ALAMAT NG SAMPAGUITA Magandang babae, maraming katangiang kaibig-ibig at mabuting anak.

Iyan si Aniway, isa sa mga dalagang ipinagmamalaki ng kanilang tribu. Pihikan sa pag-ibig ang dalaga kaya wala pang nobyo. Isa lang ang lagi niyang dinadasal. Na sana ay makatagpo siya ng karapat-dapat na lalaki na magmamay-ari ng kanyang puso. Mula sa malayong tribu ang binatang si Maru. Nang Makita ng binata si Aniwa ay hindi na tinigilan ng panliligaw. Inamin ni Aniway na kaiba sa mga lalaking nanligaw sa kanya, malapit agad ang loob niya kay Maru. Makaraan ang kulang isang taon ay tingggap niya ang pag-ibig ng binata. Maligayang-maligaya si Aniway lalo nang sabihin ni Maru na uuwi ito sa kanilang tribu para sunduin ang mga magulang. Ibig na raw kasi nito na magpakasal sila. Ipinangako ng binata na babalik sa susunod na pagbilog ng buwan. Subalit lumipas na ang dalawang pagsikat at paglubog ng buwan, ni anino ni Maru ay hindi na nakita ni Aniway. Ang masama ay ginamit ng isa sa mga karibal ni Maru ang sitwasyon para siraan ang binata. Ikinalat nito na nag-asawa ng iba si Maru at hindi na babalik kay Aniway. Inakalang totoo ang kumalat na balita, sa labis na sama ng loob at kahihiyan ay nagkasakit ng malubha si Aniway. Bago namatay ay wala siyang nausal kundi ³Isinusumpa kita!... sumpa kita!´ Ang mga salitang ³Isinusumpa kita!... sumpa kita!´ ang tanging naiwan ni Aniway kay Maru, na dinapuan ng sakit kaya hindi agad nakabalik. Sa sobrang paghihinagpis, araw-araw ay halos madilig ng luha ni Maru ang puntod ni Aniway. Hindi matanggap ni Maru na namatay ang dalaga na masama ang loob sa kanya. Ilng lingo makaraan ay may tumubong halaman sa libingan ni Aniway. Nang mamulaklak iyon ay ubod ng bango. Tinawag iyong sumpa kita, ang huling salitang binigkas ni Aniway bago sumakabilang buhay. Ang sumpa kita ay naging sampaguita.

Mula nang mamatay ang lalaki ay wala na itong ginawa kundi umiyak nang umiyak. Itinago ng dalawa ang kanilang relasyon. Karaniwan din naman ay walang nakakapasa sa mga pagsubok. Ipinadukot nito si Muhammad at ipinatapon sa gubat. Nang hindi na makayanan ang damdamin ay sumamo si Bai kay Allah na kunin na rin siya. Nang matagpuan si Muhammad ay maiamig na itong bangkay. Galit na galitsi Sultan Ahmad. Gumawa ng paraan ang lalaki. Pangarap nito na maharlika rin ang maging asawa ni Bai.ALAMATNG DAMADE NOCHE Si Bai ay ang tanging anak na babae ni Sultan Ahmad. Mahilig sa mga bulaklak si Bai kaya hindi nahalata ng sultan na si Muhammad ang dahilan kung kaya madalas siya sa hardin. Lingid sa sultan ay may iniibig na si Bai. Lahat ng binatang nais manligaw sa dalaga ay dumadoan sa mahigpit na pagsubok. Natuklasan ng sultan ang lihim nila ni Muhanmad. Ito. Sumamo rin siyang maging mabangong bulaklak na lang ng gabi upang maalala ng ama na minsan ay sinaktan nito ang kanyang damdamin. Hindi ito maka-papayag na isang hardinero lamang ang aangkin sa pag-ibig ng anak. si Muhammad. Walang makapanligaw kay Bai dahil sa sobrang pagbabantay ng ama. Tinawag itong dama de noche na ang kahulugan ay dalaga ng gabi. Sa mga gabi namang madilim ay nakikipagkita siya kay Muhammad at nagkukubli sila sa mga halaman. Mahal na mahal ng sultan ang dalaga. Sa kinatatayuan ni Bai ay isang puno ang tumubo. ang hardinero ng palasyo. Ibig ng sultan na siya ang pumili ng mapapangasawa ng anak. Namulaklak ito ng hugis luha at tanging gabi lang kung humalimuyak. Ang kamatayan ni Muhammad ay isang malaking dagok kay Bai. Ngunit walang lihim na hindi nabunyag. .

Hinayaan niyang lumaki ang mga ito hang-gang magsimula na ring mamulaklak. Ang Rosal ay palayaw ni Rosalia. nang mamatay ang dalaga ay tinawag itong rosal ng mga tao dahil na rin sa pagmamahal nila at paggalang kay Rosalia. Bubunutin sana niya ito pero nagaalalang maapektuhan ang mga bago niyang tanim. Dahil walang pangalan ang mga bulaklak. Isang umaga. Karaniwang pinapasyalan iyon ng mga kanayon. Iba't ibang kulay ng mga rosas ang makikita sa malawak niyang hardin. Dinarayo rin iyon ng mga kalapit barangay kapag manghihingi ng mga bulaklak na iaalay sa kanilang altar at gagamitin sa prusisyon. . Maging ang mga ito ay ipinagmamalaki ang mga namumulaklak na halaman ng dalaga. Nagulat siya dahil mababango at mas malalaki ang mga kulay puting bulaklak na kahawig ng mga rosas. Bukod sa mga sampaguita ay ito ang naging paboritong pang-alay sa altar. Isa sa mga pinakapaboritong alagaan ni Rosalia ay ang mga rosas. napansin ni Rosalia ang isang halaman na tumubo sa pagitan ng mga bagong tanim na rosas.ALAMAT NG ROSAL Sa isang malayong barangay sa isa sa mga bayan ng Isabela ay may isang magandang dalaga na Rosalia ang pangalan. Mahilig siya sa pagtatanim at pag-aalaga ng mga halamang namumulaklak. Kaygandang pagmasdan ng kanyang halamanan. Nagustuhan naman iyon ng mga tao. Nagandahan si Rosalia sa mga bulaklak kaya pinarami niya ang mga ito.

Agad silang itinali ng mga ito at binusalan sa bibig.ALAMAT NG MAKAHIYA Maliit pang bata ay mahiyain na si Marita. Kuntento na siyang nasa loob ng sariling silid. Alam nilang nakapagtago agad ito dahil hindi nakita ng mga preso. Nag-isip ng paraan ang mag-asawa kung paano mawawala o mabawasan man lang ang pagkamahiyain ni Marita. Sa labis na katarantahan ay agad nagsi-pulas ang mga ito. Takot na takot ang dalawa hindi para sa kanilang sarili kungdi para kay Marita. Hindi malaman ng mag-asawa kung saan hahanapin ang dalaga. Kinabahan ang mag-asawa. Naghinala silang ang halamang iyon ang anak na si Maria kaya tinawag iyong makaihiya. Ngunit kahit ano ang kanilang gawin ay bigo sila. Hindi naglipas-oras ay nahuli ang mga preso kaya nakahinga nang maluwag ang lahat. Lagi siyang nagtatago kapag may mga panauhin ang ama at ina. Nagalala tuloy sila kung paano ito magkakaasawa. Nasaklolohan ang mag-asawa bago pa may masamang nangyari sa kanila. Hinanap ng mag-asawa si Marita. Kumalat kasi ang balitang isang grupo ng mga preso ang nakatakas sa kulungan at sa kanilang I'jgar nagtago ang mga ito. Isang !inggo makaraan ay natalisod ang dalawa sa isang halamang tumitikom ang mga dahon kapag nasanggi. Isang gabi ay nasindak ang buong barangay. Ayaw niyang makisalamuha sa mga tao. Dahil solong anak ay ibig nilang makita na lumagay na sa tahimik si Marita bago sila mamatay. Hindi akalain ng mag-asawa na sa rami ng mga bahayan sa bahay nila mismo umakyat ang mga takas. Ngunit tila bula itong naglaho. . Hindi nila mabago ang ugali ng nag-iisang anak. Nalito naman ang mga preso nang marinig ang sunud-sunod na sirena ng sasakyan ng mga pulls. Taliwas sa mga magulang na mahusay makipag-kapwa. karaniwang nagpapaiwan sa bahay si Marita kapag may mga pagtitipon na kailangan nilang puntahan. Natatakot sila sa maaaring mangyari sa anak kapag nakita ito ng mga takas na preso.

Lumaki iyon at namulaklak na ang halimu-yak ay tulad ng samyo ni Prinsesa Hang kapag naglalakad ito. Ang Hang ay naging ilang-ilang sa paglipas ng panahon. Mula nang ipanganak si Prinsesa Hang ay hindi pa ito yumapak sa labas ng bakuran ng kaharian. . Bagamat may mga paanyaya sa pamilya. Bagamat mahigpit na ipinagbabawal ng ama na yumapak sa labas ng kaharian ay sinuway iyon ng prinsesa. Sa tindi ng pangungulila ni Sultan Makal ay pinangalanan niya ng Hang ang puno at ang mababangong bulaklak. Tatlong araw mawawala ang hari kaya sinamantala iyon ni Prinsesa Hang. Ayon sa mga sabi-sabi. Hang linggo makaraan ay may tumubong halaman doon. Hanggang may mamuong giyera laban sa kahariang kaalyado ni Sultan Makal. Unti-unti siyang kinain nito hanggang mabaon sa ilalim. Araw-araw ay pinupuntahan niya ang lugar kung saan kinain ng lupa ang prinsesa. Sabik na sabik kasi siyang malaman kung ano ang makikita sa kabila ng kaharian. Hindi matanggap ni Sultan Makal ang nangyari sa anak. Hindi siya napigil ng mga dama nang magpasya siyang lumabas sa hangganan ng sakop ni Sultan Makal. minsan man ay hindi isinama ng sultan ang anak sa labas ng kaharian. ang prinsesa ay hiningi ng Sultan sa mga anito kapalit ng isang pangako. May kakaibang halimuyak si Prinsesa Hang. Waring nagsasaboy ito ng pabango sa bawat maraanan na kaysarap langhapin. Napakaganda rin nito attunay na kaakit-akit. Subalit gayon na lang ang sindak ni Prinsesa Hang nang biglang bumuka ang lupa sa paglapat ng kanyang mga paa. Isang malaking pulong ang tinawag upang makapag-handa ang mga magkakakamping kaharian sa nakaambang labanan. Ipinagtataka man iyon ng lahat ay inisip na lang nilang dala iyon ng sobrang pagma-mahal ng sultan sa nag-iisang anak. Lingid sa lahat na ang pangakong iyon ay hindi payayapakin sa labas ng kaharian ang prinsesa.ALAMATNG ILANG-ILANG Si Hang ay nag-iisang anak ni Sultan Makal.

Isang hindi inaasahang pagsubok ang duma-ting sa kanilang buhay. Ang sabi ng mga tao ay napakapalad ng kanyang mga magulang dahil ibang klase siyang bata. . madasalin. Nalungkot hindi lamang ang pamilya niya kungdi ang lahatng mga taong naging bahagi ng kanyang buhay. Ano pa at halos buong bayan nila ay nagluksa sa pagkawala ng isang mabait at madasaling bata. Hindi siya mauunahan sa pagbati kaya naman napamahal siya sa mga kababaryo at ibang kakilala. Siya ang bunso sa kanilang magkakapatid kung kaya mahal na mahal din siya ng kanyang mga ate at mga kuya. Madalas ay makikitang may dala siyang pumpon ng mga bulaklak para ialay sa altar ng kanilang kapilya. Natuklasang may kanser si Camila at may taning na ang buhay. Hindi umabot ng isang taon mulang matuk-lasang may kanser si Camila nang pumanaw ang bata. para ialay rin ako sa altar. Ibig niyang laging makatulong sa mga ito. Nalimutan na ng mga kapamilya ang hiling noon ni Camila na sana ay maging isang puti at mahalimuyak na bulaklak. Ngunit nang mamulaklak iyon at samyuin nila ang bango ay naisip nilang pinag-bigyan ng langit ang hiling ng bata. ibig kong maging isang puting bulaklak." ang lagi niyang sinasambit. Kaya nang makita nilang tumubo kasama ng ibang tanim ni Camila ang isang kakaibang klase ng halaman ay hindi nila pinansin. Tinawag nilang Camila ang bulaklak. Mahilig sa mga bulaklak si Camila. Sa halip na Camila ay camia ang itinatawag nito sa puti at mabangong bulaklak. Isang utal na bata na hindi mabigkas ang Camila ang laging nanghihingi ng bulaklak na iyon para ialay sa altar. Tunay ngang ibang klaseng bata si Camila. mabango at maganda. Kaya mula noon ay camia ang ipinangalan sa bulaklak. malambing at kyut na bata. Lagi siyang may ngiti sa mga labi. "Kapag namatay ako. Mapagmahal siya sa mga magulang at mga kapatid.ALAMAT NG CAMIA Si Camila ay isang mabait.

Maging sa pagpili ng mga disenyo ng damit ay iisa ang panlasa nila. Tinawag na Mameng at Mela ang mga bulaklak ngunit naging gumamela nang lumaon.ALAMAT NG GUMAMELA Sina Mameng at Mela ay magkaibigang matalik. Mula sa kanilang mga puntod aytumubo ang isang klase ng puno na nang mamulaklak ay magkaiba ang kulay pero magkapareho ng anyo at hugis. Sinampal niya ang binata. Parang magkapatid kung magturingan ang dalawang dalaga. Sa labis na galit ay kinompronta ni Mameng ang lataki. Siya ang niligawan ng lalaking kapwa nila mahal. Hindi akalain ni Mela na sasapitin iyon ng ka-ibigan dahil sa pagtatanggol sa kanya. Ang huling hiling niya ay ilibing siya sa tabi ng kaibigan. Nabigia ang lalaki. Si Mela ang naging mapalad. Gusto nila ng parehong pagkain pero ayaw ng parehong prutas. Halos madurog ang puso ni Mela sa labis na sama ng loob. Magkaibigan rin ang kanilang mga magulang kung kaya solido ang samahan ng kanilang mga pamilya. Nagsimula ang pagkakaibigan nila mula nang magkaisip sila. Sabay kasi silang isinilang at sabay na lumaki sa iisang kapaligiran. Itinulak nito si Mameng na tumama ang ulo sa matigas na bagay na naging sanhi ng kamatayan nito. Naging napakahirap para sa kanila ang sitwasyong iyon ngunit pareho rin naman nilang hangad ang ligaya ng bawat isa. Lalo itong nawalan ng ganang mabuhay. Dumating ang malaking pagsubok sa pagkakaibigan nila nang kapwa sila umibig sa iisang lalaki. Ano pa at ang kaligayahan ng isa ay ikaliligaya rin ng isa pa. Nang pabalang siyangsagutin nito ay hindi nakapagtimpi ang dalaga. . Hindi nagtagal ay sumunod na rin ito kay Mameng. Sinabi nila sa isa't isa na sinuman ang piliin ng lalaking itinitibok ng puso ay maluwag na tatanggapin ng isa. Ano pa at halos iisa ang mga gusto at ayaw nila. Natuklasan kasi nila na may asawa ang lalaki at nais lang pagla-ruan si Mela. Hindi inakala ng magkaibigan na may mas malaki pa silang pagsubok na haharapin.

Nanatiling buhay ang alaala ni Daisy sa isip ng mga magulang at mga kakilala dahil sa mga bulaklak na iyon. ay ipinanganak siya sa eksaktong alas dose ng tanghali kung kailan napakatindi ng sikat ng haring araw at dilaw na dilaw. Mabait kasi siya at masipag. Marahil. katwiran niya. Mahilig siya sa makukulay na damit pero ang pinakapaborito talaga niyang kulay ay matingkad na dilaw. Hindi iyon matanggap ng isang binatang binigo niya sa pag-ibig. . Ang pangarap niya ay manatiling dalaga para lubusang makapaglingkod sa Diyos at sa mga magulang. Pinangalanan nilang daisy ang mga bulaklak dahil minsan ay naging bahagi sila ng buhay ng isang masayahing dalaga na mahilig sa matitingkad na kulay dilaw tulad ng bulaklak. Marami rin naman ang nanunuyo kay Daisy. Sinundo nila ito sa ilog na pinaglalabahan.ALAMAT NG DAISY Si Daisy ay masayahing dalaga. Gayon na lang ang panghihilakbot nila nang malayo pa ay makita na ang matitingkad na kulay dilaw na mga damit sa daraanan patungong ilog. Minsang maglaba si Daisy sa Hog ay inabangan nitoang dalaga. Hindi rin maipaiiwanag ni Daisy kung bakit napakatindi ng pagkakagusto niya sa kulay dilaw. matapos maglaba ay naliligo ang dalaga sa ilog. Ngunit wala sa isip ng dalaga ang pag-ibig. Nagtaka ang mga magulang nang lampas tanghali na ay wala pa si Daisy. Ang ilog ay may malinaw na tubig at kaaya-aya hindi lamang sa paglalaba kungdi maging sa paliligo. Madalas aytinutukso siya ng mga kaibigan dahil hindi na raw kailangang hulaan kung anong kulay ang damit na isusuot niya tuwing dadalo sa pagtitipon. Kaya kadalasan. Nakakalat iyon. Ugali na ni Daisy ang maglaba ng kanilang mga damit sa ilog dikalayuan sa bahay nila. Hindi na natagpuan pa si Daisy. Mula naman sa mga lugar na kinakitaan ng mga damit ng dalaga ay tumubo ang mga halamang nang mamulaklak ay matitingkad na dilaw ang kulay. Walang nakaalam kung ano ang nangyari sa kanya.

Isa si Antonio sa naatasang pamahalaan ang bayan nina Meluya. pantay-pantay ang lahat. Isa lang ang kapintasan ni Meluya. Pero maganda si Meluya kaya marami rin siyang manliligaw. May nakabili sa bakuran nina Meluya. "Ibig kong makapag-asawa ng isang Kastila. Lalong naging inspirado si Meluya sa pag-awit. Masayang-masaya si Meluya dahil sa katupa-ran ng pangarap. . Mabi-bilog at bukul-bukol ang kanyang mga paa. Naging huwaran naman ang pagsasama nina Meluya at Antonio sa kabila ng pagkakaiba ng kanilang lahi. Dumating ang Kastilang hinihintay ni Meluya." madalas niyang sabihin sa mga kaibigan. Madalas rin siyang naaanyayahan sa mga pagtitipon upang marinig ang maganda niyang boses. Magkasunod na pumanaw ang mag-asawa dahil na rin sa katandaan. Niligawan nito si Meluya. Pinatunayan nilang sa pag-ibig. Iba nga lang ang kanyang pangarap. Dahil doon aytinawag na Meluya ang bunga para sa alaala ng cantora. Naakit ang lalaki sa boses ng cantora. Ang mag-asawa ay minahal at iginalang ng mga kababayan ni Meluya sa paglipas ng mahabang panahon. Nang lumaon ay naging luya na ang pangalan nito. Natuklasan ng mga tao na nakapagpapaluwag ng lalamunan ang sabaw ng bunga kapag inilaga. Parang mga paa ni Meluya ang itsura noon. Dahil relihiyoso si Antonio ay madalas marinig ang pag-awit ni Melusa kapag dumadalo ito sa misa. Ipinalinis ng bagong may-ari ang masukal na bakuran nang may mahukay na bunga sa ilalim ng lupa. Nang lumaon ay natuklasan pa nilang maganda sa boses ang pag-inom sa sabaw ng bunga. Si Antonio naman ay lalong napalapit sa mga tagaroon kung kaya nagkaroon ng mabuting samahan sa pagitan ng mga Kastila at mga Pilipino. Nang pakasalan siya ni Antonio ay lalong hindi maipaliwanag ang naging kaligayahan niya.ALAMAT NG LUYA Noong panahon ng mga Kastila ay may isang babaing cantora o mangaawit sa simbahan na ang pangalan ay Meluya. Maganda at matinis ang boses ni Meluya kaya lahat ay humahanga sa kanya.

Alipin si Ampa ngunit kakatwang makinis at pino ang kanyang kutis.laya ka na. Nang ilibing ito ay muli't muling sinambit ng lalaki ang mga salitang. Kaya nang may tumubong halaman sa tabi ng puntod ng dalaga na kulubot ang bunga ay tinawag nila iyong ampalaya. Isang kasinungalingan ang ginawa nito. Hindi siya naiinggit kahit nakikita ang mga kaedad niya na malaya. Ngunit huli na ang lahat. Malupit ang mga amo ni Ampa. Alam na pansinin ang kutis ni Ampa kaya nag-isip ang babae para pumangit ang balat ng alipin. nakapagsasaya at nagagawa ang anumang ibig. matiisin atwalang kibo.... laya ka na. Ampa. Nabalitaan nito ang ginawang parusa kayAmpa at isinuplong iyon sa kinauukulan. Namatay siAmpa. Sa kaunting pagkakamali ay agad siyang pinarurusahan.. "Ampa. Ito ang ikinainis sa kanya ng anak ng amo na sa kabila ng yaman at mga losyon na ipinapahid sa balat ay nananatiling magaspang ang kutis. .ALAMAT NG AMPALAYA Noong araw ay may isang babaing alipin na ang pangalan ay Ampa. Hiniling nito sa ama't ina na ibilad sa araw si Ampa hangga't hindi isinasauli ang kwintas. Dahil mas prominente ang pamilya ng lalaki ay ito ang pinaboranng pinuno. Nangitim at nanguluntoy ang makinis na kutis ni Ampa. Ang mga salitang iyon ay nagpasalin-salin sa mga tao. Lalong nainis ang anak ng kanyang amo nang magpakita ng interes kay Ampa ang lalaking lihim na hinahangaan. Dahil namulat si Ampa na isang katulong." balita ng lalaki sa dalaga. Ang balat na sobrang napaso sa araw ay naging napakahapdi. Sa gayon ay tiniis niya ang init ng araw na pumaso sa buong katawan. inakala niyang iyon ang tadhana ng kanilang angkan. Isinumbong nito sa mga magulang na nagnakaw si Ampa ng isa nitong kwintas. Dahil wala naman talagang ninakaw kaya walang mailalabas na kwintas si Ampa. Mabait si Ampa. Nagulat ang pamilya nang dumating sa bahay ang pinakamataas na pinuno ng kanilang bayan kasama ang binatang lihim na umiibig sa alipin.

Ang mga bunga naman dahil labis sa dami ay wala ring pakundangan kung pitasin at natatapon na lang.ALAMAT NG SILI Noong unang panahon ay nagkaroon ng mahabang tag-araw sa Pilipinas. Nag-isip ang diyosa kung paano mapanga-ngalagaan ang mga sili. Nalungkot ang diyosa nang minsang dalawin ang lugar. Nagdamdam siya dahil hindi pinaha-lagahan ng mga tao ang biyayang ipinagkaloob niya. Nakarating na rin ito sa iba-ibang lugar. Sa sobrang dami ng bunga ng mga sili ay binabalewala ito ng mga tao. Naawa ang Diyosa ng Kalikasan sa mga tao kung kaya nagsabog ng binhi ng sili sa isang bayan. Ang mga halaman ay hindi inaalagaan at sa halip ay pinababayaang matapakan. Maaaring totoo ang kasabihan na anumang labis ay hindi na pinahahalagahan. Naging popular ang sili kahit nang matapos ang taggutom. Nang matikman ito ng mga tao ay ginawa itong pamatid ng gutom. Hindi pa maanghang ang sili noon pero may taglay na itong kakaibang lasa na maaaring kainin at nagpapasarap sa lutuin. May pagkakataon pang binubunot at pinapatay ang mga ito. Ginawa itong sangkap ng mga pagkaing iniluluto. Ang iba nga ay hindi na nagtatanim dahil kusang tumutubo ang halamang ito kahit saan. Dahil mataba ang lupa at magandang klima ng lalawigan ng Bikol kung kaya mabilis tumubo at lumago ang mga sili sa dakong ito ng kapuluan. . Sa araw-araw ay maraming sili ang hindi napapakinabangan at nasasayang. Mula noon ay naging maanghang ang sili kaya naging maingat na sa pagpitas sa bunga nito ang mga tao. Naisip ng diyosa na gawing maanghang ang sili upang hindi maaksaya. Naging pangkaraniwan sa bawat bakuran dito ang tanim na sili.

gumagapang at may bungang mahahaba at bilugan tulad ng mga binti ni Lupo. Natagpuan na lang siyang patay ng mga taong nanghihingi ng mga gulay at prutas. Mabait at magalang si Lupo kaya marami ang natutuwa sa kanya. Naalala ng mga tao si Lupo kaya pinangalanan nilang Lupo ang bunga ng halaman. Maputi rin ang kanyang kutis. Dinapuan ng mabigat na karamdaman siLupo. Inilibing siya ng mga kababayan sa loob ng kanyang bakuran.ALAMAT NG UPO Noong araw ay may isang matangkad na bata na Lupo ang pangalan. Maraming mga kababayan ang tuwina ay dumadalaw at nagdadala ng kanyang mga pangangailangan. Makinis ang kanyang balat. ang lahat ng mga nanghihingi ay nabibigyan niya. Bilugan at mahahaba ang kanyang mga binti at braso. Sa gayon. Nang lumaon ay naging upo na ang tawag dito. Dahil nag-iisa lang sa kanyang bahay. Malalapad ang dahon ang ng halaman. Pagkaraan ng ilang buwan ay nakita ng mga tao ang isang malagong halaman sa bakuran ni Lupo. . Lumaking mabuting tao si Lupo kaya kahit nang mamatay ang mga magulang at maulila ay hindi niya naramdaman ang pag-iisa. Maganda ang kanyang kalooban kaya sino man ang manghingi ng bunga ng mga tanim niyang prutas at gulay aybinibigyan niya. walang nakaalam na mayroon siyang sakit. Habang nagbibinata ay lalong pinarami ni Lupo ang pananim sa maluwang na bakuran. Sinusuklian niya ang mga ito nang pagbibigay ng mga bunga ng mga tanim.

"Salamat. Umakyat ng bundok si Ingkong Saro at doon nagtago. Ingkong!" ang sabi nila. Isang umaga sa paghahanap ng pagkain ay nakarating si Ingkong Saro sa isang sapa. Dahil hindi alam ang pangalan ng halaman ay marami ang nagtanong kung ano ang tawag doon pero walang makapagsabi. Ang Ingkong ang pinagmulan ng kangkong. Nanguha siya ng ilang piraso noon at iniluto. Paano ay dumami na ang mga taong umakyat ng bundok na nais tumakas sa malulupit na mga dayuhan. Nakatawid ng gutom si Ingkong Saro dahil sa mga halaman. Palihim man ay sumusuporta siya sa mga ito sa pamamagitan ng pagkakaloob ng pera at mga pagkain. Noong una ay hindi naging problema sa matanda ang pagkain dahil may mga prutas na napipitas sa paligid ngunit nang lumaon ay wala na siyang makuha. Nang sumunod na mga araw ay kumalat ang balita tungkol sa kulay berdeng halaman na maaaring kainin. . Doon ay nakakita siya ng mga halamang kulay berde at parang maaaring kainin. "Itanong daw natin kay Ingkong. "Saan daw mayroon?" usisa ng hindi pa naka-aalam. Tinawag na lang nila itong halaman ni Ingkong ngunit upang mapaikli ayginawang Ingkong. Mabuti na lang at may nakaalam sa gagawing paghuli kaya nasabihan si Ingkong Saro bago pa dumating ang mga gwardiya sibil."sagot ng iba. Itinuro niya iyon sa ibang naninirahan din sa bundok.ALAMAT NG KANGKONG Matanda na si Ingkong Saro ngunit hindi naging hadlang iyon upang maging aktibo pa rin sa pagtulong sa mga kababayang nais lumaban sa mapanakop na mga Kastila. Natuklasan ng mga Kastila ang ginagawa ng matanda kaya iniutos ang pag-aresto sa kanya. Sa isang kweba siya pansamantalang tumigil.

Nang magbunga iyon ay wpinalayas siya sa malaking bahay. Mabuti pang namatay ka nang nasa tiyan pa kita!" "Mabuti pang hindi ka dumating sa buhay ko! Sana'y mawala ka na lang at hindi ko na makita!" ang madalas sabihin ni Baneng sa anak. Mayroon na kasi siyang kasintahan at nangako siya sa nobyo na matapos mabayaran ang utang ng mga magulang ay pakakasal na siya rito. Walang pakundangan kung paluin siya ng ina sa munti man niyang mga pagkakamali. Bagama't kayumanggi ang balat ay may pang-akit ang iwing ganda ni Baneng. Angat na angat ang kulay niya sa mga bata na tulad niya ay Pilipino rin. Isang gabi aydumating ang kinatatakutan ni Baneng. Ang pagsisiibi niya ang ipinambayad ng mga magulang sa pagkakautang sa amo niyang Kastila.ALAMAT NG LABANOS Si Baneng ay isang alipin na nagsisiibi sa mga Kastila. Isang umagang nagising ang ina ni Bana ay tinawag ang anak. sa likod-bahay nila ay may tumubong halaman na ang . "Hindi ba ang sabi ko ay huwag kang lalabas ng bahay? Alam mong ayokong nakikipaglaro ka sa ibang bata pero lagi mo akong sinusuway!" anang babae habang panay ang hampas ng walls tingling kay Bana. nagulo na ang buhay ko. Pinasok siya ng anak ng amo sa silid at pinagsamantalahan. Ito ang dahilan upang maibigan siya ng anak ng kanyang mga amo. Labis na dinamdam ng babae ang nangyari dahil nilayuan ito ng nobyo. Ang natikman niya ay ang galit at poot nito na sa ama na sa kanya ibinuhos. Si Bana ang bunga ng katampalasang iyon. Ang mga pangungusap ng ina ay tila matalim na kutsilyong tumatarak sa musmos na puso ni Bana. Walang oras na hindi siya umiiyak dahil sa sama ng loob. Tuwi kasing makikita ang anak ay na?. Sa halip. Hindi na kasi nito nagisnan sa higaan ang bata.lala ang ama nito. Gayunman ay labis na kinamumuhian ng ina si Bana. Nagsisi rin naman si Baneng at hinanap si Bana ngunit hindi na siya natagpuan. Maputing-mapula ang kulay ng kanyang kutis at makinis na makinis. Sa halip matuwa ay natakot si Baneng. Hindi nakatikim ng pagmamahal mula sa ina si Bana. "Mula nang dumating ka. Maganda si Bana. Pero hindi na niya ito nakita.

Ulila sa ama at ina ang batang si Taleng kaya naging palaboy ng lansangan. Pilit siyang pinagsasayaw ngunit ayaw ng bata. Lumaon ay naging labanos ang tawag sa bunga ng halaman. Nakalimutan na ng mga tagaroon si Taleng. Ang bunga noon ay kakulay ng balat niya nang matag-puan siya matapos bugbugin. Ang bunga ng halaman ay makinis atubod nang-puti. Nang matagpuan si Taleng ay patay na. Tinawag naman ng mga Kastila ang mga halamang iyon na Las Banas. Mula noon aytinawag na taleng ang bunga ng halaman.ala lang siya nang makita sa kanyang puntod ang isang maliit na puno. Inilibing ang bata na ang tanging palatandaan ay krus na ginawa ng mga nagmagandang-loob. Minsang na-mamalimos ay nakatuwaan siya ng isang lasing. Na£. ALAMAT NG TALONG Sa isang malayong bayan nangyari ang na-kakabagbag-damdaming kasaysayan ng batang si Taleng. . Kulay talong din ang naging tawag sa mga pasa mula sa-pambubugbog.. Naalala ng babae si Bana dahil sa halamang iyon kaya tinawag niyang bana ang bunga nito. Ang kulay ng talong ay paalala na minsan ay may batang nagbuwis ng buhay dahil sa isang taong walang puso. Nainis ang lasing kaya binugbog si Taleng hang-gang mawalan ng malay. Naging talong ang tawag dito nang lumaon.bunga ay nasa ilalim ng lupa na parang nagtatago.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful