P. 1
KWF

KWF

|Views: 1,856|Likes:
Published by Jessyrae Vince Cruz

More info:

Published by: Jessyrae Vince Cruz on Jul 19, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/11/2015

pdf

text

original

KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b. status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.banyo cheque .AGA (Alejandro G. baybayin ito ayon sa ABAKADA.pamilya baño .ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”.3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español. vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw.tseke maquina . bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli. hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) . payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw.1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas.5 Sa pag-uulit ng salitang. (pound) /el-bi/ kg.2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika. panatilihin ang orihinal nitong anyo.makina b. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat.sino-sino pito . at sa halip. ano . (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B.ano-ano sino. Pasulat na Pagbaybay b.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”.pito-pito halo. familia .4 Sa pag-uulit ng salitang.halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito. b. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan.

8 Gayunpaman.so impok im. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita.sin alám a.o 3. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak.a.ras ulo u.da usbong us.ak.mer Mga Pantig Halimbawa i.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig.per.pok isda is. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”.lo ilaw i.bong bul.to eks.log bu. hindi búhus sampú. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman. b.la uuwi u.sa pri. P para sa patinig. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa.lam 2.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita. ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig. midyal at pinal ng salita. Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit.law asín a.to. ito ay hiwalay na mga pantig.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.lis alaala a.to transpormer trans.yon shorts . ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1.yat aalis a.a. babáe.wi totoo to.u. hindi babái búhos.6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”. hindi sampó III.por. katutubo man o hiram.nga us.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita. Halimbawa: oras o.lat bunso bun. Halimbawa: Salita aakyat a.per. 3. Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig.to plan.tsa trans. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.por.la.bong 3. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig.tas.

mu.su.tas.lat mag.pren.o.plo 3.bre balandra ba.da pe.plan.lot nag.lam.duk.ekskomunikado eks. Halimbawa: maiwan ma.ni.a. payapa 2.tsa pri.la.ya.i.tro.pri.tuhin mag.plo. Halimbawa: ba.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.u.ba. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.tsa pa.da IV. ang patinig lamang ang inuulit.pu.mi.to pren.kad mag. tiwasay.tol la.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.su.to pi. ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod.pren.tra.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.ra.lot su. Halimbawa: alis a.a.pu. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.nom mag-agiw mag. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan. tahimik.i.giw mag-aral umambon mag. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit.han mag.pri.a.si.yon 3.pa.i.lat pu.lan alamin a.tsahin mag.si.ba.yon eksplosibo eks.do kontrol kon.bo ekstradisyon eks.ha mag.kad la.ka.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.am.tol mag.pi.por.lan.a.la.da.lis iwan i.trol templo tem. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig.dra empleado em.klu.a.lat su.kad 4. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.ral u.tra eksklusibo eks.bon 4.yon introduksiyon in.ha ba.pu.bo 4.dis.i.ba.wan uminom u.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong .do tranportasyon trans.su.wan ulan u.a. pl.si.pu.min orasan o.plan.la.ple.la.lot pu.pu. tr. dr.ko. Halimbawa: Salita Pantig alambre a.ha pu. br. rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag.tol pu.ma.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl.pu.pe.

Manuel Quezon varicose veins Biñan. Waray) kapangyarihan 3. panatilihin ang “o”. Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg.tawag sa asawang lalaki butanding.4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig.(Ivatan) biloy (dimple) gahum.hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika. estudyante . Mga Salitang Hiram sa Español.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA. vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. Hiligaynon. inuulit ang unang A. Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas.(Cebuano. panteknikal. politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3. videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V. 3. . KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay. At ang “n” ay nagiging “m”.3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw.2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”. Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura . Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4. panatilihin ang “e”. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai.hindi istruktura desgrasya . Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi. hiramin ang orihinal na Español at Ingles. maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap).

1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) . 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D. abstract . ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino.tsart chocolate.2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan.2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting .hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D.kontrak connect .2.2.1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C.1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural . d.kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan.iskolar chemical .konek D.syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E.hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C. Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram. Mga Salitang may Digrapo “k” D.tsinelas chapter .1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.abstrak impact . idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.4 Pagbuo ng pang-uri C. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B.3.impak addict .2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas .tsapter chart . Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan.makina scholar .3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine .3.adik contract .1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark .tsokolate cheque .4. 2. e.katinig at patinig (KP) ng salita. pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C.3 mga salitang may sh d.tseke D.

piyorea (piorrea).o. neutral. kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita.o.e. serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3. biyahe (viaje). laurel e + (a.patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1. piyesta (fiesta). ia= diyabetes (diabetes). gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta). beinte. guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta). i. bailarina. edipisyo i(edificio) c.buletin grammar . schedule . kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig. ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno).i. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre). abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio).o)= barberya (barberia). aorta. kuwerdas (cuerdas) b. bulletin . piyesa (pieza) io= Diyos (Dios). Nananatili ang a + (e.u) at e + (a.2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino.u) a + (e.u) = maestro.o.i. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H.e. ia = diperensiya (diferencia).oleo. neurosis 2. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a.gramar pattern . baul. teorya. Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a. impluwensiya (influencia. siyete (siete). rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) . Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig. u) = teatro.i. o. ua= kuwadro (cuadro).iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F. piyano (piano) ie= biyenes (bienes).

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->