas Komonwelt Blg. Ramos Proklamasyon Blg. 1041 – Hulyo 15 Pagdiriwang tuwing Agosto 1-31 EBOLUSYON NG KOMISYON SA WIKANG FILIPINO Surian ng Wikang Pambansa (SWP) o o o o Saligang Batas ng 1935 (Artikulo XIV. Quezon Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) o Kautusang Tagapagpaganap Blg.1987 o Corazon C.Abril 4 Alay kay Francisco Balagtas Linggo ng Wika – 1955 o o o Proklamasyon Blg 186 – Setyembre 23 Pagdiriwang tuwing Agosto 13-19 Parangal kay Manuel L. 1936 Manuel L.1997 o o o Nilagdaan ni Pang. Fidel V. 117 o Enero .Linggo ng Wika . Quezon Buwan ng Wika .

7 – Agosto 13.1959 o 1946 – Wikang Pambansang Pilipino .Hulyo 4. 1959 TAGALOG – 1897 o 1897 . 1986 – Pinagtibay ang implementasyon ng paggamit ng Filipino o Corazon C. 1991 o Corazon C.Batas Komonwelt Blg.o Batas Republika Blg.Saligang Batas ng Biak-na-Bato MGA BATAYANG TEORITIKAL 20% • Introduksyon sa Pag-aaral ng Wika .Kautusang Pangkagawaran Blg. Aquino PILIPINO . 1946 o 1951 – Wikang Pilipino o 1959 – Pilipino . 7104 o Agosto 14.1986 o Oktubre 12. 570 . Aquino EBOLUSYON NG WIKANG PAMBANSA FILIPINO .

• Panimulang Linggwistika NILALAMAN 50% Wika 25% Ang Filipino sa Kurikulum ng Batayang Edukasyon 5% • Istruktura ng Wikang Filipino 11% • Introduksyon sa Pagsasalin 3% • Introduksyon sa Panana liksik sa Wika at Panitikan 3% • Introduksyon sa Pamamahayag 3% • Panitikan 25% • • • • • • • Panitikan ng Rehiyon 3% Kulturang Popular 2% Sanaysay at Talumpati 3% Panunuring Pampanitikan /Pampelikula 3% Maikling Kwentong Filipino 3% Panulaang Filipino 3% Pagbasa ng mga Obra Maestrang Filipino 4% .

• • • • • PONOLOHIYA MORPOLOHIYA SINTAKS SEMANTIKA PRAGMATIKS PONOLOHIYA Ponemang Segmental Ponemang Suprasegmental Ponemang Katinig Ponemang patinig Pares minimal Diptonggo Klaster    Diin / Haba Tono/Intonasyon Hinto/Antala .• • Pagpapahalagang Pampanitikan 2% Pagtataya sa Panitikan 5% PANIMULANG LINGGWISTIKA / ISTRUKTURA NG WIKANG FILIPINO Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang subsistem upang mapag-aralan nang lubos ang mga natatanging komponent nito.

Ito ay walang katumbas na titik ngunit kumakatawan sa anyong pasalita o pabigkas 5 na ponemang patinig. ngipin at labi.parang o animo Hal.damit o kasuotan “t i l a” .makaagham na pag-aaral ng mga tunog  Ponemang Segmental o Ponema – pinakamaliit na yunit ngunit may kahulugang tunog sa isang wika Hal. Artikulador – pinagagalaw ng enerhiya tulad ng titilaukan Resonador – ang tunog na nililikha ng pagkatal na ito ay minomodipika ng mga resonador (dila at panga. artikulador at resonador. matigas na ngalangala at malambot na ngalangala). Ang ponemang Filipino ay may 21 ponema. . “t e l a” . Enerhiya – hanging lumalabas sa bibig na nanggagaling sa ating baga. Maganda May tatlong salik ng pananalita: ang enerhya.• PONOLOHIYA (Palatunugan) . 16 na ponemang katinig – kasama ang impit na tunog o glotal (?). ang tunog na ginagawa sa pagsasara ng glottis.

Pakatal m.t.t.ito ay tunog na ginagawa nang nakasara ang bibig.kapag ang dulo ng dila ay tumatama sa likod ng ngipin sa itaas.t.t.kapag ang dila ay lumalapit sa malambot na ngalangala. 6. Velar . = walang tinig (voiceless) Punto ng Artikulasyon Ito ay tumutukoy kung saang bahagi ng bibig nagaganap ang pagbigkas ng bawat ponemang katinig. Pailong m.t.t. Palatal .ang mga babagtingang tinig ay lumalapit upang harangin ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit na tunog. 6. Pagilid m.t. 5. p b m t d n s l r y k g ŋ ? h w * m. Glottal . 5. Panggilagid . . Pangipin .ang itaas ng dulong dila ay tumatama sa punong gilagid.t. Malapatinig m. 7.kung ang dila ay lumalapit sa matigas na bahagi ng ngalangala.t. 8. m. = may tinig (voiced) w. Panlabi . Pasutsot w.Mga Ponemang Katinig sa Filipino PARAAN NG ARTIKULASYON (manner of PUNTO NG ARTIKULASYON (point of articulation) articulation) Panlabi (bilabial) Pangipin Panggilagid (dental) (alveolar) Palatal Velar Impit (Glottal) Pasara w.

/ o/ at / u/. Mga Ponemang Patinig sa Filipino Mataas Gitna Mababa Harap i e Sentral a Likod u o Ang harap. Pasara .ang bibig ay nakasara upang ang hangin ay lumabas sa ilong. 1. 6.nuon totoo.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa gilid ng dila. Ponemang malayang nagpapalitan ay ponemang nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan.kapag ang hangin ay harang na harang. Halimbawa: babai. Pakatal . 4.kung ang hangin ay hinaharang at pinapalabas sapamamagitan ng ilang beses na pagpalag ng nakaarkong dila. Pailong . sentral at likod ay tumutukoy sa kung aling bahagi ng dila ang gumagana sa pagbigkas ng patinig.Paraan ng Artikulasyon Ito ay naglalarawan kung paano lumalabas ang hininga (sa bibig o ilong) sa pagbigkas ng bawat ponemang katinig. 3. Pagilid .ito ay paggalaw mula sa isang posisyon ng labi o dila patungo sa ibang posisyon.ang hangin ay lumalabas o dumaraan sa makipot na pagitan ng dila at ngalangala. 2. Pasutsot . Malapatinig .tutuo .babae noon. tulad ng ponemang / e / at / i/ . 5.

pagtatambal ng dalawang magkasunod na katinig na matatagpuan sa isang pantig. unahan: pantay bantay gitna: hulihan: boto buto alab alap (pareho) (gwardya) (halal) (bahagi ng katawan o halaman) (ningas) (kapalit) Diptonggo . Tono – ang pagtaas at pagbaba ng pantig ng isang salita upang higit na maging epektibo ang komunikasyon.syon KKPKK – KPK – KP – KKPK Hulihan nars KPKK  Ponemang Suprasegmental 1.ang magkasamang tunog ng isang patinig at isang malapatinig na nasa isang pantig.pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas ngunit magkaiba naman ang kahulugan.KP Gitna trans – por – ta . Halimbawa: Unahan Blo . . Halimbawa: giliw tuloy tuklaw kasuy bataw kulay Klaster/ Kambal Katinig .ke KKP .Pares-minimal .

ruba / ta:la?/ / tala? / . • MORPOLOHIYA (Palabuuan) – makaagham na pag-aaral ng mga makabuluhang yunit ng salita ng isang wika. o Morpema – pinakamaliit na yunit ng isang salita na may kahulugan . Hindi.ta 2 la 1 ga 3 ma 2 ba 3 it 1 nagdududa nagsasalaysay 2.lista 3. ako ang may kasalanan. d. Hindi ako ang may kasalanan. / ba: ta? / .musmos / ba:tah / . Haba – ito ay tumutukoy sa haba ng bigkas sa patinig ng pantig ng salita Diin – ito ay tumutukoy sa lakas ng bigkas sa pantig ng salita. Antala/ Hinto – ito ay saglit na pagtigil sa pagsasalita upang lalong maging tiyak sa paghahatid ng mensahe.bituin .

i. y. u) c. m. l. 1. – pantakas – panlagay – pambabae Asimilasyong Ganap . Asimilasyon pang pang pang – pan – pam ( d. h. Leksikal Pangkayarian Uri ng morpema ayon sa kahulugan Hal. Ang anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema.pansukat . Naglaro basketball plasa koponan. t. Asimilasyong Parsyal /pang/ + takas /pang/ + lagay /pang/ + babae d.) ( k. a. s. n. o.panukat . Naglaro ng basketball sa plasa ang mga koponan. g. /pang/ + takot /pang/ + sukat .dalawang beses ang pagasimilang nagaganap.pantakot . ) ( p at b. w. e. r.panakot . Pagbabagong Morpoponemiko  Anumang pagbabago ng morpema ay taglay ng kaniyang kapaligiran at ito ay tinatawag na pagbabagong morpoponemiko.

( tsismosa/ tsismoso) Madamdamin / maramdamin */h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan ( nagpapalitan din ang /o/ at /u/ ) * /l/ at /g/ halik + an = halkan = hagkan . Ang mga salitang ugat na inuunlapian ay nananatili ang anyo: pampalakas pambarko 2.hindi pamalakas .putahe/ putahi * /d/ at /r/ Ma + dami = marami Ma + damot = maramot May ilang pagkakataon na may mga salitang magkaiba ang kahulugan kaya. hindi dapat magkapalitan ang /d/ at /r/.s.b.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. Pagpapalit ng Ponema Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: ∗ /o/ at /u/ bago + bago = bagung-bago damo + damo = damung-damo ∗ /e/ at /i/ putahe + ng = putahing. Madaldal .hindi pamarko .Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.

dakip + in > dakipin takip + an > takipan 9. Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat na hinuhulapian ay nawawala. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponema. ka + totoo + han + an alala + han + in = katotohanan = alalahanin = dakpin = takpan = = . katapatan . ka+ tapat + an 6. kaginhawaan . Paglilipat-diin . Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ na ginigitlapian ng /in/ ay magkakaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Pagsusudlong Nangangahulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat ( hulapi ). lagay + in > l+ in +agay > linagay = nilagay yari + in > y+ in + ari > yinari = niyari tanim + an > taniman > = tamnan 4. Metatesis Tinatawag din itong paglilipat.3. Pagkakaltas ng Ponema Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. ka + ginhawa + an .

ganap na pag-uulit – kung ang buong salitang-ugat ang inuulit Haimbawa: araw bayan araw-araw bayan-bayan d. walang panlapi. Pag-aangkop hintay + ka hayaan + mo = teka = hamo Kayarian ng Salita 1. iyak. May mga paraan sa pag-uulit tulad ng mga sumusunod: • Pag-uulit sa unang pantig ng salita Halimbawa: ikot iikot . lakad. May dalawang uri ng pag-uulit: c. hindi inuulit at walang katambal na ibang salita.7. aklat Halimbawa: 2. Inuulit . parsyal o di-ganap na pag-uulit – ang inuulit ay bahagi o parsyal lamang ng salitang-ugat. Payak salitang-ugat. bato.kung ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan ay inuulit.

binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. h. gitlapi o hulapi.+ kain kumain -in. Unlapi – ito ay ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat Hal. -um.+ putol pinutol Hulapi – ito’y ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat Hal. um. ang salitang-ugat lamang ang inuulit. ikatlo o ikaapat na pantig ng salita Halimbawa: magpakasaya magpapakasaya ipakipaglaban ipakikipaglaban Maylapi . Sa madaling salita ito’y isinisingit sa gitna ng salitang-ugat. -han + huli hulihan -an + upo upuan Panlaping A+B (unlapi at gitlapi) – ang panlaping ito ay kombinasyon ng panlaping unlapi at gitlapi na ikinakabit sa unahan at gitna ng salitang-ugat. Mga uri ng panlapi: g. i. Halimbawa: magluto magluluto • May mga salitang maylapi na ang inuulit ang ikalawa. j. .+ inom uminom i+ lakad ilakad Gitlapi – ito’y ikinakabit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig.• Pag-uulit sa unang dalawang pantig ng salita Halimbawa: baligtad bali-baligtad • Kung ang salita ay may unlapi. i. di na kasali ang panlapi. Hal.

Kadalasan ang salitang nabubuo ay di na nilalagyan ng gitling. nagpumilit itinakbo Panlaping A+C o Kabilaan (unlapi at hulapi) . Hal./ -ink. ito’y tinatawag na tambalangsalita. ma-/ -an + tanim mataniman nag-/ -han + kanta nagkantahan Panlaping B+C (gitlapi at hulapi) – ito’y kumbinasyon ng panlaping gitlapi at hulapi na ikinakabit sa gitna at huluhan ng salitang-ugat.kapag ang dalawang salita ay pinagsama upang makabuo ng isang salita. nag-/ -umi./ -an + tabas tinabasan -in. hampas + lupa bahag + hari hampaslupa bahaghari b. ang mga panlapi ay inilalagay sa unahan at hulihan ng salitang-ugat. Hal. Hal./ -an + dugo = nagdinuguan l. May dalawang uri ng tambalan: a. Tambalan . Hal. gitna at hulihan ng salitang-ugat. Tambalang ganap – kapag ang dalawang salitang pinagtambal na may magkaibang kahulugan ay nakabuo ng ikatlong kahulugan na malayo sa kahulugan ng dalawang salitang pinagsama. pinag-/-um-/-an + sikap = pinagsumikapan Nag.sa uring ito./ -an + tawa tinawanan Panlaping A+B+C o Laguhan – ito ang tawag sa mga panlaping ikinakabit sa unahan./ -in. Tambalang di-ganap o malatambalan – ang taglay na kahulugan ng dalawang salitang pinagtambal ay .Hal. -in. g. 4.

Hal. silid.nananatili ang kahulugan at walang nang ikatlong kahulugan. Ito’y ginagamitan ng gitling. ingat-yaman bantay-bahay • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng gamit ng unang salita. Hal. Hal. Hal. isip-bata kulay-dugo • Ang ikalawang salita ay nagsisilbing layon ng unang salita. batang-lansangan bahay-bata • Kung binubuo ng dalawang magkasalungat ng kahulugan. lakad-takbo taas-baba salitang • SINTAKS (Palaugnayan) Ang sintaks ay tumutukoy sa istruktura ng mga pangungusap at mga tuntuning nagsisilbing patnubay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isang pangungusap. May iba’t ibang paraan ng tambalang di-ganap: • Ang ikalawang salita ay naglalarawan ng unang salita. Hal. ANG PANGUNGUSAP .kainan bahay-bakasyunan • Ang ikalawang salita ay nagsasaad ng pinagmulan o tirahan ng tinutukoy ng unang salita.

S + P d. Halimbawa: A. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Kayarian 5. Si Itay ay nag-araro. S + P ngunit S + P I. Nagdarasal ang relihiyosang biyuda. Lumuluha niyang tinalikuran ang eksenang naganap habang nakatingin sa kanya ang naiwang sinta. Halimbawa: Sa Paksa: 2. Karaniwang ayos a. P + S c. Nahuli ng 30 minuto si Sandra. Di – Karaniwan c. Sabjek o paksa . P + S habang P + S B.Ito ay isang salita o lipon ng mga salitang nagsasaad ng buong diwa o kaisipan. Sa Panaguri: 2. Payak – nagpapahayag ng isang buong diwa o kaisipan. Bibili ng e-load si Catherine.nagsasabi tungkol sa sabjek. .pinag-usapan sa loob ng pangungusap Predikeyt o panaguri . . Ang guro ay nagmamalasakit ngunit ang kanyang mga estudyante ay nagwawalang bahala.

Sa akin ang pagdiskarte sa paghukay ng karbon at sa kanya naman ang management at marketing. c. 6. . S + P 2. Payak na Paksa at Tambalang Panaguri. Si Iding ay mangingisda at bangkero. S + P 2. 1. Si Maestro Gregorio ay pilosopo. Tambalang Paksa at Tambalang Panaguri 1. Tambalang Paksa at Payak na Panaguri 1. b. P + S at P + S 4. Ako ay tagamasid at tagapagtala lamang.a. 3. Ako ay historyador. Tambalan – ito’y binubuo ng isa o higit pang magkatuwang na sugnay o malayang kaisipan o punong sugnay. Ang kura paroko at kolektor ng buwis ay dinadambong at ninanakawan. Tumalon sina bayawak at musang. S + P 2. Matagal siyang nagsalita ngunit hindi ko siya naintindihan. d. Ang kalupitan at pang-aabuso ni Julian ay isinisigaw at idinaraing ng mga manggagawa. Pinakawalan ang mga sugpo at bangus. Payak na Paksa at Payak na Panaguri 1. P + S 2.

1. Wala siya sa sarili nang sumagot siya sa akin. Parang mabait sa iyo ang mundo. Langkapan – ito’y binubuo ng dalawa o higit pang malayang sugnay at ng isa o higit pang di malayang sugnay. P + S upang P + S 4. Higit na pagmamahal ang iniukol ni Rey kay Inday Tata ngunit nakalalamang ang kay Allen sapagkat ang matandang Australyano ang napili ni Tata. Matagal ko nang pinag-iipunan ang tiket sa bapor. . Nagtatapos ito sa tandang pananong (?). 3. bagay o pangyayari.7. Paturol – kung ito’y nagpapahayag ng katotohanan. 2. P + S ngunit P + S sapagkat P + S II. Ito’y nagtatapos sa bantas na tuldok. Mga Uri ng Pangungusap ayon sa Gamit 3. 4. Kailangang bumaba tayo sa ilalim ng tanel upang kumuha tayo ng sampol ng karbon. Hal. Hugnayan – ito’y binubuo ng isang punong sugnay at isa o higit pang katulong na sugnay. Patanong – ito ay may himig na nag-uusisa o nagtatanong. 8.

1. Padamdam – ito’y nagpapahayag ng matinding emosyon o damdamin. Hal. Gumagamit din ito ng bantas na tuldok sa katapusan ng pangungusap. Kailan ba talaga tayo sasahod? 2. Nakita ko nga siya. Huwag ka ngang manakot diyan. doon tayo sa beysment. Pakiusap – ito’y nag-uutos na may paggalang na kalakip ang mga katagang maaari. 5. Maari bang patayin mo ang ilaw dahil talagang masakit na masakit ang mga mata ko. 2. Nagtatapos ito sa tandang panamdam (!). 1. Pakikuha mo ako ng isang basong tubig. 1. Mmmmm! Amoy fried chicken! 2. Sampal – kamay Sampal – paa • PRAGMATIKS Ang pag-aaral kung paanong naaapektuhan ng konteksto ang interpretasyon ng wikang ginagamit sa . Ha! Masarap! • SEMANTIKA Ito ang pag-aaral ng mga kahulugan ng isang salita at ng mahahabang yunit ng salita gaya ng mga parirala at mga pangungusap. Pautos – ito’y ang mga pangungusap na nakikiusap o nag-uutos. Ano naman ang itsura ng kalapati? 3. 1. paki at iba pa. 4. 2.

Ilan po sila? Ano pong order nila? . Ito ay tumutukoy sa kaalamang extralinguistic na dapat taglayin ng isang nagsasalita upang makapagtamo ng kahulugan mula sa isang sitwasyong komunikatibo Hal.komunikasyon.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->