KWF

GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO PANIMULA Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga kalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad sa ortograpiyang ito ang estandardisadong mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. I. MGA GRAPEMA Ang mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng: A. Letra Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at binibigkas sa tunog- Ingles maliban sa ñ. PASULAT PAGBIGKAS Salita boto /bi-o-ti-o/ plano /pi-el-ey-en-o/ Fajardo /Kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/ vinta /vi-ay-en-ti-ey/ jihad /jey-ay-eych-ey-di/ Pantig it /ay-ti/ kon /key-o-en/ trans /ti-ar-ey-en-es/ Daglat Bb. (Binibini) /Kapital bi-bi/ G. (Ginoo) /Kapital ji/ Gng. (Ginang) /Kapital ji-enB. Hindi Letra. Maaaring buuin ng: 1. paiwa (`), at pakupya ( ^ ) na sumisimbolo sa impit na tunog (). 2. tuldik na pahilis ( ΄ ) na sumisimbolo sa diin at/o haba. 3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), kuwit (,), tulduk-kuwit (;), tutuldok (:), kudlit ( ’ ). at gitling (-) II. MGA TUNTUNING PANLAHAT SA PAGBAYBAY A. Pasalitang Pagbaybay Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkakasunod-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pangagham, atb. ji/ Kgg. (Kagalang-galang) /Kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) /Kapital di-ar/ AKRONIM MERALCO (Manila Electric Company) /em-i-ar-ey-el-si-o/ PASATAF (Pambansang Samahan ng mga Tagamasid at Tagapagtaguyod ng Filipino /pi-ey-es-ey-ti-ey-ef/ ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao) /ey-ar-em-em/ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) /ey-es-i-ey-en/ INISYAL NG TAO MLQ (Manuel L. Quezon)/em-el-kyu/ CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/ JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/ LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/

ano .ugat na nagtatapos sa patinig na “o” hindi ito pinapalitan ng letrang “u”. b.ugat na nagtatapos sa patinig na “e” hindi ito pinapalitan ng letrang “i”. familia .halo-halo (magkakasama ang iba’t ibang bagay) buto -buto-buto bato -bato-bato * May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. status quo pizza bouquet sheik samurai french fries b.2 Sa pagbaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika. (pound) /el-bi/ kg.4 Sa pag-uulit ng salitang.5 Sa pag-uulit ng salitang. Abadilla)/ey-ji-ey/ INISYAL NG SAMAHAN/INSTITUSYON KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /keydobolyu-ef/ PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pies-el-ef/ KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas) /key-bi-pi/ PLM (Pamantasan ng Lungsod ng Maynila) /piel-em/ MSU (Mindanao State University) /em-esyu/ NGO (Non-Governmental Organization) /enji-o/ SIMBOLONG PANGAGHAM/PANGMATEMATIKA Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCI (sodium) /en-ey-si-el/ lb. vakúl (Ivatan) panakip sa ulo na yari sa palmera na ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw.ano-ano sino. Pasulat na Pagbaybay b. (kilogram) /key-ji/ v (velocity) /vi/ B.3 Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa Español. bananu (Hudhud) sa halip na hagdanhagdang palayan (rice terraces) tnalák o t’nalák (T’boli) habing yari sa abaka ng mga T’boli. hádja babaeng Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca. Kinakabitan ng pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat. panatilihin ang orihinal nitong anyo.banyo cheque . baybayin ito ayon sa ABAKADA.makina b.tseke maquina . nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng: haluhalo (pagkain) salusalo (piging/handaan) batubato (isang uri ng ibon) .sino-sino pito . Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitangugat ang kahulugan nito. at sa halip. payyo/payew (Ifugaw) pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugaw.AGA (Alejandro G.1 Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. butandíng (Bicol) sa halip na “whale shark” cabalén (Pampango) kababayan. bérde berdeng-berde kapé kapeng-kapé karné karneng-karné libre libreng-libre suwerte suwerteng suwerte b.pito-pito halo.pamilya baño .

sin alám a. May isa (1) lamang patinig sa bawat pantig.lat bunso bun. Kayarian P KP PK KPK KKP PKK KKPK KKPKK KKPKKK 3. Halimbawa: oras o.to transpormer trans.to eks.mer Mga Pantig Halimbawa i. hindi babái búhos. Halimbawa: Salita aakyat a. kórte kortihán atake atakihin salbahe salbahíhin bálot balútin hintô hintuán * Gayunman. Halimbawa: Salita Pantig eksperto eks.to plan.o 3. midyal at pinal ng salita.wi totoo to. Halimbawa: Salita Pantig aklat ak. P para sa patinig.1 Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong inisyal. ito ay hiwalay na mga pantig. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN 1.por. sine sinehan bote botehan onse onsehan base basehan b.a.lis alaala a.*Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamo o paru at gamu at hindi makatatayong mag-isa.law asín a. katutubo man o hiram. Pagpapantig Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita. Dapat pa ring gamitin ang baybay na matagal na o lagi nang ginagamit. ang unang dalawa ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig. ito ay nagiging “i” at ang “o” ay “u”.ak.ras ulo u.tas.da usbong us.2 Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita.7 Makabuluhan ang tunog na “e” at “o” kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita mésa : mísa úso : óso téla : tíla b.sa pri.u.per. 3.to. b.bong 3.pok isda is.la.yat aalis a.6 Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa “e”.so impok im.3 Kapag may tatlo o higit pang katinig na magkakasunod sa loob ng isang salita.por. hindi sampó III.per.lam 2. Kayarian ng Pantig Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng paggamit ng simbolo : K para sa katinig. Ang Pantig Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.la uuwi u. hindi búhus sampú.lo ilaw i.log bu.8 Gayunpaman. ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig.a.nga us.bong bul. Ito ay ibinabatay sa grapema o nakasulat na simbolo. hindi puwedeng palitan ng “i” ang “e” at “o” sa “u”. babáe. may mga salitang nananatili ang “e “ kahit hinuhulapian.yon shorts .tsa trans.

lat su.ba.tsa pri. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa katutubong wika as Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay.ral u.mu.lan.wan uminom u.ple.la.pu.da.pu.plo. Halimbawa: ba.pri. Ang Pag-uulit ng Pantig Ang mga tuntunin sa pag-uulit ng pantig ay angsumusunod: 4.klu.da pe.bon 4.ba.5 Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita.to pren. ang unang katinig (m o n) ay sa sinusundang patinig kasama at ang huling dalawa ay sa kasunod na patinig.3 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay may kambal-katinig o klaster.plo 3. Halimbawa: Salita Pantig ekstra eks.pri.i. tiwasay.lam.pu.giw mag-aral umambon mag.4 Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay m o n at ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl.pe.pi.am.do tranportasyon trans. ang patinig lamang ang inuulit.a.bre balandra ba. payapa 2.ba.a.i. tahimik. ANG PANGHIHIRAM Ang mga tuntunin sa panghihiram at pagbabaybay sa mga hiram na salita ay ang sumusunod: 1.i.yon eksplosibo eks.la.san Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.tol la.mi.kad la.dra empleado em.ko. tr. dr.su.yon introduksiyon in.o. Halimbawa: Salita Pantig alambre a.pren.dis.si.ni.lat pu.pu. ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit. inuulit lamang ang unang katinig at patinig Halimbawa: plan.lat mag.pu.ra.su. rule = tuntunin narrative = salaysay skill = kasanayan banquet = salusalo tranquil = panatag. Halimbawa: maiwan ma.plan.tra eksklusibo eks.su. br.bo 4.por. pl.si.lot nag.min orasan o.ha pu.lis iwan i.la.lot su.pren.lot pu.a.ha mag.plan.ka.tro.da IV.trol templo tem.2 Kung ang unang pantig ng salitangugat ay nagsisimula sa KP.ya.tra.ekskomunikado eks.tuhin mag.duk.ha ba.tas.kad mag. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga.to pi.han mag. bana Binisaya) (Hiligaynon at Sugbuanong .tsa pa.ma.tol mag.kad 4.nom mag-agiw mag.i.pu.1 Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig.pa.a.u.a. Halimbawa: alis a.tol pu.wan ulan u.a.bo ekstradisyon eks. ang unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang huling dalawa ay sa patinig na kasunod.do kontrol kon.si.lan alamin a.yon 3.tsahin mag.la.

Kastila Filipino convencion kumbensiyon conferencia kumperensiya convento kumbento conforme kumporme convulsion kombulsiyon 4.1 Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA.(Ivatan) biloy (dimple) gahum. pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika. Laguna chemotheraphy Ablaza Bldg. panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.hindi istruktura desgrasya . . Hiligaynon. Waray) kapangyarihan 3. At ang “n” ay nagiging “m”. politika hindi pulitika opisina hindi upisina tradisyonal hindi tradisyunal koryente hindi kuryente tornilyo hindi turnilyo 3.tawag sa asawang lalaki butanding. Manuel Quezon varicose veins Biñan.hindi disgrasya espesyal hindi ispesyal 3.(Visaya) muling pagkabuhay chidwai. ang “o”ay nagiging “u”sa ilang mga salitang sinusundan ng “n” o pailong na katinig. panatilihin ang “o”.3 Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”. KARAGDAGANG TUNTUNIN Ginigitlingan ang pangngalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. panatilihin ang “e”.2 Sa mga salitang hiram sa Español na may “e”.hindi istudyante estilo hindi istilo espiritu hindi ispiritu estruktura . hiramin ang orihinal na Español at Ingles. “habeas corpus” “toupee” “bouquet” “spaghetti” “depot” “reservoir” 6. 3. maka-Diyos maka-Ingles pa-Davao *Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap).4 May mga salitang hiram sa Español na nababago ang kasunod na katinig. Mga Salitang Hiram sa Español. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi.(Bicol) whale shark Imam(Tausug) Muslim priest cañao(Igorot) panseremonyang sayaw banhaw. Mga Salitang hiram sa Español at Ingles: Kung hindi tiyak ang pagtutumbas. Panghihiram sa Wikang Ingles: Kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinanghiraman. panteknikal.(Cebuano. inuulit ang unang A. videotape Jose Reyes Hospital x-ray Jhonson wax carbon dioxide Fe (iron) C (carbon) ZnO (zinc oxide) v (velocity) V. estudyante . vocabulario bokabularyo telefono telepono celebracion selebrasyon maquina makina psicologia sikolohiya 3. Español Filipino Ingles imagen imahen image dialogo diyalogo dialogue prioridad priyoridad priority * Hindi ipinapayong panumbas ang mga sumusunod: imeyds – imahe (para sa image) dayalog – dayalogo (para sa dialogue) prayoriti – prayoridad (para sa priority 5.

2.tsart chocolate.2 palitan ng sy ang sh at baybayin sa Filipino workshopworksyap shooting . abstract .1 panatilihin ang orihinal na anyo chunks chess chat charger chips chimes D. e.katinig at patinig (KP) ng salita. magpa-Pal magfo-Ford magvi-Vios magjo-Johnson B.2.konek D.tsinelas chapter .3.adik contract .tsokolate cheque .impak addict . d.syuting censorhipsensorsyip scholarship iskolarsyip E.hindi “pangkultural panlingguwistika/lingguwistik – hindi “panlingguwistik” D.1 panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan script spa spark .3 palitan ng k ang ch at baybayin sa Filipino machine .makina scholar . Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram. Mga Salitang may Digrapo “k” D.4.abstrak impact . Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang “s” ay maaaring baybayin sa dalawang paraan.1 Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa “ct” .2 palitan ng ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas .1 Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri pang-akademya/akademiko – hindi “pangakademiko” pangkultura/kultural . 2 Sa mga salitang hiram na may “ch” tatlong paraan ang maaaring gamitin: `` D.tsapter chart .iskolar chemical .2 Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan.3 mga salitang may sh d.2. pantings hindi “mga paintings” opisyales hindi “mga opisyales” computers hindi “mga computers” C.hindi “mga kabataan” -hindi “sampung kabataan” C.kontrak connect . Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat C.3. idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi magju-juice magfo-Ford magdu-duty magji-jeep C.3 Hindi ginagamitan ng “pamilang at ‘mga” ang mga salitang nasa anyong maramihan kalalakihan -hindi “mga kalalakihan” hindi “limang kalalakihan” kababaihan -hindi “mga kababaihan” -hindi “anim na kababaihan” kaguruan -hindi “mga kaguruan” -hindi “tatlong kaguruan” kabataan (youth) . ang “ct” ay nagiging kapag binaybay sa Filipino.4 Pagbuo ng pang-uri C.kemikal *Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan.1 panatilihin ang orihinal na anyo shower shop showcase shuttle sheikh D.tseke D.1 Ginagamit ang “mga”sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita mga painting mga opisyal mga computer C.

oleo. i. baul.o)= barberya (barberia). Sinisingitan ng y o w sa mga sumusunod na posisyon: a.o.i. teorya. laurel e + (a. Kinakaltas ang unang patinig at pinapalitan ito ng y o w i + (a. impluwensiya (influencia. akasya (acacia) = Disyembre (Deciembre).i.buletin grammar .o. biyahe (viaje). gobyerno (gobierno) gloryeta (glorieta). piyorea (piorrea).e. ia = diperensiya (diferencia). kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang mga katinig. Nananatili ang a + (e. piyesa (pieza) io= Diyos (Dios).o.u) at e + (a. guwapo (guapo) ue= kuwenta (cuenta).patern transmitter transmiter Mga Salitang may Kambal-Patinig Sa mga salitang may kambal-patinig 1. bailarina. rehiyon (region) kolehiyo (colegio) perhuwisyo (perjuicio) . siyete (siete). serye (serie) = bisyo (vicio) ambisyon (ambicion) 3. schedule .i. neurosis 2. kuwerdas (cuerdas) b. ) menudensiya (menudencia) ie = impiyerno (infierno). beinte. piyesta (fiesta). u) = teatro.2 nilalagyan ng “i” sa unahan kapag binaybay sa Filipino.u) = maestro.u) a + (e.iskedyul sport -isport scout -iskawt scholar -iskolar F. Mga salitang may dalawang magkasunod na parehong katinig Kinakaltas ang isa sa dalawang magkasunod na parehong katinig. kung ang kambal-patinig ay sumusunod sa H. kung ang kambal-patinig ay nasa unang pantig ng salita. bulletin . aorta. abyerta (abierta) io = abaloryo (abalorio). piyano (piano) ie= biyenes (bienes).gramar pattern . edipisyo i(edificio) c. o. ua= kuwadro (cuadro). ia= diyabetes (diabetes). neutral.e.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful