P. 1
2Kaligirang Pangkasaysayan Ng Tula

2Kaligirang Pangkasaysayan Ng Tula

|Views: 446|Likes:
Published by Emma Marilag

More info:

Published by: Emma Marilag on Jul 20, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/12/2012

pdf

text

original

Kaligirang Pangkasaysayan ng Tula

Sinaunang Panahon
Ayon sa pananaliksik nina Tumangan, Alcomtiser ang matandang panulaan ng Pilipinas ay masasabing karugtong ng mga unang kultura ng Timog Silangang Asya. Karaniwan sa mga kantahin at berso ay tungkol sa mga gawaing makaDiyos, tahanan, bukid, dagat, kaligayahan, kasaganaan at iba pa. Masasabing likas na mga makata ang ating mga ninuno. May mga tula at awit sila sa lahat ng okasyon ng kanilang buhay. Patula nila kung bigkasin ang mga bugtong, ang mga salawikain at maging mga kasabihan. Ang mga bugtong, ayon kay Lope K. Santos ay siyang kauna-unahang katutubong tula. Ito'y ang paghahanay ng mga piling salita na nagsasaad ng talinghaga at masasagot sa pamamagitan ng panghuhula. Ang salawikain at mga kawikaan ay mga patula rin. Naglalaman ito ng mga paniniwalang panlipunan, pilosopiya at mga minanang kapaniwalaan.

Panahon ng Kastila
Nang matuto ang mga misyonerong Kastila ng wikang Tagalog, una nilang pinagtuunan ng pansin ang pagsusuri ng mga panitikang nakasulat ng ating mga ninuno. Pinili nila ang mga panitikang sa kanilang palagay ay makatutulong sa kanila sa pagpapalaganap ng Kristiyanismo. Nakita nilang ang mga katutubo ay mahilig tumula at bumigkas ng mga tugma. Nahilig din silang umawit kaya ang lahat halos ng mga pang-arawaraw nilang mga gawain ay naisasagawa nila nang may angkop na awitin. Dahil dito, ang mga tula ang unang kinakitaan ng pagbabagong-bihis. Ang mga sinulat na tula ng mga paring Kastilang misyonero ay maiikli sa simula ngunit habang tumatagal ang mga ito ay nadagdagan ng mga taludtod. Nagsimula sa dalawang taludtod hanggang sa umabot nang lilimahing taludtod. Nanatili ang sukat at tugma sa kanilang mga tula kaya hindi nawala ang indayog sa panulaan nang panahong ito. Ang dating mga tulang katutubo na nakasulat sa matandang baybaying Alibata ay sinulat ng mga misyonero sa alpabetong Romano. Kasabay ng pagsulat sa alpabetong Romano ng mga tulang katutubo ay pumasok na rin sa panulaang Tagalog ang ilang mga salitang Kastila. Nawala ang talinghaga sa panulaan dahil sa layuning huwag maipagkamali ng mga mambabasa ang mensaheng panrelihiyon at pangkagandahang-asal.

ANG MGA MAKATA NG PANAHON

1. Padre Francisco Blancas de San Jose. Kinilalang ama ng tipograpiya sa Pilipinas sapagkat aklat niya ang unang nalimbag sa paraang tipograpiko (isang uri ng paglilimbag).

2. Alonzo de Santa Ana. Siya ang may-akda ng aklat ng Explicacion de la Doctrina Cristiana en la Lengua Tagala na nagtataglay ng mga tugmang nagpapaliwanag sa mga aral ng Diyos na nakapaloob sa aklat na Doctrina Cristiana. Ang kanyang mga tula aya ganap na umiwas sa talinghaga upang maihatid nang tiyak ang diwang nais iparating ng tula. Kinilala niya ang pagiging maanyo at masining ng tula kaya siya ay kumilala sa sukat at tugma ng panulaang Tagalog. 3. Pedro de Herrrera. Isa siyang makatang nakilala dahil sa kanyang mga dalit.

7. Nakilala rin siya sa pagsulat ng mga dalit. 6. 8. Ama ng limbagan sa Pilipinas. Bulacan. Duplo 3.4. Siya ay binabanggit pa rin bilang isa sa mga ladinong kasama nina Blancas de San Jose at Bagongbanta. Pedro Suarez Osorio. Ang mga tula ni Bagongbanta ay napalimbag at natipon sa Memorial de la Vida Cristiana kasama ng mga tula ni Blancas de San Jose. Dalit 4. Ito'y hindi sa pamamagitan ng armas kundi sa pakikipagtagisan ng katuwiran sa katuwiran sa pasulat na pamamaraan. Salawikain 4. Bugtong 2. Pasyon 6. Si Felipe de Jesus ang nagpakita ng muling pagbabalik g talinghaga sa panulaang Tagalog. Siya ang ipinalalagay na unang makatang Tagalog na napatala sa kasaysayan ng panitikang Tagalog. tayo'y sunudsunuran sa mga dayuhang panginoon. Felipe de Jesus. Isang makatang Tagalog mula sa San Miguel. Dahil sa mga pangyayaring ito. Sila ang mga Pilipinong nagising ang kamalayan sa pagiging api. Awit at Korido MGA TULANG PANDULAAN O PANTANGHALAN 1. Nang mga panahong iyon. tinangka ng mga "ilustrado" na magpasok ng mga pagbabago. ang pagkaunlad ng kabuhayan ay nakabuo ng pangkat na mga Pilipinong nakilala sa tawag na "Ilustrado" at sa tawag na "Middle Class". Fernando Bagongbanta. Sa pamamagitan nito. Ang Como con Dios ay isa sa mga tulang nasulat ni Pinpin. lumitaw ang henerasyon ng mga kabataang namulat ang mga kaisipan sa di pagkakapantay-pantay ng mga mananakop at sinasakupan. 5. Francisco Bencuchillo. Isa si Bagongbanta sa mga tinawag na ladino noong panahong iyon. Panubong o Pamutong Panahon ng Propaganda Bunga ng pag-unlad ng produksyon sa pagsasaka at pagsulong ng pakikipagkalakalan sa ibang mga dayuhan. Karagatan 2. Sabi o Kasabihan 3. Isa ang tula sa naging kasangkapan sa pagpapahayag ng mga propagandista. Sa aklat na ito ay tinalakay ni Bencuchillo ang iba't ibang sukat at taludturan ng tulang Tagalog. Juego de Prenda 5. MGA AKDANG PATULA 1. Awiting Bayan o Kantahing Bayan 5. Tomas Pinpin. Ang may-akda ng Arte Poetico Tagalo na lumitaw noong ika-18 dantaon. kahit na nakatataas ang kabuhayan ng ilan sa atin. Tula niya ang Ibong Camunti sa Pugad. Pinahahalagahan sa kasaysayan ng panitikan dahil sa kanyang "Dalit na Pamucao sa Tauong Babasa Nitong Libro" na ang tinutukoy ay ang Barlaan at Josaphat. Dito .

Jose Velasquez Palma . pagsasamantala at paghihigpit ng pamahalaan at simbahan sa mga Pilipino. pandulaan. Bigo ang mga hangarin ng mga propagandista. Ang karaniwang tinutuligsa nila ay ang mga ginagawa ng mga prayle na sana'y yaong talagang masasabing kaugnay ng simbahan.Sa Anak ng Bayan 3. 1898. Sa panahon ng bagong mananakop. Humabi ng tula sa lahat halos ng larangan tulad ng liriko.Ala Juventud Filipina ( Sa Kabataang Pilipino) . Marcelo H. del Pilar . Lumala ang ugnayang Kastila-Amerikano dahil sa mga tunay na pangyayaring naganap. Tulang pangkalikasan . ang mga Pilipinong may likas na hilig sa pagtula ay lalo pang nahilig sa pagsusulat. At masasabing ito'y bunga rin ng pagkakaroon ng lingguhang babasahin na naging daan upang malathala ang kanilang mga akda. Andres Bonifacio . maraming mga pangyayari ang naganap at naging makasaysayan sa bayan. Bagama't maikli ang panahong nasasakop. Dahil dito'y patuloy pa rin ang pang-aapi at pandudusta. karanasan. ipinahayag ng mga Amerikano ang pormal na pakikidigma sa Espanya noong Abril 25. Apolinario Mabini .Katapusang Hibik ng Pilipinas . Jose Rizal . Mga Manunulat at Kanilang akda 1. pasalaysay at pangkalikasan. Hindi lubhang nanuligsa sa mga taong pamahalaan dahil sa mga layunin lamang ng Propagandista ay pagbabago sa pamamalakad ng simbahan kaya't ang damdaming laban sa mga prayle ang nangibabaw dahil sila ang higit na may kapangyarihan kaysa mga taong pamahalaan.Sagot ng Espanya sa Hibik ng Pilipinas Panahon ng Himagsikan Ang panahong ito'y nahahati sa dalawa . Kabilang sa mga ito'y ang pagkakaroon ng pagpapalit ng pamamahala sa pamahalaan.Himno Nacional Filipino (Pambansang Awit ng Pilipinas) Panahon ng Amerikano Ang mga akdang pampanitikan na naisulat at nailimbag nang panahong ito ay binigyan ng layang magpahayag ng tunay na pangyayari hinggil sa iba't ibang paksa at nagkaroon sila ng pagkakataong makabasa ng iba't ibang uri ng aklat na gumising pang lalo sa nag-aalab na nilang Damdaming Makabayan. Kung minsan ito'y hinaing tungkol sa kaapihang dinanas ng Inang Bayan.El Verdadero Decalogo ( Ang Tunay na Sampung Utos ) 4.nailalahad nila ang kani-kanilang mga kuru-kuro o pala-palagay.Mi Ultimo Adios ( Ang Huli Kong Paalam) 2. Bingi ang pamahalaang Kastila sa mga kahilingan sapagkat noong mga panahong iyon ay abala sa pansariling suliranin ang Espanya. at kalayaan sa pagpapahayag. MGA URI NG TULA 1. damdamin at maging ang kanilang mga karanasan. Emilio Jacinto . ang damdaming makabayan ay di nawawala bagkus ay mahigpit na binigyan ng tuon. Masasabi kung ganoon na ang naging kalakaran sa panitikan sa panahong ito ay nasyonalismo. Inanyayahan ni Almirante Dewey ang mga Pilipino upang makipagtulungan sa mga Amerikano. Ano mang uri ng akda ang nailabas ng panahong iyon . Mga manunulat at kanilang Akda 1.Pnahon laban sa Kastila at Panahon laban sa Amerikano. Dr.Pag-ibig sa Tinubuang Lupa 2. o kaya'y pagpupuri sa mga katangian ng Inang Pilipinas o kaya nama'y pagpapahayag ng mga mithiin tungkol sa pagiging bansang Malaya ng Pilipinas.

ang ikalawang taludtod ay may pitong pantig. kagandahan ng buhay sa lalawigan. Elehiya 3. Binigyang-diin ang katutubong kulay. Nabalam ang umuunlad nang pantikang Pilipino sa dahilang ipinapinid ng mga Hapones ang mga pahayagan at dahil dito'y pansamantalng nahinto sa pagsulat ang mga manunulat lalo pa't ang lingguhang Liwayway ay nalagay sa mahigpit na pagmamatyag. paglalakbay at pakikisama sa kapwa. damit. Isang sangay ng panitikang Pilipino na naapektuhan ng kahirapan ng papel noong panahon ng Hapon ay ang tula. Tulang Pandulaan a. May pumapaksa rin sa pamumuhay na dinaranas ng mga tao sa lungsod: ng kasalatan ng pagkain. Isa pang uri ng tulang lumabas noon ay ang "tanaga" na binubuo ng apat na taludtod na may pitong pantig ang bawat isang taludtod.2. Tanaga . Tulang Pasalaysay 4. Namayani ang mga tulang may malayang taludturan. URI NG TULA 1. Dahil sa ipinagbawal ang mga pahayagan at magasing gaya ng Tribune at Free Press. Balagtasan b. ang mga manunulat sa Ingles ay nagsisulat sa Filipino. walang sukat at kadalasa'y walang tugma. Soneto b. Marami ang nagsalin ng mga akda sa Ingles sa Filipino. relasyon ng mga magulang sa anak at ang pagmamahal sa kapwa. Sinasabing ang paksa ng iba't ibang sangay ng panitikan ay Pilipinong-pilipino sa diwa at sa buhay. KATANGIAN NG TULA 1. Karaniwang anyo 2. 4. Kapansin-pansin sa mga akda ang paksaing tulad ng pag-ibig sa bayan. 3. Tulang pandamdamin/Liriko a. at ang ikatlong taludtod ay may limang pantig tulad ng unang taludtod. Dahil sa kakapusan ng papel. Marami ang gumagad sa haiku. Malayang taludturan na ang pinakamarami ay haikku 3. lumabas sa panahong ito ang napakaiksing tulang ito na tinatawag na "haikku" isang tulang binubuo ng labimpitong pantig na nahahati sa tatlong taludtod. hanapbuhay. Nagtataglay ng talinghaga. Tumpak na tawaging panahon ng Pamumulaklak ng Panitikang Tagalog ang panahon ng Hapon. Batutian c. Ang unang taludtod ay may limang pantig. Pagpuputong Panahon ng Hapones Ang Pilipinas ay sinakop ng nga Hapones noong 1941 hanggang 1945. Maikli 2.

Ito raw ay sa dahilang si Ka Amado ay naging kalahok sa mga nagaganap sa kanyang kapaligiran. Sinasabing tinalikuran niya ang sukat at tugma ng matandang panulaan at pinalaganap niya ang malayang taludturan at ang diwang mapanghimagsik. Hernandez. Amado V. Aniceto F. Pedro Gatmaitan. . Fernando Monleon. Si Aniceto F. Rufino Alejandro. tahasang lumalabag sa kagandahang asal (panunungayaw at may karahasan sa pananalita). Jose Villa Panganiban at iba pa. Ang isa sa mga makatang nakilala sa panahong ito ay si Jose Villa Panganiban. Alejandro G. at pangkat ng mga makabago o kabataang makata. isang pamamaraang humahalungkat sa karanasang pinapaksa upang mabigyang-katibayan ang mensahe ng makata. Ildefonso Santos. Dinakip siya at ibinilanggo sa isang seldang ang luwang ay ga-isang dipa lamang na sapat upang matanaw niya ang kapirasong langit. Florentino Collantes. Sinulat niya ng kanyang tulang "Isang Dipang Langit" samantalang siya ay nasa loob ng bilangguan. Hernandez ang maituturing na pangunahin sa mga makatang may kamalayang panlipunan. nagsisiwalat ng mga katiwalian sa tula. Clodualdo del Mundo. Ang mga makata na nakilala bago pa man magkadigma ay nagpatuloy pa rin sa kanilang pagsusulat ng mga tula na may iba't ibang uri at paksa. tulang pangkalikasan. Panganiban. Ang kanyang tulang may pamagat na "Ang Bayan Ko'y Ito" ay binigkas niya sa radyo noong ipagdiwang ang unang taon ng ating pagsasarili. Santos. Abadilla. Hindi nawala ang mga tulang pasalaysay. tulang pandamdamin o liriko.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Liberasyon o Panahon ng Pagpapalaya Kasabay ng pagtatamo natin ng pansamantalang kalayaan pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang pagkadama ng mga makatang makapagpahayag nang Malaya sa pamamagitan ng tula. Teodoro Agoncillo. Emilio Mar Antonio. Nagkaroon ng dalawang pangkat ng mga makata pangkat ng mga makaluma o konserbatibo. sa kalayaan at mga bayani ng lahi. Kinilala namang makata ng makabagong panahon si Alejandro G. Pinaksa ng panulaan sa panahong ito ang pag-ibig at pagpuri sa bayang tinubuan. Ang pangkat ng mga makalumang makata ay pinangungunahan nina Lope K. Ang katangiang ito'y dulot ng pagpapairal sa isip sa pagbubuo ng tula. Tatlo ang katangian ng tula sa panahon ng aktibismo: nagsusuri sa kalagayan ng bayan. Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Aktibismo Si Amado V. Mapapansin rin ang pagkapartikular ng mga tulang romantiko-rebolusyonaryo. at mga tulang pandulaan. Silvestre. Sa pangkat naman ng mga kabataan o makabagong manunulat ay napabilang sina Jose Corazon de Jesus. Cirio H. Teodoro Gener. Abadilla. Silvestre ay kinilalang pambansang makata nang maipanalo niya ang dalawa niyang tula na "Ako'y Lahing Kayumanggi" at "Mutya ng Silangan" sa patimpalak na idinaos ng Surian ng Wikang Pambansa noong 1946. Iñigo Ed Regalado. at iba pa. Pinakamagandang tula niya ang "Ako Ang Daigdig" na naging dahilan upang tanghalin siyang Pangunahing Makata ng taong 1957.

Dahil sa sabayang bigkasan na nakaakit sa kawilihan ng mga nakikinig at manonood. Kung bagamat may sariling pamamaraan ang paghabi ng tula ang mga makata sa panahong ito. Republic Cultural heritage Award. Sa mga piyesang ginamit sa sabayang bigkasan ay nanguna ang "Pilipino: Isang Depinisyon" ni Ponciano B. ang lumang paraan ng pagbigkas ng tula ay unti-unting bumaba. Pineda. Naging maingat ang mga makata. .ang maging bahagi ng isang katipunan ang kanilang mga sinulat o kaya ay maisali sa mga timpalak tulad ng Gantimpalang Palanca. kalikasan . Patnubay ng Kalinangan Award at iba pa. Hindi lahat ng sinusulat ay pinapayagang mailathala. hindi rin nawala ang mga tulang nagtataglay ng sukat at tugma. Ang mga makata sa panahong ito ay pumaksa sa mga paksang gaya ng pag-ibig. buhay. Sa panahon ding ito nauso ang mga tugmang tulad ng mga sumusunod na siyang mga islogan na ginamit upang maktulong sa paghubog ng kaasalang Pilipino: "Sa ikauunlad ng bayan Disiplina ang kailangan" "Ang pagsunod sa magulang Tanda ng anak na magalang" Ang mga kabataang manunulat na nagpakita ng kapusukan sa panunuligsa sa kabulukang nagaganap sa pamahalaan sa panahon ng aktibismo ay tumigil sa pagsusulat ng mga tulang mapanuligsa at nakiramdam na lamang sa mga nagaganap sa kanilang paligid. Nagsulat sila sa paraang may kalaliman ang paglalahad ng mga mensahe kung kaya't sila ay gumamit ng simbolismo. Sa panahon ng Bagong Lipunan nagsimula ang mga patimpalak sa pagbigkas nang sabayan hanggang sa ito ay lumaganap at humantong sa kaantasang pambansa. Ang mga nagsisulat ng tula sa panahong ito ay nagkaroon ng isang layunin . Iniwan nila sa mababasa ang pagpapakahulugan at pag-unawa.mga paksang ligtas talakayin sapagkat noon ay naghigpit ang sensura. Sa Liwayway at mga magasing pandalubhasaan nabasa ang mga tula sa panahong ito. naghihintay sa mga pagbabagong maidudulot ng mga bagong proyektong inilulunsad ng pamahalaan.P.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Batas Militar at Bagong Lipunan Nanatili pa ring isang mabisang tagapagpahayag ng damdamin ang tula sa panahon ng Batas Militar at Bagong Lipunan bagama't ang mga tula sa panahong ito ay hindi naging kasing-apoy at kasintalim ng mga tula sa panahon ng aktibismo.

Sa istilo ng pagsulat ng tula ay nanatili pa rin ang dalawang paraan . isang awiting inawit sa Edsa noong naganap ang "People's Power. patuloy ang kamalayang panlipunan ng mga makata sa panahong kasalukuyan. kundi sa lahat ng mga nangyayari. Ang pagtula sa ibabaw ng tanghalan ay bihira nang mangyari maliban na lamang kung ito ay hinihingi ng isang pangyayari sa isang palatuntunang idinaraos.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Lakas ng Bayan Hanggang sa Kasalukuyan Ang mga tulang nasulat pagkatapos ng naganap na Lakas ng Bayan o "People's Power sa Edsa ay nagpakita ng kalayaan sa pagpapahayag at maging sa paksa. May mga tula ng pagpupuri at panunuligsa sa mga nanunungkulan sa pamahalaan at mga katiwaliang nagaganap sa lipunan. Pangunahing layunin ng tula sa panahong ito ay makapaghatid ng mahalagang mensahe sa mga mambabasa. Jose Corazon de Jesus." . ito ay maaaring pumupuri at nanunuligsa sa mga gawain at kaugalian ng tao. Ang "Magkaisa". Ang Pambansang Awit ng Pilipinas ay inaawit sa telebisyon sa ganitong paraan. nakikita at nararanasan ng tao sa kanyang pang-araw-araw na buhay. at Florentino Collantes ay wala na sa tanghalan. ang mga awitin ay pumapaksa hindi lamang sa pag-ibig. Ito ay nagpapahayag ng damdamin at karanasan ng may-akda. Ang awitin/awit ay isa ring akdang nasa anyong patula na nilapatan ng himig. Katulad din ng mga karaniwang tula. Sa madaling salita. Ang pagbigkas ng tula sa tanghalan ay pinalitan ng pag-awit. Ang Balagtasan ay bibihira na ring marinig kung kaya't nakalulungkot na kapag tinanong ng guro ang mga mag-aaral kung nakarinig na sila o nakapanood na ng Balagtasan. ang marami sa kanila ay hindi pa ang sagot. Pinaksa ng mga tula sa panahong ito ang mga nagaganap sa kapaligiran at sariling mga damdamin ng mga makatang nagsisisulat ng tula. May mga awiting gumigising sa damdamin at nangangaral sa mga kabataan. May mga awitin din na naririnig at nakikita sa telebisyon na habang inaawit ay ipinakikita naman ang mga tagpong may kaugnayan sa isinasaad ng awit.may nagsisulat ng mga tulang may sukat at tugma at may nagsisulat sa malayang taludturan. Ang indayog ng tula sa panahon nina Balagtas. Bibihira ang mga tula ng pag-ibig ngunit unti-unting nabubuhay na paksa sa panulaan ang tungkol sa kalikasan lalo pa't may mga kampanyang inilulunsad ang pamahalaan sa pangangalaga ng kalikasan. Ang isang uri ng awitin na palasak sa kasalukuyan ay ipinalalagay na epektibo sa paghahatid ng mensahe sa mga mamamayan ay ang "rap" nina Francis Magalona at Andrew E. Nilayon ng mga tula sa kasalukuyang panahon ang maging kasangkapan sa minimithing pagbabago ng lipunang Pilipino. Sa kasalukuyan.

Albay SY 2011-2012 Gawain Sa Filipino Isinumite ni: Jessica Rose V. Pineda II-Sapphire .Oas Polytechnic School Oas.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->