TAKDANG ARALIN sa

FILIPINO
Ipinasa ni: ERICA MARIAH M. JIMENEZ Grade VI

Ipinasa kay: G. ROMNICK VICTORIA

ANG ALAMAT NG SAGING
Noong unang panahon sa isang nayon ay may magkasintahan. Sila ay si Juana at si Aging.Sila`y labis na nagmamahalan sa bawa`t isa. Ngunit tutol ang mga magulang ni Juana sa kanilang pag-iibigan. Gayun pa man di ito alintana ni Juana. Patuloy pa rin siyang nakikipagkita kay Aging.

Isang araw, naabutan sila ng ama ni Juana. Bigla itong nagsiklab sa galit at hinabol ng taga si Aging. Naabutan ang braso ni Aging at ito`y naputol. Tumakas si Aging at naiwang umiiyak si Juana. Pinulot niya ang putol na braso ni Aging at ito`y ibinaon sa kanilang bakuran. Kinabukasan, gulat na gulat ang ama ni Juana sa isang halaman na tumubong bigla sa kanilang bakuran. Ito`y kulay luntian , may mahahaba at malalapad na dahon. May bunga itong kulay dilaw na animo`y isang kamay na may mga daliri ng tao. Tinawag niya si Juana at tinanong kung anong uri ng halaman ang tumubo sa kanilang bakuran. Pagkakita sa halaman, naalaala niya ang braso ni Aging na ibinaon niya doon mismo sa kinatatayuan ng puno. Nasambit niya ang pangalan ni Aging. "Ang punong iyan ay si Aging!" wika ni Juana.

.Magmula noon ang halamang iyon ay tinawag na "Aging" at sa katagalan ito`y naging saging.

walang malamang pagtaguan ang mgakulisap na iyon. Bakit k aya? Isang gabing madilim." . Kapag madilim ang gabi ay nagtatago sila sa mga damo." ang sagot ng isang kulisap. Naguni't ayaw na ayawnila ng mga gabing madilim. ang mga kulisap noongunang panahon ay ga bi lamang kung lumipad." ang sagot ng maraming kulisap. Sila ay takut natakot." ang sabi ng mga kulisap. "At saan?" ang tanong ng sampaguita. Na kakita sila ng isang punong sampaguita.Nguni't ito ring mga kulisap na ito ang tinatawag natin ngayongALITAPTA P. Nagtatago sila sa mga dahon at sa mga bulaklak. "Bakit ba?" ang tanong ng sampaguita. "Biruin mo. Ang mg a kulisap na iyon ay walang daladalang apoy. Ang mgahayop daw ay hindi. "Bakit ba kayo nagtatago?Bakit ba kayo takot n a takot? Kayo ba ay natatakot sa dilim?" "Hindi kami sa dilim natatakot. "Inaano b akayo ng mga kabag-kabag?" "Kami'y kinakain nila. Bakit kaya sila ngayon ay may dal-dalang apoy na kikisap-kisap? Gaya rin ng mga alitaptap ngayon." "Masama naman ang ginagawa sa inyo ng mga kabag-kabag. "Bakit kayo natatakot sa mga kabag-kabag?" ang tanong ng sampaguita.ALAMAT NG MGA UNANG ALITAPTAP Ang sabi ay tao lamang ang gumagamit ng apoy. Ito ay hindi totoo sapagka't ang mga alitaptap aygumagamit din ng apoy. ang mga alitaptap ay maliliit nakulisap lamang. Alam mo ba kun g bakit gumagamit ng apoyang mga alitaptap? Noong unang panahon." ang wika ng sampaguita. Ang ilansa kanila ay nagkubli sa nga bukong b ulaklak nito. kay rami ng mga kabag-kabag. "Kapag kami ay nakita nila ay hinuhuli kami at iyon na ang katapusan ng aming buhay." ang sabi ng isang kulisap. Mayroon namangnagkubli sa mga talulot. "Sa mga kabag-kabag. Ang ibig nila ay mga gabing maliwanagang buwan. "Kaya kami ay pakaunti nang pakaunti.

" ang sabi ng sampaguita." ang sabi ngsampaguita. "Bawa't isa sa inyo ay magdala ng apoy." ang dugtong ng isang kulisap." Ang wika ng mga kulisap." ang sagot ng isang kulisap. eh. "Salamat sa iyo. "Pagkatapos ay magsabay-sabay kayong lumabas." "Hindi nga namin malaman kung ano ang aming gagawin. Anong tuwa ng mga kulisap. Lumipad sila nang paikut-ikot sa punong sampaguita. Ganoon na nga ang ginawa ng mga kulisap. Ang mga kulisap na iyon din angtinatawag ngayong "ALITAPTAP. Sampaguita." ang dugtong pang uli ng isang kulisap. "Tuturuan ko kayo kung ano and dapat ninyong gawin. Isang gabing madilim." Mula na noon tuwing lalabas ang mga kulisap pag madilim anggabi nagdadala si la ng apoy." "Ano ba? Ano ba ang dapat naming gawin?" ang tanong ngbawa't kulisap. Kaawaawa naman kayo. Naku! Para silang alipatong lumilipad.Matatakot sila sa inyo. "Hindi makakita sa liwanag ang mga kabag-kabag." ang wika ng sampaguita. pagkatapos ay nagsabay-sabay silang lumabas. bakit kung maliwanag ang gabi ay hindi kayo nagkukubli sa aking ouno?" ang tanong ng sampaguita. Hindi nila kayo malalapitan. "Ganoon pala. "Sila ay nasisilaw sa liwanag. siya nga. Hindi pala makakita sa liwanag. "Mabuti nga. "Eh." "Oo nga. "Kung maliwanag ang buwan ay mahirap kaming mahuli ng mga kabag-kabag. Hindi nga naman sila malapitan ng mga kabag-kabag. ang bawa't isa sa kanila ay nagdala ng apoy. Kami ngayon ay malaya na."Mauubos nga kayo kung ganyan." ang sabay-sabay na sabi ng ilang kulisap." . ano?" ang sabi pa rin ng ibang kulisap.

Ang kaniyang apo na si Manuel (Manolo) Quezon III ay isang magaling na manunulat. Siya ay kasal kay Aurora Aragon at mayroon silang naging apat na anak. "Nonong" Quezon. Namatay si Manuel l. Tayabas (Quezon).MANUEL L. 1944 sa Saranac Lake. Tomas. Manila at si Maria Dolores Molina. (19261998). Siya ay nahalal na Unang Pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas . Pinangunahan niya ang unang delegasyon na nakapag-uwi ng TYDINGS-MCDUFFIE INDEPENDENCE LAW noong 1934. Ang kanyang ama ay si Lucio Quezon na taga Paco. Siya ang naging lider ng mayorya (majority floor )leader dahil sa inani niyang malaking boto. QUEZON-TALAMBUHAY Si MANUEL L. siya ay tumakbo sa bandila ng Partido ng Nacionalista bilang kinatawan sa Asembliya mg Pilipinas . . Luisa Corazón Paz "Nenita" Quezon (1923-1923) and Manuel L. Nag-aral siya ng pagpapadalubhasa sa Batas sa Pamantasan ng Sto. Sila ay sina María Aurora "Baby" Quezon (1919-1949). Ang kaniyang pagsisikap na makuha ang kalayaan ay nag resulta sa pagsulat ng Konstitusyon noong 1935. Noong 1907. 1878 sa Baler. Siya ay naging piskal sa kaniyang lalawigan at di lumaon siya ay nahalal bilang gobernador. Siya ay nakapasa bilang abugado noong 1903. María Zeneida "Nini" Quezon-Avancena (1921-). QUEZON y MOLINA ay ang unang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Siya ay maituturing na ikalawang pangulo ng bansa pagkatapos ni Emilio Aguinaldo na ang pamamahal bilang pangulo ay hindi kinilala ng Estados Unidos at ng ibang bansa. Jr. Si MANUEL LUIS QUEZON ay ipinanganak noong Agosto 19. Quezon noong Agosto 1.

pakikinig sa mga pagaspas ng mga dahon ang awit ng mga ibon. hindi maikaila kay Kiko ang mga pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga kababayan niyang Pilipino. Bata pa si Kikong Balagtas as mahilig na talaga siya sa kalikasan tulad ng pagmamasid sa mga luntiang kapaligiran. Hanggang sa nasubukan niyang umibig sa pamamagitan ni Celia. Kilala rin siya sa pangalang Francisco Baltazar o Kikong Balagtas. Sa murang idad. at ang tunog ng sapatos ng mga kabayo na para sa kanya ay inihambing niya sa musika. At isa itong cacique. Bataan at nagkaroon ng pitong anak. Hindi siya mapakali sa nararamdaman na may hindi magandang nangyayari sa kanyang bayan ngunit di niya ito lubos na maunawaan.TALAMBUHAY NI FRANCISCO BALAGTAS Isinilang si Francisco Balagtas sa Panginay. Mahilig din siyang magkumpara and mga bituin sa mga alipato at apoy na nagmumula sa pagpapanday ng kanyang ama. Ang mga magulang niya ay sina Juan Balagtas at Juana de la Cruz. Bulacan noong Abril 12. doon niya . Ngunit ang pag-iibigang ito ang nagbigay ng gulo sa kanyang buhay. 1788. Ang kanyang asawa ay si Juana Tiambeng taga Orion. Bigaa (ngayo s Balagtas). Siya ay ipinakulong ng walang kasalanan at katarungan ng kanyang karibal na Espanyol at may mataas na katuangkulan sa bayan noong panahon ng kastila.

naunawaan ang mga nangyayari at nararamdaman ng kanyang mga kababayan. na nagbubulgar sa mga pang-aabuso at pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga Pilipino. sa pagmamahal. pag galang sa mga nakakatanda. At dahil sa tanyag na tula. at mga aral sa pang-araw-araw ng buhay sa katarungan. sa sipag at tiyaga sa disiplina at sa kabayanihan. pinangalanan siyang Hari ng Makatang Pilipino. Si Francisco Balagtas ay namatay noong Pebrero 20. 1862. Ito ang kanyang obra maestro. isinulat niya ang kanyang tula na Florante at Laura . Ang tulang ito ay naglalarawan kung ano ang tunay na nangyayari sa kanyang bayan. At dahil dito. .

nakakita si Pagong ng isang puno ng saging. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. ³Pasensya ka na kaibigan. ako muna ang kakain´ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. . wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parte´sabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Sa susunod ka na lang kumain´ paliwanag ng tusong matsing. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong.´ ³Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. kainin natin ang pansit´ nag-aayang sabi ni Pagong ³Naku baka panis na yan´sabi ni Matsing ³Ang nabuti pa. hayaan mo muna akong kumain n¶yan para masiguro natin na walang lason ang pagkain´ dagdag pa nito. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ibigay mo na lang sa akin´sabi ni Matsing ³Pasensya ka na. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin ito´ masayang sabi ni Pagong ³Gusto ko rin ng saging na µyan Pagong. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan. subalit si Matsing ay tuso at palabiro. ³Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muning´ sabi ni Pagong ³Kahit na. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. Mabait at matulungin si Pagong.Si Pagong at Si Matsing (Isang Pabula) Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. ³Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Maganda ang pagkakatubo. gusto ko rin kasi nito. ³Halika Matsing. Ung parte na may mga dahon ha?´ nakangising sabi ni Matsing ³Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ³Oo.Kung gusto mo hatiin na lang natin. napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira.

tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugat´ paliwanag ni Pagong ³hmp kaya pala nalanta ang aking tanim´nanggigil na sambit ni Matsing ³Mukhang hinog na ang mga bunga nito. ³Akin na lahat ito Pagong.´ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali. nagkabunga ang tanim mo. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw.Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga.´sabi ni Pagong ³Kung gusto mo. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya¶t humingi ito ng tulong kay Pagong. Gutom na gutom na ako. ³Aba. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Subalit makalipas ang isang linggo. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. Habang natutulog ito. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Hindi ko kayang akyatin. . Basta¶t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryenda´ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. ako na lang ang aakyat. naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. Hahaha!´ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Kulang pa ito para sa akin. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakas´pagmamakaawa ni Matsing ³Ayoko! Napakasalbahe mo. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyo´sabi ni Matsing ³Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. mukhang malakas ang ulan. kunin natin´ anyaya nito ³Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Wala itong itinira para kay Pagong. Halika. nalanta ang tanim na saging ni Matsing. ³Pagong.

³Hoy Pagong humanda ka ngayon!´ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong.³Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!´ daing ng tusong matsing ³Humanda ka bukas Pagong. ay hinanap niya si Pagong. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong . Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. ³Hahaha. ³Anong gagawin mo sa akin?´ takot na tanong ni Pagong ³Tatadtarin kita ng pinong pino´sabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. Kung mabagal ito sa lupa. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!´ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Naisahan din kita Matsing. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. ³Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. ³Tignan natin kung saan ang tapang mo. ³Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahaha´sabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ³Haha. Parang awa mo na«´ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo ka´ sabi ni Matsing ³Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama dito´ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. Gaganti ako sa ginawa mo sa akin´bulong nito sa sarili Kinabukasan. Ang bilisbilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig.

Malungkot na umuwi si Matsing. . Sabi nga: Tuso man ang matsing. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. naiisahan din. Mula noon nagbago na si Matsing. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan.

Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Wala akong masamang hangarin. "Utang ko sa iyo ang aking buhay. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. "Salamat kaibigan. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. ." sabi ng leon. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat.Ang Pabula ng Daga at ng Leon Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko. " sagot ng daga. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Sige." laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga.

Huwag maliitin ang kakayahan ng iyong kapwa. Ang pag-unawa sa kapwa ay humahantong sa mabuting pagkakaibigan. . Hamak man ang isang tao ay maaari siyang makatulong ng malaki o makagawa ng bagay na lubhang makabuluhan.Mga aral ng pabula: Ang paghingi ng paumanhin sa kapwa ay sinusuklian ng pang-unawa.

na di pa niya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang. Nang isilang si Lam-ang. Sa kaniyang paglalakbay. ngayon ay sakop ng La Union. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na . Matapos na paliguan si Lam-ang.EPIKO ng BIAG NI LAM ANG Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan. May dala siyang iba't. Siya rin ang pumili ng magiging ninong niya sa binyag. Nang siya'y magbalik sa Nalbuan. mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan. Pagkasilang. taglay ang tagumpay. dahil ito'y naging ugali na noon. Ang pagibig ni Lam-ang kay Ines ay ipinahayag ng tandang. nangamatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at siya'y ipinatawag niyon. Bago pa isilang si Lam-ang. lakas at talino. inabot siya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan. Ang isa ay kaniyang pinahirapan lamang saka inalpasan upang siyang magbalita sa iba pang Igorote ng kaniyang tapang. na kumutya kay Lam-ang. Ang aso naman ang pinatahol niya at sa isang iglap.ibang sandata at mga anting-anting na makapagbibigay-lakas sa kaniya at maaaring gawin siyang hindi makikita. Makaraan ang siyam na buwan. tumindig uli ang bahay na natumba. Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. Si Sumarang. apat na hilot ang nagtulong-tulong. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. kasama ang kaniyang puting tandang at abuhing aso. na pagdating ng isang mandirigma. kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama. Pinagpupuksa niya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Naidlip siya at napangarap niyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote. May isa silang anak na lalaki. nagsalita agad ang sanggol at siya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kaniya. naliligo siya. Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila. Talagang pinaghandaan niya ang lakad na ito. Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. Ito'y si Lam-ang. Si Ines ay dumungaw. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan. pinaliguan siya ng ilang babaing kaibigan sa ilog ng Amburayan. ang ama nito ay pumunta na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorota na kalaban nila. Itinanong pa rin niya sa ina ang ama. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil sa nipaghiganti niya an pagkamatay ng ama niya. kung saan ito naroroon.

ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto. Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian. ang lalaki ay kinakailangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda). na pagkatapos ng kasal. Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang. Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan. Sumunod ni Lam-ang subalit siya ay sinamang palad na makagat t mapatay ng berkakan (isang urin ng pating). . ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya. Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela. Ang tandang ay tumilaok. kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila. unti-unting kumilos ang mga buto. kasama si Namongan at mga kababayan. Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote.sila'y payag na maging manugang si Lam-ang kung ito'y makapagbibigay ng doteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso. Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan sa Kalanutian at tinapos sa Nalbuan. sila ni Ines ay ikinasal.

mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Siya si Rabut. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Ibalon ang matandang pangalan ng Bikol. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Nang kumati ang tubig. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan. Si Ginantong ay gumawa ng kaunaunahang bangka. . Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. at Bantong. Ito ay si Oriol. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Kaniya itong pinatay habang natutulog. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. iba na ang anyo ng Ibalon. masama man si Rabut. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Nalunod ang maraming tao. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Naging payapa ang Ibalon. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Handiong.IBALON Ayon sa salaysay ni Pari Jose Castaño. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Ang mga tao ay umunlad. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. ang epikong Ibalon ay tungkol sa kabayanihan ng tatlong magigiting na lalaki ng Ibalon na sina Baltog. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. batay sa narinig niyang kuwento ng isang manlalakbay na mang-aawit na si Cadugnong. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Nasira ang mga bahay at pananim. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. ng araro. Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Diumano.

dalawang abuhin ang kulay at dalawang puti. at makaraan ng ilang minuto ay nagpatuloy na uli ito sa paglalakad. Wow. sa isip-isip niya. Toto! Anong bibilhin mo?´ halos pasigaw nang sabi ni Mang Rolly dahil tila lumipad sa kung saan ang isipan ng bata. Maya-maya¶y unti-unting nagsibalikan ang mga kalapati sa mga batang may hawak sa kanila kanina. ³Oy. taguan.´ ³Ayan. Makaraan ng ilang sandali ay nagsipalakpakan ang mga bata na parang nakapanood ng isang pagtatanghal na katatapos pa lang. At sabay-sabay ang mga itong pinakawalan sa himpapawid ng mga batang mga tangan sa kanila. at mga batang may hawak na mga kalapati. na lubos sa ikinagulat ni Toto.. hehe« nagbebenta ba kayo nun?´ ³Aba¶y oo!´ ³Talaga po?´ ³Malamang hindi. naalala rin«´ ³At saka ano po pala« um« kalapati. um« isang tasty at isang pakete ng kape. Itong batang ito. Mga baliw yata itong mga batang ito. Iba¶t iba ang kulay. may binebentang kalapati.MAIKLING KWENTO HABANG naglalakad patungong tindahan ni Mang Romy ay napatigil si Toto sa harap ng isang kulungan ng kalapati. hanep! sa isip-isip ni Toto. ano po pala. puti. kung anu-anong iniintindi e«´ ³Sori naman po« antagal niyo kasing lumabas e«´ ³Aba¶y kasalanan ko pa pala! Haha«´ ³Ay. o« punta ka sa palengke. Walang tao. Habang naghihintay ng taong pagbibilhan siya ng tasty at kape at nakita niya¶t pinagmasdan ang mga bata sa kabila ng kalsada: mga batang naglalaro ng piko. Sa loob ng kulungan ay naroon ang apat na kalapati. ³Um. Pinagmasadan niya ang mga batang may mga kalapati. at hindi gumagana ang buzzer. May abuhin. ano po« um« ano nga ba yung pinapabili sa akin«´ ³Kasi. Magpapabili ako sa nanay ko ng kalapati. agawan-base. pinakawalan lang ang mga kalapati. ³Pabileeeeh«´ sabi ni Toto sa tapat ng tindahan. baka doon. Pag-aari ito ng kuya ng kanyang kaibigang si Glen. itim.´ ³Sige po. Eto nga po pala yung bayad«´ . na ikinagulat uli ni Toto. Pinagmasdan ni Toto ang kulungan. sa isip-isip niya.

Dapat ay tama rin ang mga pakain na ibibgay. at iba pang mga butil. magpapabili rin ako ng kalapati. gaya ng mga butil ng mais. dapat akma lang ang espasyo para hindi masyadong malaki na sagabal na sa mga naglalaba at mga batang naghahabulan at hindi naman masyadong masikip na hindi na makakahinga ang mga kalapati. ano namang mahirap sa pag-aalaga ng kalapati?´ ³E bopols ka pala e. sa isip-isip niya. dahil malamang ay hindi na sila bumalik dahil hindi pa sanay sa bagong lugar nila. sa labas lang din ng bahay nila nakalagay«´ ³E kasi naman malapit lang sila sa bukana ng pasilyo.´ ³E kalapati lang naman yun. Tumigl uli siya nang sandali sa kulungan ng mga kalapati ng kuya ni Glen.´ ³E wala ka namang kulungan. ³Um« dyan« sa labas«´ hindi siguradong sagot ni Toto. Nariyan na ang paggawa ng kulungan. gaya na lamang ng nangyari sa kulungan ng kalapti ng kuya ni Glen na hindi nalinis ng ilang araw kung kaya¶t lubhang nagalit ang kanilang ina. Pagdating sa bahay ay tinanong niya agad ang kanyang tiyuhing si Uncle Junior kung saan pwedeng bumili ng kalapati. paano yan?´ . Mas mahirap yun di hamak kesa sa aso!´ At tama naman si Uncle Junior. E tayo nasa gitna tayo. aber?´ tanong ni Uncle Junior. monggo. baka magalit ang mga kapitbahay. ³At saan mo naman ilalagay ang kalapati. ³Saan naman sa labas? Alam mo namang may kakiputan ang daanan diyan sa labas. ³Bukas po. Bukas. kalapati pa. Dapat din malinis parati ang kulungan at pakainan nang hindi ito mamaho na mamaring maging dahilan ng pagkagalit ni ermats. kailangan ang maingat at wastong pag-aalaga sa mga kalapati. maraming dumadaan. Lingid sa kaalaman ni Toto. Binuhusan nito ng kumukulong tubig ang mga nanghihina nang mababahong kapati na agad na ikinamatay ng mga ito matapos nagsisigaw at mamuti ang mga nagsibulwakang mga mata. at hindi mga chicheria na tulad ng Chikadees o Chiz Curls. walang gaanong gumadaan. hindi mo maalagaan nang maayos e. At dapat din palang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ang mga bagong biling kalapti nang hindi sila makalipad. ibili niyo ako ng kalapati! Pramis. Pinagmasdan niya uli ang mga ito. Tapos parati pang maraming nagpapatahi diyan kila Aling Rose at nagpapa-develop ng litrato kina Mang Fred«´ ³Gusto ko talaga mag-alaga ng kalapati e«´ ³Aso nga. yung kulungan ng mga kalapti ng kuya niya. aalagaan ko po sila nang mabuti.´ ³E bakit naman dun kina Glen.Mabilis na umalis ng tapat ng tindahan si Toto.

Kung kaya¶t pagkatapos ng klase at dumating ang sundo niyang si Uncle Junior ay tumungo muna sila sa palengke upang bumili ng kalapati. Habang nasa likod ng bisikleta ni Uncle Junior ay Masaya nitong itinaas ang kulungan na may lulang kalapati na tila pinapalipad niya ito at tila ramdam niya arin ang paglipad dahil sa hangin na tumatama sa kanyang mukha at nagpapagulo ng kanyang buhok. at pumayag naman ang kanyang mga magulang. ang pangalan mo na ay« ay« um« Kali na lang. Pagdating ng bahay ay inilagay ni Toto ang alagang kalapati sa lumang basket ng nanay niya na nilagyan niya ng mga lumang dyaryo ang ilalim. ngunit ito lang ang parang nakikipag-usap sa kanya at inaakit si Totong siya na ang bilhin.´ Ang kalapti naman ay tila nangungusap din ang mga mata. at kape sa may katawan at banding leeg. ay may nagbebenta ng mga kalapati. Itinuro ni Toto sa tindero ang kanyang napili. whatev«´ Masayang umuwi si Toto. at iniabot sa kanya. Maraming butas ang palibot ng basket kaya hindi naman siya nahirapang huminga. Sa labas ng kulungan ay naroon si Toto.³Um« may lumang basket na lagayan ng maruming damit si Mama diyan. Pwede siguro doon muna natin ilagay«´ ³Hoshasha« sige. at tila ito ang sinabi niya: ³Okey. tuwang-tuwang pinagmamasdan ang bagong alaga. ngunit makaraan ng ilang sandali ay tumuka na ito ng ilang butil ng mais at monggo mula sa kanyang bagong pakainan at uminom mula sa kanyang bagong inuminan. gaya ng sabi ni Mang Romy. itim. Ikinuwento niya rin kung papaanong aalagaan niya si Kali. Ang kalapating si Kali ay mukhang balisa at pagod na pagod. masayang-masayang ikinuwento ni Toto sa kanyang mga magulang ang tungkol sa kanyang bagong alaga. kahit na marami ring tao ang naroon at gusto ring bumili ng kalapati. Ang paaralang pinapasukan ni Toto ay malapit sa palengke. Inabot naman ni Uncle Junior ang bayad sa tindero.´ At ganun na nga ang ginawa ni Toto. Sinabi niyang hindi siya papaya na mawalay ito sa kanya at gagawin niya .´ ³Sige po. at tila kinausap ito nang mata sa mata: ³Hi! Hello! Ako ang bago mong amo! Mula ngayon. Ang napiling kalapati ni Toto ay kulay abuhin na may kaunting kulay na puti. At maingat na tinakpan ng lumang karton ang na may pampabigat na kahoy. Pero magpaalam ka muna sa Mama¶t Papa mo para hindi sila magalit. inilagay sa kulungang yari sa kahoy na papalibutan ng chicken wire. Isinunod niyang ilagay ang lalagyan ng pagkaing mga butil ng masi at monggo at inumin. at ipinalibot ang mga mata sa kanyang bagong kulungan. Kung kaya niya napili ito ay hindi niya alam. Kinagabihan habang nasa hapag-kainan. at doon nga. Pinagmasdang maigi ni Toto ang kanyang bagong alaga.

puno ng agam-agam ang kalooban. ³Hosha. Si Uncle Junior naman inilabas ang hawla ni Kali. Basta. steady ka lang diyan. Ngumiti lang si Toto. Okey bay un?´ ³Hindi ako nararapat dito«´ sagot ni Kali. Pinuntahan niya si Unlce Junior upang ipaalala sa kanya na kailangan nilang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot si Kali. ³Bakit mo naman nasabi yan?´ ³E kung ikaw kaya ang ikulong ko sa basket. Madaling tumungo sa may lababo si Toto at kinuha ang gunting. Bago humiga sa kanyang higaan ay sinilip niya pa nang huling beses sang bagong alagang kalapating si Kali. Pumayag naman ito. Kinausap niya uli ito: ³Hi ulit. Sa . Hiniling niya kay Uncle Junior na tulungan siya kinabukasan na magupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ni Kali. Igagawa ka ng kulungan ni Uncle«´ ³Tumahimik ka! Hindi mo ako naiintindihan! Hindi ako nararapat dito. Enjoy ka bas a bagong bahay mo? Bukas. babalik ka sa akin. lumipad sa malayong-malayong lugar. at mahimbing na natulog. Walang pasok kinabukasan dahil araw iyon ng Sabado. Pagbalik ni Toto ay kinuha ni Uncle Junior si Kali mula sa kulungan. sa himpapawid! Ayokong manatili dito sa hawlang ito!´ ³Okey« whatev. sige. maglalaro tayo.´ tugon ni Uncle Junior. nagsipilyo. ano ang mararamdaman mo. Pinuntahan niya ito bago pa man maghilamos ng mukha o magmumog man lang. Habang papalayo mula sa kulungan ng bagong alagang si Kali ay bigalng napatigil si Toto at nagtaka sa kung anong nangyari. Pagkatapos kumain ay naghanda na sa pagtulog si Toto: naghilamos. ha?´ ³Haha« panandalian lang naman ito e. ha? Sana sa lalong medaling panahon ay makalipad ka na tapos kapag pumalakpak ako.ang lahat ng kanyang magagawa upang mapanatiling nasa mabuting kalusugan at kalagayan si Kali.´ Napayuko na lang si Kali. kahit hindi bukal sa kanyang kalooban. ³Palayain mo ako!´ sabi ni Kali. Kung kaya¶t bukas din. Naalala niya ang bagong alagang kalapating si Kali. Ngunit matapos angn ilang segundo ay nagpatuloy rin ito sa paglakad patungo sa kanyang higaan. at nagsuot ng pajama. Kunin mo yung malaking gunting ng Mama mo doon sa may lababo. Maagang nagising si Toto. palayain mo ako! Nais kong lumaya.

ang saktan sila?´ sagot ni Kali.´ ³Ngunit«´ ³Akala mo lang na mahal mo ako. makalipad ka pa kaya?´ At hinigpitan nga ni Toto ang hawak kay Kali. bata. ³Ganyan ba ang turing mo sa mga alaga mo. Wala kang magagawa para pigilin ang paglipad ko«´ ³Ows. at tinignan niya sa mga mata ang kanayang bagong alagang kalapating si Kali. ³Naku. Lilipad ako. ³Sori na nga e«´ ³Palayain mo na ako« hindi ako nararapat dito. Nabitawan niya ang tuta at humampas ito sa pader na naging dahilan upang mapilayan ito at dumugo ang isang tenga. Nabasa ang dyaryo sa ilalim ng kulungan. na tila may alam kung papaanong aksidenteng napilayan ni Toto ang kanyang alagang tuta noon dahil pinaikotikot niya ito habang hawak ang dalawang paa. hindi kita maaaring pakawalan. okey ka lang ba? Sori ha«´ paumanhin ni Toto kay Kali. Nabasa e. Papalitan ko yung dyaryo. pero sa mga darating na linggo. at hinawakan nang mabuti ang kalapati. na maaalagaan mo ako nang mabuti. Masaya naman itong inabot ni Toto. Matagal ko nang pangarap ang magkaroon ng alagang katulad mo!´ tugon ni Toto. Sinunod naman ni Toto ang tiyuhin. ³Alaga kita. ³Ibaba mo nga muna yang gunting. mababale-wala rin ako sa iyo«´ . Palayain mo na ako«´ sabi ni Kali. talaga? E kung higpitan ko pa lalo ang hawak ko sa µyo. Nakita niyang tila nasaktan ang kalapati dahil tila humiyaw ito dahil parang siya ay nasasakal. at pumasok ito sa bahay upang kumuha ng mga lumang dyaryo. ³Ito na ang oras. At inabot nga ni Uncle Junior sa pamangkin ang kalapati. lilipad yan! At malamang na hindi na yan bumalik kasi hindi pa siya sanay dito!´ paalala ni Uncle Junior. ³Siguraduhin mong hawakan mo yan nang mabuti ha. ³Hindi ako nararapat dito. Hawakan mo itong kalapati mo.pagkuha niya sa kalapati ay nasangga niya ang lalagyan ng inumin sa loob ng kulungan na naging sanhi upang matapon ang tubig.´ utos ni Uncle Junior kay Toto. ³Sige po!´ masayang sagot ni Toto.

Hindi sa mga kamay ng isang batang katulad mong wala pang alam sa kung paano talagang magmahal at magmalasakit at magkalinga at«´ ³Iyan ba talaga ang gusto mo?´ ³Oo. Bumalik si Uncle Junior mula sa loob ng bahay. At baka hindi mo kayanin kung makita mo na akong«malagutan ng hingina. Ngunit tumingin ka lang sa himpapawid.³Hindi totoo yan«´ ³Alam mong iyan ang totoo. at kinawayan. anong sabi ko sayo? E di nakawala na nga!´ asar na sabi ni Uncle junior sa pamangkin na may kasamang konyat sa ulo. whatev«´ At biglang nagpumiglas ang bagong alagang kalapati ni Toto na si Kali mula sa kanyang pagkakahawak. ³Oy! Sabi ko hawakan mo nang mabuti e! Lilipad yan!!!´ pasigaw na sabi ni Uncle Junior sa pamangkin nang nakita niyang hindi maayos ang hawak nito sa kalapati. kaibigan«´ ³Kaibigan? Magbabalik ka ba?´ ³Hindi ko masabi. kaibigan« Kali. ³Paalam rin. ³Oras na kaibigan. at nagsimulang tuka-tukain ang kamay ni Toto. kaibigan« Kali«´ ³Ayusin mo paghawak! Langya«´ At sa huling pagpupumiglas ng kalapati ay nakawala na rin ito mula sa pagkakahawak ni Toto. at mabilis itong lumipad at nagpakalayo-layo. at kung sakaling mapadaan ako ay makita mo akong muli. habang ito ay lumipad na sa malayo. Tinanaw niya nang huli pang beses si Kali. ³Um.´ ³Sige« hindi kita malilimutan. At ituturing ko itong malaking utang na loob sa iyo. Ngunit hindi ito inalintana ni Toto. Nagpumiglas pa lalo ang kalapati. .´ ³Okey. Kung mamamatay rin lang ako pagkalipas ng ilang araw ay mamarapatin ko nang mamatay sa kung saan. engot! Ayan! O. Palayain mo na ako. Malamang hindi. habang malaya. paalam«´ huling sabi ni Kali. hindi na magbabalik.

Pag tumunog na ang busina. Lunas sa mga taong tanghali na kung magising. kumakapit. di na magpapalit-palit at mananatiling birhen. pinto ay isasara. sa hawakang walang sapin. Mayaman. sa tapak na aking aakyatin. mauupo¶t mahihimbing. Ano mang oras ay handa na. . Maaliwalas sa mata.Wala na Bukirin Sa linggong darating. Sa linggong darating. kable na parang pansitan. Ngiti ko¶y handa¶t nakahain. Sa sasakyang may pag-layang oras ay manipulahin. Nagdidikit. maging ang mga alipin. may-kaya. mga basura sa bubungan ang siya nitong kabaliktaran. kublihan ng puri¶t ganda. sa patas na mga alituntunin. Mukha ko¶y mananatiling akin. Ang Luneta at mga bubong ng taong may kaya. Solusyon sa usad-pagong na daang may paninimdim. sa aming pag-arangkada. Sa linggo nga na paparating. Yerong kinakalawang. sa sarili¶y muling mahihiling.

Magaang sa bulsa. Gawan ng riles hanggang sa mga bukirin. sa bawat tahanan natin. Hayaang tren na walang usok ang magbitbit sa atin. simbilis pa ng hangin. para madali kong marating kaygandang mga tanawin natin.. abot ang himpapawirin. Bawas na sa polusyon. sa lugar na pinaka-mapayapa.na ang buong pilipinas ay pagkonektahin. .

taga-sipsip ng ulan mula sa bahang delubyo.Punong Sakdal Sa bawat punong atin nang naitanim. Sa ordinaryong tao. Sa tapat na serbisyo na ibinibigay nito. Taga-pagligtas sa mga lupang pa-guho. O di kaya¶y pahingahan. Kaunlaran ng publiko ang laging iniintindi. ginuguhitan ng kung ano-ano. walang hinihinging bayad kahit gawin silang rebulto. may inahing ibon ang lihim na nagpasalamat sa atin. . ay nanggaling sa puno na tuluyan ng nagretiro. silungan lang tuwing umuulan ang silbi nito.. Gagamba at antik na galak na nag-iisip. taga-bigay ng sariwang hangin sa mga tao. ibibigay ang sarili. Kapakanang pansarili ang laging ihinuhuli. kung anong disenyong bahay ang sa puno¶y kanilang ititirik. May kuliglig at tuko na tuwang-tuwang naglalaro. Silbing para sa nakararami. katumbas niya¶y isang enhinyerong tapat at totoo. Nalilimutan nila na ang papel na kanilang pinagbababato. at pananggalang sa init ng araw na tagos hanggang buto.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful