Ang retorika ay isang mahalagang kaalaman sa pagpapahayag na tumutukoy sa kaakit-akit and magandang pagsasalita at pagsulat.

Pinag-aaralan ditto ang ukol sa mga tuntunin ng malinaw, mabisa at kaakit-akit na pagpapahayag. Ito ay sining ng pakikipag-usap at pagsulat. Ano ang ipinapahayag sa pakikipag-usap? y y Kapag nakikipag-usap nang harapan o kaya¶y sa telepono, nagpapahayag tayo ng pasalita. Pagpapahayag upang ihayag ang damdamin at kaisipan.

Sino-sino ang nakikipag-usap? Mahalaga ang pakikipagtalastasan sa buhay ng tao, sa kanyang buhay pulitika an sa kanyang hanap buhay«. y y y y Kailangang mag-usap ng pamilya para sa maayos nitong pagkilos Sa kapitbahay, para kamustahin Sa tindera, upang makatawad kapag namamalengke Sa drayber, upang pumara at magpahatid sa pook na pupuntahan.

Anu-ano at bakit nagiging malabo sa pagtalastasan? y Nagiging malabo ang pakikipagtalastasan kung di maayos ang pagkakabuo sa diwa ng pagpapahayag o kaya¶y ang kakulangan sa kaalaman sa retorika ng pagpapahayag. Kung hindi magkaintindihan ang dalawang nag-uusap.

y

Ang pakikipagtalastasan any bahagi ng lipunan upang maipahayag ang iyong: 1. Naisin 2. Maunawaan 3. Magkaisa Kailan mabisa ang isang pahayag? 1. nauunawaan

malinaw Tatlong bagay/elemento na dapat isaalang-alang upang magkaroon o matamo ang kalinawan sa pahayag. y Isang pantaong sining . ang retorika ay isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag na kung saan ay tinukoy kung maganda o kaakit-akit ang pagsususlat at pagsasalita. kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat. diwang ipinahayag ± mensahe (a) tiyak (b) sinaliksik (c)magdagdag ng kaalaman 2. damadamin at mambabasa.Samakatuwid. 1. Isang Kooperatibong sining Hindi maaring gawin ng nagiisa. Maaari rin itong tawagin bilang pagaaral o kahusayan ng isang indibidwal sapagpili ng mga salitang gagamitin sa pagsulat o pagsasalita. kasanayan sa pagbuo ng pahayag 3. Halimbawa na lamang ay ang paborito mong awtor ng libro tagapagbalita sa telebisyon. Sa pamamagitan nito nagbubuklod ang isang tagapagsalita at tagapakinig sa iisan ideya. May kasanayan sila na kung saan sila ay ating hinahangaan at maging tinatangkilik ng mga tagapanood. y y y y Retorika: Bilang isang sining Tulad ng awit ang retorika ay may roon ding sining o ibat ibang paraan o estilo na nalinawan sa ating isipan. y Ito ay galing sa salitang ³rhetor´ (Salitang Griyego) na nangangahulugang ³guro´ o mahusay na oradr/mananalumpati Susi sa mabisang pagpapahayag na nauukol sa kaakit-akit. Pag-aaral kung paano makabubuo ng isang kaisipan sa pamamagitan ng mga piling salita at wastong ayaw-ayaw ng mga ito upang maiangkop sa target ng awdyens at matamo ng manunulat ang kanyang layunin. ang layunin ng retorika ay maging kaakit akit at epektibo ang isang pahayag.2. tamang pagpili ng mga salita Ayon kay Sebastian. Ang kasanayang ito ay natututunan o napagaaralan Ang isang taong may kahusayan sa retorika ay kadalasan nagkakaroon ng isang magandang impresyon sa kaniyang mga audience o tagapakinig.

iba pang larangan 5. y Isang Temporal na sining Ito ay nababatay sa panahon. Ang retorika ay mayroong sukdulan o hangganan. Ayon impormasyon sa ibat-ibang aklat[pananangguni'y kailangan]. isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag ng ang retorika kung saan tinutukoy kung maganda o kaakit-akit na pagsusulat at .Dahil sa ang wika ay midyum ng retorika. ito ay pagaari ng tao ang retorika ay isa ring siniong at pantao. sining Gampanin ng Retorika y Nagbibigay daan sa komunikasyon Ang sayusay[pananangguni'y kailangan] o retorika[1] ay isang uri ng sining ng paggamit ng wika o isang pag-aaral tungkol sa kaalaman sa mga salita o lenguwahe. At patuloy tuloy na napapasa ang kaalaman sa kaniyang kaisipan. Sa iba ito ay nagiging frustrating na karanasan. y Isang nagsusupling na sining Ito ay dumadami. pilosopiya 3. Ang gumagamit nito ay nangungusap sa lenggwhae ngayon at hindi bukas o kahapon. y Isang limitadong sining Marami ang hindi ito kayang gawin. y Isang may kabiguang sining Hindi lahat ay may kagalingan sa paghawak ng wika. wika 4. paslita man o pasulat. Saklaw ng retorika 1. Ito ay likas na komplikado dahil sa mga tuntunin na pababago bago. Dahil maaring imahinasyon lamang ang gamitin sa sining na ito. Lipunan 2. upang maipakita ng bawat isa ang kanilang kagalingan sa pakikipagtalastasan. Dahil dito. Ginagamit ang retorika ng isang tao upang mapasunod at magkaintindihan ang dalawang magkausap. Ang isang manunulat ay nagsusulat ng isang ideya sa isipan at nagsusupling ng isang akda.

mapagmataas.magnanakaw. malupit. Bilang isang sining. 3. tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 3.salitang-ugat maylapi . o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin. Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita.tresyurera o tresyurero. artikulo. panlapi. nangangahulugang guro o mahusay na mananalumpati. matakaw 5. Maaaring isa itong kahusayan ng nilalang sa pagpili ng mga salitang nais niyang iparating. pulubi 6. pagbibigay ngalan. takaw-pansin. at pagbibigay kapangyarihan. mapangmata sa mga mahihirap 4. Susi sa mabisang pagpapahayag ng nauukol na kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat ang retorika at isa ring pag-aaral upang makabuo ng makabuluhang kaisipan sa pamamagitan ng pili at wastong pangungusap na may maangkop na layunin. hanapin Ang morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema (morpheme) o ang pinakamaliit na yunit ng tunog na na may kahuluguhan.sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 9. payak .kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita . pobre.mahirap.pagsasalita ng isang tao. Morpolohiya Mula sa Tagalog na Wikipedia. 2. Mula ang salitang "retorika" sa salitang Latin na rhetor. Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan.salitang-ugat at may panlapi inuulit . pag-aabala.taong nagbibingi-bingihan 2. Akyat-bahay . Taingang-kawali. palaging gutom. sintunado o wala sa tono 8. Boses-palaka . temporal.timawa. Hampaslupa . 4. Agaw-pansin . ang malayang ensiklopedya Tumalon sa: nabigasyon. isa itong sining na kooperatiba. Nakaw-tingin . Ito ang mga sumusunod: 1. agaw-eksena . limitado at nagsusupling. Ingat-yaman . Patay-gutom . Matapobre .dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan [baguhin] Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1. pagpapalawak ng pananaw. Ningas-kugon . Ilan sa mga gampanin nito ang pagbibigay daan sa komunikasyon.pangit kumanta. mang-uumit sa bahay ng iba 7. [baguhin] Kayarian ng salita May apat na kayarian ng mga salita.madaling makakuha ng pansin o atensyon.pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 10.

Balat-sibuyas .pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway 15.pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan 19. ang pagkukumpara ng mga ito sa mga tunog ng iba pang wika at ang sistema ng paggamit ng mga tunog na ito upang makabuo ng yunit ng tunog na may kahulugan (i. ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika. [baguhin] Morphophonemics o Morpoponemiko Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba¶t ibang-wika. pagitan ng umaga at hapon 17. morpema o morphemes. [baguhin] Phonetics at Phonology Ang batayang yunit ng tunong na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme).11.trabahong kailangan ng mga tao. Samantala. ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika. Sa madaling salita.maramdamin 18. Sirang-plaka . salita). Hatinggabi . pagitan ng ng umaga at madaling-araw 14.tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan 20. pagitan ng gabi at madaling-araw 16. Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika.eksaktong alas dose ng gabi.tubig na nanggagaling sa mga ilog. Likas-yaman . Samakatwid. ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika.mag-uumaga. Takip-silim .eksaktong alas dose ng umaga. ph n .e.mag-gagabi. pagitan ng hapon at gabi 13. Tanghaling-tapat . Hanap-buhay . lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig 21. Tubig-alat . Tubig-tabang . Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. Ito ay ang pinakamaliit nay unit ng tunog sa wika. Bukang-liwayway . Madaling-araw . "tunog.paulit-ulit ang sinasabi 12. boses") ay sangay ng lingguwistika (linguistics) na nag-aaral ng mga tunog o ponema (phonemes) ng isang wika. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito Ang Ponolohiya o Phonology (mula sa salitang Griyego: . Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Filipino: .

r. pang + palo = pamalo. ma + dunong = marunong Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l. yakapin-niyakap Pagkakaltas ng ponema .pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito.mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema. May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental. b) /p. b. pang + takot = panakot Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r". o Halimbawa: takip + an = takpan. g. ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan. labahan = labhan. a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita. sara + han= sarhan.child . h.y y y y y Asimilasyon . diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch). Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah . l. ng. dalahin = dalhin Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi.  Halimbawa: mang + tahi = manahi. m. o Halimbawa: laro + an = laruan. paghinto(juncture). dugo + an = duguan Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog).housedress tub: boh . o) o Halimbawa: lipadin-nilipad. y. y. o Asimilasyong di ganap .pipe ba: ta? . mang + batas = mambabatas o Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat. k. t. d. n. sing + bait = simbait. s.pagbabago sa unang morpema  Halimbawa: pang + bansa = pambansa. w. o Halimbawa: ma + damot = maramot. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa.

Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. T Panggilagid (sounds produced by the gums) . gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita. u. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . i. G.nagmomodipika ng tunog. .profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a.bear misa . /i/.nuon e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay na ponema ang /u/.B.D.L. Halimbawa: uso . U Diptonggo (Dipthong) . o.kalapate lalaki . e. The mouth and nasal passageway are considered as resonators. Ang Filipino ay may 20 ponema. Ng. d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/.babai kalapati .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. I. P.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . /o/. Enerhiya (Energy) . 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) . Artikulador (Articulator) .table oso . N. E.K. at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin.nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. Resonador (Resonator) . Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound.mass Ponolohiya (Phonology) .alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. O. Halimbawa: babae . R.H Mga Patinig: A.y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y tub: bo? . WPasutsot (sounds produced by exhaling) .isang makabuluhang tunog.modern mesa . M Pangipin (sounds produced by the teeth) .lalake noon .

Pagkakaltas ng ponema . Halimbawang salita (Example word): bahaw. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2.y y y y y y y y y y y y y Halimbawa (Example): aw.dii n . Pagpapalit ng ponema . Asimilasyon (Assimilation) . .pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. iw. Morpema .ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian. iy.Pagl ili pat. bahay. baliw Morpolohiya (Morphology) . Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. oy at uy. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3. ey.pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5. O.pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b. Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi. Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon.ang salitang ugat na nagsisimula sa L.M eta sis . okoy. ay. p ang n ay nagiging m.kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig.nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi.

Halimbawa: takip + an = takipan .sarhan .takpan sara + han = sarahan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful