Ang retorika ay isang mahalagang kaalaman sa pagpapahayag na tumutukoy sa kaakit-akit and magandang pagsasalita at pagsulat.

Pinag-aaralan ditto ang ukol sa mga tuntunin ng malinaw, mabisa at kaakit-akit na pagpapahayag. Ito ay sining ng pakikipag-usap at pagsulat. Ano ang ipinapahayag sa pakikipag-usap? y y Kapag nakikipag-usap nang harapan o kaya¶y sa telepono, nagpapahayag tayo ng pasalita. Pagpapahayag upang ihayag ang damdamin at kaisipan.

Sino-sino ang nakikipag-usap? Mahalaga ang pakikipagtalastasan sa buhay ng tao, sa kanyang buhay pulitika an sa kanyang hanap buhay«. y y y y Kailangang mag-usap ng pamilya para sa maayos nitong pagkilos Sa kapitbahay, para kamustahin Sa tindera, upang makatawad kapag namamalengke Sa drayber, upang pumara at magpahatid sa pook na pupuntahan.

Anu-ano at bakit nagiging malabo sa pagtalastasan? y Nagiging malabo ang pakikipagtalastasan kung di maayos ang pagkakabuo sa diwa ng pagpapahayag o kaya¶y ang kakulangan sa kaalaman sa retorika ng pagpapahayag. Kung hindi magkaintindihan ang dalawang nag-uusap.

y

Ang pakikipagtalastasan any bahagi ng lipunan upang maipahayag ang iyong: 1. Naisin 2. Maunawaan 3. Magkaisa Kailan mabisa ang isang pahayag? 1. nauunawaan

y Isang pantaong sining .Samakatuwid. tamang pagpili ng mga salita Ayon kay Sebastian. ang retorika ay isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag na kung saan ay tinukoy kung maganda o kaakit-akit ang pagsususlat at pagsasalita. damadamin at mambabasa. diwang ipinahayag ± mensahe (a) tiyak (b) sinaliksik (c)magdagdag ng kaalaman 2. y Ito ay galing sa salitang ³rhetor´ (Salitang Griyego) na nangangahulugang ³guro´ o mahusay na oradr/mananalumpati Susi sa mabisang pagpapahayag na nauukol sa kaakit-akit. Pag-aaral kung paano makabubuo ng isang kaisipan sa pamamagitan ng mga piling salita at wastong ayaw-ayaw ng mga ito upang maiangkop sa target ng awdyens at matamo ng manunulat ang kanyang layunin. malinaw Tatlong bagay/elemento na dapat isaalang-alang upang magkaroon o matamo ang kalinawan sa pahayag. kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat. Maaari rin itong tawagin bilang pagaaral o kahusayan ng isang indibidwal sapagpili ng mga salitang gagamitin sa pagsulat o pagsasalita. Sa pamamagitan nito nagbubuklod ang isang tagapagsalita at tagapakinig sa iisan ideya. kasanayan sa pagbuo ng pahayag 3. Isang Kooperatibong sining Hindi maaring gawin ng nagiisa. Ang kasanayang ito ay natututunan o napagaaralan Ang isang taong may kahusayan sa retorika ay kadalasan nagkakaroon ng isang magandang impresyon sa kaniyang mga audience o tagapakinig. y y y y Retorika: Bilang isang sining Tulad ng awit ang retorika ay may roon ding sining o ibat ibang paraan o estilo na nalinawan sa ating isipan. 1. ang layunin ng retorika ay maging kaakit akit at epektibo ang isang pahayag. May kasanayan sila na kung saan sila ay ating hinahangaan at maging tinatangkilik ng mga tagapanood. Halimbawa na lamang ay ang paborito mong awtor ng libro tagapagbalita sa telebisyon.2.

At patuloy tuloy na napapasa ang kaalaman sa kaniyang kaisipan. Dahil dito. iba pang larangan 5.Dahil sa ang wika ay midyum ng retorika. wika 4. upang maipakita ng bawat isa ang kanilang kagalingan sa pakikipagtalastasan. Saklaw ng retorika 1. y Isang limitadong sining Marami ang hindi ito kayang gawin. Sa iba ito ay nagiging frustrating na karanasan. y Isang nagsusupling na sining Ito ay dumadami. pilosopiya 3. ito ay pagaari ng tao ang retorika ay isa ring siniong at pantao. Ang retorika ay mayroong sukdulan o hangganan. y Isang may kabiguang sining Hindi lahat ay may kagalingan sa paghawak ng wika. Ang gumagamit nito ay nangungusap sa lenggwhae ngayon at hindi bukas o kahapon. Ayon impormasyon sa ibat-ibang aklat[pananangguni'y kailangan]. sining Gampanin ng Retorika y Nagbibigay daan sa komunikasyon Ang sayusay[pananangguni'y kailangan] o retorika[1] ay isang uri ng sining ng paggamit ng wika o isang pag-aaral tungkol sa kaalaman sa mga salita o lenguwahe. Lipunan 2. Ang isang manunulat ay nagsusulat ng isang ideya sa isipan at nagsusupling ng isang akda. y Isang Temporal na sining Ito ay nababatay sa panahon. Dahil maaring imahinasyon lamang ang gamitin sa sining na ito. isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag ng ang retorika kung saan tinutukoy kung maganda o kaakit-akit na pagsusulat at . Ito ay likas na komplikado dahil sa mga tuntunin na pababago bago. paslita man o pasulat. Ginagamit ang retorika ng isang tao upang mapasunod at magkaintindihan ang dalawang magkausap.

ang malayang ensiklopedya Tumalon sa: nabigasyon. Mula ang salitang "retorika" sa salitang Latin na rhetor. Matapobre . mang-uumit sa bahay ng iba 7. payak .kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita .pangit kumanta. agaw-eksena . Susi sa mabisang pagpapahayag ng nauukol na kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat ang retorika at isa ring pag-aaral upang makabuo ng makabuluhang kaisipan sa pamamagitan ng pili at wastong pangungusap na may maangkop na layunin.mahirap. nangangahulugang guro o mahusay na mananalumpati. Akyat-bahay .pagsasalita ng isang tao. Hampaslupa .tresyurera o tresyurero. tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 3. Ningas-kugon .taong nagbibingi-bingihan 2. pobre. palaging gutom. mapangmata sa mga mahihirap 4. Ilan sa mga gampanin nito ang pagbibigay daan sa komunikasyon. pulubi 6.salitang-ugat at may panlapi inuulit . Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita. artikulo. Patay-gutom . [baguhin] Kayarian ng salita May apat na kayarian ng mga salita. isa itong sining na kooperatiba. Boses-palaka . panlapi.madaling makakuha ng pansin o atensyon. at pagbibigay kapangyarihan. Ito ang mga sumusunod: 1. 4. temporal.timawa.dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan [baguhin] Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1.mapagmataas. Taingang-kawali. matakaw 5. o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin.pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 10. Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan. pagpapalawak ng pananaw. Morpolohiya Mula sa Tagalog na Wikipedia. Bilang isang sining. pag-aabala. Nakaw-tingin . 3. Ingat-yaman . takaw-pansin. pagbibigay ngalan. limitado at nagsusupling.magnanakaw. malupit.sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 9. sintunado o wala sa tono 8.salitang-ugat maylapi . hanapin Ang morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema (morpheme) o ang pinakamaliit na yunit ng tunog na na may kahuluguhan. Agaw-pansin . Maaaring isa itong kahusayan ng nilalang sa pagpili ng mga salitang nais niyang iparating. 2.

pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan 19. at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba¶t ibang-wika.11. pagitan ng gabi at madaling-araw 16. Hanap-buhay . Sirang-plaka . Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Filipino: . ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika. pagitan ng umaga at hapon 17. Ito ay ang pinakamaliit nay unit ng tunog sa wika. ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. Balat-sibuyas . morpema o morphemes. pagitan ng ng umaga at madaling-araw 14.pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway 15. Likas-yaman . [baguhin] Morphophonemics o Morpoponemiko Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito Ang Ponolohiya o Phonology (mula sa salitang Griyego: .mag-gagabi. Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. Tubig-alat . ph n . salita). Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika. Bukang-liwayway . Takip-silim .eksaktong alas dose ng gabi. Tubig-tabang .tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan 20.tubig na nanggagaling sa mga ilog. boses") ay sangay ng lingguwistika (linguistics) na nag-aaral ng mga tunog o ponema (phonemes) ng isang wika. lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig 21. Tanghaling-tapat . "tunog.paulit-ulit ang sinasabi 12. at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika. ang pagkukumpara ng mga ito sa mga tunog ng iba pang wika at ang sistema ng paggamit ng mga tunog na ito upang makabuo ng yunit ng tunog na may kahulugan (i.mag-uumaga. Hatinggabi . [baguhin] Phonetics at Phonology Ang batayang yunit ng tunong na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme).maramdamin 18. Samantala. ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika.trabahong kailangan ng mga tao.e. Sa madaling salita. Samakatwid. Madaling-araw . pagitan ng hapon at gabi 13.eksaktong alas dose ng umaga.

m. r. s. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa. l. ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan. w. sara + han= sarhan. dugo + an = duguan Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog). y. o Halimbawa: takip + an = takpan. ma + dunong = marunong Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l. May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental.mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema. labahan = labhan. Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita.y y y y y Asimilasyon . n. d. mang + batas = mambabatas o Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat.  Halimbawa: mang + tahi = manahi.child . pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch).pagbabago sa unang morpema  Halimbawa: pang + bansa = pambansa. o Asimilasyong di ganap . dalahin = dalhin Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi. g.housedress tub: boh . h. yakapin-niyakap Pagkakaltas ng ponema . pang + palo = pamalo. t. sing + bait = simbait.pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito. b. ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah . o) o Halimbawa: lipadin-nilipad. k. o Halimbawa: ma + damot = maramot. y. paghinto(juncture). o Halimbawa: laro + an = laruan. pang + takot = panakot Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r". ng.pipe ba: ta? . diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. b) /p.

) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . R.babai kalapati .nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3.H Mga Patinig: A. Artikulador (Articulator) . u. P. i.y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y tub: bo? . I.profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) .table oso . . U Diptonggo (Dipthong) . gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita. M Pangipin (sounds produced by the teeth) .mass Ponolohiya (Phonology) . The mouth and nasal passageway are considered as resonators.kalapate lalaki . o. Halimbawa: uso .K.modern mesa . WPasutsot (sounds produced by exhaling) .B. Ng.D. O. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. Enerhiya (Energy) . /i/. d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/. Halimbawa: babae . T Panggilagid (sounds produced by the gums) .Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. /o/.bear misa .L.nuon e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay na ponema ang /u/.lalake noon .isang makabuluhang tunog. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . N. e. E. G. at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin.nagmomodipika ng tunog.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. Resonador (Resonator) . Ang Filipino ay may 20 ponema.nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2.

Halimbawang salita (Example word): bahaw. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. okoy. bahay. Pagkakaltas ng ponema . ay. iy. O.M eta sis . iw. oy at uy.pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. p ang n ay nagiging m.nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2. Asimilasyon (Assimilation) .y y y y y y y y y y y y y Halimbawa (Example): aw. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b.dii n . . Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi.Pagl ili pat. Morpema .ang salitang ugat na nagsisimula sa L. Pagpapalit ng ponema .kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3. baliw Morpolohiya (Morphology) .ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian.pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5. Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon.pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita. ey.

takpan sara + han = sarahan .sarhan .Halimbawa: takip + an = takipan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful