TAKDANG ARALIN sa

FILIPINO
Ipinasa ni: ERICA MARIAH M. JIMENEZ Grade VI

Ipinasa kay: G. ROMNICK VICTORIA

ANG ALAMAT NG SAGING
Noong unang panahon sa isang nayon ay may magkasintahan. Sila ay si Juana at si Aging.Sila`y labis na nagmamahalan sa bawa`t isa. Ngunit tutol ang mga magulang ni Juana sa kanilang pag-iibigan. Gayun pa man di ito alintana ni Juana. Patuloy pa rin siyang nakikipagkita kay Aging.

Isang araw, naabutan sila ng ama ni Juana. Bigla itong nagsiklab sa galit at hinabol ng taga si Aging. Naabutan ang braso ni Aging at ito`y naputol. Tumakas si Aging at naiwang umiiyak si Juana. Pinulot niya ang putol na braso ni Aging at ito`y ibinaon sa kanilang bakuran. Kinabukasan, gulat na gulat ang ama ni Juana sa isang halaman na tumubong bigla sa kanilang bakuran. Ito`y kulay luntian , may mahahaba at malalapad na dahon. May bunga itong kulay dilaw na animo`y isang kamay na may mga daliri ng tao. Tinawag niya si Juana at tinanong kung anong uri ng halaman ang tumubo sa kanilang bakuran. Pagkakita sa halaman, naalaala niya ang braso ni Aging na ibinaon niya doon mismo sa kinatatayuan ng puno. Nasambit niya ang pangalan ni Aging. "Ang punong iyan ay si Aging!" wika ni Juana.

.Magmula noon ang halamang iyon ay tinawag na "Aging" at sa katagalan ito`y naging saging.

" ang wika ng sampaguita. "Sa mga kabag-kabag. Ito ay hindi totoo sapagka't ang mga alitaptap aygumagamit din ng apoy." ang sagot ng isang kulisap. "Bakit kayo natatakot sa mga kabag-kabag?" ang tanong ng sampaguita. "Kaya kami ay pakaunti nang pakaunti. ang mga alitaptap ay maliliit nakulisap lamang." "Masama naman ang ginagawa sa inyo ng mga kabag-kabag." ang sabi ng mga kulisap. Mayroon namangnagkubli sa mga talulot. "Bakit ba?" ang tanong ng sampaguita. "Biruin mo. Nagtatago sila sa mga dahon at sa mga bulaklak. "Inaano b akayo ng mga kabag-kabag?" "Kami'y kinakain nila. "Bakit ba kayo nagtatago?Bakit ba kayo takot n a takot? Kayo ba ay natatakot sa dilim?" "Hindi kami sa dilim natatakot. Ang ibig nila ay mga gabing maliwanagang buwan. Bakit k aya? Isang gabing madilim. "Kapag kami ay nakita nila ay hinuhuli kami at iyon na ang katapusan ng aming buhay. Ang ilansa kanila ay nagkubli sa nga bukong b ulaklak nito. Sila ay takut natakot." .ALAMAT NG MGA UNANG ALITAPTAP Ang sabi ay tao lamang ang gumagamit ng apoy. ang mga kulisap noongunang panahon ay ga bi lamang kung lumipad. Ang mg a kulisap na iyon ay walang daladalang apoy." ang sagot ng maraming kulisap. Naguni't ayaw na ayawnila ng mga gabing madilim." ang sabi ng isang kulisap. Ang mgahayop daw ay hindi. Kapag madilim ang gabi ay nagtatago sila sa mga damo. walang malamang pagtaguan ang mgakulisap na iyon.Nguni't ito ring mga kulisap na ito ang tinatawag natin ngayongALITAPTA P. "At saan?" ang tanong ng sampaguita. Alam mo ba kun g bakit gumagamit ng apoyang mga alitaptap? Noong unang panahon. kay rami ng mga kabag-kabag. Na kakita sila ng isang punong sampaguita. Bakit kaya sila ngayon ay may dal-dalang apoy na kikisap-kisap? Gaya rin ng mga alitaptap ngayon.

"Tuturuan ko kayo kung ano and dapat ninyong gawin." "Ano ba? Ano ba ang dapat naming gawin?" ang tanong ngbawa't kulisap." "Hindi nga namin malaman kung ano ang aming gagawin. Isang gabing madilim." ang sabi ngsampaguita. "Eh. siya nga. "Sila ay nasisilaw sa liwanag. ang bawa't isa sa kanila ay nagdala ng apoy. pagkatapos ay nagsabay-sabay silang lumabas." ang dugtong ng isang kulisap."Mauubos nga kayo kung ganyan. Kami ngayon ay malaya na. Ganoon na nga ang ginawa ng mga kulisap. "Bawa't isa sa inyo ay magdala ng apoy. bakit kung maliwanag ang gabi ay hindi kayo nagkukubli sa aking ouno?" ang tanong ng sampaguita. Hindi nga naman sila malapitan ng mga kabag-kabag." ang sabi ng sampaguita." "Oo nga. Ang mga kulisap na iyon din angtinatawag ngayong "ALITAPTAP." Mula na noon tuwing lalabas ang mga kulisap pag madilim anggabi nagdadala si la ng apoy. ano?" ang sabi pa rin ng ibang kulisap. "Kung maliwanag ang buwan ay mahirap kaming mahuli ng mga kabag-kabag.Matatakot sila sa inyo. eh. Kaawaawa naman kayo. "Pagkatapos ay magsabay-sabay kayong lumabas. "Hindi makakita sa liwanag ang mga kabag-kabag. Naku! Para silang alipatong lumilipad. Anong tuwa ng mga kulisap." Ang wika ng mga kulisap." ang sagot ng isang kulisap. "Mabuti nga. Lumipad sila nang paikut-ikot sa punong sampaguita." ang dugtong pang uli ng isang kulisap." ." ang sabay-sabay na sabi ng ilang kulisap. Hindi pala makakita sa liwanag. Sampaguita. "Ganoon pala." ang wika ng sampaguita. "Salamat sa iyo. Hindi nila kayo malalapitan.

"Nonong" Quezon. Tomas. (19261998). Ang kaniyang apo na si Manuel (Manolo) Quezon III ay isang magaling na manunulat. Noong 1907. Namatay si Manuel l. Ang kaniyang pagsisikap na makuha ang kalayaan ay nag resulta sa pagsulat ng Konstitusyon noong 1935. Tayabas (Quezon). 1878 sa Baler. Si MANUEL LUIS QUEZON ay ipinanganak noong Agosto 19. siya ay tumakbo sa bandila ng Partido ng Nacionalista bilang kinatawan sa Asembliya mg Pilipinas . Siya ang naging lider ng mayorya (majority floor )leader dahil sa inani niyang malaking boto. Siya ay kasal kay Aurora Aragon at mayroon silang naging apat na anak. . Siya ay naging piskal sa kaniyang lalawigan at di lumaon siya ay nahalal bilang gobernador. Luisa Corazón Paz "Nenita" Quezon (1923-1923) and Manuel L. María Zeneida "Nini" Quezon-Avancena (1921-). Siya ay maituturing na ikalawang pangulo ng bansa pagkatapos ni Emilio Aguinaldo na ang pamamahal bilang pangulo ay hindi kinilala ng Estados Unidos at ng ibang bansa. Manila at si Maria Dolores Molina. Pinangunahan niya ang unang delegasyon na nakapag-uwi ng TYDINGS-MCDUFFIE INDEPENDENCE LAW noong 1934. QUEZON y MOLINA ay ang unang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Quezon noong Agosto 1.MANUEL L. 1944 sa Saranac Lake. QUEZON-TALAMBUHAY Si MANUEL L. Jr. Sila ay sina María Aurora "Baby" Quezon (1919-1949). Siya ay nakapasa bilang abugado noong 1903. Siya ay nahalal na Unang Pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas . Ang kanyang ama ay si Lucio Quezon na taga Paco. Nag-aral siya ng pagpapadalubhasa sa Batas sa Pamantasan ng Sto.

Mahilig din siyang magkumpara and mga bituin sa mga alipato at apoy na nagmumula sa pagpapanday ng kanyang ama. At isa itong cacique. Hindi siya mapakali sa nararamdaman na may hindi magandang nangyayari sa kanyang bayan ngunit di niya ito lubos na maunawaan. Kilala rin siya sa pangalang Francisco Baltazar o Kikong Balagtas. Bulacan noong Abril 12. Sa murang idad. Ang mga magulang niya ay sina Juan Balagtas at Juana de la Cruz. Bigaa (ngayo s Balagtas). Bata pa si Kikong Balagtas as mahilig na talaga siya sa kalikasan tulad ng pagmamasid sa mga luntiang kapaligiran. Siya ay ipinakulong ng walang kasalanan at katarungan ng kanyang karibal na Espanyol at may mataas na katuangkulan sa bayan noong panahon ng kastila. Ngunit ang pag-iibigang ito ang nagbigay ng gulo sa kanyang buhay. at ang tunog ng sapatos ng mga kabayo na para sa kanya ay inihambing niya sa musika. 1788. hindi maikaila kay Kiko ang mga pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga kababayan niyang Pilipino. pakikinig sa mga pagaspas ng mga dahon ang awit ng mga ibon.TALAMBUHAY NI FRANCISCO BALAGTAS Isinilang si Francisco Balagtas sa Panginay. doon niya . Bataan at nagkaroon ng pitong anak. Hanggang sa nasubukan niyang umibig sa pamamagitan ni Celia. Ang kanyang asawa ay si Juana Tiambeng taga Orion.

1862. pag galang sa mga nakakatanda. sa sipag at tiyaga sa disiplina at sa kabayanihan. . At dahil dito. Ito ang kanyang obra maestro. pinangalanan siyang Hari ng Makatang Pilipino. Ang tulang ito ay naglalarawan kung ano ang tunay na nangyayari sa kanyang bayan.naunawaan ang mga nangyayari at nararamdaman ng kanyang mga kababayan. Si Francisco Balagtas ay namatay noong Pebrero 20. at mga aral sa pang-araw-araw ng buhay sa katarungan. na nagbubulgar sa mga pang-aabuso at pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga Pilipino. At dahil sa tanyag na tula. isinulat niya ang kanyang tula na Florante at Laura . sa pagmamahal.

´ ³Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. hayaan mo muna akong kumain n¶yan para masiguro natin na walang lason ang pagkain´ dagdag pa nito. ibigay mo na lang sa akin´sabi ni Matsing ³Pasensya ka na. Ung parte na may mga dahon ha?´ nakangising sabi ni Matsing ³Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ³Oo. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. gusto ko rin kasi nito. nakakita si Pagong ng isang puno ng saging. ³Halika Matsing.Si Pagong at Si Matsing (Isang Pabula) Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan. ³Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muning´ sabi ni Pagong ³Kahit na. subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. ³Pasensya ka na kaibigan. Mabait at matulungin si Pagong. Maganda ang pagkakatubo. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin ito´ masayang sabi ni Pagong ³Gusto ko rin ng saging na µyan Pagong. napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. ako muna ang kakain´ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan.Kung gusto mo hatiin na lang natin. Sa susunod ka na lang kumain´ paliwanag ng tusong matsing. wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parte´sabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. . ³Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong. kainin natin ang pansit´ nag-aayang sabi ni Pagong ³Naku baka panis na yan´sabi ni Matsing ³Ang nabuti pa.

Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw. Kulang pa ito para sa akin. Hindi ko kayang akyatin. Hahaha!´ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. Halika. . Habang natutulog ito. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno.´ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali. tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. nagkabunga ang tanim mo. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong.Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. ako na lang ang aakyat. Wala itong itinira para kay Pagong. Gutom na gutom na ako. Ganoon din ang ginawa ni Matsing.´sabi ni Pagong ³Kung gusto mo. ³Pagong. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan. ³Akin na lahat ito Pagong. kunin natin´ anyaya nito ³Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya¶t humingi ito ng tulong kay Pagong. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugat´ paliwanag ni Pagong ³hmp kaya pala nalanta ang aking tanim´nanggigil na sambit ni Matsing ³Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Subalit makalipas ang isang linggo. nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. ³Aba. naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakas´pagmamakaawa ni Matsing ³Ayoko! Napakasalbahe mo. mukhang malakas ang ulan. Basta¶t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryenda´ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyo´sabi ni Matsing ³Inalagaan ko kasi ito ng mabuti.

ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. ay hinanap niya si Pagong. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan.³Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!´ daing ng tusong matsing ³Humanda ka bukas Pagong. Parang awa mo na«´ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. Kung mabagal ito sa lupa. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!´ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Ang bilisbilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong . Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. Gaganti ako sa ginawa mo sa akin´bulong nito sa sarili Kinabukasan. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. ³Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ³Hoy Pagong humanda ka ngayon!´ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. ³Anong gagawin mo sa akin?´ takot na tanong ni Pagong ³Tatadtarin kita ng pinong pino´sabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. ³Hahaha. Naisahan din kita Matsing. ³Tignan natin kung saan ang tapang mo. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo ka´ sabi ni Matsing ³Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama dito´ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. ³Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahaha´sabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ³Haha.

Mula noon nagbago na si Matsing. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. . naiisahan din. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan.Malungkot na umuwi si Matsing. Sabi nga: Tuso man ang matsing.

" sagot ng daga. Natakot at nagmakaawa ang daga. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. "Utang ko sa iyo ang aking buhay." laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo." sabi ng leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. "Salamat kaibigan. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa.Ang Pabula ng Daga at ng Leon Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. "Sige. Wala akong masamang hangarin. .

Ang pag-unawa sa kapwa ay humahantong sa mabuting pagkakaibigan. Huwag maliitin ang kakayahan ng iyong kapwa.Mga aral ng pabula: Ang paghingi ng paumanhin sa kapwa ay sinusuklian ng pang-unawa. . Hamak man ang isang tao ay maaari siyang makatulong ng malaki o makagawa ng bagay na lubhang makabuluhan.

May isa silang anak na lalaki. Pagkasilang. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan. inabot siya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali. Itinanong pa rin niya sa ina ang ama. Ito'y si Lam-ang. Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan. ang ama nito ay pumunta na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorota na kalaban nila. Matapos na paliguan si Lam-ang. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan. Makaraan ang siyam na buwan. Naidlip siya at napangarap niyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote. kasama ang kaniyang puting tandang at abuhing aso. ngayon ay sakop ng La Union. Ang pagibig ni Lam-ang kay Ines ay ipinahayag ng tandang. pinaliguan siya ng ilang babaing kaibigan sa ilog ng Amburayan. na kumutya kay Lam-ang. Nang isilang si Lam-ang. taglay ang tagumpay. nangamatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito. nagsalita agad ang sanggol at siya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kaniya. Ang aso naman ang pinatahol niya at sa isang iglap. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil sa nipaghiganti niya an pagkamatay ng ama niya. Si Sumarang. na di pa niya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang. Pinagpupuksa niya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. dahil ito'y naging ugali na noon. Sa kaniyang paglalakbay. lakas at talino.EPIKO ng BIAG NI LAM ANG Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan. na pagdating ng isang mandirigma. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na . Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. May dala siyang iba't. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at siya'y ipinatawag niyon. nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama. apat na hilot ang nagtulong-tulong. Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Bago pa isilang si Lam-ang. kung saan ito naroroon. naliligo siya. Nang siya'y magbalik sa Nalbuan. Talagang pinaghandaan niya ang lakad na ito. Ang isa ay kaniyang pinahirapan lamang saka inalpasan upang siyang magbalita sa iba pang Igorote ng kaniyang tapang. Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila. kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang. tumindig uli ang bahay na natumba.ibang sandata at mga anting-anting na makapagbibigay-lakas sa kaniya at maaaring gawin siyang hindi makikita. Siya rin ang pumili ng magiging ninong niya sa binyag. Si Ines ay dumungaw.

ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya. sila ni Ines ay ikinasal. Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela. ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto. Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan sa Kalanutian at tinapos sa Nalbuan. Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote. kasama si Namongan at mga kababayan. na pagkatapos ng kasal. Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian. Sumunod ni Lam-ang subalit siya ay sinamang palad na makagat t mapatay ng berkakan (isang urin ng pating). Ang tandang ay tumilaok. kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila. Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang. unti-unting kumilos ang mga buto. ang lalaki ay kinakailangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda). maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso. .sila'y payag na maging manugang si Lam-ang kung ito'y makapagbibigay ng doteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan.

Si Baltog ay matanda na upang makilaban. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. at Bantong. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Nang kumati ang tubig. Kaniya itong pinatay habang natutulog.IBALON Ayon sa salaysay ni Pari Jose Castaño. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Siya si Rabut. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Nasira ang mga bahay at pananim. Ang mga tao ay umunlad. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. . Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Diumano. Si Ginantong ay gumawa ng kaunaunahang bangka. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Handiong. ang epikong Ibalon ay tungkol sa kabayanihan ng tatlong magigiting na lalaki ng Ibalon na sina Baltog. ng araro. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Nalunod ang maraming tao. batay sa narinig niyang kuwento ng isang manlalakbay na mang-aawit na si Cadugnong. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. masama man si Rabut. Ito ay si Oriol. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. iba na ang anyo ng Ibalon. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. Ibalon ang matandang pangalan ng Bikol. Naging payapa ang Ibalon. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara.

Mga baliw yata itong mga batang ito. Eto nga po pala yung bayad«´ . hanep! sa isip-isip ni Toto.´ ³Ayan. Makaraan ng ilang sandali ay nagsipalakpakan ang mga bata na parang nakapanood ng isang pagtatanghal na katatapos pa lang. may binebentang kalapati. Itong batang ito.. Pinagmasdan ni Toto ang kulungan. ³Oy. May abuhin. Walang tao. Pag-aari ito ng kuya ng kanyang kaibigang si Glen. naalala rin«´ ³At saka ano po pala« um« kalapati. at mga batang may hawak na mga kalapati.MAIKLING KWENTO HABANG naglalakad patungong tindahan ni Mang Romy ay napatigil si Toto sa harap ng isang kulungan ng kalapati. baka doon. Iba¶t iba ang kulay. ³Pabileeeeh«´ sabi ni Toto sa tapat ng tindahan. Wow. agawan-base. Magpapabili ako sa nanay ko ng kalapati. pinakawalan lang ang mga kalapati. dalawang abuhin ang kulay at dalawang puti. Pinagmasadan niya ang mga batang may mga kalapati. sa isip-isip niya. ³Um. ano po pala. na lubos sa ikinagulat ni Toto. kung anu-anong iniintindi e«´ ³Sori naman po« antagal niyo kasing lumabas e«´ ³Aba¶y kasalanan ko pa pala! Haha«´ ³Ay. Sa loob ng kulungan ay naroon ang apat na kalapati. o« punta ka sa palengke. sa isip-isip niya. at hindi gumagana ang buzzer. hehe« nagbebenta ba kayo nun?´ ³Aba¶y oo!´ ³Talaga po?´ ³Malamang hindi. itim.´ ³Sige po. um« isang tasty at isang pakete ng kape. At sabay-sabay ang mga itong pinakawalan sa himpapawid ng mga batang mga tangan sa kanila. na ikinagulat uli ni Toto. Maya-maya¶y unti-unting nagsibalikan ang mga kalapati sa mga batang may hawak sa kanila kanina. Toto! Anong bibilhin mo?´ halos pasigaw nang sabi ni Mang Rolly dahil tila lumipad sa kung saan ang isipan ng bata. taguan. ano po« um« ano nga ba yung pinapabili sa akin«´ ³Kasi. at makaraan ng ilang minuto ay nagpatuloy na uli ito sa paglalakad. Habang naghihintay ng taong pagbibilhan siya ng tasty at kape at nakita niya¶t pinagmasdan ang mga bata sa kabila ng kalsada: mga batang naglalaro ng piko. puti.

Binuhusan nito ng kumukulong tubig ang mga nanghihina nang mababahong kapati na agad na ikinamatay ng mga ito matapos nagsisigaw at mamuti ang mga nagsibulwakang mga mata. Nariyan na ang paggawa ng kulungan. magpapabili rin ako ng kalapati. kalapati pa. at iba pang mga butil. aber?´ tanong ni Uncle Junior. Lingid sa kaalaman ni Toto. ibili niyo ako ng kalapati! Pramis. ano namang mahirap sa pag-aalaga ng kalapati?´ ³E bopols ka pala e. maraming dumadaan. Tumigl uli siya nang sandali sa kulungan ng mga kalapati ng kuya ni Glen. E tayo nasa gitna tayo.´ ³E kalapati lang naman yun. dapat akma lang ang espasyo para hindi masyadong malaki na sagabal na sa mga naglalaba at mga batang naghahabulan at hindi naman masyadong masikip na hindi na makakahinga ang mga kalapati. Dapat ay tama rin ang mga pakain na ibibgay. ³Saan naman sa labas? Alam mo namang may kakiputan ang daanan diyan sa labas. at hindi mga chicheria na tulad ng Chikadees o Chiz Curls. dahil malamang ay hindi na sila bumalik dahil hindi pa sanay sa bagong lugar nila. gaya ng mga butil ng mais.Mabilis na umalis ng tapat ng tindahan si Toto. sa labas lang din ng bahay nila nakalagay«´ ³E kasi naman malapit lang sila sa bukana ng pasilyo. Dapat din malinis parati ang kulungan at pakainan nang hindi ito mamaho na mamaring maging dahilan ng pagkagalit ni ermats. Pinagmasdan niya uli ang mga ito.´ ³E bakit naman dun kina Glen. ³Bukas po. sa isip-isip niya. gaya na lamang ng nangyari sa kulungan ng kalapti ng kuya ni Glen na hindi nalinis ng ilang araw kung kaya¶t lubhang nagalit ang kanilang ina. At dapat din palang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ang mga bagong biling kalapti nang hindi sila makalipad. aalagaan ko po sila nang mabuti. kailangan ang maingat at wastong pag-aalaga sa mga kalapati. Bukas. Pagdating sa bahay ay tinanong niya agad ang kanyang tiyuhing si Uncle Junior kung saan pwedeng bumili ng kalapati.´ ³E wala ka namang kulungan. paano yan?´ . walang gaanong gumadaan. Tapos parati pang maraming nagpapatahi diyan kila Aling Rose at nagpapa-develop ng litrato kina Mang Fred«´ ³Gusto ko talaga mag-alaga ng kalapati e«´ ³Aso nga. Mas mahirap yun di hamak kesa sa aso!´ At tama naman si Uncle Junior. hindi mo maalagaan nang maayos e. baka magalit ang mga kapitbahay. yung kulungan ng mga kalapti ng kuya niya. ³At saan mo naman ilalagay ang kalapati. ³Um« dyan« sa labas«´ hindi siguradong sagot ni Toto. monggo.

tuwang-tuwang pinagmamasdan ang bagong alaga. Ikinuwento niya rin kung papaanong aalagaan niya si Kali.³Um« may lumang basket na lagayan ng maruming damit si Mama diyan.´ Ang kalapti naman ay tila nangungusap din ang mga mata. at tila kinausap ito nang mata sa mata: ³Hi! Hello! Ako ang bago mong amo! Mula ngayon. at ipinalibot ang mga mata sa kanyang bagong kulungan. masayang-masayang ikinuwento ni Toto sa kanyang mga magulang ang tungkol sa kanyang bagong alaga. Maraming butas ang palibot ng basket kaya hindi naman siya nahirapang huminga. Sa labas ng kulungan ay naroon si Toto. itim. Habang nasa likod ng bisikleta ni Uncle Junior ay Masaya nitong itinaas ang kulungan na may lulang kalapati na tila pinapalipad niya ito at tila ramdam niya arin ang paglipad dahil sa hangin na tumatama sa kanyang mukha at nagpapagulo ng kanyang buhok. whatev«´ Masayang umuwi si Toto.´ At ganun na nga ang ginawa ni Toto. gaya ng sabi ni Mang Romy. at iniabot sa kanya. Ang napiling kalapati ni Toto ay kulay abuhin na may kaunting kulay na puti.´ ³Sige po. Pagdating ng bahay ay inilagay ni Toto ang alagang kalapati sa lumang basket ng nanay niya na nilagyan niya ng mga lumang dyaryo ang ilalim. ngunit ito lang ang parang nakikipag-usap sa kanya at inaakit si Totong siya na ang bilhin. Ang kalapating si Kali ay mukhang balisa at pagod na pagod. at tila ito ang sinabi niya: ³Okey. at doon nga. At maingat na tinakpan ng lumang karton ang na may pampabigat na kahoy. Pwede siguro doon muna natin ilagay«´ ³Hoshasha« sige. at pumayag naman ang kanyang mga magulang. Kung kaya¶t pagkatapos ng klase at dumating ang sundo niyang si Uncle Junior ay tumungo muna sila sa palengke upang bumili ng kalapati. ay may nagbebenta ng mga kalapati. Kinagabihan habang nasa hapag-kainan. at kape sa may katawan at banding leeg. ngunit makaraan ng ilang sandali ay tumuka na ito ng ilang butil ng mais at monggo mula sa kanyang bagong pakainan at uminom mula sa kanyang bagong inuminan. Ang paaralang pinapasukan ni Toto ay malapit sa palengke. Inabot naman ni Uncle Junior ang bayad sa tindero. kahit na marami ring tao ang naroon at gusto ring bumili ng kalapati. Itinuro ni Toto sa tindero ang kanyang napili. Kung kaya niya napili ito ay hindi niya alam. inilagay sa kulungang yari sa kahoy na papalibutan ng chicken wire. ang pangalan mo na ay« ay« um« Kali na lang. Pero magpaalam ka muna sa Mama¶t Papa mo para hindi sila magalit. Sinabi niyang hindi siya papaya na mawalay ito sa kanya at gagawin niya . Isinunod niyang ilagay ang lalagyan ng pagkaing mga butil ng masi at monggo at inumin. Pinagmasdang maigi ni Toto ang kanyang bagong alaga.

Kung kaya¶t bukas din. sa himpapawid! Ayokong manatili dito sa hawlang ito!´ ³Okey« whatev. at mahimbing na natulog. Sa . lumipad sa malayong-malayong lugar. Kinausap niya uli ito: ³Hi ulit. Si Uncle Junior naman inilabas ang hawla ni Kali. Bago humiga sa kanyang higaan ay sinilip niya pa nang huling beses sang bagong alagang kalapating si Kali. at nagsuot ng pajama. Basta. steady ka lang diyan. Walang pasok kinabukasan dahil araw iyon ng Sabado. sige. Igagawa ka ng kulungan ni Uncle«´ ³Tumahimik ka! Hindi mo ako naiintindihan! Hindi ako nararapat dito. Pinuntahan niya si Unlce Junior upang ipaalala sa kanya na kailangan nilang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot si Kali. kahit hindi bukal sa kanyang kalooban. Hiniling niya kay Uncle Junior na tulungan siya kinabukasan na magupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ni Kali. babalik ka sa akin. ³Hosha. ³Bakit mo naman nasabi yan?´ ³E kung ikaw kaya ang ikulong ko sa basket. Maagang nagising si Toto. palayain mo ako! Nais kong lumaya. ha? Sana sa lalong medaling panahon ay makalipad ka na tapos kapag pumalakpak ako. Naalala niya ang bagong alagang kalapating si Kali. Ngunit matapos angn ilang segundo ay nagpatuloy rin ito sa paglakad patungo sa kanyang higaan. Pumayag naman ito. puno ng agam-agam ang kalooban. Kunin mo yung malaking gunting ng Mama mo doon sa may lababo. Habang papalayo mula sa kulungan ng bagong alagang si Kali ay bigalng napatigil si Toto at nagtaka sa kung anong nangyari. Madaling tumungo sa may lababo si Toto at kinuha ang gunting. Okey bay un?´ ³Hindi ako nararapat dito«´ sagot ni Kali. ³Palayain mo ako!´ sabi ni Kali. Enjoy ka bas a bagong bahay mo? Bukas. Pagbalik ni Toto ay kinuha ni Uncle Junior si Kali mula sa kulungan.´ tugon ni Uncle Junior.ang lahat ng kanyang magagawa upang mapanatiling nasa mabuting kalusugan at kalagayan si Kali. Pinuntahan niya ito bago pa man maghilamos ng mukha o magmumog man lang. maglalaro tayo.´ Napayuko na lang si Kali. ha?´ ³Haha« panandalian lang naman ito e. Ngumiti lang si Toto. Pagkatapos kumain ay naghanda na sa pagtulog si Toto: naghilamos. nagsipilyo. ano ang mararamdaman mo.

makalipad ka pa kaya?´ At hinigpitan nga ni Toto ang hawak kay Kali. bata. ³Ganyan ba ang turing mo sa mga alaga mo. Masaya naman itong inabot ni Toto. na tila may alam kung papaanong aksidenteng napilayan ni Toto ang kanyang alagang tuta noon dahil pinaikotikot niya ito habang hawak ang dalawang paa. pero sa mga darating na linggo. At inabot nga ni Uncle Junior sa pamangkin ang kalapati. at pumasok ito sa bahay upang kumuha ng mga lumang dyaryo. Nabasa e. Lilipad ako. ³Siguraduhin mong hawakan mo yan nang mabuti ha. Nakita niyang tila nasaktan ang kalapati dahil tila humiyaw ito dahil parang siya ay nasasakal. Papalitan ko yung dyaryo. talaga? E kung higpitan ko pa lalo ang hawak ko sa µyo. Palayain mo na ako«´ sabi ni Kali. ³Sori na nga e«´ ³Palayain mo na ako« hindi ako nararapat dito. ³Ito na ang oras. Sinunod naman ni Toto ang tiyuhin. at tinignan niya sa mga mata ang kanayang bagong alagang kalapating si Kali. na maaalagaan mo ako nang mabuti. Matagal ko nang pangarap ang magkaroon ng alagang katulad mo!´ tugon ni Toto. ³Ibaba mo nga muna yang gunting. Nabitawan niya ang tuta at humampas ito sa pader na naging dahilan upang mapilayan ito at dumugo ang isang tenga. ³Alaga kita. ³Naku. at hinawakan nang mabuti ang kalapati. mababale-wala rin ako sa iyo«´ . ang saktan sila?´ sagot ni Kali. ³Sige po!´ masayang sagot ni Toto. ³Hindi ako nararapat dito. Nabasa ang dyaryo sa ilalim ng kulungan.´ utos ni Uncle Junior kay Toto. lilipad yan! At malamang na hindi na yan bumalik kasi hindi pa siya sanay dito!´ paalala ni Uncle Junior. Wala kang magagawa para pigilin ang paglipad ko«´ ³Ows. okey ka lang ba? Sori ha«´ paumanhin ni Toto kay Kali. hindi kita maaaring pakawalan.´ ³Ngunit«´ ³Akala mo lang na mahal mo ako.pagkuha niya sa kalapati ay nasangga niya ang lalagyan ng inumin sa loob ng kulungan na naging sanhi upang matapon ang tubig. Hawakan mo itong kalapati mo.

³Oy! Sabi ko hawakan mo nang mabuti e! Lilipad yan!!!´ pasigaw na sabi ni Uncle Junior sa pamangkin nang nakita niyang hindi maayos ang hawak nito sa kalapati. At ituturing ko itong malaking utang na loob sa iyo. ³Um. Nagpumiglas pa lalo ang kalapati. Kung mamamatay rin lang ako pagkalipas ng ilang araw ay mamarapatin ko nang mamatay sa kung saan.´ ³Okey. anong sabi ko sayo? E di nakawala na nga!´ asar na sabi ni Uncle junior sa pamangkin na may kasamang konyat sa ulo. ³Paalam rin. kaibigan« Kali. at kung sakaling mapadaan ako ay makita mo akong muli. engot! Ayan! O. Hindi sa mga kamay ng isang batang katulad mong wala pang alam sa kung paano talagang magmahal at magmalasakit at magkalinga at«´ ³Iyan ba talaga ang gusto mo?´ ³Oo. Tinanaw niya nang huli pang beses si Kali. whatev«´ At biglang nagpumiglas ang bagong alagang kalapati ni Toto na si Kali mula sa kanyang pagkakahawak. at nagsimulang tuka-tukain ang kamay ni Toto. . kaibigan«´ ³Kaibigan? Magbabalik ka ba?´ ³Hindi ko masabi. Malamang hindi. at kinawayan.´ ³Sige« hindi kita malilimutan. At baka hindi mo kayanin kung makita mo na akong«malagutan ng hingina. Ngunit tumingin ka lang sa himpapawid. paalam«´ huling sabi ni Kali.³Hindi totoo yan«´ ³Alam mong iyan ang totoo. ³Oras na kaibigan. at mabilis itong lumipad at nagpakalayo-layo. habang malaya. Bumalik si Uncle Junior mula sa loob ng bahay. habang ito ay lumipad na sa malayo. hindi na magbabalik. kaibigan« Kali«´ ³Ayusin mo paghawak! Langya«´ At sa huling pagpupumiglas ng kalapati ay nakawala na rin ito mula sa pagkakahawak ni Toto. Palayain mo na ako. Ngunit hindi ito inalintana ni Toto.

Sa linggo nga na paparating. Lunas sa mga taong tanghali na kung magising. sa hawakang walang sapin. Solusyon sa usad-pagong na daang may paninimdim. sa patas na mga alituntunin. Ngiti ko¶y handa¶t nakahain. Pag tumunog na ang busina. kable na parang pansitan. Mayaman. Sa linggong darating. sa sarili¶y muling mahihiling. di na magpapalit-palit at mananatiling birhen. maging ang mga alipin. Yerong kinakalawang. . sa tapak na aking aakyatin. pinto ay isasara. Ang Luneta at mga bubong ng taong may kaya. Maaliwalas sa mata. mauupo¶t mahihimbing. Sa sasakyang may pag-layang oras ay manipulahin. mga basura sa bubungan ang siya nitong kabaliktaran. kumakapit.Wala na Bukirin Sa linggong darating. Nagdidikit. may-kaya. sa aming pag-arangkada. Ano mang oras ay handa na. Mukha ko¶y mananatiling akin. kublihan ng puri¶t ganda.

. Magaang sa bulsa.na ang buong pilipinas ay pagkonektahin. sa lugar na pinaka-mapayapa. Bawas na sa polusyon. sa bawat tahanan natin. Hayaang tren na walang usok ang magbitbit sa atin. abot ang himpapawirin.. simbilis pa ng hangin. Gawan ng riles hanggang sa mga bukirin. para madali kong marating kaygandang mga tanawin natin.

Punong Sakdal Sa bawat punong atin nang naitanim. O di kaya¶y pahingahan. at pananggalang sa init ng araw na tagos hanggang buto. Taga-pagligtas sa mga lupang pa-guho.. kung anong disenyong bahay ang sa puno¶y kanilang ititirik. silungan lang tuwing umuulan ang silbi nito. may inahing ibon ang lihim na nagpasalamat sa atin. Silbing para sa nakararami. ibibigay ang sarili. ginuguhitan ng kung ano-ano. Kaunlaran ng publiko ang laging iniintindi. taga-bigay ng sariwang hangin sa mga tao. May kuliglig at tuko na tuwang-tuwang naglalaro. Sa tapat na serbisyo na ibinibigay nito. walang hinihinging bayad kahit gawin silang rebulto. ay nanggaling sa puno na tuluyan ng nagretiro. . Nalilimutan nila na ang papel na kanilang pinagbababato. Sa ordinaryong tao. Gagamba at antik na galak na nag-iisip. taga-sipsip ng ulan mula sa bahang delubyo. Kapakanang pansarili ang laging ihinuhuli. katumbas niya¶y isang enhinyerong tapat at totoo.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful