TAKDANG ARALIN sa

FILIPINO
Ipinasa ni: ERICA MARIAH M. JIMENEZ Grade VI

Ipinasa kay: G. ROMNICK VICTORIA

ANG ALAMAT NG SAGING
Noong unang panahon sa isang nayon ay may magkasintahan. Sila ay si Juana at si Aging.Sila`y labis na nagmamahalan sa bawa`t isa. Ngunit tutol ang mga magulang ni Juana sa kanilang pag-iibigan. Gayun pa man di ito alintana ni Juana. Patuloy pa rin siyang nakikipagkita kay Aging.

Isang araw, naabutan sila ng ama ni Juana. Bigla itong nagsiklab sa galit at hinabol ng taga si Aging. Naabutan ang braso ni Aging at ito`y naputol. Tumakas si Aging at naiwang umiiyak si Juana. Pinulot niya ang putol na braso ni Aging at ito`y ibinaon sa kanilang bakuran. Kinabukasan, gulat na gulat ang ama ni Juana sa isang halaman na tumubong bigla sa kanilang bakuran. Ito`y kulay luntian , may mahahaba at malalapad na dahon. May bunga itong kulay dilaw na animo`y isang kamay na may mga daliri ng tao. Tinawag niya si Juana at tinanong kung anong uri ng halaman ang tumubo sa kanilang bakuran. Pagkakita sa halaman, naalaala niya ang braso ni Aging na ibinaon niya doon mismo sa kinatatayuan ng puno. Nasambit niya ang pangalan ni Aging. "Ang punong iyan ay si Aging!" wika ni Juana.

.Magmula noon ang halamang iyon ay tinawag na "Aging" at sa katagalan ito`y naging saging.

"Sa mga kabag-kabag. kay rami ng mga kabag-kabag. "At saan?" ang tanong ng sampaguita. Ito ay hindi totoo sapagka't ang mga alitaptap aygumagamit din ng apoy. "Kapag kami ay nakita nila ay hinuhuli kami at iyon na ang katapusan ng aming buhay. ang mga alitaptap ay maliliit nakulisap lamang. "Bakit ba?" ang tanong ng sampaguita. "Kaya kami ay pakaunti nang pakaunti. Sila ay takut natakot." "Masama naman ang ginagawa sa inyo ng mga kabag-kabag." ang sagot ng maraming kulisap. "Bakit kayo natatakot sa mga kabag-kabag?" ang tanong ng sampaguita." ang sabi ng isang kulisap." ang sabi ng mga kulisap.Nguni't ito ring mga kulisap na ito ang tinatawag natin ngayongALITAPTA P. walang malamang pagtaguan ang mgakulisap na iyon. Bakit k aya? Isang gabing madilim. Bakit kaya sila ngayon ay may dal-dalang apoy na kikisap-kisap? Gaya rin ng mga alitaptap ngayon. "Bakit ba kayo nagtatago?Bakit ba kayo takot n a takot? Kayo ba ay natatakot sa dilim?" "Hindi kami sa dilim natatakot. "Inaano b akayo ng mga kabag-kabag?" "Kami'y kinakain nila." ." ang sagot ng isang kulisap. ang mga kulisap noongunang panahon ay ga bi lamang kung lumipad. Kapag madilim ang gabi ay nagtatago sila sa mga damo. Ang ibig nila ay mga gabing maliwanagang buwan. Naguni't ayaw na ayawnila ng mga gabing madilim. Ang ilansa kanila ay nagkubli sa nga bukong b ulaklak nito. Na kakita sila ng isang punong sampaguita.ALAMAT NG MGA UNANG ALITAPTAP Ang sabi ay tao lamang ang gumagamit ng apoy. "Biruin mo. Ang mg a kulisap na iyon ay walang daladalang apoy. Ang mgahayop daw ay hindi. Nagtatago sila sa mga dahon at sa mga bulaklak. Mayroon namangnagkubli sa mga talulot." ang wika ng sampaguita. Alam mo ba kun g bakit gumagamit ng apoyang mga alitaptap? Noong unang panahon.

Naku! Para silang alipatong lumilipad." "Hindi nga namin malaman kung ano ang aming gagawin." "Oo nga." ang dugtong pang uli ng isang kulisap." Ang wika ng mga kulisap." ang sabi ngsampaguita. "Bawa't isa sa inyo ay magdala ng apoy. "Salamat sa iyo." ." ang sagot ng isang kulisap. "Mabuti nga. Hindi nga naman sila malapitan ng mga kabag-kabag. Ganoon na nga ang ginawa ng mga kulisap. "Kung maliwanag ang buwan ay mahirap kaming mahuli ng mga kabag-kabag. ano?" ang sabi pa rin ng ibang kulisap. "Pagkatapos ay magsabay-sabay kayong lumabas. "Hindi makakita sa liwanag ang mga kabag-kabag." ang sabay-sabay na sabi ng ilang kulisap."Mauubos nga kayo kung ganyan. Kaawaawa naman kayo." "Ano ba? Ano ba ang dapat naming gawin?" ang tanong ngbawa't kulisap. siya nga. Ang mga kulisap na iyon din angtinatawag ngayong "ALITAPTAP." ang wika ng sampaguita. Kami ngayon ay malaya na. Sampaguita. Hindi nila kayo malalapitan. bakit kung maliwanag ang gabi ay hindi kayo nagkukubli sa aking ouno?" ang tanong ng sampaguita. eh." ang sabi ng sampaguita. ang bawa't isa sa kanila ay nagdala ng apoy. "Tuturuan ko kayo kung ano and dapat ninyong gawin. Isang gabing madilim. Hindi pala makakita sa liwanag." Mula na noon tuwing lalabas ang mga kulisap pag madilim anggabi nagdadala si la ng apoy. "Sila ay nasisilaw sa liwanag.Matatakot sila sa inyo. Lumipad sila nang paikut-ikot sa punong sampaguita. "Ganoon pala. pagkatapos ay nagsabay-sabay silang lumabas. "Eh. Anong tuwa ng mga kulisap." ang dugtong ng isang kulisap.

Si MANUEL LUIS QUEZON ay ipinanganak noong Agosto 19. 1878 sa Baler. Tayabas (Quezon). María Zeneida "Nini" Quezon-Avancena (1921-). Ang kaniyang apo na si Manuel (Manolo) Quezon III ay isang magaling na manunulat. Pinangunahan niya ang unang delegasyon na nakapag-uwi ng TYDINGS-MCDUFFIE INDEPENDENCE LAW noong 1934. Siya ay naging piskal sa kaniyang lalawigan at di lumaon siya ay nahalal bilang gobernador.MANUEL L. Noong 1907. Nag-aral siya ng pagpapadalubhasa sa Batas sa Pamantasan ng Sto. Ang kanyang ama ay si Lucio Quezon na taga Paco. (19261998). Jr. Siya ay kasal kay Aurora Aragon at mayroon silang naging apat na anak. Sila ay sina María Aurora "Baby" Quezon (1919-1949). Siya ang naging lider ng mayorya (majority floor )leader dahil sa inani niyang malaking boto. Namatay si Manuel l. 1944 sa Saranac Lake. . Manila at si Maria Dolores Molina. Siya ay maituturing na ikalawang pangulo ng bansa pagkatapos ni Emilio Aguinaldo na ang pamamahal bilang pangulo ay hindi kinilala ng Estados Unidos at ng ibang bansa. "Nonong" Quezon. Siya ay nakapasa bilang abugado noong 1903. Ang kaniyang pagsisikap na makuha ang kalayaan ay nag resulta sa pagsulat ng Konstitusyon noong 1935. Luisa Corazón Paz "Nenita" Quezon (1923-1923) and Manuel L. Siya ay nahalal na Unang Pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas . Tomas. QUEZON y MOLINA ay ang unang pangulo ng Commonwealth ng Pilipinas. QUEZON-TALAMBUHAY Si MANUEL L. siya ay tumakbo sa bandila ng Partido ng Nacionalista bilang kinatawan sa Asembliya mg Pilipinas . Quezon noong Agosto 1.

TALAMBUHAY NI FRANCISCO BALAGTAS Isinilang si Francisco Balagtas sa Panginay. Ngunit ang pag-iibigang ito ang nagbigay ng gulo sa kanyang buhay. Bigaa (ngayo s Balagtas). Ang mga magulang niya ay sina Juan Balagtas at Juana de la Cruz. doon niya . Ang kanyang asawa ay si Juana Tiambeng taga Orion. Bulacan noong Abril 12. Hanggang sa nasubukan niyang umibig sa pamamagitan ni Celia. Mahilig din siyang magkumpara and mga bituin sa mga alipato at apoy na nagmumula sa pagpapanday ng kanyang ama. Kilala rin siya sa pangalang Francisco Baltazar o Kikong Balagtas. pakikinig sa mga pagaspas ng mga dahon ang awit ng mga ibon. 1788. hindi maikaila kay Kiko ang mga pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga kababayan niyang Pilipino. Bataan at nagkaroon ng pitong anak. Sa murang idad. at ang tunog ng sapatos ng mga kabayo na para sa kanya ay inihambing niya sa musika. At isa itong cacique. Hindi siya mapakali sa nararamdaman na may hindi magandang nangyayari sa kanyang bayan ngunit di niya ito lubos na maunawaan. Siya ay ipinakulong ng walang kasalanan at katarungan ng kanyang karibal na Espanyol at may mataas na katuangkulan sa bayan noong panahon ng kastila. Bata pa si Kikong Balagtas as mahilig na talaga siya sa kalikasan tulad ng pagmamasid sa mga luntiang kapaligiran.

At dahil dito. . na nagbubulgar sa mga pang-aabuso at pagmamalupit ng mga Espanyol sa mga Pilipino. At dahil sa tanyag na tula. isinulat niya ang kanyang tula na Florante at Laura . pinangalanan siyang Hari ng Makatang Pilipino. sa pagmamahal. at mga aral sa pang-araw-araw ng buhay sa katarungan. Ito ang kanyang obra maestro.naunawaan ang mga nangyayari at nararamdaman ng kanyang mga kababayan. sa sipag at tiyaga sa disiplina at sa kabayanihan. 1862. pag galang sa mga nakakatanda. Ang tulang ito ay naglalarawan kung ano ang tunay na nangyayari sa kanyang bayan. Si Francisco Balagtas ay namatay noong Pebrero 20.

ibigay mo na lang sa akin´sabi ni Matsing ³Pasensya ka na. hindi na siya nakipagtalo sa kaibigan. Dahil sa likas na mabait at pasensyoso si Pagong. ³Halika Matsing. Sa susunod ka na lang kumain´ paliwanag ng tusong matsing. napasarap ang kain ko ng pansit kaya wala ng natira.Si Pagong at Si Matsing (Isang Pabula) Sina Pagong at Matsing ay matalik na magkaibigan. ³Pasensya ka na kaibigan. ako muna ang kakain´ pagmamatigas ni Matsing Walang nagawa ang kawawang Pagong kundi pagbigyan ang makulit na kaibigan. ³Hindi naman amoy panis Matsing at saka hindi naman magbibigay ng panis na pagkain si Aling Muning´ sabi ni Pagong ³Kahit na. kainin natin ang pansit´ nag-aayang sabi ni Pagong ³Naku baka panis na yan´sabi ni Matsing ³Ang nabuti pa. Maganda ang pagkakatubo. Isang araw sila ay binigyan ni Aling Muning ng isang supot ng pansit. Gusto ko itong itanim sa aking bakuran para pag nagkabunga ay makakain natin ito´ masayang sabi ni Pagong ³Gusto ko rin ng saging na µyan Pagong. nakakita si Pagong ng isang puno ng saging. Mabait at matulungin si Pagong.´ ³Hahatiin? O sige pero sa akin ang itaas na bahagi. subalit si Matsing ay tuso at palabiro. Samantalang si Matsing ay masayang umuwi dala ang madahon na bahagi ng puno. Sa kanilang paglilibot sa kagubatan. hayaan mo muna akong kumain n¶yan para masiguro natin na walang lason ang pagkain´ dagdag pa nito. . ³Matsing! Matsing! tignan mo ang puno ng saging na ito. Ung parte na may mga dahon ha?´ nakangising sabi ni Matsing ³Ha? sa akin ang ibabang bahagi?tanong ni Pagong ³Oo.Kung gusto mo hatiin na lang natin. wala akong panahon para magpatubo pa ng dahon ng saging kaya sa akin na lang ang itaas na parte´sabi ni Matsing Umuwing malungkot si Pagong dala ang kalahating bahagi ng saging na may ugat. Naubos ni Matsing ang pansit at walang natira para kay Pagong. gusto ko rin kasi nito.

Galit na galit si Pagong sa ginawa ni Matsing. Subalit nang makarating na si Matsing sa taas ng puno. . Kinain niya lahat ng bunga ng puno.Inalagaan ni Pagong ang kanyang halaman. naglagay siya ng mga tinik sa ilalim ng puno. Basta¶t bigyan mo lang ako ng konti para sa aking meryenda´ sabi ni Matsing Pumayag si Pagong sa alok ni Matsing. Araw-araw dinidiligan niya ito at nilalagyan ng pataba ang lupa. Nang magising si Matsing ay nakita niya ang mga tinik kaya¶t humingi ito ng tulong kay Pagong. malaki ang pag-asang tutubo ang bahagi ng halaman na pinutol kung ito ay may ugat´ paliwanag ni Pagong ³hmp kaya pala nalanta ang aking tanim´nanggigil na sambit ni Matsing ³Mukhang hinog na ang mga bunga nito. ³Aba. ³Pagong. Lagi mo na lang akong iniisahan! Aalis muna ako. Hindi ko kayang akyatin. kunin natin´ anyaya nito ³Gusto ko sana kaya lang masyadong mataas ang mga bunga. Hahaha!´ tuwang-tuwang sabi ni Matsing Nanatili sa itaas ng puno si Matsing at nakatulog sa sobrang kabusugan. Si Pagong naman ay natuwa nang makita ang umuusbong na dahon sa puno ng saging. Subalit makalipas ang isang linggo. Nainggit si Matsing nang makita ang bunga ng saging sa halaman ni Pagong. nagkabunga ang tanim mo. Sa bahay ni Aling Muning muna ako habang umuulan.´ sabi ni Pagong sabay alis papunta sa bahay ni Aling Muning Makalipas ang ilang sandali. Paano nangyari iyon? Ang aking tanim ay nalanta at natuyo´sabi ni Matsing ³Inalagaan ko kasi ito ng mabuti. nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. Malapit ng dumilim at mukhang uulan ng malakas´pagmamakaawa ni Matsing ³Ayoko! Napakasalbahe mo. ibibigay ko sa iyo ang lahat ng mga bunga. tulungan mo ako! Alisin mo ang mga tinik na ito.´sabi ni Pagong ³Kung gusto mo. ako na lang ang aakyat. Halika. Sabi ni Mang Islaw Kalabaw. nalanta ang tanim na saging ni Matsing. Walang nagawa si Matsing kundi bumaba sa puno ng saging. Kulang pa ito para sa akin. Lalo nitong inalaagaan ang tanim hanggang sa mamunga ito nang hitik na hitik. mukhang malakas ang ulan. Gutom na gutom na ako. Wala itong itinira para kay Pagong. Ganoon din ang ginawa ni Matsing. ³Akin na lahat ito Pagong. Habang natutulog ito.

Parang awa mo na«´ pagmamakaawa ni Pagong Tuwang-tuwa si Matsing sa pagaakalang magagantihan na niya si Pagong. susunugin na lang kita hanggang sa maging abo ka´ sabi ni Matsing ³Hindi ka ba nag-iisip Matsing? Hindi kami tinatablan ng apoy! Nakikita mo ba ang makapal at matibay kong bahay? Kahit ang pinakamatinding apoy ay walang panama dito´ pagyayabang ni Pagong Nag-isip na naman ng malalim si Matsing. Todo lakas niya itong itinapon sa dalampasigan. Nagpanggap itong takot sa dalampasigan. ³Tignan natin kung saan ang tapang mo. Kung mabagal ito sa lupa. ³Hoy Pagong humanda ka ngayon!´ galit na sabi ni Matsing sabay huli sa pagong. Ang bilisbilis ng pagkilos ni Pagong sa tubig. ³Hahaha. ³Naku huwag mo akong itatapon sa dalampasigan. ay parang ang gaan ng katawan nito sa tubig. Takot ako sa tubig at hindi ako marunong lumangoy. Hindi mo ba alam na gustong-gusto ko ang lumagoy sa dalampasigan at magbabad sa tubig? Salamat kaibigan!!! natutuwang sabi ni Pagong . Hanggang sa maisipan niyang pumunta sa dalampasigan. ³Oo sige tadtarin mo ako ng pinong-pino at pagjputol putullin nang sa gayon ako ay dadami at susugurin ka namin ng mga parte ng katawan kong pinutol mo hahaha´sabi ni Pagong Nag-isip ng malalin si Matsing ³Haha. ³Anong gagawin mo sa akin?´ takot na tanong ni Pagong ³Tatadtarin kita ng pinong pino´sabi ni Matsing Nag-isip ng paraan si Pagong para maisahan ang tusong matsing. kahit mahapdi pa rin ang mga sugat ni Matsing. ay hinanap niya si Pagong. Itatapon kita dito sa dalampasigan hanggang sa malunod ka! Hahaha!´ sabi ni Matsing Lihim na natuwa si Pagong. Nakita niya itong naglalakad sa may kakahuyan. Gaganti ako sa ginawa mo sa akin´bulong nito sa sarili Kinabukasan. Nagulat ito nang makitang marunong lumangoy si Pagong. Naisahan din kita Matsing.³Arrrraayyy! Aaaarayy! natutusok ako sa mga tinik Arrrrrrrrruuyyyyyy!!!!´ daing ng tusong matsing ³Humanda ka bukas Pagong.

Malungkot na umuwi si Matsing. Hindi na sila muling nagkita ni Pagong. Mula noon nagbago na si Matsing. naiisahan din. . Naramdaman niya kung paano masaktan kapag naloloko ng isang kaibigan. Naisip niya na napakasakit pala na maisahan ng isang kaibigan. Sabi nga: Tuso man ang matsing.

Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran.Ang Pabula ng Daga at ng Leon Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. "Salamat kaibigan. pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko. "Sige. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. . Natakot at nagmakaawa ang daga. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo." laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga." sabi ng leon. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Wala akong masamang hangarin. Dali-daling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. " sagot ng daga. Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. "Utang ko sa iyo ang aking buhay. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon.

Ang pag-unawa sa kapwa ay humahantong sa mabuting pagkakaibigan. .Mga aral ng pabula: Ang paghingi ng paumanhin sa kapwa ay sinusuklian ng pang-unawa. Huwag maliitin ang kakayahan ng iyong kapwa. Hamak man ang isang tao ay maaari siyang makatulong ng malaki o makagawa ng bagay na lubhang makabuluhan.

ang ama nito ay pumunta na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorota na kalaban nila. apat na hilot ang nagtulong-tulong. na di pa niya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang.ibang sandata at mga anting-anting na makapagbibigay-lakas sa kaniya at maaaring gawin siyang hindi makikita. pinaliguan siya ng ilang babaing kaibigan sa ilog ng Amburayan. Ang pagibig ni Lam-ang kay Ines ay ipinahayag ng tandang. Bago pa isilang si Lam-ang. May isa silang anak na lalaki. Itinanong pa rin niya sa ina ang ama. May dala siyang iba't. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan. Ito'y si Lam-ang.EPIKO ng BIAG NI LAM ANG Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan. Nang isilang si Lam-ang. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na . inabot siya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali. Matapos na paliguan si Lam-ang. mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan. Pinagpupuksa niya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. dahil ito'y naging ugali na noon. Talagang pinaghandaan niya ang lakad na ito. Sa kaniyang paglalakbay. kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang. Ang aso naman ang pinatahol niya at sa isang iglap. Si Ines ay dumungaw. Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. kung saan ito naroroon. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan. nangamatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito. Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila. Makaraan ang siyam na buwan. Si Sumarang. Siya rin ang pumili ng magiging ninong niya sa binyag. naliligo siya. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil sa nipaghiganti niya an pagkamatay ng ama niya. ngayon ay sakop ng La Union. Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. tumindig uli ang bahay na natumba. na kumutya kay Lam-ang. Ang isa ay kaniyang pinahirapan lamang saka inalpasan upang siyang magbalita sa iba pang Igorote ng kaniyang tapang. taglay ang tagumpay. Pagkasilang. lakas at talino. Nang siya'y magbalik sa Nalbuan. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at siya'y ipinatawag niyon. Naidlip siya at napangarap niyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote. kasama ang kaniyang puting tandang at abuhing aso. na pagdating ng isang mandirigma. nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. nagsalita agad ang sanggol at siya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kaniya. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama.

Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian. Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela.sila'y payag na maging manugang si Lam-ang kung ito'y makapagbibigay ng doteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan sa Kalanutian at tinapos sa Nalbuan. ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto. unti-unting kumilos ang mga buto. Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan. Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang. na pagkatapos ng kasal. ang lalaki ay kinakailangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda). Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote. Ang tandang ay tumilaok. ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya. kasama si Namongan at mga kababayan. maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso. kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila. Sumunod ni Lam-ang subalit siya ay sinamang palad na makagat t mapatay ng berkakan (isang urin ng pating). sila ni Ines ay ikinasal. .

Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. batay sa narinig niyang kuwento ng isang manlalakbay na mang-aawit na si Cadugnong. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Handiong. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. masama man si Rabut. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Si Ginantong ay gumawa ng kaunaunahang bangka. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. . Kaniya itong pinatay habang natutulog. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan. Ito ay si Oriol. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Nalunod ang maraming tao. at Bantong. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya.IBALON Ayon sa salaysay ni Pari Jose Castaño. ang epikong Ibalon ay tungkol sa kabayanihan ng tatlong magigiting na lalaki ng Ibalon na sina Baltog. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Ibalon ang matandang pangalan ng Bikol. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. ng araro. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. Nang kumati ang tubig. Nasira ang mga bahay at pananim. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. iba na ang anyo ng Ibalon. Siya si Rabut. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. Naging payapa ang Ibalon. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Ang mga tao ay umunlad. Diumano. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim.

may binebentang kalapati.´ ³Ayan. Eto nga po pala yung bayad«´ . hehe« nagbebenta ba kayo nun?´ ³Aba¶y oo!´ ³Talaga po?´ ³Malamang hindi. At sabay-sabay ang mga itong pinakawalan sa himpapawid ng mga batang mga tangan sa kanila. na ikinagulat uli ni Toto. ³Um. Magpapabili ako sa nanay ko ng kalapati. dalawang abuhin ang kulay at dalawang puti. Pinagmasdan ni Toto ang kulungan.´ ³Sige po. Pinagmasadan niya ang mga batang may mga kalapati. Walang tao.. baka doon. ano po« um« ano nga ba yung pinapabili sa akin«´ ³Kasi. Sa loob ng kulungan ay naroon ang apat na kalapati. at makaraan ng ilang minuto ay nagpatuloy na uli ito sa paglalakad. ano po pala. agawan-base. um« isang tasty at isang pakete ng kape. ³Pabileeeeh«´ sabi ni Toto sa tapat ng tindahan. hanep! sa isip-isip ni Toto. o« punta ka sa palengke. May abuhin. sa isip-isip niya.MAIKLING KWENTO HABANG naglalakad patungong tindahan ni Mang Romy ay napatigil si Toto sa harap ng isang kulungan ng kalapati. kung anu-anong iniintindi e«´ ³Sori naman po« antagal niyo kasing lumabas e«´ ³Aba¶y kasalanan ko pa pala! Haha«´ ³Ay. sa isip-isip niya. Iba¶t iba ang kulay. naalala rin«´ ³At saka ano po pala« um« kalapati. taguan. at hindi gumagana ang buzzer. Toto! Anong bibilhin mo?´ halos pasigaw nang sabi ni Mang Rolly dahil tila lumipad sa kung saan ang isipan ng bata. na lubos sa ikinagulat ni Toto. Mga baliw yata itong mga batang ito. ³Oy. puti. Habang naghihintay ng taong pagbibilhan siya ng tasty at kape at nakita niya¶t pinagmasdan ang mga bata sa kabila ng kalsada: mga batang naglalaro ng piko. Wow. Itong batang ito. itim. Pag-aari ito ng kuya ng kanyang kaibigang si Glen. Maya-maya¶y unti-unting nagsibalikan ang mga kalapati sa mga batang may hawak sa kanila kanina. at mga batang may hawak na mga kalapati. pinakawalan lang ang mga kalapati. Makaraan ng ilang sandali ay nagsipalakpakan ang mga bata na parang nakapanood ng isang pagtatanghal na katatapos pa lang.

At dapat din palang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ang mga bagong biling kalapti nang hindi sila makalipad.´ ³E kalapati lang naman yun. aber?´ tanong ni Uncle Junior. at iba pang mga butil.´ ³E wala ka namang kulungan. Dapat ay tama rin ang mga pakain na ibibgay. ano namang mahirap sa pag-aalaga ng kalapati?´ ³E bopols ka pala e. magpapabili rin ako ng kalapati. Mas mahirap yun di hamak kesa sa aso!´ At tama naman si Uncle Junior. ³Saan naman sa labas? Alam mo namang may kakiputan ang daanan diyan sa labas. Tumigl uli siya nang sandali sa kulungan ng mga kalapati ng kuya ni Glen. dahil malamang ay hindi na sila bumalik dahil hindi pa sanay sa bagong lugar nila. E tayo nasa gitna tayo.Mabilis na umalis ng tapat ng tindahan si Toto. ³At saan mo naman ilalagay ang kalapati. ³Bukas po. ³Um« dyan« sa labas«´ hindi siguradong sagot ni Toto. walang gaanong gumadaan. paano yan?´ . Tapos parati pang maraming nagpapatahi diyan kila Aling Rose at nagpapa-develop ng litrato kina Mang Fred«´ ³Gusto ko talaga mag-alaga ng kalapati e«´ ³Aso nga. Pagdating sa bahay ay tinanong niya agad ang kanyang tiyuhing si Uncle Junior kung saan pwedeng bumili ng kalapati. Pinagmasdan niya uli ang mga ito. aalagaan ko po sila nang mabuti. monggo.´ ³E bakit naman dun kina Glen. Nariyan na ang paggawa ng kulungan. Bukas. Lingid sa kaalaman ni Toto. baka magalit ang mga kapitbahay. maraming dumadaan. yung kulungan ng mga kalapti ng kuya niya. kailangan ang maingat at wastong pag-aalaga sa mga kalapati. ibili niyo ako ng kalapati! Pramis. gaya na lamang ng nangyari sa kulungan ng kalapti ng kuya ni Glen na hindi nalinis ng ilang araw kung kaya¶t lubhang nagalit ang kanilang ina. Dapat din malinis parati ang kulungan at pakainan nang hindi ito mamaho na mamaring maging dahilan ng pagkagalit ni ermats. Binuhusan nito ng kumukulong tubig ang mga nanghihina nang mababahong kapati na agad na ikinamatay ng mga ito matapos nagsisigaw at mamuti ang mga nagsibulwakang mga mata. gaya ng mga butil ng mais. hindi mo maalagaan nang maayos e. sa labas lang din ng bahay nila nakalagay«´ ³E kasi naman malapit lang sila sa bukana ng pasilyo. kalapati pa. at hindi mga chicheria na tulad ng Chikadees o Chiz Curls. sa isip-isip niya. dapat akma lang ang espasyo para hindi masyadong malaki na sagabal na sa mga naglalaba at mga batang naghahabulan at hindi naman masyadong masikip na hindi na makakahinga ang mga kalapati.

Ang kalapating si Kali ay mukhang balisa at pagod na pagod. inilagay sa kulungang yari sa kahoy na papalibutan ng chicken wire. Kung kaya niya napili ito ay hindi niya alam. Pagdating ng bahay ay inilagay ni Toto ang alagang kalapati sa lumang basket ng nanay niya na nilagyan niya ng mga lumang dyaryo ang ilalim.´ Ang kalapti naman ay tila nangungusap din ang mga mata. at ipinalibot ang mga mata sa kanyang bagong kulungan. Pwede siguro doon muna natin ilagay«´ ³Hoshasha« sige. ay may nagbebenta ng mga kalapati. gaya ng sabi ni Mang Romy. at doon nga. masayang-masayang ikinuwento ni Toto sa kanyang mga magulang ang tungkol sa kanyang bagong alaga. Ikinuwento niya rin kung papaanong aalagaan niya si Kali. ngunit ito lang ang parang nakikipag-usap sa kanya at inaakit si Totong siya na ang bilhin. Ang napiling kalapati ni Toto ay kulay abuhin na may kaunting kulay na puti.´ ³Sige po. Itinuro ni Toto sa tindero ang kanyang napili. Kung kaya¶t pagkatapos ng klase at dumating ang sundo niyang si Uncle Junior ay tumungo muna sila sa palengke upang bumili ng kalapati. Habang nasa likod ng bisikleta ni Uncle Junior ay Masaya nitong itinaas ang kulungan na may lulang kalapati na tila pinapalipad niya ito at tila ramdam niya arin ang paglipad dahil sa hangin na tumatama sa kanyang mukha at nagpapagulo ng kanyang buhok. at pumayag naman ang kanyang mga magulang. Inabot naman ni Uncle Junior ang bayad sa tindero. Ang paaralang pinapasukan ni Toto ay malapit sa palengke. Sinabi niyang hindi siya papaya na mawalay ito sa kanya at gagawin niya . Kinagabihan habang nasa hapag-kainan. Pinagmasdang maigi ni Toto ang kanyang bagong alaga. Sa labas ng kulungan ay naroon si Toto. at tila kinausap ito nang mata sa mata: ³Hi! Hello! Ako ang bago mong amo! Mula ngayon.³Um« may lumang basket na lagayan ng maruming damit si Mama diyan. Isinunod niyang ilagay ang lalagyan ng pagkaing mga butil ng masi at monggo at inumin. ang pangalan mo na ay« ay« um« Kali na lang. Pero magpaalam ka muna sa Mama¶t Papa mo para hindi sila magalit. itim. kahit na marami ring tao ang naroon at gusto ring bumili ng kalapati. At maingat na tinakpan ng lumang karton ang na may pampabigat na kahoy. at tila ito ang sinabi niya: ³Okey. ngunit makaraan ng ilang sandali ay tumuka na ito ng ilang butil ng mais at monggo mula sa kanyang bagong pakainan at uminom mula sa kanyang bagong inuminan. tuwang-tuwang pinagmamasdan ang bagong alaga. whatev«´ Masayang umuwi si Toto. Maraming butas ang palibot ng basket kaya hindi naman siya nahirapang huminga.´ At ganun na nga ang ginawa ni Toto. at kape sa may katawan at banding leeg. at iniabot sa kanya.

Ngumiti lang si Toto. Kung kaya¶t bukas din. ³Bakit mo naman nasabi yan?´ ³E kung ikaw kaya ang ikulong ko sa basket. ³Hosha. Sa . ha?´ ³Haha« panandalian lang naman ito e. Ngunit matapos angn ilang segundo ay nagpatuloy rin ito sa paglakad patungo sa kanyang higaan. Si Uncle Junior naman inilabas ang hawla ni Kali. ano ang mararamdaman mo. kahit hindi bukal sa kanyang kalooban.´ Napayuko na lang si Kali. Habang papalayo mula sa kulungan ng bagong alagang si Kali ay bigalng napatigil si Toto at nagtaka sa kung anong nangyari. at mahimbing na natulog. Igagawa ka ng kulungan ni Uncle«´ ³Tumahimik ka! Hindi mo ako naiintindihan! Hindi ako nararapat dito. maglalaro tayo. Maagang nagising si Toto. Hiniling niya kay Uncle Junior na tulungan siya kinabukasan na magupitan ang balahibo sa pakpak at buntot ni Kali. steady ka lang diyan. babalik ka sa akin. Enjoy ka bas a bagong bahay mo? Bukas. palayain mo ako! Nais kong lumaya. Madaling tumungo sa may lababo si Toto at kinuha ang gunting. Naalala niya ang bagong alagang kalapating si Kali. sige. sa himpapawid! Ayokong manatili dito sa hawlang ito!´ ³Okey« whatev.´ tugon ni Uncle Junior. at nagsuot ng pajama. lumipad sa malayong-malayong lugar. Pagbalik ni Toto ay kinuha ni Uncle Junior si Kali mula sa kulungan. Okey bay un?´ ³Hindi ako nararapat dito«´ sagot ni Kali. Pumayag naman ito. Pinuntahan niya si Unlce Junior upang ipaalala sa kanya na kailangan nilang gupitan ang balahibo sa pakpak at buntot si Kali. Basta. Pinuntahan niya ito bago pa man maghilamos ng mukha o magmumog man lang. Kunin mo yung malaking gunting ng Mama mo doon sa may lababo. Walang pasok kinabukasan dahil araw iyon ng Sabado. Pagkatapos kumain ay naghanda na sa pagtulog si Toto: naghilamos. Bago humiga sa kanyang higaan ay sinilip niya pa nang huling beses sang bagong alagang kalapating si Kali. puno ng agam-agam ang kalooban. nagsipilyo.ang lahat ng kanyang magagawa upang mapanatiling nasa mabuting kalusugan at kalagayan si Kali. Kinausap niya uli ito: ³Hi ulit. ha? Sana sa lalong medaling panahon ay makalipad ka na tapos kapag pumalakpak ako. ³Palayain mo ako!´ sabi ni Kali.

³Hindi ako nararapat dito. ³Naku. Lilipad ako. ang saktan sila?´ sagot ni Kali. lilipad yan! At malamang na hindi na yan bumalik kasi hindi pa siya sanay dito!´ paalala ni Uncle Junior. ³Ibaba mo nga muna yang gunting. at tinignan niya sa mga mata ang kanayang bagong alagang kalapating si Kali. Palayain mo na ako«´ sabi ni Kali.´ utos ni Uncle Junior kay Toto. hindi kita maaaring pakawalan. ³Ito na ang oras. Nabasa ang dyaryo sa ilalim ng kulungan. makalipad ka pa kaya?´ At hinigpitan nga ni Toto ang hawak kay Kali. ³Alaga kita. At inabot nga ni Uncle Junior sa pamangkin ang kalapati. talaga? E kung higpitan ko pa lalo ang hawak ko sa µyo. Nabitawan niya ang tuta at humampas ito sa pader na naging dahilan upang mapilayan ito at dumugo ang isang tenga. na maaalagaan mo ako nang mabuti. okey ka lang ba? Sori ha«´ paumanhin ni Toto kay Kali. Sinunod naman ni Toto ang tiyuhin. ³Ganyan ba ang turing mo sa mga alaga mo. Nakita niyang tila nasaktan ang kalapati dahil tila humiyaw ito dahil parang siya ay nasasakal. Matagal ko nang pangarap ang magkaroon ng alagang katulad mo!´ tugon ni Toto. Hawakan mo itong kalapati mo.´ ³Ngunit«´ ³Akala mo lang na mahal mo ako. Nabasa e. pero sa mga darating na linggo. ³Siguraduhin mong hawakan mo yan nang mabuti ha. at pumasok ito sa bahay upang kumuha ng mga lumang dyaryo. at hinawakan nang mabuti ang kalapati. Papalitan ko yung dyaryo.pagkuha niya sa kalapati ay nasangga niya ang lalagyan ng inumin sa loob ng kulungan na naging sanhi upang matapon ang tubig. na tila may alam kung papaanong aksidenteng napilayan ni Toto ang kanyang alagang tuta noon dahil pinaikotikot niya ito habang hawak ang dalawang paa. ³Sori na nga e«´ ³Palayain mo na ako« hindi ako nararapat dito. mababale-wala rin ako sa iyo«´ . bata. ³Sige po!´ masayang sagot ni Toto. Wala kang magagawa para pigilin ang paglipad ko«´ ³Ows. Masaya naman itong inabot ni Toto.

kaibigan«´ ³Kaibigan? Magbabalik ka ba?´ ³Hindi ko masabi. ³Um.³Hindi totoo yan«´ ³Alam mong iyan ang totoo. Malamang hindi. engot! Ayan! O. At baka hindi mo kayanin kung makita mo na akong«malagutan ng hingina.´ ³Sige« hindi kita malilimutan. at nagsimulang tuka-tukain ang kamay ni Toto. Tinanaw niya nang huli pang beses si Kali. Ngunit hindi ito inalintana ni Toto. ³Paalam rin. anong sabi ko sayo? E di nakawala na nga!´ asar na sabi ni Uncle junior sa pamangkin na may kasamang konyat sa ulo. At ituturing ko itong malaking utang na loob sa iyo. paalam«´ huling sabi ni Kali. Kung mamamatay rin lang ako pagkalipas ng ilang araw ay mamarapatin ko nang mamatay sa kung saan. at mabilis itong lumipad at nagpakalayo-layo. whatev«´ At biglang nagpumiglas ang bagong alagang kalapati ni Toto na si Kali mula sa kanyang pagkakahawak. Bumalik si Uncle Junior mula sa loob ng bahay. Hindi sa mga kamay ng isang batang katulad mong wala pang alam sa kung paano talagang magmahal at magmalasakit at magkalinga at«´ ³Iyan ba talaga ang gusto mo?´ ³Oo. habang malaya. Palayain mo na ako. at kung sakaling mapadaan ako ay makita mo akong muli. kaibigan« Kali. ³Oras na kaibigan.´ ³Okey. Ngunit tumingin ka lang sa himpapawid. hindi na magbabalik. kaibigan« Kali«´ ³Ayusin mo paghawak! Langya«´ At sa huling pagpupumiglas ng kalapati ay nakawala na rin ito mula sa pagkakahawak ni Toto. habang ito ay lumipad na sa malayo. Nagpumiglas pa lalo ang kalapati. ³Oy! Sabi ko hawakan mo nang mabuti e! Lilipad yan!!!´ pasigaw na sabi ni Uncle Junior sa pamangkin nang nakita niyang hindi maayos ang hawak nito sa kalapati. . at kinawayan.

mauupo¶t mahihimbing. Ano mang oras ay handa na. Yerong kinakalawang. Sa linggong darating. Ngiti ko¶y handa¶t nakahain. Mukha ko¶y mananatiling akin. kable na parang pansitan. Solusyon sa usad-pagong na daang may paninimdim. kublihan ng puri¶t ganda. Pag tumunog na ang busina. Ang Luneta at mga bubong ng taong may kaya. Sa linggo nga na paparating. Nagdidikit. pinto ay isasara. . kumakapit. Mayaman. Lunas sa mga taong tanghali na kung magising. may-kaya. sa sarili¶y muling mahihiling. sa tapak na aking aakyatin. sa hawakang walang sapin. mga basura sa bubungan ang siya nitong kabaliktaran. Sa sasakyang may pag-layang oras ay manipulahin. maging ang mga alipin. sa patas na mga alituntunin. Maaliwalas sa mata. di na magpapalit-palit at mananatiling birhen. sa aming pag-arangkada.Wala na Bukirin Sa linggong darating.

para madali kong marating kaygandang mga tanawin natin.na ang buong pilipinas ay pagkonektahin.. sa bawat tahanan natin. sa lugar na pinaka-mapayapa. simbilis pa ng hangin. abot ang himpapawirin. Magaang sa bulsa. Gawan ng riles hanggang sa mga bukirin. Hayaang tren na walang usok ang magbitbit sa atin. . Bawas na sa polusyon.

at pananggalang sa init ng araw na tagos hanggang buto. Sa ordinaryong tao. ginuguhitan ng kung ano-ano. May kuliglig at tuko na tuwang-tuwang naglalaro. may inahing ibon ang lihim na nagpasalamat sa atin.Punong Sakdal Sa bawat punong atin nang naitanim. Gagamba at antik na galak na nag-iisip.. walang hinihinging bayad kahit gawin silang rebulto. ibibigay ang sarili. kung anong disenyong bahay ang sa puno¶y kanilang ititirik. taga-bigay ng sariwang hangin sa mga tao. Nalilimutan nila na ang papel na kanilang pinagbababato. Kapakanang pansarili ang laging ihinuhuli. Silbing para sa nakararami. Kaunlaran ng publiko ang laging iniintindi. . katumbas niya¶y isang enhinyerong tapat at totoo. ay nanggaling sa puno na tuluyan ng nagretiro. taga-sipsip ng ulan mula sa bahang delubyo. Sa tapat na serbisyo na ibinibigay nito. silungan lang tuwing umuulan ang silbi nito. O di kaya¶y pahingahan. Taga-pagligtas sa mga lupang pa-guho.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful