KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”.pamilya baño . baybayin ito ayon sa ABAKADA. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb.makina b.tseke maquina . Pasulat na Pagbaybay b. status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.sino-sino pito .pito-pito halo. (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B.ano-ano sino.2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika. b. hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat. (pound) /el-bi/ kg. payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw. nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) . at sa halip.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”.AGA (Alejandro G.1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan. panatilihin ang orihinal nitong anyo.banyo cheque .3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español. bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito.4 Sa pag-uulit ng salitang. bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. familia .halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. ano .5 Sa pag-uulit ng salitang. vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw.

6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”.so impok im. 3.ak.da usbong us.law asín a.lis alaala a. midyal at pinal ng salita. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3.a.por.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b. ito ay hiwalay na mga pantig. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita. hindi búhus sampú.lo ilaw i.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita.lam 2.yon shorts . Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.to transpormer trans. Halimbawa: Salita aakyat a.per.bong bul.to eks.pok isda is. P para sa patinig. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak.ras ulo u.la. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian.nga us.to plan.to.o 3.lat bunso bun. babáe. b.per. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.yat aalis a.la uuwi u.tsa trans.log bu. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa.mer Mga Pantig Halimbawa i.u.tas. Halimbawa: oras o. katutubo man o hiram. ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1. hindi sampó III.por.bong 3.a.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.sin alám a.wi totoo to.sa pri. hindi babái búhos. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman.8 Gayunpaman. Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig.

tr.lan alamin a.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.do tranportasyon trans.la.yon 3. ang patinig lamang ang inuulit.nom mag-agiw mag.do kontrol kon. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig.dis.ha mag.tol la.a.tsahin mag.plan.pu.lis iwan i.ha pu.la.han mag. payapa 2.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita.i.dra empleado em.ral u. Halimbawa: maiwan ma.pu.plo 3.ba.su.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl. br. tahimik.tsa pri.plan.pu. dr.lot nag.da pe. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan.ekskomunikado eks.min orasan o. rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag.i.por.yon introduksiyon in.lat mag. Halimbawa: alis a.ni.lan. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit.giw mag-aral umambon mag.pu.mu.lat su.ko. tiwasay.pu.lat pu.bo 4.la. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.su.duk. pl.am.tro.wan uminom u.tra.to pi.si.da IV.u.to pren. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.a.tas.lot su.tol pu.a. Halimbawa: ba.a. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga.kad mag.a.si.yon eksplosibo eks. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.ba.trol templo tem. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong . ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod.mi.bre balandra ba.ra.bo ekstradisyon eks.ka.pa.la.tuhin mag.da.si. Halimbawa: Salita Pantig alambre a.tol mag.kad la.o.ma.klu.ya.kad 4.ba.lot pu.a.ha ba.bon 4.pri.tsa pa.pi.tra eksklusibo eks.i.pe.pu.i.pren.lam.plo.wan ulan u.su.ple. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.pri.pren.

KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas. Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5. Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw. inuulit ang unang A.(Cebuano. hiramin ang orihinal na Español at Ingles. panatilihin ang “o”. maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap). videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V. politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3. .3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”. estudyante .2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura . Hiligaynon. 3. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi.hindi istruktura desgrasya .4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai.hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3. panatilihin ang “e”. panteknikal.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA. Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.(Ivatan) biloy (dimple) gahum. Manuel Quezon varicose veins Biñan. Waray) kapangyarihan 3. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6. Mga Salitang Hiram sa Español.tawag sa asawang lalaki butanding. vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. At ang “n” ay nagiging “m”. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika.

Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram.syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D.katinig at patinig (KP) ng salita.tsokolate cheque . pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C. d. Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan.kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan.adik contract . abstract .3.hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D. e.3 mga salitang may sh d.konek D. 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D.4.hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C.3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine .kontrak connect . 2.tsapter chart .4 Pagbuo ng pang-uri C.abstrak impact .1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark .2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting .1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .2.tsart chocolate.1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural .iskolar chemical .makina scholar .2. ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B.tseke D.impak addict . Mga Salitang may Digrapo “k” D. idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) .2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan.tsinelas chapter .2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas .1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C.3.

teorya. ia= diyabetes (diabetes). kuwerdas (cuerdas) b. schedule .patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1. edipisyo i(edificio) c. aorta. baul. piyano (piano) ie= biyenes (bienes). kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita.e.o. serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3.i. rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) .o)= barberya (barberia). piyesta (fiesta). Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a. ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno).gramar pattern . biyahe (viaje). impluwensiya (influencia. ia = diperensiya (diferencia).i.o.u) at e + (a.u) = maestro.buletin grammar .iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F. neurosis 2. siyete (siete).2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino. bailarina. i. piyorea (piorrea). gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta). o.o. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a. ua= kuwadro (cuadro). abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio).i. beinte. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H. u) = teatro. bulletin .u) a + (e. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre). Nananatili ang a + (e. neutral. guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta). laurel e + (a. piyesa (pieza) io= Diyos (Dios).oleo.e. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig. Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful