KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) .pamilya baño .sino-sino pito .pito-pito halo.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”.ano-ano sino. (pound) /el-bi/ kg. bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli. panatilihin ang orihinal nitong anyo. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb. vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw.AGA (Alejandro G. hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b. familia .makina b.tseke maquina . payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. baybayin ito ayon sa ABAKADA. b.5 Sa pag-uulit ng salitang.1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. Pasulat na Pagbaybay b.halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan. ano . (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B.2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika.ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”. at sa halip. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat.3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español.banyo cheque .4 Sa pag-uulit ng salitang. status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.

tas. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig. 3.yon shorts .pok isda is. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1.mer Mga Pantig Halimbawa i. Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig. katutubo man o hiram.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks.sa pri. hindi sampó III.to plan.yat aalis a.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.da usbong us.lam 2.tsa trans. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak. ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig.ras ulo u.8 Gayunpaman. ito ay hiwalay na mga pantig.la.lis alaala a.lat bunso bun.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita.bong 3. babáe.la uuwi u.o 3.por. hindi babái búhos.to transpormer trans.log bu.por. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.wi totoo to.law asín a.6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”.a.sin alám a.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa. Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo.u. Halimbawa: Salita aakyat a.ak.per. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.so impok im.to. Halimbawa: oras o.bong bul.per. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal. midyal at pinal ng salita. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman. P para sa patinig.lo ilaw i. hindi búhus sampú.nga us.to eks. b.a.

Halimbawa: Salita Pantig alambre a.han mag.nom mag-agiw mag.tsahin mag.ka. tr.a.su.lot nag.lat pu.su.i.ma.pu.pe.yon eksplosibo eks.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita.bo ekstradisyon eks.bo 4.ba.tuhin mag.tra. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.lot pu.a.kad la. payapa 2.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster.por. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl.da IV.pu.a.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.lat su.tro.ba.ekskomunikado eks.i.tol pu.pu.da pe.pu.duk.plan.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.lis iwan i.a.do tranportasyon trans. ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig. Halimbawa: alis a.pri.si.la.lan.trol templo tem. tiwasay.wan ulan u.to pren.ni.do kontrol kon.ha ba.wan uminom u.ple. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga. tahimik.plan.tsa pa. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.klu.mi.kad mag.pu.si.plo.tol la.dis.yon introduksiyon in.ra.tol mag.bre balandra ba.mu.lan alamin a.lot su.la.o. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong .ba.bon 4.min orasan o.kad 4.i.ral u.pu.lam. Halimbawa: maiwan ma.la.ya.tsa pri.i.pri.la.to pi. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.ha pu.dra empleado em. rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag.pren.tra eksklusibo eks.a.lat mag.yon 3.a.pren. ang patinig lamang ang inuulit. Halimbawa: ba. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit.da. br.giw mag-aral umambon mag. dr. pl.tas.pa.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.si.plo 3.u.ha mag. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan.am.ko.su.pi.

Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5. Manuel Quezon varicose veins Biñan.3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”. At ang “n” ay nagiging “m”. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6. panatilihin ang “e”. Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura .2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”. hiramin ang orihinal na Español at Ingles. Waray) kapangyarihan 3. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas.hindi istruktura desgrasya . maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap). politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3.4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig. Hiligaynon. 3.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw.hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3. vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig.(Ivatan) biloy (dimple) gahum. estudyante . KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA. panteknikal. Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi.tawag sa asawang lalaki butanding. Mga Salitang Hiram sa Español. . Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. inuulit ang unang A.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika. panatilihin ang “o”. videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V.(Cebuano.

hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C.3 mga salitang may sh d.2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan. 2. abstract .3.1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural .makina scholar .1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.kontrak connect .kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan.abstrak impact .3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) . Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan.3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine .konek D.hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D.1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D.iskolar chemical .3. idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.tsokolate cheque .1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .tseke D. Mga Salitang may Digrapo “k” D.adik contract .4. Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram.tsart chocolate. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.katinig at patinig (KP) ng salita.2.tsapter chart .2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting . ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B.1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C. e.4 Pagbuo ng pang-uri C.2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas . d. 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D.2.syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E.1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark .tsinelas chapter . pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C.impak addict .

neutral.o. schedule . piyano (piano) ie= biyenes (bienes).o.e. gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta).oleo. bailarina.i.u) = maestro. beinte.i. piyesa (pieza) io= Diyos (Dios).buletin grammar . bulletin . piyorea (piorrea). kuwerdas (cuerdas) b. o. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a. ia= diyabetes (diabetes). kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita.e.u) at e + (a. Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig. biyahe (viaje).iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F.patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1. ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno).2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino. teorya.o. serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3. edipisyo i(edificio) c. rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) . ua= kuwadro (cuadro).gramar pattern . kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H. abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio). guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta). impluwensiya (influencia. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre). laurel e + (a. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig. ia = diperensiya (diferencia).o)= barberya (barberia). baul. neurosis 2. siyete (siete). aorta. piyesta (fiesta).u) a + (e. i. u) = teatro. Nananatili ang a + (e.i. Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful