KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito.pito-pito halo.2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”. familia . status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.5 Sa pag-uulit ng salitang.4 Sa pag-uulit ng salitang. (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B.halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling.AGA (Alejandro G. ano .tseke maquina . nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) .3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español.ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat.pamilya baño . vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw. bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli.sino-sino pito . hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb. at sa halip. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan.banyo cheque .1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. baybayin ito ayon sa ABAKADA.makina b. payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw.ano-ano sino. (pound) /el-bi/ kg. b. panatilihin ang orihinal nitong anyo. Pasulat na Pagbaybay b.

per. hindi búhus sampú. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian. P para sa patinig.so impok im. Halimbawa: oras o.tas.nga us.8 Gayunpaman.ak.to eks.bong bul.lo ilaw i.lam 2.yon shorts . Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig.tsa trans.sin alám a.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal. midyal at pinal ng salita.por. Halimbawa: Salita aakyat a. hindi babái búhos. babáe.wi totoo to. hindi sampó III. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1.la uuwi u.log bu.a.la.mer Mga Pantig Halimbawa i. Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.to transpormer trans.u.law asín a.to plan. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita.yat aalis a.lat bunso bun. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks. ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.da usbong us. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b.lis alaala a.o 3. ito ay hiwalay na mga pantig.ras ulo u.to.a.pok isda is. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”. katutubo man o hiram.sa pri.per.por. 3.bong 3. b. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig.

ba.i.pu.tra.a.lot su.ko.bon 4.por.pu.o.pu.pren.ple.lam. payapa 2.da.do kontrol kon.si.duk. br.kad 4.yon introduksiyon in.tsa pri.ha pu.yon 3.han mag.i.tas. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong .pa.plan.ha mag.ha ba.bo 4.tol pu.si. Halimbawa: ba.lat su.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.ma.tol mag.lis iwan i.tra eksklusibo eks.lot nag.dis.pe.la. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit. ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.su.lan alamin a.do tranportasyon trans.si.giw mag-aral umambon mag. ang patinig lamang ang inuulit.a.klu.wan uminom u.bre balandra ba.pu.tol la. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.mu. Halimbawa: Salita Pantig alambre a.su.su.da pe. tahimik. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig.plan.i.ba. Halimbawa: maiwan ma.to pi.ekskomunikado eks.mi.a.pri. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.a.pren.pri.a.da IV. tr.la.ni.wan ulan u. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.kad la.tro.plo 3. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl.min orasan o.tsahin mag.trol templo tem.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster.nom mag-agiw mag. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga.la.lot pu.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita.lan.lat pu.kad mag. rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag.ra.ka. Halimbawa: alis a.to pren.bo ekstradisyon eks.la.dra empleado em.yon eksplosibo eks.pu. dr.a.am.ya.u.i.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.ral u.ba.pi.lat mag. pl.tuhin mag.pu.plo.tsa pa. tiwasay.

hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3.hindi istruktura desgrasya . Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4. Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. Mga Salitang Hiram sa Español. Hiligaynon. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika. Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg.3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura . vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.(Ivatan) biloy (dimple) gahum. videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V. maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap). Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5. estudyante .(Cebuano. inuulit ang unang A. Waray) kapangyarihan 3. panatilihin ang “e”. politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi. Manuel Quezon varicose veins Biñan. . At ang “n” ay nagiging “m”. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig. panatilihin ang “o”. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas. KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6. hiramin ang orihinal na Español at Ingles.tawag sa asawang lalaki butanding.2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”.4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig. 3. panteknikal.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai.

3 mga salitang may sh d.2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas . Mga Salitang may Digrapo “k” D.1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural .tsokolate cheque . ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino.iskolar chemical .1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark .makina scholar .2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan. 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D.3.1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D.4 Pagbuo ng pang-uri C. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B. Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram.1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C. d.3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine . abstract . 2.1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .kontrak connect . Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan. idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.tseke D.2.impak addict . e.3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) .4.katinig at patinig (KP) ng salita.hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D.hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C.tsinelas chapter .kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.abstrak impact .adik contract . pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C.tsapter chart .syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E.konek D.2.3.tsart chocolate.2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting .1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.

i. biyahe (viaje). i. teorya. neutral. Nananatili ang a + (e. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a. kuwerdas (cuerdas) b.oleo. piyano (piano) ie= biyenes (bienes). Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a. impluwensiya (influencia. kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita.patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1.u) at e + (a. schedule .2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino.iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F. bailarina. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre). siyete (siete). aorta. ua= kuwadro (cuadro). beinte.gramar pattern . o. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig.u) a + (e.buletin grammar . piyesa (pieza) io= Diyos (Dios). guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta). neurosis 2. abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio). gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta).u) = maestro.o.e. u) = teatro.o.i. ia= diyabetes (diabetes). Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig. laurel e + (a.i. edipisyo i(edificio) c. baul.o)= barberya (barberia). ia = diperensiya (diferencia). serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3. ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno). piyorea (piorrea). piyesta (fiesta).e. bulletin . rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) .o.