Pangungusap

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Sa linggwistika, ang pangungusap ay lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

Mga ayos ng pangungusap
May dalawang ayos ang pangungusap: karaniwan at di-karaniwan. Kung panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa dikaraniwan ayos. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap na nasa di karaniwang ayos.

Karaniwan - Nagsisimula sa Panaguri at Nagtatapos sa simuno.

Halimbawa: Bumili ng bagong sasakyan si Elsie.

Di- Karaniwan - Nagsisimula sa Simuno at Nagtatapos sa Panaguri.

Halimbawa:

Si Elsie ay bumili ng bagong sasakyan.

Uri ng mga pangungusap
Ayon sa pangungusap na walang paksa
  
Mga pangungusap na eksistensyal - nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao, atbp. Pinangungunahan ito ng may o mayroon. Halimbawa: Mayroon daw ganito roon.  Mga pangungusap na pahanga – nagpapahayag ng damdaming paghanga. Halimbawa: Kayganda ng babaing iyun! Mga sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: Aray!  Mga pangungusap na pamanahon – nagsasaad ng oras o uri ng panahon. Halimbawa: Maaga pa. Mga pormularyong panlipunan – mga pagbati, pagbibigay-galang, atbp. na nakagawian na sa lipunang Pilipino. Halimbawa: Magandang umaga po.

Ayon sa kayarian
Ang pangungusap ay may apat na kayarian: payak, tambalan, hugnay at langkapan. Ang payak na pangungusap ay nagpapahayag ng iisang kaisipan. Maaaring nagtataglay ng payak o tambalang simuno at panaguri. May apat itong kayarian: payak na simuno at payak na panaguri; payak na simuno at tambalang panaguri; tambalang simuno at payak na panaguri; at tambalang simuno at tambalang panaguri. Mga halimbawa:

   

Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa. Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista. Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan. Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.

Ang tambalang pangungusap ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa: Halimbawa:

Nagtatag ng isang samahan sina Arnel at agad silang umisip ng magandang proyekto para sa mga kabataan ng kanilang pook.  Maraming balak silang gawin sa Linggo: magpapamigay sila ng pagkain sa mga batang lansangan, magpapadala sila nga mga damit sa mga batang ulila saka maghahandog sila ng palatuntunan para sa mga maysakit sa gabi. Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

 

Gaganda ang iyong buhay kung susunod ka sa mga pangaral ng inyong magulang. Ang batang putol ang mga kamay ay mahusay gumuhit.

Ang langkapang pangungusap ay binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa at dalawa o mahigit pang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

Ang buhay sa mundo ay pansamantala lamang kaya't dapat na tayo ay magpakabuti upang makamit ang kaligayahan sa kabilang buhay.  Nahuli na ang mga masasamang-loob kaya't payapa na kaming nakatutulog sa gabi, kasi sila lamang ang gumugulo sa amin.  Ang mga bayani natin ay namuhunan ng dugo upang makamtan ang kalayaan nang ang bayan ay matahimik at lumigaya.

) Patanong: Ito ay nag-uusisa tungkol sa isang katotohanan o pangyayari. (pang-uri) Naglalabada ang kanyang ina. [baguhin]Panaguri Ang Panaguri (Predicate sa wikang Ingles) ang bahagi ng pangungusap na nagbibigay ng kaalaman o impormasyon tungkol sa paksa. pautos at padamdam:   nito. (pang-abay) Magtanim ng orkidyas ang kinahihiligan niya. at tandang pananong(?) ang bantas sa hulihan Pautos: Ito ay uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito. (gumanap ng kilos) Inihaw ni Wilson ang mga nahuling isda (pinagtutuunan ng diwang isinasaad ng pandiwa) Si Melody ay kumakanta sa liwasan ngayon. Ang Pangungusap ay ang kalipunan ng mga salitang nagsasaad ng isang buong diwa. paghanga. panghihinayang at iba pa. (pangngalan) Sila ang aawit sa misa. Ito ay naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno.   Padamdam: Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa. lungkot. (pawatas) Mga Kayarian ng Pangungusap Payak . (pandiwa) Dahan-dahan ang kanyang pag-akyat.Iba pa Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol. (panghalip) Malulusog ang anak niyang kambal. Ito ay maaaring:       panaguring pangngalan panaguring panghalip panaguring pang-uri panaguring pandiwa panaguring pang-abay panaguring pawatas Halimbawa:       Bangus ang pambansang isda ng Pilipinas. Ito ay tinatawag na Sentence sa wikang Ingles. Ang paksa o simuno ay maaaring gumaganap ng kilos o pinagtutuunan ng diwang isinasaad sa pandiwa at ganapan ng kilos ng pandiwa. patanong. pagkagulat. Lagi itong nagtatapos sa tuldok(. Halimbawa: Naglalaro si Crisanto ng ahedres. Ito ay may patapos na himig sa dulo na nagsasaad ng diwa o kaisipang nais niyang ipaabot. Pasalaysay o Paturol: Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan o pangyayari. [baguhin]Mga Bahagi ng Pangungusap [baguhin]Simuno o Paksa Ang Simuno o Paksa (Subject sa wikang Ingles) ang bahaging pinag-uusapan o pinagtutuunan ng pansin sa loob ng pangungusap.

Ito nagsasaad ng isang diwa at nagtataglay lamang ng iisang sugnay na makapag-iisa. Halimbawa: Mabilis magsampay ng damit si Nena. Mga Kayarian ng Payak na Pangungusap Payak na Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Jose Rizal ang pambansang bayani ng Pilipinas. Halimbawa: Ang ilan sa mga mag-aaral ay hindi gumagawa ng takdang-aralin. . Halimbawa: Tayong mga magkakagrupo ay kailangang magtulungan para mabilis nating matapos ang ating gawain.). Mga Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos Ang panaguri ay nauuna sa simuno. samantalang ang karamihan aygumagawa. kailangan nating magtulungan upang tumatag ang ekonomiya. Halimbawa: Si Andres Bonifacio ay isang matapang na bayani. Dahil sa tayo ang mamamayan ng Pilipinas. Payak na Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Si Toto ay matulungin at madasalin. Isang sambitla na may patapos na himig sa dulo Halimbawa: Umuulan! Sunog! Tambalan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig o paggamit ng tuldukwit (. Tambalang Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Ang Pransya at Alemanya ay magkalapit at makaibigang bansa. Tambalang Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Ding at Dang ay matalino sa matematika. Langkapan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapagiisa at isa o higit pang sugnay na hindi makapagiisa.

Pautos na Panag-ayon Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas. Mga Uri ng Pangungusap Paturol Ito ay nagsasaad ng katotohanan o isang kaganapan. Gumamit ng pang-uri bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math ang batang si Engelbert. Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay. Pautos na Pananggi Pinangungunahan ng salitang "huwag". Ang EDSA Shrine ay dausan ng mga pag-aaklas. Paraan ng Pagpapalawak ng Pangungusap Batayang Pangungusap: Nag-aral si Engelbert sa math. Patanong Ito aynagsasaad ng isang katanungan. sana.Di-karaniwang Ayos Ang simuno ay nauuna sa panaguri. Pautos Ito ay naghahayag ng utos o kahilingan. Nagtatapos din a bantas na tuldok(. Halimbawa: Nag-aral kaya sa math si Engelbert? kaya. Ang mga kabataan ngayon ay mahilig magbulakbol.) Halimbawa: ]Anyo ng Pautos Dalhan mo ako ng pasalubong. Halimbawa: Ipaluto mo si Marissa ng tinola.). Halimbawa: Si Nena ay mabilis na nagsampay ng damit. at iba pa. . Halimbawa: Ang Asya ang pinakamalaking kontinente. Lagyan ng mga paningit Kabilang sa mga paningit ay ang mga salitang: daw. Nagtatapos sa bantas na tuldok (. Kapunapuna ang paggamit ng ay pagkatapos ng simuno sa pangungusap. ba. Gumamit ng pang-abay bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math si Engelbert para sa darating na kompetisyon.

sino. Halimbawa: Pakiabot nga.. hindi ba? Pakiusap Ito ay nagsasaad o nagpapahayag ng pakiusap.araw. petsa . Halimbawa: Maaari po kayong umupo. Pakibuksan mo nga itong lata ng sardinas.. Eksistensyal Ito ay pahayag na ginagamitan ng may... hindi ba? Dumaan ka na dito. saan at iba pa. Halimbawa: Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Magnanakaw! Pangungusap na Walang Paksa Pandamdam Nagpapahayag ng matinding damdamin. mayroon o wala. Temporal nagsasaad ito ng mga kalagayan o panahong panandalian karaniwan na itong mga adverbial na nagsasabi ng.. Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Siya ba ay pupunta rin? Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Kumain ka na.Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Kumain ka na ba? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Hindi ka ba kakain dito? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: Halimbawa: Ano ang iyong kinain kanina? Alin ang pipiliin mo? ano. Halimbawa: Ay mali! Pakiusap Nagpapahayag ng kahilingan o pakiusap. alin. Halimbawa: May tao sa loob. Maaari po ba akong lumabas bukas? Padamdam Ito ay nagpapahayag ng matinding damdamin.. *Oras.

Halimbawa: Simuno Panaguri Ang mga bata ay tumatakbo. Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos ng pangungusap kung ang nauuna ay ang panaguri kaysa sa simuno/paksa. Ang Pangungusap ay lipon ng mga salita na nagsaad ng buong diwa. (simuno) (panaguri) Mga Uri ng Pangungusap Paturol o Pasalaysay – ang pangungusap kung naglalahad ito ng isang katotohanang bagay. Pautos – ang pangungusap kung nag-uutos at nagtatapos din ito sa tuldok (. Halimbawa: Makikiraan po. Halimbawa Ang bata ay bumili ng tinapay.halimbawa: Umaga na. May mga panandang si. Halimbawa Kunin mo ang aking damit sa lalagyan. . selebrasyon halimbawa: Bagong taon na bukas Kaarawan ko sa makalawa. *Panahon. Panaguri (predicate) ito ay ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi ng kung ano tungkol sa simuno.). Hindi ginagamitan ng salitang “ay”. Halimbawa Tumakbo ng mabilis ang aso. Bumabagyo sa Bikol. Pasko na sa Lunes. Nagtatapos ito sa tuldok (. Magbabakasyon lang. lunan o pangayayari. a sais pa lang ng umaga. Ang pangungusap ay may dalawang bahagi: Simuno (subject) ay ang paksa o ang pinag-usapan sa pangungusap. Bukas ay Sabado. Halimbawa: Lumindol sa Africa.). Salamat po. (simuno) Ang Di-karaniwang Ayos ng pangungusap kung nauuna ay ang simuno kaysa panaguri at ginagamitan ng panandang "ay". sina kung tao ang simuno at ang o ang mga kung bagay. Tao po. Halimbawa: (panaguri) Bumili ng tinapay ang bata. Pormulasyong Panlipunan Ito ay nagpapahayag ng paggalang. Ika-8 ng pebrero ngayon. Penomenal Ito ay nagpapahayag ng pangyayari.

nauuna ang paksa o simuno na sinusundan ng panaguri. Halimbawa: Ipagluto mo si Anna ng adobo.binubuo ng isang diwa lamang.nauuna ang panaguri na sinusundan ng paksa o simuno 2.Karaniwang . Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay.ayos .ang pinag-uusapan sa pangungusap Panaguri . Apat na Kayarian ng Pangungusap 1. alin.Anyo ng Pautos Pautos na Pananggi – Pinangungunahan ng salitang "huwag".ang panaguri ng pangungusap sa itaas Dalawang ayos ng Pangungusap 1. Pautos na Panag-ayon – Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas. . Halimbawa: Ano ang iyong ginagawa kanina? ano. sino. Bahagi ng Pangungusap Simuno/Paksa .ayos . saan at iba Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Dumaan ka na dito.Kabaligtarang . Halimbawa Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Naglinis ka na ba ng bahay? Bakit ka umiiyak? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: pa. Patanong – ang pangungusap kung nagtatanong at nagtatapos ito sa tandang pananong (?).nagsasabi tungkol sa simuno o paksa ha. hindi ba? Padamdam – ang pangungusap kung nagsasaad ng matinding damdamin at nagtatapos ito sa tandang padamdam (!). Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Halimbawa: Naku.Payak .ang paksa ng pangungusap sa itaas itapon mo . nalulunod ang bata! Pangungusap -lipon ng mga salitang binubuo ng buong diwa. Itapon mo ang basura ang basura .

datapwat. at.Hugnayan . 2. upang.binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa. 3. gayon at habang. sabihin mo lang sa akin. Pinaguugnay ito ng mga pangatnig na sapagkat. Humanga siya sa iyo.Tambalan . hal. Kung di ka makaalis ngayon. kapag. subalit. Pinapahalagahan ngayon ang mga magsasaka dahil sila ang nagbibigay ng pagkain sa buong bansa kaya maypagpupulong ngayon. pati. Napapahalagahan nila ang mga mamamayan sapagkat sinabi ng mga ito ang kanilang karaingan.binubuo ito ng dalawa o mahigit pang punong sugnay na kapag-iisa at isa o mahigit pang sugnay na pantulong o sugnay na di makapg-iisa. bagamat at o. hal. 4.Binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa na sinasamahan pa ng isa o mahigit pang katulong na sugnay. dahil sa. pag. hal. kaya.hal. . Ginagamitan ito ng mga pang-ugnay na kung.Langkapang Pangungusap . ngunit. nang.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful