Ang retorika ay isang mahalagang kaalaman sa pagpapahayag na tumutukoy sa kaakit-akit and magandang pagsasalita at pagsulat.

Pinag-aaralan ditto ang ukol sa mga tuntunin ng malinaw, mabisa at kaakit-akit na pagpapahayag. Ito ay sining ng pakikipag-usap at pagsulat. Ano ang ipinapahayag sa pakikipag-usap? y y Kapag nakikipag-usap nang harapan o kaya¶y sa telepono, nagpapahayag tayo ng pasalita. Pagpapahayag upang ihayag ang damdamin at kaisipan.

Sino-sino ang nakikipag-usap? Mahalaga ang pakikipagtalastasan sa buhay ng tao, sa kanyang buhay pulitika an sa kanyang hanap buhay«. y y y y Kailangang mag-usap ng pamilya para sa maayos nitong pagkilos Sa kapitbahay, para kamustahin Sa tindera, upang makatawad kapag namamalengke Sa drayber, upang pumara at magpahatid sa pook na pupuntahan.

Anu-ano at bakit nagiging malabo sa pagtalastasan? y Nagiging malabo ang pakikipagtalastasan kung di maayos ang pagkakabuo sa diwa ng pagpapahayag o kaya¶y ang kakulangan sa kaalaman sa retorika ng pagpapahayag. Kung hindi magkaintindihan ang dalawang nag-uusap.

y

Ang pakikipagtalastasan any bahagi ng lipunan upang maipahayag ang iyong: 1. Naisin 2. Maunawaan 3. Magkaisa Kailan mabisa ang isang pahayag? 1. nauunawaan

Sa pamamagitan nito nagbubuklod ang isang tagapagsalita at tagapakinig sa iisan ideya. damadamin at mambabasa. Ang kasanayang ito ay natututunan o napagaaralan Ang isang taong may kahusayan sa retorika ay kadalasan nagkakaroon ng isang magandang impresyon sa kaniyang mga audience o tagapakinig. y Isang pantaong sining . Pag-aaral kung paano makabubuo ng isang kaisipan sa pamamagitan ng mga piling salita at wastong ayaw-ayaw ng mga ito upang maiangkop sa target ng awdyens at matamo ng manunulat ang kanyang layunin. Halimbawa na lamang ay ang paborito mong awtor ng libro tagapagbalita sa telebisyon. y Ito ay galing sa salitang ³rhetor´ (Salitang Griyego) na nangangahulugang ³guro´ o mahusay na oradr/mananalumpati Susi sa mabisang pagpapahayag na nauukol sa kaakit-akit. malinaw Tatlong bagay/elemento na dapat isaalang-alang upang magkaroon o matamo ang kalinawan sa pahayag. ang layunin ng retorika ay maging kaakit akit at epektibo ang isang pahayag.Samakatuwid. Maaari rin itong tawagin bilang pagaaral o kahusayan ng isang indibidwal sapagpili ng mga salitang gagamitin sa pagsulat o pagsasalita. Isang Kooperatibong sining Hindi maaring gawin ng nagiisa. kasanayan sa pagbuo ng pahayag 3. 1. May kasanayan sila na kung saan sila ay ating hinahangaan at maging tinatangkilik ng mga tagapanood.2. y y y y Retorika: Bilang isang sining Tulad ng awit ang retorika ay may roon ding sining o ibat ibang paraan o estilo na nalinawan sa ating isipan. ang retorika ay isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag na kung saan ay tinukoy kung maganda o kaakit-akit ang pagsususlat at pagsasalita. kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat. tamang pagpili ng mga salita Ayon kay Sebastian. diwang ipinahayag ± mensahe (a) tiyak (b) sinaliksik (c)magdagdag ng kaalaman 2.

Saklaw ng retorika 1. wika 4. paslita man o pasulat. Ang gumagamit nito ay nangungusap sa lenggwhae ngayon at hindi bukas o kahapon. Ayon impormasyon sa ibat-ibang aklat[pananangguni'y kailangan]. pilosopiya 3. At patuloy tuloy na napapasa ang kaalaman sa kaniyang kaisipan. sining Gampanin ng Retorika y Nagbibigay daan sa komunikasyon Ang sayusay[pananangguni'y kailangan] o retorika[1] ay isang uri ng sining ng paggamit ng wika o isang pag-aaral tungkol sa kaalaman sa mga salita o lenguwahe. upang maipakita ng bawat isa ang kanilang kagalingan sa pakikipagtalastasan. Ginagamit ang retorika ng isang tao upang mapasunod at magkaintindihan ang dalawang magkausap. Ito ay likas na komplikado dahil sa mga tuntunin na pababago bago. iba pang larangan 5. y Isang may kabiguang sining Hindi lahat ay may kagalingan sa paghawak ng wika. Dahil maaring imahinasyon lamang ang gamitin sa sining na ito. y Isang nagsusupling na sining Ito ay dumadami. Sa iba ito ay nagiging frustrating na karanasan.Dahil sa ang wika ay midyum ng retorika. Ang retorika ay mayroong sukdulan o hangganan. ito ay pagaari ng tao ang retorika ay isa ring siniong at pantao. isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag ng ang retorika kung saan tinutukoy kung maganda o kaakit-akit na pagsusulat at . y Isang limitadong sining Marami ang hindi ito kayang gawin. Dahil dito. y Isang Temporal na sining Ito ay nababatay sa panahon. Lipunan 2. Ang isang manunulat ay nagsusulat ng isang ideya sa isipan at nagsusupling ng isang akda.

kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita . pagpapalawak ng pananaw. [baguhin] Kayarian ng salita May apat na kayarian ng mga salita.pagsasalita ng isang tao. pulubi 6. o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin.tresyurera o tresyurero.sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 9. pagbibigay ngalan. artikulo. Patay-gutom . malupit. Mula ang salitang "retorika" sa salitang Latin na rhetor. hanapin Ang morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema (morpheme) o ang pinakamaliit na yunit ng tunog na na may kahuluguhan. takaw-pansin. 4.magnanakaw.mapagmataas. tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 3. 3. Morpolohiya Mula sa Tagalog na Wikipedia. temporal. Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan. panlapi.timawa.pangit kumanta. at pagbibigay kapangyarihan. isa itong sining na kooperatiba.dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan [baguhin] Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1. Taingang-kawali. limitado at nagsusupling. pobre. Hampaslupa . mapangmata sa mga mahihirap 4.pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 10. Susi sa mabisang pagpapahayag ng nauukol na kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat ang retorika at isa ring pag-aaral upang makabuo ng makabuluhang kaisipan sa pamamagitan ng pili at wastong pangungusap na may maangkop na layunin.madaling makakuha ng pansin o atensyon. Bilang isang sining. Matapobre . Maaaring isa itong kahusayan ng nilalang sa pagpili ng mga salitang nais niyang iparating.mahirap. Ito ang mga sumusunod: 1.taong nagbibingi-bingihan 2. mang-uumit sa bahay ng iba 7. payak . agaw-eksena . ang malayang ensiklopedya Tumalon sa: nabigasyon.salitang-ugat maylapi . Boses-palaka . Akyat-bahay . matakaw 5.salitang-ugat at may panlapi inuulit . Ilan sa mga gampanin nito ang pagbibigay daan sa komunikasyon. Nakaw-tingin . 2. nangangahulugang guro o mahusay na mananalumpati. Ningas-kugon . Agaw-pansin . Ingat-yaman . sintunado o wala sa tono 8. pag-aabala. palaging gutom. Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita.

11. ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika.eksaktong alas dose ng gabi. Ito ay ang pinakamaliit nay unit ng tunog sa wika.pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan 19.e. at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba¶t ibang-wika.tubig na nanggagaling sa mga ilog. Sirang-plaka . Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. ph n . pagitan ng ng umaga at madaling-araw 14. Tanghaling-tapat . Likas-yaman . Samantala. Sa madaling salita.eksaktong alas dose ng umaga. Takip-silim . salita).trabahong kailangan ng mga tao. Balat-sibuyas . pagitan ng umaga at hapon 17.pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway 15. Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Filipino: . ang pagkukumpara ng mga ito sa mga tunog ng iba pang wika at ang sistema ng paggamit ng mga tunog na ito upang makabuo ng yunit ng tunog na may kahulugan (i. ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika. Hanap-buhay . boses") ay sangay ng lingguwistika (linguistics) na nag-aaral ng mga tunog o ponema (phonemes) ng isang wika.paulit-ulit ang sinasabi 12.mag-uumaga. [baguhin] Morphophonemics o Morpoponemiko Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. Samakatwid. morpema o morphemes. Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika. Hatinggabi . lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig 21. Madaling-araw . [baguhin] Phonetics at Phonology Ang batayang yunit ng tunong na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme).mag-gagabi. ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. Tubig-tabang . Tubig-alat . pagitan ng gabi at madaling-araw 16. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito Ang Ponolohiya o Phonology (mula sa salitang Griyego: . "tunog. at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika.maramdamin 18.tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan 20. Bukang-liwayway . pagitan ng hapon at gabi 13.

 Halimbawa: mang + tahi = manahi. o) o Halimbawa: lipadin-nilipad. ng. labahan = labhan. ma + dunong = marunong Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l. k. d. mang + batas = mambabatas o Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat. sara + han= sarhan. pang + palo = pamalo. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa. g. ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan. o Asimilasyong di ganap .pipe ba: ta? . pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch). h. m. l. t. n.mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema. o Halimbawa: ma + damot = maramot.child . May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental. dugo + an = duguan Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog). s. Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. y. o Halimbawa: laro + an = laruan. o Halimbawa: takip + an = takpan. b) /p.pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito. w. diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. pang + takot = panakot Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r". y. paghinto(juncture). a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita.y y y y y Asimilasyon . ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah . b. dalahin = dalhin Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi. r. yakapin-niyakap Pagkakaltas ng ponema .pagbabago sa unang morpema  Halimbawa: pang + bansa = pambansa.housedress tub: boh . sing + bait = simbait.

R.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita. e. O. U Diptonggo (Dipthong) . P.table oso . I. u.B.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . M Pangipin (sounds produced by the teeth) .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2.L.isang makabuluhang tunog. Halimbawa: uso . Artikulador (Articulator) .nagmomodipika ng tunog. WPasutsot (sounds produced by exhaling) .kalapate lalaki . Ang Filipino ay may 20 ponema.Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1.modern mesa .y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y tub: bo? .K.lalake noon . /o/. .mass Ponolohiya (Phonology) . T Panggilagid (sounds produced by the gums) .nuon e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay na ponema ang /u/.babai kalapati .nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3.profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a. Ng. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) . d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . i. /i/. Resonador (Resonator) .H Mga Patinig: A. o. Enerhiya (Energy) . The mouth and nasal passageway are considered as resonators.bear misa .D. N. at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. G. Halimbawa: babae . E.

ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3. Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b. Pagkakaltas ng ponema . oy at uy. okoy.kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig.M eta sis .pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. O. Morpema . Pagpapalit ng ponema .pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita.Pagl ili pat. bahay. p ang n ay nagiging m. . baliw Morpolohiya (Morphology) .ang salitang ugat na nagsisimula sa L.pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan.y y y y y y y y y y y y y Halimbawa (Example): aw. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. Asimilasyon (Assimilation) . ey. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2. ay. iy.nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi. Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi. iw.dii n . Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4. Halimbawang salita (Example word): bahaw.

sarhan .takpan sara + han = sarahan .Halimbawa: takip + an = takipan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful