Pangungusap

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Sa linggwistika, ang pangungusap ay lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

Mga ayos ng pangungusap
May dalawang ayos ang pangungusap: karaniwan at di-karaniwan. Kung panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa dikaraniwan ayos. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap na nasa di karaniwang ayos.

Karaniwan - Nagsisimula sa Panaguri at Nagtatapos sa simuno.

Halimbawa: Bumili ng bagong sasakyan si Elsie.

Di- Karaniwan - Nagsisimula sa Simuno at Nagtatapos sa Panaguri.

Halimbawa:

Si Elsie ay bumili ng bagong sasakyan.

Uri ng mga pangungusap
Ayon sa pangungusap na walang paksa
  
Mga pangungusap na eksistensyal - nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao, atbp. Pinangungunahan ito ng may o mayroon. Halimbawa: Mayroon daw ganito roon.  Mga pangungusap na pahanga – nagpapahayag ng damdaming paghanga. Halimbawa: Kayganda ng babaing iyun! Mga sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: Aray!  Mga pangungusap na pamanahon – nagsasaad ng oras o uri ng panahon. Halimbawa: Maaga pa. Mga pormularyong panlipunan – mga pagbati, pagbibigay-galang, atbp. na nakagawian na sa lipunang Pilipino. Halimbawa: Magandang umaga po.

Ayon sa kayarian
Ang pangungusap ay may apat na kayarian: payak, tambalan, hugnay at langkapan. Ang payak na pangungusap ay nagpapahayag ng iisang kaisipan. Maaaring nagtataglay ng payak o tambalang simuno at panaguri. May apat itong kayarian: payak na simuno at payak na panaguri; payak na simuno at tambalang panaguri; tambalang simuno at payak na panaguri; at tambalang simuno at tambalang panaguri. Mga halimbawa:

   

Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa. Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista. Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan. Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.

Ang tambalang pangungusap ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa: Halimbawa:

Nagtatag ng isang samahan sina Arnel at agad silang umisip ng magandang proyekto para sa mga kabataan ng kanilang pook.  Maraming balak silang gawin sa Linggo: magpapamigay sila ng pagkain sa mga batang lansangan, magpapadala sila nga mga damit sa mga batang ulila saka maghahandog sila ng palatuntunan para sa mga maysakit sa gabi. Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

 

Gaganda ang iyong buhay kung susunod ka sa mga pangaral ng inyong magulang. Ang batang putol ang mga kamay ay mahusay gumuhit.

Ang langkapang pangungusap ay binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa at dalawa o mahigit pang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

Ang buhay sa mundo ay pansamantala lamang kaya't dapat na tayo ay magpakabuti upang makamit ang kaligayahan sa kabilang buhay.  Nahuli na ang mga masasamang-loob kaya't payapa na kaming nakatutulog sa gabi, kasi sila lamang ang gumugulo sa amin.  Ang mga bayani natin ay namuhunan ng dugo upang makamtan ang kalayaan nang ang bayan ay matahimik at lumigaya.

panghihinayang at iba pa. Ang paksa o simuno ay maaaring gumaganap ng kilos o pinagtutuunan ng diwang isinasaad sa pandiwa at ganapan ng kilos ng pandiwa. (pangngalan) Sila ang aawit sa misa. Ito ay tinatawag na Sentence sa wikang Ingles. Ito ay may patapos na himig sa dulo na nagsasaad ng diwa o kaisipang nais niyang ipaabot. Pasalaysay o Paturol: Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan o pangyayari. at tandang pananong(?) ang bantas sa hulihan Pautos: Ito ay uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito. Ang Pangungusap ay ang kalipunan ng mga salitang nagsasaad ng isang buong diwa. (pawatas) Mga Kayarian ng Pangungusap Payak . Ito ay maaaring:       panaguring pangngalan panaguring panghalip panaguring pang-uri panaguring pandiwa panaguring pang-abay panaguring pawatas Halimbawa:       Bangus ang pambansang isda ng Pilipinas. patanong. lungkot.) Patanong: Ito ay nag-uusisa tungkol sa isang katotohanan o pangyayari. (pang-abay) Magtanim ng orkidyas ang kinahihiligan niya. (gumanap ng kilos) Inihaw ni Wilson ang mga nahuling isda (pinagtutuunan ng diwang isinasaad ng pandiwa) Si Melody ay kumakanta sa liwasan ngayon. Ito ay naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. [baguhin]Panaguri Ang Panaguri (Predicate sa wikang Ingles) ang bahagi ng pangungusap na nagbibigay ng kaalaman o impormasyon tungkol sa paksa.   Padamdam: Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa.Iba pa Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol. paghanga. (pandiwa) Dahan-dahan ang kanyang pag-akyat. (panghalip) Malulusog ang anak niyang kambal. (pang-uri) Naglalabada ang kanyang ina. pautos at padamdam:   nito. Halimbawa: Naglalaro si Crisanto ng ahedres. Lagi itong nagtatapos sa tuldok(. pagkagulat. [baguhin]Mga Bahagi ng Pangungusap [baguhin]Simuno o Paksa Ang Simuno o Paksa (Subject sa wikang Ingles) ang bahaging pinag-uusapan o pinagtutuunan ng pansin sa loob ng pangungusap.

Tambalang Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Ding at Dang ay matalino sa matematika. Payak na Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Si Toto ay matulungin at madasalin. Mga Kayarian ng Payak na Pangungusap Payak na Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Jose Rizal ang pambansang bayani ng Pilipinas. samantalang ang karamihan aygumagawa. Halimbawa: Mabilis magsampay ng damit si Nena. Halimbawa: Si Andres Bonifacio ay isang matapang na bayani. Halimbawa: Tayong mga magkakagrupo ay kailangang magtulungan para mabilis nating matapos ang ating gawain.Ito nagsasaad ng isang diwa at nagtataglay lamang ng iisang sugnay na makapag-iisa. Halimbawa: Ang ilan sa mga mag-aaral ay hindi gumagawa ng takdang-aralin. Tambalang Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Ang Pransya at Alemanya ay magkalapit at makaibigang bansa. Isang sambitla na may patapos na himig sa dulo Halimbawa: Umuulan! Sunog! Tambalan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig o paggamit ng tuldukwit (. . Mga Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos Ang panaguri ay nauuna sa simuno. Langkapan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapagiisa at isa o higit pang sugnay na hindi makapagiisa. Dahil sa tayo ang mamamayan ng Pilipinas.). kailangan nating magtulungan upang tumatag ang ekonomiya.

Patanong Ito aynagsasaad ng isang katanungan. Gumamit ng pang-uri bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math ang batang si Engelbert. Paraan ng Pagpapalawak ng Pangungusap Batayang Pangungusap: Nag-aral si Engelbert sa math. Mga Uri ng Pangungusap Paturol Ito ay nagsasaad ng katotohanan o isang kaganapan. Halimbawa: Nag-aral kaya sa math si Engelbert? kaya. Lagyan ng mga paningit Kabilang sa mga paningit ay ang mga salitang: daw. Ang mga kabataan ngayon ay mahilig magbulakbol. Pautos na Pananggi Pinangungunahan ng salitang "huwag".). Halimbawa: Ang Asya ang pinakamalaking kontinente. . Halimbawa: Ipaluto mo si Marissa ng tinola.Di-karaniwang Ayos Ang simuno ay nauuna sa panaguri. Pautos na Panag-ayon Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas. ba. Nagtatapos din a bantas na tuldok(. Halimbawa: Si Nena ay mabilis na nagsampay ng damit. Kapunapuna ang paggamit ng ay pagkatapos ng simuno sa pangungusap. Gumamit ng pang-abay bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math si Engelbert para sa darating na kompetisyon. sana. Pautos Ito ay naghahayag ng utos o kahilingan.) Halimbawa: ]Anyo ng Pautos Dalhan mo ako ng pasalubong. Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay. at iba pa. Ang EDSA Shrine ay dausan ng mga pag-aaklas. Nagtatapos sa bantas na tuldok (.

Halimbawa: Pakiabot nga.. petsa . sino.. Maaari po ba akong lumabas bukas? Padamdam Ito ay nagpapahayag ng matinding damdamin.. Halimbawa: Ay mali! Pakiusap Nagpapahayag ng kahilingan o pakiusap. Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Siya ba ay pupunta rin? Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Kumain ka na..Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Kumain ka na ba? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Hindi ka ba kakain dito? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: Halimbawa: Ano ang iyong kinain kanina? Alin ang pipiliin mo? ano. Temporal nagsasaad ito ng mga kalagayan o panahong panandalian karaniwan na itong mga adverbial na nagsasabi ng. mayroon o wala. Pakibuksan mo nga itong lata ng sardinas. Halimbawa: Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Magnanakaw! Pangungusap na Walang Paksa Pandamdam Nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: May tao sa loob. Eksistensyal Ito ay pahayag na ginagamitan ng may.araw. *Oras. hindi ba? Pakiusap Ito ay nagsasaad o nagpapahayag ng pakiusap. hindi ba? Dumaan ka na dito. saan at iba pa... alin. Halimbawa: Maaari po kayong umupo.

Halimbawa: Lumindol sa Africa. Halimbawa: (panaguri) Bumili ng tinapay ang bata. sina kung tao ang simuno at ang o ang mga kung bagay. Nagtatapos ito sa tuldok (. Halimbawa Ang bata ay bumili ng tinapay. selebrasyon halimbawa: Bagong taon na bukas Kaarawan ko sa makalawa. Pautos – ang pangungusap kung nag-uutos at nagtatapos din ito sa tuldok (. lunan o pangayayari. Panaguri (predicate) ito ay ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi ng kung ano tungkol sa simuno. Hindi ginagamitan ng salitang “ay”. Pormulasyong Panlipunan Ito ay nagpapahayag ng paggalang. Magbabakasyon lang. a sais pa lang ng umaga. Salamat po. Halimbawa Tumakbo ng mabilis ang aso. Ika-8 ng pebrero ngayon. Pasko na sa Lunes. Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos ng pangungusap kung ang nauuna ay ang panaguri kaysa sa simuno/paksa. May mga panandang si. . Halimbawa: Simuno Panaguri Ang mga bata ay tumatakbo.). Tao po. Bumabagyo sa Bikol.halimbawa: Umaga na. Halimbawa: Makikiraan po. *Panahon.). Penomenal Ito ay nagpapahayag ng pangyayari. Halimbawa Kunin mo ang aking damit sa lalagyan. (simuno) (panaguri) Mga Uri ng Pangungusap Paturol o Pasalaysay – ang pangungusap kung naglalahad ito ng isang katotohanang bagay. Ang pangungusap ay may dalawang bahagi: Simuno (subject) ay ang paksa o ang pinag-usapan sa pangungusap. (simuno) Ang Di-karaniwang Ayos ng pangungusap kung nauuna ay ang simuno kaysa panaguri at ginagamitan ng panandang "ay". Bukas ay Sabado. Ang Pangungusap ay lipon ng mga salita na nagsaad ng buong diwa.

Apat na Kayarian ng Pangungusap 1.nauuna ang paksa o simuno na sinusundan ng panaguri. nalulunod ang bata! Pangungusap -lipon ng mga salitang binubuo ng buong diwa. Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Halimbawa: Naku. Itapon mo ang basura ang basura . Halimbawa Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Naglinis ka na ba ng bahay? Bakit ka umiiyak? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: pa.Karaniwang . saan at iba Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Dumaan ka na dito. Patanong – ang pangungusap kung nagtatanong at nagtatapos ito sa tandang pananong (?).Payak .ayos .nauuna ang panaguri na sinusundan ng paksa o simuno 2. Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay.ang paksa ng pangungusap sa itaas itapon mo .ayos . hindi ba? Padamdam – ang pangungusap kung nagsasaad ng matinding damdamin at nagtatapos ito sa tandang padamdam (!). alin.Kabaligtarang . Pautos na Panag-ayon – Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas.ang panaguri ng pangungusap sa itaas Dalawang ayos ng Pangungusap 1. sino. Halimbawa: Ipagluto mo si Anna ng adobo.binubuo ng isang diwa lamang. Bahagi ng Pangungusap Simuno/Paksa .nagsasabi tungkol sa simuno o paksa ha.ang pinag-uusapan sa pangungusap Panaguri . Halimbawa: Ano ang iyong ginagawa kanina? ano. .Anyo ng Pautos Pautos na Pananggi – Pinangungunahan ng salitang "huwag".

2.hal. subalit. Humanga siya sa iyo. 3. hal.Tambalan . sabihin mo lang sa akin. pati. Kung di ka makaalis ngayon. kapag. hal. at. gayon at habang.Binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa na sinasamahan pa ng isa o mahigit pang katulong na sugnay. . nang. ngunit. kaya. hal. Napapahalagahan nila ang mga mamamayan sapagkat sinabi ng mga ito ang kanilang karaingan. datapwat.Langkapang Pangungusap . Ginagamitan ito ng mga pang-ugnay na kung. 4.binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa. bagamat at o. upang.binubuo ito ng dalawa o mahigit pang punong sugnay na kapag-iisa at isa o mahigit pang sugnay na pantulong o sugnay na di makapg-iisa. pag. Pinapahalagahan ngayon ang mga magsasaka dahil sila ang nagbibigay ng pagkain sa buong bansa kaya maypagpupulong ngayon. Pinaguugnay ito ng mga pangatnig na sapagkat. dahil sa.Hugnayan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful