The Katipunan Finally Starts a Revolution

The Katipunan is born Andres Bonifacio was also a member of La Liga Filipina, although he soon lost hope in gaining reforms though peaceful means. This feeling was especially heightened when Jose Rizal was exiled to Dapitan. Bonifacio became convinced that the only way thePhilippines could gain independence was through a revolution. Bonifacio then founded the ³Katastaasang Kagalanggalangang Katipuanan ng mga Anak ng Bayan´ (KKK) on July 7, 1892 in a house on Azcarraga street (now Claro M. Recto), in Tondo Manila. The Katipunan had colorful beginnings. As a symbol of the member¶s loyalty, they performed the solemn rite of sanduguan (blood compact), wherein each one signed his name with his own blood.. The members agreed to recruit more people using the ³triangle system´ of enlistment. Each original member would recruit tow new members who were not related to each other. Each new member would do the same thing, and so on down the line. Members were also asked to contribute one Real (about 25 centavos) each month in order to raise funds for the association. The KKK members agreed on the following objectives: The political goal was to completely separate the Philippines from Spain after declaring the country¶s independence. The moral goal was to teach the Filipinos good manners, cleanliness, hygiene, fine morals, and how to guard themselves against religious fanaticism.. The civic goal was to encourage Filipinos to help themselves and to defend the poor oppressed. The ³Kataastaasang Sanggunian´ (supreme council) was the highest governing body of the Katipunan. It was headed by a supremo, or president. Each province had a ³Sangguaniang Bayan´ (Provincial Council) and each town had a ³Sangguniang Balangay´ (Popular Council). The Leaders of the Katipunan: Deodato Arellano -Supremo Ladislao Diwa -Fiscal Teodora Plata -Secretary Valentine Diaz -treasurer Andres Bonifacio -controller Jose Rizal and the Katipunan Jose Rizal never became involved in the organization and activities of the Katipunan; but the Katipuneros still looked up to him as a leader. In fact, Rizal¶s name was used as a password among the society¶s highest-ranking members, who were called bayani. Andres Bonifacio had already known Rizal during his La Liga Filipina days, although Rizal did not know Bonifacio personally Nevertheless, Bonifacio so respected Rizal¶s intelligence and talent that in June 1896, he sent Dr. Pio Valenzuela to Dapitan to seek Rizal¶s advice on the planned revolution. Rizal told Valenzuela that the timing was not right for a revolution. The people were not yet ready and they did not have enough weapons. He suggested that the Katipunan obtain the support of wealthy and influential Filipinos first, in order to gain financial assistance. He also recommended Antonio Luna as commander of its armed forces, since Luna had much knowledge and expertise in military tactics.

After hearing Patiño¶s revelations. The Katipunan is Discovered Rumors about a secret revolutionary society had long been in circulation. Bonifacio ordered his men to prepare for battle. The governor general was quickly informed. -Continue to Cry of Pugad Lawin & Andres Bonifacio's Execution. The printing press was padlocked and hundreds of suspected KKK members were arrested. the parish priest of Tondo. there was no stopping the Revolution. He directed them to store enough food and other supplies.Valenzuela returned to Manila on June 26 and relayed Rizal¶s advice to Bonifacio. Patiño was a worker in the printing press of Diario de Manila. It was suggested that the revolutionary headquarters be located near the seas or mountains to provide for an easy retreat. Sor Teresa suggested they seek the advice of Father Mariano Gil. The big break as far as the Spanish authorities was concerned. what her brother had revealed. The information upset Honoria so much that she told the orphanage¶s Mother Superior. although no solid evidence could be found to support them. if necessary. Father Mariano Gil-accompanied by several Guardias Civiles immediately searched the premises of Diario de Manila and found evidence of the Katipunan¶s existence. 1896 when a KKK member. Teodoro Patiño told his sister Honoria about the existence of the Katipunan. Honoria was then living with nuns in a Mandaluyong orphanage. . Sor Teresa de Jesus. came on August 19. However. who admitted that it would indeed be fatal for the Filipinos to fight without enough weapons. Battle plans were made with the help of Emilio Jacinto.

1891. Jose Rizal na buong pusong inalay sa tatlong paring martir. Leeds .ari ng lupang sinasaka na inaangkin ng mga prayle Tandang Selo Ama ni Kabesang Tales na nabaril ng kanyang sariling apo Ginoong Pasta Ang tagapayo ng mga prayle sa mga suliraning legal Ben-zayb Ang mamamahayag sa pahayagan Placido Penitente Ang mag-aaral na nawalan ng ganang mag-aral sanhi ng suliraning pampaaralan Padre Camorra Ang mukhang artilyerong pari Padre Fernandez Ang paring Dominikong may malayang paninindigan Padre Florentino Ang amain ni Isagani Don Custodio Ang kilala sa tawag na Buena Tinta Padre Irene Ang kaanib ng mga kabataan sa pagtatatag ng Akademya ng Wikang Kastila Juanito Pelaez Ang mag-aaral na kinagigiliwan ng mga propesor. Zamora. Inglatera noong 1890 at ang malaking bahagi nito ay naisulat niya sa Bruselas. Sinimulan niyang isulat ito sa London. tiyahin ni Paulita Paulita Gomez Kasintahan ni Isagani ngunit nagpakasal kay Juanito Pelaez Quiroga Isang mangangalakal na Intsik na nais magkaroon ng konsulado sa Pilipinas Juli Anak ni Kabesang Tales at katipan naman ni Basilio Hermana Bali Naghimok kay Juli upang humingi ng tulong kay Padre Camorra Hermana Penchang Ang mayaman at madasaling babae na pinaglilingkuran ni Juli Ginoong Leeds Ang misteryosong Amerikanong nagtatanghal sa perya Imuthis Ang mahiwagang ulo sa palabas ni G. Sandoval Ang kawaning Kastila na sang-ayon o panig sa ipinaglalaban ng mga mag-aaral Donya Victorina Ang mapagpanggap na isang Europea ngunit isa namang Pilipina. na lalong kilala sa bansag na GOMBURZA . 1891. Isang Nagngangalang Valentin Viola na isa niyang kaibigan ang nagpahiram ng pera sa kanya upang maipalimbag ang aklat noong Setyembre 22. Natapos ang kanyang akda noong Marso 29. Belgica. nabibilang sa kilalang angkang may dugong Kastila Makaraig Ang mayamang mag-aaral na masigasig na nakikipaglaban para sa pagtatatag ng Akademya ng Wikang Kastila ngunit biglang nawala sa oras ng kagipitan.El Filibusterismo Ang nobelang "El Filibusterismo" ay isinulat ng ating magiting na bayaning si Dr. ang may-akda ay dumanas ng hirap habang isinusulat ito. Mga Tauhan: Simoun Ang mapagpanggap na mag-aalahas na nakasalaming may kulay Isagani Ang makatang kasintahan ni Paulita Basilio Ang mag-aaral ng medisina at kasintahan ni Juli Kabesang Tales Ang naghahangad ng karapatan sa pagmamay. nagpapahiwatig at nagpapagising pang lalo sa maalab na hangaring makapagtamo ng tunay na kalayaan at karapatan ang bayan. Tulad ng "Noli Me Tangere". Burgos.Gomez. Ang nasabing nobela ay pampulitika na nagpapadama.

umalis ka na. kung saan ang orihinal na kasapi ay magpapasok ng dalawa pang kasaping hindi magkakilala. Isa itonng lihim na samahan na itinatag noon sa Pilipinas ni Andres Bonifaciona may layuning palayain ang bansa sa pananakop ng Espanyol. Itinatatag ang Katipunan matapos mahuli ang mga pangunahing miyembro ng La Liga Filipina na itinatag ni Dr. 1896 nilusob ng mga Espanyol ang palimbagan ng Diario de Manila.ito sina B at C. ang malayang ensiklopedya Ang Kataas-taasang. Miyembro si Patiño ng Katipunan. Jose Rizal. Subalit ang sistemang ito ay hindi naging mabisa kaya't pinayagan ang mga Katipunerong magpasok ng kahit ilang miyembro. Gayon pa man. Ang La Liga na binubuo ng mga middle class na intelektual ay nagtataguyod ng mapayapang reporma. Lumalagda siya sa mga kasulatan gamit ang panulat na Maypagasa. binabatikos nila ang pamahalaang Espanyol at nangangakong labanan ang kanilang opresyon. Dinadala sila sa isang kwarto na may itim na kurtina.Siya ang "Supremo ng Katipunan" at ang naging pangatlong pinuno ng samahan. at ibinunyag niya ang tunkol dito sa kapatid niyang si Honoria. 3) Deodato Arellano. Kung hindi mo kayang pigilin ang iyong sarili. naitago nina Bonifacio ang Katipunan sa paningin ng mga Espanyol. pagkatapos matuklasan ng mga awtoridad ang Katipunan. 1896. Ngunit natuklasan ng mga Espanyol ang Katipunan nang dahil kay Teodoro Patiño.Katipunan o KKK Mula sa Tagalog na Wikipedia.ingat ng mga mahahalagang dokumento at kilala bilang Lakambini. Noong una. Sinabi naman ni Honoria ang lihim sa isang madre na si Sor Teresa. Nakipag-ugnayan si Padre Gil sa mga awtoridad at noong Agosto 19. nagdagdag ng alab sa rebolusyon ang pagiging martir ni Rizal. Kagalang-galang Ka punan ng mgá Anak ng Bayan ay mas kilala bilang Katipunan o KKK. Mga Natatanging Miyembro 1) Andres Bonifacio. Miyembro rin si Bonifacio ng La Liga noon. 5) Gregoria de Jesus. Kung pag-uusyoso lamang ang sadya mo rito. Si A ay parehong kilala ni B at C ngunit hindi kilala ni B at C ang isa't isa. humayo ka na. Napagkasunduan nilang hiikayatin ang iba pang kasapi sa pamamagitan ng sistemang trianggulo.si Andres Bonifacio ang nagtatag ng Katipunan na siyang nag udyok sa mga tambay (Tao'm Bayan) na labanan ang kasamaan ng Espanya. Sinisi ng mga Espanyol si Rizal sa paghihimagsik dahil itinuturing ng Katipunan si Rizal bilang pangulong pandangal. [baguhin]Pagsapi sa Katipunan 2009 Ang artikulong ito ay nangangailangan nang maayos na salin. 4) Roman Basa. Siya ang nagsulat ng mga aral ng Katipunan na tinatawag na kartilya. [baguhin] . Napagkasunduan din sa pagpupulong ang pagbabayad ng real fuerte na nagkakahalga ng dalawampu't limang sentimo bilang pabayad sa pagsapi at buwanang bayad na tinawag na medio real na nagkakahalaga ng labindalawang sentimo. Jose Rizal! sa pakikidigma. Nakalagay sa pasukan ang: Kung mayroon kang lakas at tatag. Ang armadong pakikibaka ng Katipunan ay nagsimula noong Agosto 1896.siya ang "utak ng Katipunan". Sumusulat siya gamit ang panulat na Pingkian. Hinikayat ni Sor Teresa si Teodoro na ikumpisal ang tungkol sa samahan kay Padre Mariano Gil. Sinisigaw pa nga ng mga Katipunero ang Mabuhay si Dr. 2) Emilio Jacinto. hinatulan si Rizal ng kamatayan sa pamamagitan ng pagbaril noong Disyembre 30. Kasunod ay nilalagdaan nila ang isang papel na naglalaman ng mga katanungan gamit ang sariling dugo. Hindi maaaring buksan ang pinto ng Pinakamataas na Samahan ng mga Anak ng Taom Bayan o Tambay para sa iyo Sa loob ay dadalhin sila sa mesa na may bungo at bolo. Ang paghahadlang ng rehimeng Espanyol sa La Liga ang nagpatunay sa kanya na walang saysay ang mapayapang reporma sa ilalim ng pamamahala ng Espanyol. Dahil dito.naging pangalawang pinuno ng Katipunan. Halimbawa ay ang orihinal na kasapi ay si A siya ay magpapasok.pangalawang asawa ni Andres Bonifacio na naging tagapag . isang manunulat ng pahayagan na Diario de Manila. Nobyembre Ang mga bagong kasapi ay nagkakaroon ng inisasyon kung saan tatlo sila na magkasabay sa ritwal (upang wala silang kilala na higit sa dalawa pang kasapi).naging unang pinuno ng Katipunan. magpatuloy ka. Doon.

ang malayang ensiklopedya Noli me Tangere Ang orihinal na pabalat ng Noli Me Tangere. ang wika ng mga edukado noong panahong yaon.mangangalakal na tiga-Binondo. sinasabi nila na Protestante ako. isangMason. nangarap na makapagpatayo ng paaralan upang matiyak ang magandang kinabukasan ng mga kabataan ng San Diego.bangkero at magsasakang tumulong kay Ibarra para makilala ang kanyang bayan at ang mga suliranin nito. Pagkatapos ng usapan. Inilathala ito noong 26 taong gulang siya. Gusto nila akong gawing excommunicado dahil doon . at natapos ito sa Berlin. na mayroon akong dayuhang pasaporte at gumagala ako sa kalye pagkagat ng dilim . Elias . Tagalog. nakaimpluwensiya ang aklat ni Rizal sa rebolusyon subalit si Rizal mismo ay isang nananalig sa isang mapayapang pagkilos at isang tuwirang representasyon sa pamahalaang Kastila. May mga bulong na gusto ko raw gumawa ng plano.binatang nag-aral sa Europa. . Mga nilalaman [itago] 1 Kasaysayan 2 Mga tauhan ng Noli Me Tangere' 3 Buod ng aklat na Noli Me Tangere 4 Sanggunian 5 Mga panlabas na kawing Kasaysayan Unang nobela ni Rizal ang Noli Me tangere. Sinimulan ni Rizal ang nobela sa Madrid. ama-amahan ni Maria Clara. at inilathala noong 1887. Binabatikos din ng nobela ang mga bisyo na nakasanayan ng mga Pilipino at ang kapangyarihang taglay ng Simbahang Katoliko na nahihigit pa ang kapangyarihan ng mga lokal na alkalde. Espanya. Kalahati nito ay natapos bago siya umalis ng Paris.Noli me Tangere Mula sa Tagalog na Wikipedia. May-akda Bansa Wika Anyo Naglimbag Petsa ng pagkalimbag Tipo ng midya ISBN Naunahan ng Sinundan ng [1] Jose Rizal Pilipinas Kastila (orihinal . Don Santiago de los Santos o Kapitan Tiago . Kinuha ito ni Rizal sa ebanghelyo ni Juan: 20: 13-17 sa Bibliya na tumutukoy kung paano pinagsusuot ng mga patalastas ang mga may ketong upang lubayan sila ng mga nakakasalubong nila.. Bumuo ng kontrobersya ang nobelang ito kung kaya't pagkatapos lamang ng ilang araw na pagbalik ni Rizal sa Pilipinas.Ingles Kathang-isip Ginastusan ni Maximo Viola   Aklat ------El filibusterismo Ang Noli me Tangere ay isang nobelang isinulat ni Jose Rizal. Mahihinuha ang persekusyon sa kaniya sa liham ni Rizal sa Litom ice: "Gumawa ng maraming ingay ang libro ko. sa Europa. Sa di-tuwirang paraan. Sinulat sa wikang Kastila ang Noli. kahit saan. " Mga tauhan ng Noli Me Tangere' Juan Crisostomo Ibarra .. Hango sa Latin ang pamagat nito at "huwag mo akong salingin" ang ibig sabihin nito. . Alemanya. isang bantog na manunulat. Inilaan niVicente Blasco Ibáñez. isa pang nobela ni Jose Rizal. pinagbibintangan akong espiya ng mga Aleman. tinanggap ni Gobernador-Heneral Terrero sa Malacañang at inabisuhang puno ng subersibong ideya ang Noli. Makasaysayan ang aklat na ito at naging instrumento upang makabuo ang mga Pilipino ng pambansang pagkakakilanlan. Mas madalas itong tinatawag na Noli. ahente ni Bismarck.napayapa ang liberal ng Gobernador Heneral ngunit nabanggit niya na wala siyang magagawa sa kapangyarihan ng simbahan na gumawa ng kilos laban sa nobela ni Rizal. Ang nobela ni rizal ay tumatalakay sa mga kingisnang kultura ng Pilipinas sa pagiging kolonya nito ng Espanya. Sinundan ito ng El filibusterismo. tinatanong ako ukol rito. . at ang salin sa Ingles nito aySocial Cancer. isang salamangkero. isang abang kaluluwa. ang kaniyang serbisyo bilang tagapayo at tagabasa.

Ang pakikipag-usap ng ilang panauhin kay Ibarra habang naghahapunan ay humanga sa pagsasalaysay niya ng kanyang nakikinig sa kanyang pagsasalita. Sila y ang kura ng kinatawan ng Papa sa Batikano. Inday.napangasawa ng alperes. at maka-Diyos ang kanyang mga paniniwala sa buhay.isang matapat na tinyente ng mga guwardiya sibil na nagsalaysay kay Ibarra ng tungkol sa kasawiang sinapit ng kanyang ama. Masaya ang lahat sa nasabing pagtitipon. Ngunit. Nasabi niyang higit na mauunlad ang mga bansa sa ibayong dagat kaysa sa sarili niyang bayan. Dahil sa matamis nilang pag-uulayaw ay muntik nang malimutan ni Ibarra na.dating seminarista na nakasama sa piknik sa lawa. Mayaman ito sa anking mga bukirin at lupaing pinag-aanihan ng palay. Dating isang maliit na nayon lamang ang bayan ng San Diego. Sinang. anak ng namatay na si Don Rafael.mayuming kasintahan ni Crisostomo. Basilio at Crispin . ay isang matandang pari sa kanilang korporasyon ang dinalaw ni Padre Sibyla. Hindi na tuloy niya napag-ukulan ng pansin ang mga tanawing makapagpapaligaya sa puso.ilan sa mga kapitan ng bayan sa San Diego Kapitan Tinong at Kapitan Valentin. Don Filipo . Nasabi ng paring may sakit na kailangan nang magbago ng pamamalakad ang mga prayle sa Pilipinas sapagkat namumulat na ang isipan ng mga tao sa katotohanan kinabukasan ay Araw ng mga Patay. Dumating mula sa Europa si Crisostomo Ibarra. Don Anastacio o Pilosopo Tasyo . makatao. at ang alperes na kumakatawan sa mga tauhang sa halip na mag-utos ay siyang inuutusan.hipag ni Kapitan Tiago na tumulong sa pagpapalaki kay Maria Clara. Dahil sa pagtatanggol ni Don Rafael sa isang batang lalaki na gustong saktan ng artilyero ay naitulak niya iyon. dating labandera na may malaswang bibig at pag-uugali.Isang masintahing ina na ang tanging kasalanan ay ang pagkakaroon ng asawang pabaya at malupit. Tiya Isabel . Sa mga ipinahayag niyang kaisipan ay mapupunang maka-siyensya. Kaya may mga nagbabansag sa kanyang pilosopo at may nag-aakala ring siya ay isang baliw. Masaganang hapunan ang inihanda ni Kapitan Tiyago bilang pasasalamat sa Mahal na Birhen sa pagdating ni Crisostomo Ibarra mula sa Europa. Maria Clara .tanging babaing makabayan na pumapanig sa pagtatanggol ni Ibarra sa alaala ng ama. Kailangan niyang umuwi sa San Diego upang dalawin ang libing ng kanyang amang si Don Rafael Ibarra.matalik na kaagaw ng kura sa kapangyarihan sa San Diego (itinuring ni Rizal na Hari ng Italya ng San Diego habang ang kura ang Papa ng Estado Pontipikal) Donya Victorina de de Espadaña . Kakaiba sa karaniwan ang mga kilos at paniniwala ni Pilosopong Tasyo. Kinausap ni Padre Damaso si Kapitan Tiyago tungkol sa isang mahalagang bagay na sila pa lamang ang nakakaalam. Isinalaysay ni Tenyente Guevarra kay Crisostomo Ibarra ang naging dahilan ng pagkakabilanggo at pagkamatay ni Don Rafael. Buod ng aklat na Noli Me Tangere Silipin din: Talaan ng mga Kabanata sa Noli Me Tangere May handaan sa bahay ni Don Santiago de los Santos.ama ni Don Saturnino.namahala ng mga gawain sa pagpapatayo ng paaralan.isang pilay at bungal na Kastilang napadpad sa Pilipinas sa paghahanap ng magandang kapalaran. Nagulat si Crisostomo Ibarra sa pagtatakwil ni Padre Damaso sa kanyang pag-aalala nang lapitan siya ni Tenyente Guevarra at purihin niyon ang kanyang ama. Victoria. Nasisiyahang pinanood ni Ibarra ang mga nadaraanan niyang mga tao t bagay-bagay sa mga lansangan at mga pook na binagtas ng kanyang karwahe mula sa Binondo. Don Tiburcio de Espadaña . at Andeng . Umalis siya nang hindi pa tapos ang hapunan. ngunit hindi nila iyon natagpuan. agkasuyo ang masasaya at malulungkot nilang karanasan. asukal.magkapatid na ang ama ay napatay sa palo ng mga Kastila.masimbahing ina ni Maria Clara na namatay matapos na kaagad na siya'y maisilang.pinuno ng mga tulisan na ibig tulungan ni Elias. May mga nasusuklam dahil sa kanyang mga pandaranas at katusuhan sa negosyo. Padre Salvi o Bernardo Salvi. Talo pa nila ang mga walang pinag-aralan. Sinasabi ring ang donya ang isa sa mga dahilan ng lubhang pagyaman ng Don. ano man ang kapintasan ni Kapitan Tiyago ay sinasabing mahal na mahal niya ang anak na si Maria Clara kahit na hindi niya ito kamukha.maalam na matandang tagapayo ng marurunong na mamamayan ng San Diego. nagkaroon ng lihim na pagtatangi kay Maria Clara. Itinulad niya ang mga iyon sa mga naobserbahan niya sa kanyang paglalakbay sa mga bansa sa Europa.kapatid ng taong madilaw na gumawa ng kalong ginamit sa di-natuloy na pagpatay kay Ibarra. tulad ng nangyari kina Padre Damaso at sa tenyente ng guardia civil.ama ni Crisostomo. tunay na ama ni Maria Clara. Hinangaan siya at binati ng maraming panauhin sa bahay ni Kapitan Tiyago. Hinuli ng pulisya si Don Rafael Ibarra. Diniian niya sa balikat ang nakasalubong ang kura sa pag-aakalng iyon ang humamak sa bangkay ng kanyang ama. Todos los Santos. Tarsilo at Bruno . sakristan at tagatugtog ng kampana sa simbahan ng San Diego. Salapi ang ginagamit niya sa pagliligtas ng kanyang kaluluwa. May humahanga at natutuwa sa kanya. Nagsidalo rin pati na ang mga taong hindi inimbita. Dumalaw si Crisostomo Ibarra sa kasintahan niyang sa Maria clara sa bahay ni Kapitan Tiyago sa Binondo. Dadalawa ang talagang makapangyarihan sa bayan ng San Diego. Donya Consolacion . Padre Sibyla . Ang mga makapangyarihan. Lucas . Kaya lamang ay nauwi sa pagtatalo ang pagsasaya ng iba. May namimintas at naiinis.babaing nagpapanggap na mestisang Kastila kung kaya abut-abot ang kolorete sa mukha at maling pangangastila. Inakala ng mga kamag-anak ni Kapitan Tiyago na gawa ng paglilihi sa mga santol ng asawa niyang si Donya Pia ang pagka-mestisa ni Maria Clara. Linares . Hinananap nila ng kasamang katulong ang puntod ng kanyang amang si Don Rafael. Maraming handa.tinyente mayor na mahilig magbasa na Latin Señor Nol Juan .paring Dominikano na lihim na sumusubaybay sa mga kilos ni Ibarra. naging dahilan ng kasawian ng nuno ni Elias. ama ni Sinang Tinyente Guevarra . Kapitan Basilio . Nilisan ni Ibarra ang libingan na gulong-gulo ang isp. Sisa . Marahil ay dahil sa pag-aakalng mabibili niya pati na ang Diyos. Kapitana Maria . Samantala. marami ang namasid at palagay tungkol sa kalagayan ng mga bansang nalakbay na niya. Donya Pia Alba . Naging abalang lubha ang kanyang pag-iisip sa malupit at malungkot na kapalarang sinapit ng kanyang ama. napangasawa ni Donya Victorina. Don Saturnino . Dumalo ang mga kaibigan at kakilala ng Don. Nabagok ang ulo ng artilyero.pinakamakapangyarihan sa Pilipinas. mutya ng San Diego na inihimatong anak ng kanyang ina na si Doña Pia Alba kay Padre Damaso. kape.lolo ni Crisostomo. Ang opinyon ni Padre Damaso ay pagsasayang lamang ng salapi ang gayon.kurang pumalit kay Padre Damaso. Sa kanilang pag-uulayaw sa balkonahe ay sinariwa ng balisa si Kapitan Tiyago bago at pagkatapos ng pag-uusap nila ni Padre Damaso. Balat .mga kaibigan ni Maria Clara sa San Diego Kapitan-Heneral . Tumagal ang paglilitis ng kanyang usapin hanggang sa namatay na siya sa loob ng bilangguan ng may sakit. Isinalaysay ng sepulturero ang kahilahilakbot na nangyari sa bangkay ng Don dahil sa utos ng Malaking Kura . at prutas na naipagbibili sa iba pang mga bayan. Don Rafael Ibarra .magkapatid na anak ni Sisa.isang kurang Pransiskano na napalipat ng ibang parokya matapos maglingkod ng matagal na panahon sa San Diego. lumakad na maalisan ng pagka-ekskomunyon si Ibarra. Albino . nakainggitan nang labis ni Padre Damaso dahilan sa yaman kung kaya nataguriang erehe. Mga Nobela ni Jose Rizal . Sa tinuluyang silid ni Crisostomo Ibarra ay iba-ibang pangitain ang nakita niya sa kanyang isipan. nuno ni Crisostomo Mang Pablo . Nainsulto si Ibarra sa ipinahayag ng dating pari sa kanyang bayang San Diego. Isa na rito ang kwento ukol sa mga ninuno ni Crisostomo Ibarra. Mauuri ang mga taong naglalarawan sa pagkatao ni Kapitan Tiyago. Dumalaw si Crisostomo Ibarra sa libingan.nuno ni Elias na naging isang tulisan Don Pedro Eibarramendia .malayong pamangkin ni Don Tiburcio at pinsan ng inaanak ni Padre Damaso na napili niya para mapangasawa ni Maria Clara. Hindi na yaon muling natauhan at tuluyan nang namatay. Bukod sa ilog na parang ahas gubat sa gitna ng luntiang bukid ay angkin pa rin ng San diego ang isang gubat na nagtatago ng maraming alamat.Padre Damaso . Alperes .

Sa daan ay isang lalaki ang kumausap sa kanya. Ang kasayahan ng magkakaibigan ay pinalungkot sandali ng inawit ni Maria Clara. ngunit taun-taon ay pilit na ipinagagawa sa mga Pilipino para mapagtakpan ang paghihirap ng bayan. Dumating na sa San Diego sina Maria Clara at Tiya Isabel. Naipayak siya sa kusina ng kumbento kaya t ipinagtabuyan siya ng kusinero. Gayunam y pinagtibay ang mungkahi ng isang karaniwang kasapi. Sa nasabing sitwasyon ay iniligtas sa kapahamakan ni Ibarra ang pilotong sumasagwan ng bangka ng kanilang sinasakyan. Masikip sa loob ng simbahan kaya t sarisaring dama sa buhay ng tao ang mapapanood. Si padre Salvia ng nagmisa at naging kapuna-puna ang madalas sa pagkawala niya sa tono ng kanyang binigkas at kinakanta. o piloto. Sa Maraming pangyayari ay naipamalas ni Dr. Abala ang lahat sa paghahanda para sa pista ng San Diego. Bukod ditto kailangan paring sumangguni ang binata sa iba pang makapangyarihan sa bayan. Samantala. Inanyayahan ni Ibarra si Salvi sa piknik na gagawin sa gubat ng mga magkakaibigang binata at dalaga sa San Diego. Namagitan sa kanila si Ibarra nang hindi na lumala pa ang pagkakakitan ng dalawa. Ang sinasabing curfew ay alas nueve lang ng gabi. Sa pamamagitan ni Sisa ay nailantad ni Dr. Ipinaalaala ni Pilosopong Tasyo kay Ibarra na hindi maaaring makibagay sa pari at iba pang makapangyarihan ang binata. Sinadya ni Crisostomo Ibarra ang bahay ni Pilosopong Tasyo upang humingi ng payo tungkol sa balak niyang pagtatayo ng paaralan sa San Diego. Tungol sa sulat ng kabanata 29. Isinalaysay ng guro ang iba t ibang problema pa rin ang kahirapan ng mag-aaral at kakulangan sa mga kagamitan sa pagtuturo. Nakaimpluwensya nang malaki sa asawa ni Sisa ang nasasabing mga katangian. Ikinatwiran niyang mabuti ang kanyang layunin kaya t tiyak na magtatagumpay sa tulong ng ilang matitinong tao sa bayan. napabilang si Sisa sa mga nagdurusang kaluluwa nang malamang wala sa kumbento ang susunduin sana niyang anak na si Crispin. kaya t hindi niya pinigilan ang dalaga sa balak niyang paglayo upang manirahan sa mga kamag-anak niya sa Mindoro. Ang isa ang isa pang sulat para kay Ibarra na mula kay Maria Clara. Pinag-uusapan ng magkapatid ang nararapat na gawin para makauwi na sila sa kanilang ina nang dumating sa kampanaryo ang sakristan mayor. Saisari rin ang maraamdaman. Mukhang namang matibay at matatag ang itinayo niyang paghugos. Makikita ang mga kapintasan ng mga Pilipino sa gayong paglalarawan. Naging mainitan ang pagtatalo sa mga mungkahing iniharap. Nagturu-turuan sa pananagutan ang dalawang batang sakristan. si Salome. Sa pag-uwi ni Basilio mula sa kumbento ay sinita siya ng guardia civil. ang naninirahang mag-isa sa nasabing kubo. Isang lalaking may maputlang mukha ang nagprisenta sa namamahala ng pagpapatayo ng paaralan. Bukod sa paghahanda ng mga pagkain ay naghahanda rin pa sa isang malakasang sugalan ang mayayaman. Ngunit sa hinda malamang dahilan ay bigla iyong nagiba at . Pinaunayan ito ng iba t ibang mga pangyayaring naganap sa kanilang pamamasyal. Kinaladkad niyang pababa si Crispin at pinagsabihan si Basilio na huwag munang umuwi. Pinaputukan siya at nadaplisan ng bala sa noo. sina Padre Salvi at ang alperes o tenyente ng guardia civil. pagkat halimbawa siya ng mga pinunong dinidiktahan ng mga dayuhan. Ang kaibigan niyang dalaga. Halos magkapasabay na pumunta sa bahay ng dalaga sina Ibarra at padre Salvi. Mga namumuno sa mga nayon at bayan ang nagmimiting. Sa pagtatapos ng piknik ay dumating naman ang sarhento ng mg guardia civil. Adyenda ng miting ang mga gagawing pagdidiriwang para sa pista ng San diego. Maganda ang simula ng sermon ni Padre Damaso. Ang mga ito ang ginamit nilang magkasama sa pangingisda ng kanilang pananghalian at sa pagtawid sa lawa patungo sa gubat na pagpipiknikan. Nagmamadaling nagpaalam si Ibarra sa kasintahan upang ihanda ang mga kailangan sa piknik. Jose Rizal ang kanyang humor sa pagsulat. Gayon na lamang ang pagkabahala ni Sisa. Natatangiang mga pagkain ang inihanda sa malalaki at maliliit mang bahay. Nang nagkakasundo na ang lahat tungkol sa idaraos na mga pagdiriwang ay saka ipinaalam ng kapitan na hindi maisasagawa ang pinagkasunduan ng dalawang partido sapagkat iba ang gusto ang kura para sa pista. Punong-puno ng mga tao ang simbahan ng San Diego. Araw ng pista sa San Diego. Nabahiran din iyon ng pangamba nang pumasok sa baklad na unang pinangisdaan ang isang buwaya. Sa simula y tinutulan ni Ibarra ang gayong mga payo. Nagtatakbo siya nang takot lalo pa nga t hindi niya naintindihan ang itinanong ng Kastila. Rizal ang mabubuti at masasamang katangian ng babaing Pilipina. Hinangaan ng marami ang sermon lalo na ng mga paring naunang nagsermon. Ipinagtaka ng mga namamahala sa pista ang hindi pagpapahalik sa kanila ng kamay ng pari. Ayaw silang pauwiin ng sakristan mayor hangga t hindi nila naililitaw ang salaping (tatlumpu't dalawang piso) ibinibintang sa kanila na ninakaw ni Crispin. ang pinunong bayan at magbubukid. Tanging si pilosopong tasyo ang hindi malubos ang kasiyahan gawa ng kung anong pangitain niya. Nakabibigat pa sa lahat ng ito ang kawalan ng kalagayan ng guro sa kanyang pagtuturo at ang wikang gamit sa panturo. Maraming pangyayaring pinatindi ng pagkakakita ni Sisa sa duguang kapirasong damit ni Basilio ang siyang nagging dahilan ng kanyang tuluyang pagkabaliw. Isang kubo sa tabi ng batis ang tinungo ni Elias. Unang ipinayo ni Pilosopong Tasyo ang paglapit ni Ibarra sa kura upang isanguni ang plano. lampas alas diyes na daw sya ng gabi makakauwi. Maraming katangian si Sisa mabuti at masasama. Gayon na lamang ang paghanga ng marami sa binata dahil sa kapakipakinabang na proyekto niyon. Naprisinta siyang magtayo ng panghugos na gagamitin sa sermonya sa paglalagay ng pulok na bato sa itatayong paaalan sa San Diego. Mga bagay na sa palagay ni Pilosopong tasyo ang mga pagmamalabis na lalo lamang nagpapahirap sa bayan. Lumalabas na tila nasang ang buong umaga ni Padre Damaso sa pagsesermon. Binalak niyang iwan ang pagsasakristan at pumasok na lamang bilang pastol kay Crisostomo Ibarra. Gayunpaman ay nagbatian ang dalawa. pagpanggaling niya sa piknik. Ang kasiglahan ay higit na kapansin-pansi sa mga lansangan sinabitan ng mga papel na iba-iba ang kulay at pinaparadahan ng mga banda ng musiko. Tila tampok ng pista ang pagsisimula ng paggawa para sa ipinatayong paaralan ni Crisostomo Ibarra. Kagabihan ng bisperas ng pista sa San Diego ang kagandahan ng dalaga. Hinanap nila ang piloto na Elias ang pangalan dahil sa pagkakagulpi niyon kay Padre Damaso at dahil din sa pagkakahulog ng tenyente sa luba na puno ng putik. Tinanggap ng pari ang paanyaya. Natupad ang kahilingan ni Maria Clara kay Ibarra na magpapiknik sa kanilang mga kaibigan. Si Sisa ay hinuli ng dalawang guardia civil dahil sa hindi natagpuan ang dalawa niyang anak na pinagbintangang magnanakaw. Nagtanong si Crisostomo Ibarra sa guro ng paaralan sa San Diego ng tungkol sa problema sa edukasyon. Binalak ni Ibarra na ipagamot si Sisa at ipahanap ang dalawang anak niyon. lalo na ang ukol sa balak na iminungkahi ni Don Filipo. Nasa loob na nga simbahan ang mga mamamayan ng San Diego ang mayayaman at mahihirap. Ni walang naipasok na pagbabago ang isang pinunong Pilipino ng tulad ni Don Filipo. Hindi maitatanggi na ang masasamang kaangkinan ay nagbubunga rin ng masama. Naga-alaala ang mga iyon na mahigitan ni Padre Damaso sa pagsesermon. Pinalaya naman siya ng alperes pagka't pakana lamang daw ng kura ang pagsusuplong kay Sisa. Tumingkad ang gayong kagandahan dahil sa anyang taglay na kabaitan at kagandahangloob. Dalawa sa nasabing sulat ang nagbabalita at naglalarawan ng maulay na selebrasyon para sa pista ng San Diego gayong bispeas pa lamang. Hindi malubos ang pag-iibigan ng dalawa dahil sa kahirapan nila ni Salome ang kanilang magiging anak.Noli Me Tangere El filibusterismo Makamisa Mga sakristan sa simbahan ng San Diego sina Basilio at Crispin. Ngunit mga barbaro tuloy sila sa paningin niyon. Gabi na y nasa kampanaryo pa ang magkapatid. Kinaawaan ng mga nagsisipagpiknik si Sisa na nakarating sa gubat sa pagpapalabuy-laboy. Sa gubat idinaos ang masaganang pananghalian na inihanda ni Crisostomo Ibarra para sa mga panauhing inanyayahan. Gayon lamang ang hiya ni Sisa nang dalawang oras siyang makulong sa kwartel ng mga sundalo. May pulong sa tribunal ng San Diego. ipinayo ni Pilosopong Tasyo na isaisantabi na muna iyon ang balak sa pagpapatayo ng paaralan. Masasasihan ang iba-ibang bagay na ginanap bilang selebrasyon sa pista. Punong ng pag-aalaala at hinampo ang sulat ng dalaga. Dalawang bangkang malaki ang pinangayan ni Ibarra.

Ipinaliwanag ni Elias na may mapakikiusapan siyang isang mayamang binata para maging tagpagsalita nila sa Cortes sa Espanya tungkol sa mga karaingan ng mga mamamayang naaapi sa Pilipinas tulad ng matandang lalai. na asawa ni Donya Victorina. Nang makabalik siya sa kanyang bahay ay naghanda siyang para sa pag-alis. kaya t si Sisa ang napagbalingan niya at pinaglupitan. Pati sina Kapitan tiyago at Maria Claa ay napasama o naapektuhan sa nangyai kina Padre Damaso at Ibarra. subalit inabutan siya ng mga papeles ni Ibarra. Natagpuan siya ni Elias sa kanyang pinagtataguan at pinakiusapang magbagong-buhay. Malungkot noon sa bahay ni Kapitan Tiyago sapagkat may sakit si Maria Clara. Tila nalibang lamang siay nang aunti nang ipakilala sa kanya ni Donya Victorina ang binatang Kastilang si Alfonso Linares. Isang bagong tauhan ang nakilala sa kabanatang ito si Alfonso Linares na inaanak ng bayaw ni Padre Damaso. lalo na nga ng omandante. Pinasuan ng munting pag-aalala ang ilang makapangyarihan sa pagdating ng telegramang mula sa gobernado-heneral. Naging tampulan ng pamumuna ang mga tauhan sa pangyayari. Mahuhulaang inggit sa kapwa at hindi lagging ang tunay na dahilan ang ikinapapahamak ng tao. Makikita rin na isang pook tiong panangyayarihan ng iba-ibang klase ng pandaraya at pakana. Ipinaghihigante lamang ni tarsilio ang kanyang amang pinatay sa palo ng gwardia civil. Pinagbawalan siyang magsimba ng kanyang asawa dsa ikinahihiya siya niyon. Takot at kalituhan ang naghari sa mga nasa tahanan ni Kapitan Tiyago. Sarisaring kilos at katangian ng iba-ibang uri ng tao ang maoobserbahan sa dulaan. Ang isa pang napapabalita ay tungkol sa nagbigting lalaking may pilat sa bakurang malapit kina Sister Pute. Buong pusong pinasalamatan ni Ibarra si Elias sa pagiging maalalahanin niyon. Hindi iilang pala-palgay o sabi sabi tungkol sa naganap na tungkol sa putukan ang kumalat sa kabayanan kinaumagahan. Nakakahawak pa ang donya sa asawa at may pagyayabang na mababakas sa kanyang anyo. Naeksumulgado si Ibarra. Dumalaw sa tahanan si Ibarra si Elias. Dumating na muli sa San Diego si Ibarra pagkatapos ng ilang araw na pag-aasikaso sa kanyang kaso. Iniluluha ni Maria Clara ang nanganganib na pag-iibigan nila ng binat. Nanaog siyang natitigilan. Naunawaan ni Ibarra na lalong tumindi ang pananalig ni Elias sa Diyos nang mawalan iyon ng tiwala sa tao. athindi si Ibarra. Habang namamangang patungo sa kabilang bayan ay sinabi ni Elias kay Ibara ang mga karaingan ng mga manghihimagsik. matangi kay Ibarra. Naging magasawa ni Don Tibucio at Donya Victorina pagkat natugunan ng bawat isa sa kanila ang magkaiba nilang mahigpit na pangngailangan. May mga nagbagong-kilos sa ilan sa mga tauhan sa nobelang ito. Wala nang ano mang pahayag na nakuha si tarsilio kahit na nang timbain siya hanggang sa mamatay. upang siyang tumingin kay may Maria Clara. Ayon kay padre Salvi ay natuklasan niya sa pamamagitan ng isang babaeng nangumpisal sa kanya ang isang malaking sanwatan laban sa pamahalaan at simbahan. Isang nag-anyong magbubukid ang napansing nangingilala sa nagbigting lalaki. Pinuntahan ng kura ang komandante at isinumbong niya ang kanyang natuklasan. Kaya t ang magarbong pagdiriwang ay nagwakas sa kaguluhan. Sagana sa pagkain. Hindi makatulog si Ibarra dahil sa iba-ibang isipinag gumugulo sa kanya kaya t inumaga siya sa pagtitimpla ng kung anu-anong kemikal sa kanyang aklatan. Para itong baying kaikitaan ng mga taong nagsasamantala at pinagsamantalahan. Isa pang pagdidiriwang para sa kapistahan ng San Diego ang ginanap sa plasa. Nabiant si Maria Claa pagkatapos makapangumpisal at iba. Matapos na maibulalas ni Elias ang kasaysayan ng kanyang angkan. Isinisisi sa kanya ang lahat ng nangyaring mga kapahamakan. Sa halip ay inulan siya ng mga bato t dumi ng kaanak ng mga bilanggo. gayon na lamang ang kanyang pagkainis nang hindi siya pansinin ng mga taong nakasalubong. Labis na ikinalungkot ni Padre Damaso ang pagkakasakit ni Maria Clara. Kaagad niyang dinalaw si Maria upang ibailta iyon. . Napatawad siya sa pagkaeskandalo ng mismong arsobispo. Bawat isa y humuhula rin sa iba pang mangyayari dahil sa naganap sa dalawa. Naabala siya sa pagdating ni Elias na nagbabalita sa kanya ng patungo nito sa Batangas at pagkakasait ni Maria Clara. Sinikap ng komandante/alperes na imbestigahin sina tarsilio at Andong. Sinundan ni Elias si Lucas. Hindi lang paglilibangan ang nagaganap sa sabungan. Inilantad ng gayong pangyayari ang kalikasan ng pagkatao ng mamamayan. nagtaka si Ibarra nang Makita niyang nagtatrabaho si elias kay Maestor Juan gayong wala iyon sa talaan ng mga manggagawa. Pinagbilinan ni Lucas ang mga iyon sa dapat isigaw sa paglusob sa kuwartel at sa kumbento. Dahil sa nangyayaring pagkampi ng komandante kay Donya Consolacion ay pinagbantaan ni Donya Victorina si Linaes na ibubunyag niya ang lihim ng binat apag hindi niyon hinamon ng duwelo ang komandante. Si Andong na nagkataong nanabihan sa bakuran ng kwartel dahil sa inabot ng sakit na tiyan ay pinalo at ipinakulong na muli ng komandante. Pinagbilin naman si Kapitan tiyago na putulin ang relasyon niyon kay Ibara at iurong na ang kasal nina Maria Clara at Ibarra. ngunit sinabi niyang maaaring hindi niya iyon laging magagawa. Naghiwalay ang dalawang makapangyarihan na kapwa umaasa sa tatamuhing pag-asenso sa tungkulin at parangal. at ang mga mayayaman ay walang hangarin kundi ang lalong magpayaman. Ang mahihiap na magbubukid ang higit na nalulungot at nag-aalaala dahil sa maaaring hindi na matuloy ang pagpapatayo ng paaralan. Siyang-siya si Tiya Isabel sa naitang pagluha ng dalaga pangkat nangangahulugan iyon ng pagsisisi ayon sa kanya. Tibucio de Espadaña. Hindi naipagsaya sa araw ng kapistahan ng San Diego si Donya Consolacion. kundi ang pag-unlad na sinasang-ayunan ng mga Heswita at hinahangaan sa Pilipinas. Isa na rito si Ibara na sadya niyang bayan at sa mga makabgong ideya nito sa pamamalakad sa bayan. Subalit ninais niyang maligtas sa kapahamakan si Ibarra para sa kapakanan ng bayan. Hinangad niyang matulungan ang binat. Ito y ang pagtatahanghal ng stage show. Sa sugal na ito ay makiita ang katangain at kapintasan ng mamamayang Pilipino. Sa pag-uusap nina Elias at Ibarra ay pinagtakpan nitong huli. Ang matatayog ng mga aisipang ipinahayag ng kahaap. Ngunit kapu-punang hindi nakabubuti para kay Maria Clara ang mahiwagang nangyari sa kanya. Maaming tao ang naligalig ngunit iba-iba ang dahilan ng kanilang pagkakabalisa. Pinagtatalunan ng mga manang sa San Diego ang bilang ng kandilang may sinding kanilang nakita o kunwari y nakita nagdaang gabi. Nag-away sila ni Donya Consolacion nang mapatapat silang mag-asawa sa bahay ng komandante. Tanging kay Ibarra lamng walang nagmalasakit nang nang gayon. Tandang Pablo. Ngunit papasok pa lamang siya sa bulwagan ay umalingawngaw na ang sunod-sunod ng mga putukan mula sa kabayanan. Kumalat ang balita tungkol sa nangyari kina Ibarra at Padre Damaso sa handaan. Walang malamang gawin ang kaanak ng bilanggo para makalya ang mga iyon. Dumating ang goberndor-heneral sa San Diego. Iba-iba rin pakuhulugan ang kanilang ibinigay sa gayong pangyayari. Maraming humarap sa kanya upang magbigay-galang. Hindi pa matukoy ang dahilan ng ilan din sa mga pagbabagong ito. Waring nag-iisip si Pade Damaso nang makilala niya ang inaanak ng kanyang bayaw na ipinagbilin sa kanya sa sulat nito. Gayon pa man ay nagpatuloy ang kasiglahan. Marami ring ipinaaalam na kalagayan sa mamamayang Pilipino noon ang nangyari kay kapitan Tinong. Kataka-taka in gang lalaking nagtayo nh panghugos ang nabagsakan niyon.bumagsak nang si Ibarra na ang nasa huay sa katapat ng panghugos. Nang banggitin niyang muli ang tunkol sa alaala ni Don Rafael Ibarra ay hindi na nakapagpigil si Cisostomo Ibara. Maayos ang simula ng handaan. Pinopoblema naman ni Kapitan Tiyago ang malaking halagang utang niya kay Ibarra na kailangang bayaran niya kaagad kung puputulinniya nag elasyon sa sana y mamanugangin niya. Ngunit tila may namagitang hindi pagkakaunawaan sa dalawa dahil sa dinatnan ni Ibarra si Linares sa bahay ni Kapitan Tiyago. Bawat grupo ng mamamayan ng San Diego ay iba ang nagging palagay sa dapat o hinda dapat ginawa ni Ibarra at ng pari. Kabaligtaran ng gayong kilos ang ipinamalas niya sa ikalawang panauhin dahil sa nahalata niyang pangunguwarta niyon. Nangunguna rito sina padre Salvi at Ibarra. Isang matandang lalaking dating kumupkop kay Elias ang kasalukuyang nagtatago sa mga abundukan sapagkat siya ay nagging rebelde laban sa pamahalaang Kastila. Sinabi niya sa sacristan mayor na ang nasabing pamisa ay para sa isang malapit nang mamatay. Nahalata ng mga taong nakapaligid sa kanyang pagkabalisa. Mahuhulaan nang hindi kasiya-siya ang kanilang pagsasama dahil sa nasabing dahilan ng pagkakasal nila sa isa t isa. bagama t tatlong daan taon na itong luma sa mga bansa sa Europa.iba ang hatol ng mga taong nakapaligid sa kanya inihanda ni Tiya Isaabel si Maria Clara sa isang mabuting pangungumpisal na muli. Dahil dito ay naipatawag si Dr. takangtaka si Lucas nang sigawan siya at ipagtabuyan ni Padre Salvi nang ibinalita niya rito ang pagbibigay sa kanya ni Ibara ng limadaang pisong bayad-pinsala. Siya si Elias na nagtungo rin sa kumbento at nagpamisa. Mapupunanag walang nagging mabuting palagay sa nangyari. Pinagduduhan ni Tandang Pablo kung papanigan ang mga naapi ng binata sapagkat iyon ay mayaman. Hiniling ni Elias kay Ibarra na manguna iyon sa pagpapaating ng mga karaingan ng mamamayan sa pamahalaang Kastila sa Espanya upnag magkaroon ng pagbabago sa pamamalakad ng pamahalaang sa Pilipinas. Samantala. Dinugtungan niyon ang mga pagpaparungit na sinimulan sa anyang sermon sa simbahan. Dumalaw si Ibarra kay Maria Clara kinagabihan. Namasyal sina Donya Victorina at Don Tiburcio sa mga hayag na lansangan ng San Diego. Hindi na rin maaaring makapag-aaaral ang anilang mga anak. subalit muling nauntol sa pagdating ni Padre Damaso. Nakarating sa Maynila ang nangyaring kaguluhan sa San Diego na marami at iba-iba na ang bersyon. Ang sabong ay bahagi na ng kultura ng mga Pilipino. Samantala. Palihim na nagtungo si Lucas sa sementeryo upang katagpuin ang ilan pang lalaki. Ngunit napilitan siyang iwang mag-isa doon si Lucas nang makaharap na sila sapagkat natalo siya sa suhal sa baraha. Inakala ni Elias na makatulong si Ibaa sa pagpapaating sa nasbing mga kanilang palagay ni Ibara tungol sa guardia civil at oporasyong ng mga prayle. Inilabas sa kulungan ng munisipyo ang mga bilanggo upang dalhin sa ulumbuyan. Tumanggi si Ibarra sa pag-aakalang hindi pa napapanahon ang gayong kahilingan. Samantala ay hindi ang mga kaluluwa sa purgatoryo ang paksa ng usapan nina pilosopong Tasyo at Don Filipo. Inakit niyang manirahan si Ibarra sa Espanya sapagkat nanghihinayang siya sa binata. Dalawa sa mga lumusob sa kwartel ang nahuli nang buhay. Kay. lalo na ang may kinalaman kina Maria Clara at Padre Salvi. Masigla ang lahat. Pinagpayuhan niyang magiangat at mahinahon sa pamaraan ang puno ng guardia civil para madakip at mapagsalita ang mga may-pakana. Naging administrado sana siya ng mga ari-arian ni Donya Victorina ung totoo lamnag ang inamalita niyong pagdadalantao. natuklasan naman ni Elias ang pangalan ng taong siyang ugat ng lahat ng kasawian ng kanyang mga kaanak. Nag-iisa sa kanilang bahay si Donya Consolacion habang nagsasaya ang karamihan sa mga mamamayan. at inalam niya ang dahilan ng pagtataputagpo sa sementeryo. Dumating si Ibarra sa tipanan nila ni Elias. Kadalsan ding ang inaakalang walang magagawang pinsala ay siyang nakapagpapahamak sa kapwa. Galit nag alit na hinarap ng binata ang pari. pagkat sinunog ni Elias ang kanyang bahay. Muli niyang pinaalalahanan ang binatang mag-ingat sa mga kaaway niyon. Samantala. Ipinasya ni Elias na tupain ang ipinangao niya ay Kapitan Pablo. Nagyaya na tuloy siyang umuwi. Nagulumihan si Ibarra sa kanyang nairinig na alupitan ng tao sa kapwa tao.

Nais niyang makpaghihiganti sa mga taong nagsadlak sa kanya sa bilangguan at sa mga humamak sa kanyang kapitan. Hindi sinag-ayunan ni Elias ang gayong balak sapagkat maraming walang-malay ang maaaring madamay. Nagpatuloy sa pagtakas si Ibarra sa tulong ni Elias. Ipinasiya ni Ibarra ng ituloy ang nasabing balak na hindi kasama si Elias.Ipakakasal ni Kapitan Tiyago si Maria Clara kay Liñares. Minabuti pa ng dalagang magmongha pagkat wala na siyang pag-asang mangunita man lamang si Ibarra. Sarisaring balita ang kumalat kay Maria Clara mga balitang hindi napatunayan pagkat nilukuban ng maykapal na pader ng monasteryo ng Sta. Napasalamat ang batang si Basilio sa mag-anak na kumupkop sa kanya sa kabundukan. Ipinasya niyang huwag nang pakasal kay Liñares ito y ipinaalam niya kay Padre Damaso. Nagpag-alaman niyang nabaliw ang kanyang ina at nagpagala-gala sa bayan ng San Diego. Nang noche buenang iyon ay isa pang wari y takas din ang dapat gawin ni Basilio. Tumalon sa lawa si Elias at nagpahabol sa mga tumutugis upang makalayo ang bangkang kinahihigaan ni Ibarra. Dahil dito y nagging paksa ng tsimis ang dalga. Nakarating ang kanyang ina sa gubat. Nabasa ni Maria Clara sa pahayagan ang balitang napatay si Ibarra sa tungisan sa lawa. Ipinagtapat niya sa dalaga ang tunay na dahilan ng gayon niyang panghihimasok. Clara. Bisperas ng Pasko. Nagpaalam na rin siya upang umuwi sa kanila. upang makatiyak siya ng tahimik na pamumuhay. Pati si Tenyente Guevarra ay naghinala sa kanya. Tanging ang alperes/komandante ng guardia civil sa San diego ang matagumpay na nagbalik sa Espanya at gayon din naman si Padre Salvi na nataas ng tungkulin. pero natuklasan na ang kanyang pagtakas at itinugis sila ng patruya at isa pang bangkang lulan ang mga guardia civil. Ipinayo ni Elias sa kasama na mangibang bansa na. Hinanap niya iyon at nang magkita sila y hindi siya kaagad nakilala ni Sisa kaya t muli iyong tumakas. . Ipaliwanag ni Maria Clara kay Ibarra ang tunay na mga pangyayari na siyang dahilan ng paglalayo nilang magkasintahan. Iba-ibang klase ng kasawiang-palad ang naganap sa buhay ng mga tauhan ng nobelang ito. Nagpahatid siya sa bundok. Ngunit may ibang balak si Ibarra. isang kamag-anak ni Padre Damaso. Nadama ni Padre Damaso ang bigat ng pakakasalang nagawa niya sa pakikialam sa pag-iibigan nina Ibarra t Maria Clara.

Pio Valenzuela upang kuhanin ang suporta ni Rizal. Pinagsabihan din ni Rizal si Valenzuela na hingin ang tulong at serbisyo ni Antonio Luna at gawin itong tagapamagitan sa mga mayayaman. Dito nila napagtanto na ang himagsikan. ay pawang binubuo lamang ng masa. di sumang-ayon si Rizal sa nais ng Katipunan na simulan ang laban sa mga Espanyol sa paniniwalang di pa lubusang hinog ang samahan masyado pang bata ito at marami pang kinakailangang iwasto dito. Makailang ulit ding hiningi ng mga Katipunero ang suporta ng mayayaman at intelektwal. kabilang na dito ang isang nagngangalang Francisco Roxas.Si Rizal at ang Katipunan May mataas na pagtingin ang mga Katipunero sa talino at kakahayan ng dakilang si Jose Rizal at sa katunayan pa nga ay kinilala siyang pangulong pandangal ng samahan. Sa kanilang pag-uusap. ngunit lahat nang ito'y nauwi lamang sa wala. Bago ang paghihimagsik ni Bonifacio at ng Katipunan. pinadala niya bilang delegado o emisaryo sa Dapitan si Dr. maging ang kilusan. Maliban sa hindi pa handa ang Katipunan. kinakailangang kunin ng mga Katipunero ang suporta ng mga mayayaman at mga ilustrado upang matiyak ang tagumpay ng hangad nilang kalayaan. Ayon din kay Rizal. at wala ng iba. kapus/salat din sa makinarya ang samahan. .