KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

pamilya baño .1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas.AGA (Alejandro G.tseke maquina . b.sino-sino pito . status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español. hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b. nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) . bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”. payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw. ano . at sa halip.5 Sa pag-uulit ng salitang. (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B. (pound) /el-bi/ kg. familia .makina b.pito-pito halo.halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. baybayin ito ayon sa ABAKADA. panatilihin ang orihinal nitong anyo. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan. Pasulat na Pagbaybay b.ano-ano sino. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat.4 Sa pag-uulit ng salitang.banyo cheque .2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika. vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw.ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”.

lo ilaw i. Halimbawa: Salita aakyat a. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3.o 3.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit.pok isda is.por. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”.yon shorts . ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig.a.sa pri. Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak.per.bong bul.8 Gayunpaman. Halimbawa: oras o.la uuwi u. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita. Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig.u.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal.to transpormer trans. P para sa patinig.sin alám a.per. babáe. 3. midyal at pinal ng salita. b.so impok im.lat bunso bun.wi totoo to.tas.to plan.nga us.ras ulo u.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.tsa trans.a. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.por. katutubo man o hiram.law asín a. hindi sampó III. hindi babái búhos. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b.lis alaala a.la.bong 3.lam 2.da usbong us. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks.yat aalis a.log bu. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig.to.ak.to eks. hindi búhus sampú.mer Mga Pantig Halimbawa i.6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian. ito ay hiwalay na mga pantig.

pl.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.pi.da IV.to pren.lam.tsahin mag.ra.bon 4.ba.lot nag.su.si.ha pu.kad la. tiwasay.han mag. ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.da pe.tsa pa.ni. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.tol mag.to pi. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan.su.tol la. Halimbawa: maiwan ma. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga.pu.kad mag.pa. ang patinig lamang ang inuulit.trol templo tem.tra eksklusibo eks.pu.min orasan o.a.i.lan. Halimbawa: alis a.klu.bre balandra ba.duk.i. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig.yon introduksiyon in. tr.pu.plo.mi.u.pren.pu.si. dr.ya.lot su.pri. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.a. Halimbawa: Salita Pantig alambre a.a.dis. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit. payapa 2.tsa pri.lat su.a.do kontrol kon. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.lan alamin a.yon eksplosibo eks.la.lat mag.ko.i.pe.mu. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong . rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag.pu.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl.la.por.am.do tranportasyon trans. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.ba.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.wan ulan u.tuhin mag.ha mag.la. br.pu.ple.da.tra.pri.ekskomunikado eks.ka.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita.giw mag-aral umambon mag.dra empleado em.o.plo 3.tol pu.wan uminom u.bo ekstradisyon eks.su.la.ma.a.i.lat pu.pren.plan.a.bo 4.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster. Halimbawa: ba.lis iwan i.nom mag-agiw mag.ha ba.si.tro.plan.kad 4.tas.ral u.lot pu.ba. tahimik.yon 3.

Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5. . Mga Salitang Hiram sa Español.hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3. Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. panteknikal. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura . KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. hiramin ang orihinal na Español at Ingles. politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3. panatilihin ang “e”. Manuel Quezon varicose veins Biñan.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw. estudyante . Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg. inuulit ang unang A.hindi istruktura desgrasya .2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”. Waray) kapangyarihan 3.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6.(Ivatan) biloy (dimple) gahum. Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4.4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig.(Cebuano. 3. maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap). Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi. panatilihin ang “o”.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig. At ang “n” ay nagiging “m”. Hiligaynon. videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.tawag sa asawang lalaki butanding. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas.3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”.

tsokolate cheque .syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B.3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) . Mga Salitang may Digrapo “k” D.tsinelas chapter .1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark . ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino.3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine . pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C.4.1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural .tseke D.impak addict . Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas .makina scholar . Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan.3 mga salitang may sh d. e.adik contract . 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D.kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan. d.3.tsapter chart . abstract .2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting .1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D.hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D. 2.2.hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C.1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .2.tsart chocolate.katinig at patinig (KP) ng salita.2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan.3.4 Pagbuo ng pang-uri C.iskolar chemical .konek D.kontrak connect .abstrak impact .1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C. idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.

u) = maestro.i.o.oleo. bulletin . ua= kuwadro (cuadro). teorya. ia = diperensiya (diferencia). schedule . neurosis 2. Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a.o.2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre). kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a. abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio). piyorea (piorrea). ia= diyabetes (diabetes). aorta. piyesta (fiesta). ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno). rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) . kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig.buletin grammar .e. laurel e + (a.o)= barberya (barberia).e. serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3. Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig.i. edipisyo i(edificio) c. kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita. i. u) = teatro. Nananatili ang a + (e.patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1.u) a + (e. piyesa (pieza) io= Diyos (Dios). gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta). beinte. guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta). siyete (siete). bailarina. piyano (piano) ie= biyenes (bienes).gramar pattern . neutral. biyahe (viaje). baul. kuwerdas (cuerdas) b. impluwensiya (influencia.o.u) at e + (a. o.iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F.i.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful