TAKDANG ARALIN sa

FILIPINO
Ipinasa ni: ERICA MARIAH M. JIMENEZ Grade VI

Ipinasa kay: G. ROMNICK VICTORIA

ANG ALAMAT NG SAGING
Noong unang panahon sa isang nayon ay may magkasintahan. Sila ay si Juana at si Aging.Sila`y labis na nagmamahalan sa bawa`t isa. Ngunit tutol ang mga magulang ni Juana sa kanilang pag-iibigan. Gayun pa man di ito alintana ni Juana. Patuloy pa rin siyang nakikipagkita kay Aging.

Isang araw, naabutan sila ng ama ni Juana. Bigla itong nagsiklab sa galit at hinabol ng taga si Aging. Naabutan ang braso ni Aging at ito`y naputol. Tumakas si Aging at naiwang umiiyak si Juana. Pinulot niya ang putol na braso ni Aging at ito`y ibinaon sa kanilang bakuran. Kinabukasan, gulat na gulat ang ama ni Juana sa isang halaman na tumubong bigla sa kanilang bakuran. Ito`y kulay luntian , may mahahaba at malalapad na dahon. May bunga itong kulay dilaw na animo`y isang kamay na may mga daliri ng tao. Tinawag niya si Juana at tinanong kung anong uri ng halaman ang tumubo sa kanilang bakuran. Pagkakita sa halaman, naalaala niya ang braso ni Aging na ibinaon niya doon mismo sa kinatatayuan ng puno. Nasambit niya ang pangalan ni Aging. "Ang punong iyan ay si Aging!" wika ni Juana.

.Magmula noon ang halamang iyon ay tinawag na "Aging" at sa katagalan ito`y naging saging.

"Kapag kami ay nakita nila ay hinuhuli kami at iyon na ang katapusan ng aming buhay. "Inaano b akayo ng mga kabag-kabag?" "Kami'y kinakain nila. Ito ay hindi totoo sapagka't ang mga alitaptap aygumagamit din ng apoy.ALAMAT NG MGA UNANG ALITAPTAP Ang sabi ay tao lamang ang gumagamit ng apoy. Ang mg a kulisap na iyon ay walang daladalang apoy. Ang ilansa kanila ay nagkubli sa nga bukong b ulaklak nito. "Biruin mo." "Masama naman ang ginagawa sa inyo ng mga kabag-kabag. "Bakit kayo natatakot sa mga kabag-kabag?" ang tanong ng sampaguita. Bakit kaya sila ngayon ay may dal-dalang apoy na kikisap-kisap? Gaya rin ng mga alitaptap ngayon. Nagtatago sila sa mga dahon at sa mga bulaklak." ang sagot ng isang kulisap." . ang mga kulisap noongunang panahon ay ga bi lamang kung lumipad. Ang ibig nila ay mga gabing maliwanagang buwan. walang malamang pagtaguan ang mgakulisap na iyon." ang sabi ng isang kulisap. "At saan?" ang tanong ng sampaguita. Ang mgahayop daw ay hindi. Alam mo ba kun g bakit gumagamit ng apoyang mga alitaptap? Noong unang panahon.Nguni't ito ring mga kulisap na ito ang tinatawag natin ngayongALITAPTA P. Naguni't ayaw na ayawnila ng mga gabing madilim. "Bakit ba?" ang tanong ng sampaguita." ang wika ng sampaguita. Na kakita sila ng isang punong sampaguita." ang sabi ng mga kulisap. "Bakit ba kayo nagtatago?Bakit ba kayo takot n a takot? Kayo ba ay natatakot sa dilim?" "Hindi kami sa dilim natatakot. Mayroon namangnagkubli sa mga talulot. ang mga alitaptap ay maliliit nakulisap lamang." ang sagot ng maraming kulisap. "Sa mga kabag-kabag. kay rami ng mga kabag-kabag. Kapag madilim ang gabi ay nagtatago sila sa mga damo. Sila ay takut natakot. "Kaya kami ay pakaunti nang pakaunti. Bakit k aya? Isang gabing madilim.

"Pagkatapos ay magsabay-sabay kayong lumabas. "Salamat sa iyo. siya nga. "Tuturuan ko kayo kung ano and dapat ninyong gawin. Isang gabing madilim. Ang mga kulisap na iyon din angtinatawag ngayong "ALITAPTAP. Kaawaawa naman kayo. Hindi nga naman sila malapitan ng mga kabag-kabag. Sampaguita." "Hindi nga namin malaman kung ano ang aming gagawin." ang dugtong ng isang kulisap. eh." Mula na noon tuwing lalabas ang mga kulisap pag madilim anggabi nagdadala si la ng apoy.Matatakot sila sa inyo." ang sabay-sabay na sabi ng ilang kulisap. Lumipad sila nang paikut-ikot sa punong sampaguita."Mauubos nga kayo kung ganyan. Anong tuwa ng mga kulisap. "Sila ay nasisilaw sa liwanag." ang sabi ng sampaguita. ano?" ang sabi pa rin ng ibang kulisap." ang dugtong pang uli ng isang kulisap. "Ganoon pala. pagkatapos ay nagsabay-sabay silang lumabas." ang wika ng sampaguita. Ganoon na nga ang ginawa ng mga kulisap. bakit kung maliwanag ang gabi ay hindi kayo nagkukubli sa aking ouno?" ang tanong ng sampaguita. "Mabuti nga." "Ano ba? Ano ba ang dapat naming gawin?" ang tanong ngbawa't kulisap. ang bawa't isa sa kanila ay nagdala ng apoy." ang sagot ng isang kulisap. Hindi pala makakita sa liwanag." ang sabi ngsampaguita." Ang wika ng mga kulisap. "Bawa't isa sa inyo ay magdala ng apoy." . Kami ngayon ay malaya na. Naku! Para silang alipatong lumilipad. "Hindi makakita sa liwanag ang mga kabag-kabag. "Eh." "Oo nga. "Kung maliwanag ang buwan ay mahirap kaming mahuli ng mga kabag-kabag. Hindi nila kayo malalapitan.

Ang kaniyang pagsisikap na makuha ang kalayaan ay nag resulta sa pagsulat ng Konstitusyon noong 1935. Siya ay nakapasa bilang abugado noong 1903. (19261998). Tayabas (Quezon). Siya ay naging piskal sa kaniyang lalawigan at di lumaon siya ay nahalal bilang gobernador. "Nonong" Quezon. Si MANUEL LUIS QUEZON ay ipinanganak noong Agosto 19. Pinangunahan niya ang unang delegasyon na nakapag-uwi ng TYDINGS-MCDUFFIE INDEPENDENCE LAW noong 1934. Siya ang naging lider ng mayorya (majority floor )leader dahil sa inani niyang malaking boto. 1878 sa Baler. Sila ay sina María Aurora "Baby" Quezon (1919-1949). Luisa Corazón Paz "Nenita" Quezon (1923-1923) and Manuel L. QUEZON-TALAMBUHAY Si MANUEL L. QUEZON y MOLINA ay ang unang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. Manila at si Maria Dolores Molina. Quezon noong Agosto 1. Nag-aral siya ng pagpapadalubhasa sa Batas sa Pamantasan ng Sto. Siya ay nahalal na Unang Pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas .MANUEL L. 1944 sa Saranac Lake. . Siya ay maituturing na ikalawang pangulo ng bansa pagkatapos ni Emilio Aguinaldo na ang pamamahal bilang pangulo ay hindi kinilala ng Estados Unidos at ng ibang bansa. Jr. Ang kaniyang apo na si Manuel (Manolo) Quezon III ay isang magaling na manunulat. María Zeneida "Nini" Quezon-Avancena (1921-). Tomas. siya ay tumakbo sa bandila ng Partido ng Nacionalista bilang kinatawan sa Asembliya mg Pilipinas . Namatay si Manuel l. Noong 1907. Ang kanyang ama ay si Lucio Quezon na taga Paco. Siya ay kasal kay Aurora Aragon at mayroon silang naging apat na anak.

Bulacan noong Abril 12. pakikinig sa mga pagaspas ng mga dahon ang awit ng mga ibon.TALAMBUHAY NI FRANCISCO BALAGTAS Isinilang si Francisco Balagtas sa Panginay. Bigaa (ngayo s Balagtas). Hindi siya mapakali sa nararamdaman na may hindi magandang nangyayari sa kanyang bayan ngunit di niya ito lubos na maunawaan. Bata pa si Kikong Balagtas as mahilig na talaga siya sa kalikasan tulad ng pagmamasid sa mga luntiang kapaligiran. Ang kanyang asawa ay si Juana Tiambeng taga Orion. Siya ay ipinakulong ng walang kasalanan at katarungan ng kanyang karibal na Espanyol at may mataas na katuangkulan sa bayan noong panahon ng kastila. at ang tunog ng sapatos ng mga kabayo na para sa kanya ay inihambing niya sa musika. Mahilig din siyang magkumpara and mga bituin sa mga alipato at apoy na nagmumula sa pagpapanday ng kanyang ama. doon niya . Ngunit ang pag-iibigang ito ang nagbigay ng gulo sa kanyang buhay. Kilala rin siya sa pangalang Francisco Baltazar o Kikong Balagtas. hindi maikaila kay Kiko ang mga pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga kababayan niyang Pilipino. Bataan at nagkaroon ng pitong anak. At isa itong cacique. Sa murang idad. 1788. Ang mga magulang niya ay sina Juan Balagtas at Juana de la Cruz. Hanggang sa nasubukan niyang umibig sa pamamagitan ni Celia.

Ito ang kanyang obra maestro. Ang tulang ito ay naglalarawan kung ano ang tunay na nangyayari sa kanyang bayan. pag galang sa mga nakakatanda. pinangalanan siyang Hari ng Makatang Pilipino. sa pagmamahal. . At dahil dito. at mga aral sa pang-araw-araw ng buhay sa katarungan. sa sipag at tiyaga sa disiplina at sa kabayanihan. Si Francisco Balagtas ay namatay noong Pebrero 20. At dahil sa tanyag na tula.naunawaan ang mga nangyayari at nararamdaman ng kanyang mga kababayan. na nagbubulgar sa mga pang-aabuso at pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga Pilipino. isinulat niya ang kanyang tula na Florante at Laura . 1862.

subalit si Matsing ay tuso at palabiro. hayaan mo muna akong kumain n¶yan para masiguro natin na walang lason ang pagkain´ dagdag pa nito. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin ito´ masayang sabi ni Pagong ³Gusto ko rin ng saging na µyan Pagong. wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parte´sabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat.´ ³Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. ibigay mo na lang sa akin´sabi ni Matsing ³Pasensya ka na. Ung parte na may mga dahon ha?´ nakangising sabi ni Matsing ³Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ³Oo. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong. Sa susunod ka na lang kumain´ paliwanag ng tusong matsing. gusto ko rin kasi nito. kainin natin ang pansit´ nag-aayang sabi ni Pagong ³Naku baka panis na yan´sabi ni Matsing ³Ang nabuti pa. ³Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muning´ sabi ni Pagong ³Kahit na. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. ako muna ang kakain´ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. .Si Pagong at Si Matsing (Isang Pabula) Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan.Kung gusto mo hatiin na lang natin. Mabait at matulungin si Pagong. Maganda ang pagkakatubo. nakakita si Pagong ng isang puno ng saging. ³Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira. ³Pasensya ka na kaibigan. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. ³Halika Matsing.

ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. ³Aba. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan. nalanta ang tanim na saging ni Matsing. mukhang malakas ang ulan. ako na lang ang aakyat. ³Akin na lahat ito Pagong. Subalit makalipas ang isang linggo. Wala itong itinira para kay Pagong. nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Hindi ko kayang akyatin. naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. kunin natin´ anyaya nito ³Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito. Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw. Gutom na gutom na ako.´sabi ni Pagong ³Kung gusto mo. Kulang pa ito para sa akin. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. ³Pagong. Kinain niya lahat ng bunga ng puno. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyo´sabi ni Matsing ³Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakas´pagmamakaawa ni Matsing ³Ayoko! Napakasalbahe mo.´ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali. Habang natutulog ito. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. nagkabunga ang tanim mo. Hahaha!´ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya¶t humingi ito ng tulong kay Pagong. malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugat´ paliwanag ni Pagong ³hmp kaya pala nalanta ang aking tanim´nanggigil na sambit ni Matsing ³Mukhang hinog na ang mga bunga nito. Halika.Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. . Basta¶t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryenda´ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing.

³Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahaha´sabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ³Haha. ³Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Parang awa mo na«´ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. Ang bilisbilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo ka´ sabi ni Matsing ³Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama dito´ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. ³Tignan natin kung saan ang tapang mo. ³Hahaha. ³Hoy Pagong humanda ka ngayon!´ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong . Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!´ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Gaganti ako sa ginawa mo sa akin´bulong nito sa sarili Kinabukasan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan.³Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!´ daing ng tusong matsing ³Humanda ka bukas Pagong. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. ³Anong gagawin mo sa akin?´ takot na tanong ni Pagong ³Tatadtarin kita ng pinong pino´sabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. Kung mabagal ito sa lupa. ay hinanap niya si Pagong. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. Naisahan din kita Matsing.

Malungkot na umuwi si Matsing. Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Sabi nga: Tuso man ang matsing. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. . naiisahan din. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Mula noon nagbago na si Matsing.

Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Wala akong masamang hangarin. . Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. "Sige. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. "Utang ko sa iyo ang aking buhay. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat.Ang Pabula ng Daga at ng Leon Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon." laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. Natakot at nagmakaawa ang daga. "Salamat kaibigan. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. " sagot ng daga. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat." sabi ng leon. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo.

. Huwag maliitin ang kakayahan ng iyong kapwa.Mga aral ng pabula: Ang paghingi ng paumanhin sa kapwa ay sinusuklian ng pang-unawa. Hamak man ang isang tao ay maaari siyang makatulong ng malaki o makagawa ng bagay na lubhang makabuluhan. Ang pag-unawa sa kapwa ay humahantong sa mabuting pagkakaibigan.

Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. Itinanong pa rin niya sa ina ang ama. lakas at talino. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan. Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. Siya rin ang pumili ng magiging ninong niya sa binyag. Talagang pinaghandaan niya ang lakad na ito. tumindig uli ang bahay na natumba. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil sa nipaghiganti niya an pagkamatay ng ama niya. nagsalita agad ang sanggol at siya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kaniya. pinaliguan siya ng ilang babaing kaibigan sa ilog ng Amburayan. dahil ito'y naging ugali na noon. kasama ang kaniyang puting tandang at abuhing aso. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. naliligo siya. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama. ang ama nito ay pumunta na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorota na kalaban nila.EPIKO ng BIAG NI LAM ANG Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan. Ang isa ay kaniyang pinahirapan lamang saka inalpasan upang siyang magbalita sa iba pang Igorote ng kaniyang tapang. Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Si Ines ay dumungaw. May isa silang anak na lalaki. inabot siya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali. kung saan ito naroroon. na di pa niya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang. na pagdating ng isang mandirigma. nangamatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito. Nang isilang si Lam-ang. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na . Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila.ibang sandata at mga anting-anting na makapagbibigay-lakas sa kaniya at maaaring gawin siyang hindi makikita. Ito'y si Lam-ang. Matapos na paliguan si Lam-ang. Sa kaniyang paglalakbay. nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang. May dala siyang iba't. Ang pagibig ni Lam-ang kay Ines ay ipinahayag ng tandang. Si Sumarang. Naidlip siya at napangarap niyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote. mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at siya'y ipinatawag niyon. Ang aso naman ang pinatahol niya at sa isang iglap. Nang siya'y magbalik sa Nalbuan. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan. Pagkasilang. Pinagpupuksa niya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. na kumutya kay Lam-ang. Bago pa isilang si Lam-ang. taglay ang tagumpay. Makaraan ang siyam na buwan. apat na hilot ang nagtulong-tulong. ngayon ay sakop ng La Union.

na pagkatapos ng kasal. Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote. maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso.sila'y payag na maging manugang si Lam-ang kung ito'y makapagbibigay ng doteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian. Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang. ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya. sila ni Ines ay ikinasal. Sumunod ni Lam-ang subalit siya ay sinamang palad na makagat t mapatay ng berkakan (isang urin ng pating). Ang tandang ay tumilaok. kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila. Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela. . Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan sa Kalanutian at tinapos sa Nalbuan. kasama si Namongan at mga kababayan. Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan. ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto. unti-unting kumilos ang mga buto. ang lalaki ay kinakailangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda).

Nasira ang mga bahay at pananim. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. . Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. at Bantong. Nang kumati ang tubig. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Ibalon ang matandang pangalan ng Bikol. Naging payapa ang Ibalon. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. Ito ay si Oriol. Kaniya itong pinatay habang natutulog. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Nalunod ang maraming tao. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. masama man si Rabut. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. ang epikong Ibalon ay tungkol sa kabayanihan ng tatlong magigiting na lalaki ng Ibalon na sina Baltog. batay sa narinig niyang kuwento ng isang manlalakbay na mang-aawit na si Cadugnong. Diumano. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Ang mga tao ay umunlad.IBALON Ayon sa salaysay ni Pari Jose Castaño. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. Siya si Rabut. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Si Ginantong ay gumawa ng kaunaunahang bangka. iba na ang anyo ng Ibalon. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. ng araro. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Handiong. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan.

sa isip-isip niya. May abuhin. Iba¶t iba ang kulay. at hindi gumagana ang buzzer. At sabay-sabay ang mga itong pinakawalan sa himpapawid ng mga batang mga tangan sa kanila. pinakawalan lang ang mga kalapati.. Magpapabili ako sa nanay ko ng kalapati. hehe« nagbebenta ba kayo nun?´ ³Aba¶y oo!´ ³Talaga po?´ ³Malamang hindi. Makaraan ng ilang sandali ay nagsipalakpakan ang mga bata na parang nakapanood ng isang pagtatanghal na katatapos pa lang. at makaraan ng ilang minuto ay nagpatuloy na uli ito sa paglalakad. itim. hanep! sa isip-isip ni Toto. Sa loob ng kulungan ay naroon ang apat na kalapati. Wow. o« punta ka sa palengke. dalawang abuhin ang kulay at dalawang puti. na ikinagulat uli ni Toto. Habang naghihintay ng taong pagbibilhan siya ng tasty at kape at nakita niya¶t pinagmasdan ang mga bata sa kabila ng kalsada: mga batang naglalaro ng piko. naalala rin«´ ³At saka ano po pala« um« kalapati. ³Oy. may binebentang kalapati. Eto nga po pala yung bayad«´ . ³Um. at mga batang may hawak na mga kalapati. baka doon. ³Pabileeeeh«´ sabi ni Toto sa tapat ng tindahan. puti. Maya-maya¶y unti-unting nagsibalikan ang mga kalapati sa mga batang may hawak sa kanila kanina. ano po« um« ano nga ba yung pinapabili sa akin«´ ³Kasi.´ ³Ayan. sa isip-isip niya. kung anu-anong iniintindi e«´ ³Sori naman po« antagal niyo kasing lumabas e«´ ³Aba¶y kasalanan ko pa pala! Haha«´ ³Ay. Walang tao.MAIKLING KWENTO HABANG naglalakad patungong tindahan ni Mang Romy ay napatigil si Toto sa harap ng isang kulungan ng kalapati. ano po pala. Pinagmasadan niya ang mga batang may mga kalapati. Toto! Anong bibilhin mo?´ halos pasigaw nang sabi ni Mang Rolly dahil tila lumipad sa kung saan ang isipan ng bata. Pinagmasdan ni Toto ang kulungan.´ ³Sige po. na lubos sa ikinagulat ni Toto. Itong batang ito. um« isang tasty at isang pakete ng kape. taguan. Pag-aari ito ng kuya ng kanyang kaibigang si Glen. Mga baliw yata itong mga batang ito. agawan-base.

walang gaanong gumadaan. Lingid sa kaalaman ni Toto. baka magalit ang mga kapitbahay. ³At saan mo naman ilalagay ang kalapati. ³Bukas po.Mabilis na umalis ng tapat ng tindahan si Toto. dapat akma lang ang espasyo para hindi masyadong malaki na sagabal na sa mga naglalaba at mga batang naghahabulan at hindi naman masyadong masikip na hindi na makakahinga ang mga kalapati. Bukas. aber?´ tanong ni Uncle Junior. ibili niyo ako ng kalapati! Pramis. Pinagmasdan niya uli ang mga ito. at hindi mga chicheria na tulad ng Chikadees o Chiz Curls. sa isip-isip niya. dahil malamang ay hindi na sila bumalik dahil hindi pa sanay sa bagong lugar nila. Binuhusan nito ng kumukulong tubig ang mga nanghihina nang mababahong kapati na agad na ikinamatay ng mga ito matapos nagsisigaw at mamuti ang mga nagsibulwakang mga mata. E tayo nasa gitna tayo. Pagdating sa bahay ay tinanong niya agad ang kanyang tiyuhing si Uncle Junior kung saan pwedeng bumili ng kalapati. maraming dumadaan. At dapat din palang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ang mga bagong biling kalapti nang hindi sila makalipad. ano namang mahirap sa pag-aalaga ng kalapati?´ ³E bopols ka pala e. yung kulungan ng mga kalapti ng kuya niya. magpapabili rin ako ng kalapati. ³Saan naman sa labas? Alam mo namang may kakiputan ang daanan diyan sa labas. at iba pang mga butil. monggo. kalapati pa. Dapat ay tama rin ang mga pakain na ibibgay. aalagaan ko po sila nang mabuti. gaya ng mga butil ng mais. Tapos parati pang maraming nagpapatahi diyan kila Aling Rose at nagpapa-develop ng litrato kina Mang Fred«´ ³Gusto ko talaga mag-alaga ng kalapati e«´ ³Aso nga.´ ³E wala ka namang kulungan. Mas mahirap yun di hamak kesa sa aso!´ At tama naman si Uncle Junior. Tumigl uli siya nang sandali sa kulungan ng mga kalapati ng kuya ni Glen.´ ³E kalapati lang naman yun. sa labas lang din ng bahay nila nakalagay«´ ³E kasi naman malapit lang sila sa bukana ng pasilyo. Dapat din malinis parati ang kulungan at pakainan nang hindi ito mamaho na mamaring maging dahilan ng pagkagalit ni ermats. hindi mo maalagaan nang maayos e. gaya na lamang ng nangyari sa kulungan ng kalapti ng kuya ni Glen na hindi nalinis ng ilang araw kung kaya¶t lubhang nagalit ang kanilang ina. paano yan?´ . kailangan ang maingat at wastong pag-aalaga sa mga kalapati. ³Um« dyan« sa labas«´ hindi siguradong sagot ni Toto.´ ³E bakit naman dun kina Glen. Nariyan na ang paggawa ng kulungan.

´ At ganun na nga ang ginawa ni Toto.³Um« may lumang basket na lagayan ng maruming damit si Mama diyan. at ipinalibot ang mga mata sa kanyang bagong kulungan. whatev«´ Masayang umuwi si Toto. ngunit makaraan ng ilang sandali ay tumuka na ito ng ilang butil ng mais at monggo mula sa kanyang bagong pakainan at uminom mula sa kanyang bagong inuminan. tuwang-tuwang pinagmamasdan ang bagong alaga. at tila ito ang sinabi niya: ³Okey. Sinabi niyang hindi siya papaya na mawalay ito sa kanya at gagawin niya . at pumayag naman ang kanyang mga magulang. at doon nga. masayang-masayang ikinuwento ni Toto sa kanyang mga magulang ang tungkol sa kanyang bagong alaga. at kape sa may katawan at banding leeg. gaya ng sabi ni Mang Romy. Isinunod niyang ilagay ang lalagyan ng pagkaing mga butil ng masi at monggo at inumin. Itinuro ni Toto sa tindero ang kanyang napili. Pinagmasdang maigi ni Toto ang kanyang bagong alaga.´ Ang kalapti naman ay tila nangungusap din ang mga mata. Inabot naman ni Uncle Junior ang bayad sa tindero. Ang kalapating si Kali ay mukhang balisa at pagod na pagod. Ang paaralang pinapasukan ni Toto ay malapit sa palengke. at iniabot sa kanya. Pagdating ng bahay ay inilagay ni Toto ang alagang kalapati sa lumang basket ng nanay niya na nilagyan niya ng mga lumang dyaryo ang ilalim. Kinagabihan habang nasa hapag-kainan. Kung kaya niya napili ito ay hindi niya alam. Kung kaya¶t pagkatapos ng klase at dumating ang sundo niyang si Uncle Junior ay tumungo muna sila sa palengke upang bumili ng kalapati. at tila kinausap ito nang mata sa mata: ³Hi! Hello! Ako ang bago mong amo! Mula ngayon. Ang napiling kalapati ni Toto ay kulay abuhin na may kaunting kulay na puti. Habang nasa likod ng bisikleta ni Uncle Junior ay Masaya nitong itinaas ang kulungan na may lulang kalapati na tila pinapalipad niya ito at tila ramdam niya arin ang paglipad dahil sa hangin na tumatama sa kanyang mukha at nagpapagulo ng kanyang buhok. Sa labas ng kulungan ay naroon si Toto. ngunit ito lang ang parang nakikipag-usap sa kanya at inaakit si Totong siya na ang bilhin. itim. ang pangalan mo na ay« ay« um« Kali na lang. Maraming butas ang palibot ng basket kaya hindi naman siya nahirapang huminga. Pwede siguro doon muna natin ilagay«´ ³Hoshasha« sige. Pero magpaalam ka muna sa Mama¶t Papa mo para hindi sila magalit. kahit na marami ring tao ang naroon at gusto ring bumili ng kalapati. Ikinuwento niya rin kung papaanong aalagaan niya si Kali. At maingat na tinakpan ng lumang karton ang na may pampabigat na kahoy. inilagay sa kulungang yari sa kahoy na papalibutan ng chicken wire.´ ³Sige po. ay may nagbebenta ng mga kalapati.

Walang pasok kinabukasan dahil araw iyon ng Sabado. Si Uncle Junior naman inilabas ang hawla ni Kali. Naalala niya ang bagong alagang kalapating si Kali. palayain mo ako! Nais kong lumaya.´ Napayuko na lang si Kali. ³Palayain mo ako!´ sabi ni Kali. ha?´ ³Haha« panandalian lang naman ito e. at nagsuot ng pajama. Maagang nagising si Toto. ha? Sana sa lalong medaling panahon ay makalipad ka na tapos kapag pumalakpak ako. at mahimbing na natulog. Igagawa ka ng kulungan ni Uncle«´ ³Tumahimik ka! Hindi mo ako naiintindihan! Hindi ako nararapat dito. nagsipilyo.´ tugon ni Uncle Junior. Ngumiti lang si Toto. steady ka lang diyan. Madaling tumungo sa may lababo si Toto at kinuha ang gunting. maglalaro tayo. Basta. Pagkatapos kumain ay naghanda na sa pagtulog si Toto: naghilamos. ano ang mararamdaman mo. babalik ka sa akin. Hiniling niya kay Uncle Junior na tulungan siya kinabukasan na magupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ni Kali. ³Bakit mo naman nasabi yan?´ ³E kung ikaw kaya ang ikulong ko sa basket. Pumayag naman ito. sa himpapawid! Ayokong manatili dito sa hawlang ito!´ ³Okey« whatev. sige. Kinausap niya uli ito: ³Hi ulit. ³Hosha. Ngunit matapos angn ilang segundo ay nagpatuloy rin ito sa paglakad patungo sa kanyang higaan. Kung kaya¶t bukas din. Kunin mo yung malaking gunting ng Mama mo doon sa may lababo. Okey bay un?´ ³Hindi ako nararapat dito«´ sagot ni Kali. lumipad sa malayong-malayong lugar. Sa .ang lahat ng kanyang magagawa upang mapanatiling nasa mabuting kalusugan at kalagayan si Kali. Pinuntahan niya si Unlce Junior upang ipaalala sa kanya na kailangan nilang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot si Kali. Bago humiga sa kanyang higaan ay sinilip niya pa nang huling beses sang bagong alagang kalapating si Kali. Pinuntahan niya ito bago pa man maghilamos ng mukha o magmumog man lang. Pagbalik ni Toto ay kinuha ni Uncle Junior si Kali mula sa kulungan. Enjoy ka bas a bagong bahay mo? Bukas. puno ng agam-agam ang kalooban. Habang papalayo mula sa kulungan ng bagong alagang si Kali ay bigalng napatigil si Toto at nagtaka sa kung anong nangyari. kahit hindi bukal sa kanyang kalooban.

³Ibaba mo nga muna yang gunting. ³Naku. Hawakan mo itong kalapati mo. na tila may alam kung papaanong aksidenteng napilayan ni Toto ang kanyang alagang tuta noon dahil pinaikotikot niya ito habang hawak ang dalawang paa. Palayain mo na ako«´ sabi ni Kali. hindi kita maaaring pakawalan.´ ³Ngunit«´ ³Akala mo lang na mahal mo ako. talaga? E kung higpitan ko pa lalo ang hawak ko sa µyo. at pumasok ito sa bahay upang kumuha ng mga lumang dyaryo. ³Alaga kita.´ utos ni Uncle Junior kay Toto. at hinawakan nang mabuti ang kalapati. Nakita niyang tila nasaktan ang kalapati dahil tila humiyaw ito dahil parang siya ay nasasakal. Nabasa ang dyaryo sa ilalim ng kulungan. ang saktan sila?´ sagot ni Kali. Sinunod naman ni Toto ang tiyuhin. Masaya naman itong inabot ni Toto. ³Ganyan ba ang turing mo sa mga alaga mo. na maaalagaan mo ako nang mabuti. ³Hindi ako nararapat dito. At inabot nga ni Uncle Junior sa pamangkin ang kalapati. at tinignan niya sa mga mata ang kanayang bagong alagang kalapating si Kali. okey ka lang ba? Sori ha«´ paumanhin ni Toto kay Kali. ³Sige po!´ masayang sagot ni Toto. pero sa mga darating na linggo. mababale-wala rin ako sa iyo«´ . Wala kang magagawa para pigilin ang paglipad ko«´ ³Ows. Lilipad ako. Nabitawan niya ang tuta at humampas ito sa pader na naging dahilan upang mapilayan ito at dumugo ang isang tenga.pagkuha niya sa kalapati ay nasangga niya ang lalagyan ng inumin sa loob ng kulungan na naging sanhi upang matapon ang tubig. ³Sori na nga e«´ ³Palayain mo na ako« hindi ako nararapat dito. ³Ito na ang oras. Papalitan ko yung dyaryo. makalipad ka pa kaya?´ At hinigpitan nga ni Toto ang hawak kay Kali. lilipad yan! At malamang na hindi na yan bumalik kasi hindi pa siya sanay dito!´ paalala ni Uncle Junior. Nabasa e. Matagal ko nang pangarap ang magkaroon ng alagang katulad mo!´ tugon ni Toto. ³Siguraduhin mong hawakan mo yan nang mabuti ha. bata.

. habang ito ay lumipad na sa malayo. hindi na magbabalik. ³Oras na kaibigan. kaibigan«´ ³Kaibigan? Magbabalik ka ba?´ ³Hindi ko masabi. Kung mamamatay rin lang ako pagkalipas ng ilang araw ay mamarapatin ko nang mamatay sa kung saan. anong sabi ko sayo? E di nakawala na nga!´ asar na sabi ni Uncle junior sa pamangkin na may kasamang konyat sa ulo. at kung sakaling mapadaan ako ay makita mo akong muli. Bumalik si Uncle Junior mula sa loob ng bahay. Ngunit tumingin ka lang sa himpapawid. kaibigan« Kali. Ngunit hindi ito inalintana ni Toto. whatev«´ At biglang nagpumiglas ang bagong alagang kalapati ni Toto na si Kali mula sa kanyang pagkakahawak. Tinanaw niya nang huli pang beses si Kali. At ituturing ko itong malaking utang na loob sa iyo. engot! Ayan! O. Nagpumiglas pa lalo ang kalapati. ³Um.´ ³Sige« hindi kita malilimutan. ³Paalam rin. ³Oy! Sabi ko hawakan mo nang mabuti e! Lilipad yan!!!´ pasigaw na sabi ni Uncle Junior sa pamangkin nang nakita niyang hindi maayos ang hawak nito sa kalapati.´ ³Okey. kaibigan« Kali«´ ³Ayusin mo paghawak! Langya«´ At sa huling pagpupumiglas ng kalapati ay nakawala na rin ito mula sa pagkakahawak ni Toto. habang malaya. at mabilis itong lumipad at nagpakalayo-layo. at kinawayan. Malamang hindi.³Hindi totoo yan«´ ³Alam mong iyan ang totoo. paalam«´ huling sabi ni Kali. at nagsimulang tuka-tukain ang kamay ni Toto. Palayain mo na ako. Hindi sa mga kamay ng isang batang katulad mong wala pang alam sa kung paano talagang magmahal at magmalasakit at magkalinga at«´ ³Iyan ba talaga ang gusto mo?´ ³Oo. At baka hindi mo kayanin kung makita mo na akong«malagutan ng hingina.

Yerong kinakalawang. Lunas sa mga taong tanghali na kung magising.Wala na Bukirin Sa linggong darating. may-kaya. kable na parang pansitan. sa aming pag-arangkada. Maaliwalas sa mata. Sa linggong darating. sa patas na mga alituntunin. mga basura sa bubungan ang siya nitong kabaliktaran. Sa sasakyang may pag-layang oras ay manipulahin. . di na magpapalit-palit at mananatiling birhen. Mukha ko¶y mananatiling akin. maging ang mga alipin. Ang Luneta at mga bubong ng taong may kaya. Sa linggo nga na paparating. sa hawakang walang sapin. sa sarili¶y muling mahihiling. Nagdidikit. Pag tumunog na ang busina. Ngiti ko¶y handa¶t nakahain. kumakapit. sa tapak na aking aakyatin. Ano mang oras ay handa na. Solusyon sa usad-pagong na daang may paninimdim. Mayaman. kublihan ng puri¶t ganda. pinto ay isasara. mauupo¶t mahihimbing.

Bawas na sa polusyon.na ang buong pilipinas ay pagkonektahin. simbilis pa ng hangin. sa lugar na pinaka-mapayapa. .. sa bawat tahanan natin. Magaang sa bulsa. abot ang himpapawirin. Hayaang tren na walang usok ang magbitbit sa atin. para madali kong marating kaygandang mga tanawin natin. Gawan ng riles hanggang sa mga bukirin.

Taga-pagligtas sa mga lupang pa-guho. ibibigay ang sarili. taga-sipsip ng ulan mula sa bahang delubyo. Nalilimutan nila na ang papel na kanilang pinagbababato. Silbing para sa nakararami. Gagamba at antik na galak na nag-iisip.. May kuliglig at tuko na tuwang-tuwang naglalaro. may inahing ibon ang lihim na nagpasalamat sa atin. Kaunlaran ng publiko ang laging iniintindi. at pananggalang sa init ng araw na tagos hanggang buto. Sa tapat na serbisyo na ibinibigay nito. Kapakanang pansarili ang laging ihinuhuli. walang hinihinging bayad kahit gawin silang rebulto.Punong Sakdal Sa bawat punong atin nang naitanim. kung anong disenyong bahay ang sa puno¶y kanilang ititirik. taga-bigay ng sariwang hangin sa mga tao. ay nanggaling sa puno na tuluyan ng nagretiro. O di kaya¶y pahingahan. Sa ordinaryong tao. katumbas niya¶y isang enhinyerong tapat at totoo. . silungan lang tuwing umuulan ang silbi nito. ginuguhitan ng kung ano-ano.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful