Ang retorika ay isang mahalagang kaalaman sa pagpapahayag na tumutukoy sa kaakit-akit and magandang pagsasalita at pagsulat.

Pinag-aaralan ditto ang ukol sa mga tuntunin ng malinaw, mabisa at kaakit-akit na pagpapahayag. Ito ay sining ng pakikipag-usap at pagsulat. Ano ang ipinapahayag sa pakikipag-usap? y y Kapag nakikipag-usap nang harapan o kaya¶y sa telepono, nagpapahayag tayo ng pasalita. Pagpapahayag upang ihayag ang damdamin at kaisipan.

Sino-sino ang nakikipag-usap? Mahalaga ang pakikipagtalastasan sa buhay ng tao, sa kanyang buhay pulitika an sa kanyang hanap buhay«. y y y y Kailangang mag-usap ng pamilya para sa maayos nitong pagkilos Sa kapitbahay, para kamustahin Sa tindera, upang makatawad kapag namamalengke Sa drayber, upang pumara at magpahatid sa pook na pupuntahan.

Anu-ano at bakit nagiging malabo sa pagtalastasan? y Nagiging malabo ang pakikipagtalastasan kung di maayos ang pagkakabuo sa diwa ng pagpapahayag o kaya¶y ang kakulangan sa kaalaman sa retorika ng pagpapahayag. Kung hindi magkaintindihan ang dalawang nag-uusap.

y

Ang pakikipagtalastasan any bahagi ng lipunan upang maipahayag ang iyong: 1. Naisin 2. Maunawaan 3. Magkaisa Kailan mabisa ang isang pahayag? 1. nauunawaan

diwang ipinahayag ± mensahe (a) tiyak (b) sinaliksik (c)magdagdag ng kaalaman 2. tamang pagpili ng mga salita Ayon kay Sebastian. y y y y Retorika: Bilang isang sining Tulad ng awit ang retorika ay may roon ding sining o ibat ibang paraan o estilo na nalinawan sa ating isipan. Sa pamamagitan nito nagbubuklod ang isang tagapagsalita at tagapakinig sa iisan ideya. 1. ang retorika ay isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag na kung saan ay tinukoy kung maganda o kaakit-akit ang pagsususlat at pagsasalita. malinaw Tatlong bagay/elemento na dapat isaalang-alang upang magkaroon o matamo ang kalinawan sa pahayag. Halimbawa na lamang ay ang paborito mong awtor ng libro tagapagbalita sa telebisyon. ang layunin ng retorika ay maging kaakit akit at epektibo ang isang pahayag. Pag-aaral kung paano makabubuo ng isang kaisipan sa pamamagitan ng mga piling salita at wastong ayaw-ayaw ng mga ito upang maiangkop sa target ng awdyens at matamo ng manunulat ang kanyang layunin. Ang kasanayang ito ay natututunan o napagaaralan Ang isang taong may kahusayan sa retorika ay kadalasan nagkakaroon ng isang magandang impresyon sa kaniyang mga audience o tagapakinig. damadamin at mambabasa. kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat.Samakatuwid. Maaari rin itong tawagin bilang pagaaral o kahusayan ng isang indibidwal sapagpili ng mga salitang gagamitin sa pagsulat o pagsasalita. y Isang pantaong sining .2. kasanayan sa pagbuo ng pahayag 3. y Ito ay galing sa salitang ³rhetor´ (Salitang Griyego) na nangangahulugang ³guro´ o mahusay na oradr/mananalumpati Susi sa mabisang pagpapahayag na nauukol sa kaakit-akit. May kasanayan sila na kung saan sila ay ating hinahangaan at maging tinatangkilik ng mga tagapanood. Isang Kooperatibong sining Hindi maaring gawin ng nagiisa.

Ang gumagamit nito ay nangungusap sa lenggwhae ngayon at hindi bukas o kahapon. Sa iba ito ay nagiging frustrating na karanasan. Ginagamit ang retorika ng isang tao upang mapasunod at magkaintindihan ang dalawang magkausap. Ang isang manunulat ay nagsusulat ng isang ideya sa isipan at nagsusupling ng isang akda. Saklaw ng retorika 1. paslita man o pasulat. upang maipakita ng bawat isa ang kanilang kagalingan sa pakikipagtalastasan. Dahil dito. Dahil maaring imahinasyon lamang ang gamitin sa sining na ito. y Isang nagsusupling na sining Ito ay dumadami. iba pang larangan 5. y Isang limitadong sining Marami ang hindi ito kayang gawin. isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag ng ang retorika kung saan tinutukoy kung maganda o kaakit-akit na pagsusulat at . ito ay pagaari ng tao ang retorika ay isa ring siniong at pantao. Lipunan 2. y Isang Temporal na sining Ito ay nababatay sa panahon. Ang retorika ay mayroong sukdulan o hangganan. wika 4.Dahil sa ang wika ay midyum ng retorika. sining Gampanin ng Retorika y Nagbibigay daan sa komunikasyon Ang sayusay[pananangguni'y kailangan] o retorika[1] ay isang uri ng sining ng paggamit ng wika o isang pag-aaral tungkol sa kaalaman sa mga salita o lenguwahe. pilosopiya 3. Ayon impormasyon sa ibat-ibang aklat[pananangguni'y kailangan]. At patuloy tuloy na napapasa ang kaalaman sa kaniyang kaisipan. Ito ay likas na komplikado dahil sa mga tuntunin na pababago bago. y Isang may kabiguang sining Hindi lahat ay may kagalingan sa paghawak ng wika.

Hampaslupa . mang-uumit sa bahay ng iba 7. agaw-eksena . Matapobre . 3. ang malayang ensiklopedya Tumalon sa: nabigasyon. matakaw 5. [baguhin] Kayarian ng salita May apat na kayarian ng mga salita.tresyurera o tresyurero. at pagbibigay kapangyarihan.salitang-ugat at may panlapi inuulit . o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin. artikulo. Ingat-yaman .timawa. panlapi.pagsasalita ng isang tao. palaging gutom. tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 3. Ito ang mga sumusunod: 1. Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan. malupit. pag-aabala. Susi sa mabisang pagpapahayag ng nauukol na kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat ang retorika at isa ring pag-aaral upang makabuo ng makabuluhang kaisipan sa pamamagitan ng pili at wastong pangungusap na may maangkop na layunin.pangit kumanta. Boses-palaka . mapangmata sa mga mahihirap 4. Akyat-bahay . Patay-gutom . Morpolohiya Mula sa Tagalog na Wikipedia.salitang-ugat maylapi . takaw-pansin. hanapin Ang morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema (morpheme) o ang pinakamaliit na yunit ng tunog na na may kahuluguhan. Agaw-pansin .magnanakaw. limitado at nagsusupling. temporal.mapagmataas. Nakaw-tingin .taong nagbibingi-bingihan 2. Maaaring isa itong kahusayan ng nilalang sa pagpili ng mga salitang nais niyang iparating.dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan [baguhin] Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1. sintunado o wala sa tono 8. Ilan sa mga gampanin nito ang pagbibigay daan sa komunikasyon. Bilang isang sining.pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 10. pagpapalawak ng pananaw. pobre. Ningas-kugon .madaling makakuha ng pansin o atensyon. Mula ang salitang "retorika" sa salitang Latin na rhetor. nangangahulugang guro o mahusay na mananalumpati. Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita.kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita .sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 9. 2. payak . pagbibigay ngalan. isa itong sining na kooperatiba. 4.mahirap. Taingang-kawali. pulubi 6.

pagitan ng umaga at hapon 17. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito Ang Ponolohiya o Phonology (mula sa salitang Griyego: . boses") ay sangay ng lingguwistika (linguistics) na nag-aaral ng mga tunog o ponema (phonemes) ng isang wika. salita). Hatinggabi . Madaling-araw . Tubig-tabang .paulit-ulit ang sinasabi 12.maramdamin 18. "tunog. Sa madaling salita. Balat-sibuyas . Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika.e.eksaktong alas dose ng gabi. ang pagkukumpara ng mga ito sa mga tunog ng iba pang wika at ang sistema ng paggamit ng mga tunog na ito upang makabuo ng yunit ng tunog na may kahulugan (i. morpema o morphemes.mag-uumaga. ph n . lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig 21. pagitan ng hapon at gabi 13. Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Filipino: . Tubig-alat . Sirang-plaka .eksaktong alas dose ng umaga. [baguhin] Morphophonemics o Morpoponemiko Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. Bukang-liwayway . Tanghaling-tapat . ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. Samakatwid. at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika. ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika.11. at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba¶t ibang-wika. Likas-yaman . pagitan ng gabi at madaling-araw 16. ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika. Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong.tubig na nanggagaling sa mga ilog. Ito ay ang pinakamaliit nay unit ng tunog sa wika. [baguhin] Phonetics at Phonology Ang batayang yunit ng tunong na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme). pagitan ng ng umaga at madaling-araw 14. Hanap-buhay . Takip-silim . Samantala.trabahong kailangan ng mga tao.pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway 15.mag-gagabi.tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan 20.pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan 19.

d. dalahin = dalhin Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi. a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita. ng. Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. l. w. ma + dunong = marunong Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l.pipe ba: ta? . r. t. paghinto(juncture). o Halimbawa: ma + damot = maramot. s. pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch). n. h. b. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa. sing + bait = simbait. mang + batas = mambabatas o Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat. b) /p. dugo + an = duguan Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog). pang + palo = pamalo.pagbabago sa unang morpema  Halimbawa: pang + bansa = pambansa. ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan. sara + han= sarhan. g. ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah .pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito.housedress tub: boh . o Halimbawa: laro + an = laruan. k. yakapin-niyakap Pagkakaltas ng ponema . y.child . o Asimilasyong di ganap .  Halimbawa: mang + tahi = manahi. May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental. diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. m. o) o Halimbawa: lipadin-nilipad. labahan = labhan. o Halimbawa: takip + an = takpan. y.y y y y y Asimilasyon . pang + takot = panakot Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r".mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema.

y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y tub: bo? . I. P. Enerhiya (Energy) .lalake noon .table oso .mass Ponolohiya (Phonology) .modern mesa . Ang Filipino ay may 20 ponema.K.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . e. Artikulador (Articulator) .nuon e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay na ponema ang /u/. .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. U Diptonggo (Dipthong) .nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita.bear misa . N. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/.nagmomodipika ng tunog. WPasutsot (sounds produced by exhaling) .isang makabuluhang tunog. u. Halimbawa: babae . E. R. O. /i/.H Mga Patinig: A. G.profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. Resonador (Resonator) . o. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . /o/.babai kalapati .L. T Panggilagid (sounds produced by the gums) . i. M Pangipin (sounds produced by the teeth) . Ng.kalapate lalaki . Halimbawa: uso . The mouth and nasal passageway are considered as resonators. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) .Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1.D. at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin.B.

pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3. oy at uy.y y y y y y y y y y y y y Halimbawa (Example): aw.nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi.pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. Halimbawang salita (Example word): bahaw.pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita.M eta sis . iy.kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig.ang salitang ugat na nagsisimula sa L. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2. okoy. O. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5.Pagl ili pat. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b. bahay. p ang n ay nagiging m. Pagkakaltas ng ponema . iw. Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon. Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. baliw Morpolohiya (Morphology) . ay. . Asimilasyon (Assimilation) . Morpema .ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian. ey. Pagpapalit ng ponema . Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4.dii n .

Halimbawa: takip + an = takipan .sarhan .takpan sara + han = sarahan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful