Pangungusap

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Sa linggwistika, ang pangungusap ay lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

Mga ayos ng pangungusap
May dalawang ayos ang pangungusap: karaniwan at di-karaniwan. Kung panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa dikaraniwan ayos. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap na nasa di karaniwang ayos.

Karaniwan - Nagsisimula sa Panaguri at Nagtatapos sa simuno.

Halimbawa: Bumili ng bagong sasakyan si Elsie.

Di- Karaniwan - Nagsisimula sa Simuno at Nagtatapos sa Panaguri.

Halimbawa:

Si Elsie ay bumili ng bagong sasakyan.

Uri ng mga pangungusap
Ayon sa pangungusap na walang paksa
  
Mga pangungusap na eksistensyal - nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao, atbp. Pinangungunahan ito ng may o mayroon. Halimbawa: Mayroon daw ganito roon.  Mga pangungusap na pahanga – nagpapahayag ng damdaming paghanga. Halimbawa: Kayganda ng babaing iyun! Mga sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: Aray!  Mga pangungusap na pamanahon – nagsasaad ng oras o uri ng panahon. Halimbawa: Maaga pa. Mga pormularyong panlipunan – mga pagbati, pagbibigay-galang, atbp. na nakagawian na sa lipunang Pilipino. Halimbawa: Magandang umaga po.

Ayon sa kayarian
Ang pangungusap ay may apat na kayarian: payak, tambalan, hugnay at langkapan. Ang payak na pangungusap ay nagpapahayag ng iisang kaisipan. Maaaring nagtataglay ng payak o tambalang simuno at panaguri. May apat itong kayarian: payak na simuno at payak na panaguri; payak na simuno at tambalang panaguri; tambalang simuno at payak na panaguri; at tambalang simuno at tambalang panaguri. Mga halimbawa:

   

Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa. Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista. Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan. Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.

Ang tambalang pangungusap ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa: Halimbawa:

Nagtatag ng isang samahan sina Arnel at agad silang umisip ng magandang proyekto para sa mga kabataan ng kanilang pook.  Maraming balak silang gawin sa Linggo: magpapamigay sila ng pagkain sa mga batang lansangan, magpapadala sila nga mga damit sa mga batang ulila saka maghahandog sila ng palatuntunan para sa mga maysakit sa gabi. Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

 

Gaganda ang iyong buhay kung susunod ka sa mga pangaral ng inyong magulang. Ang batang putol ang mga kamay ay mahusay gumuhit.

Ang langkapang pangungusap ay binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa at dalawa o mahigit pang sugnay na di-makapag-iisa. Halimbawa:

Ang buhay sa mundo ay pansamantala lamang kaya't dapat na tayo ay magpakabuti upang makamit ang kaligayahan sa kabilang buhay.  Nahuli na ang mga masasamang-loob kaya't payapa na kaming nakatutulog sa gabi, kasi sila lamang ang gumugulo sa amin.  Ang mga bayani natin ay namuhunan ng dugo upang makamtan ang kalayaan nang ang bayan ay matahimik at lumigaya.

Halimbawa: Naglalaro si Crisanto ng ahedres. [baguhin]Mga Bahagi ng Pangungusap [baguhin]Simuno o Paksa Ang Simuno o Paksa (Subject sa wikang Ingles) ang bahaging pinag-uusapan o pinagtutuunan ng pansin sa loob ng pangungusap. (pawatas) Mga Kayarian ng Pangungusap Payak . Lagi itong nagtatapos sa tuldok(. (gumanap ng kilos) Inihaw ni Wilson ang mga nahuling isda (pinagtutuunan ng diwang isinasaad ng pandiwa) Si Melody ay kumakanta sa liwasan ngayon. lungkot. Ang paksa o simuno ay maaaring gumaganap ng kilos o pinagtutuunan ng diwang isinasaad sa pandiwa at ganapan ng kilos ng pandiwa. patanong. panghihinayang at iba pa. Ang Pangungusap ay ang kalipunan ng mga salitang nagsasaad ng isang buong diwa. at tandang pananong(?) ang bantas sa hulihan Pautos: Ito ay uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito. paghanga. Pasalaysay o Paturol: Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan o pangyayari.) Patanong: Ito ay nag-uusisa tungkol sa isang katotohanan o pangyayari. Ito ay may patapos na himig sa dulo na nagsasaad ng diwa o kaisipang nais niyang ipaabot. [baguhin]Panaguri Ang Panaguri (Predicate sa wikang Ingles) ang bahagi ng pangungusap na nagbibigay ng kaalaman o impormasyon tungkol sa paksa. pautos at padamdam:   nito. Ito ay maaaring:       panaguring pangngalan panaguring panghalip panaguring pang-uri panaguring pandiwa panaguring pang-abay panaguring pawatas Halimbawa:       Bangus ang pambansang isda ng Pilipinas. Ito ay tinatawag na Sentence sa wikang Ingles.Iba pa Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol. (pangngalan) Sila ang aawit sa misa. (pandiwa) Dahan-dahan ang kanyang pag-akyat. (panghalip) Malulusog ang anak niyang kambal. pagkagulat. Ito ay naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno.   Padamdam: Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa. (pang-uri) Naglalabada ang kanyang ina. (pang-abay) Magtanim ng orkidyas ang kinahihiligan niya.

samantalang ang karamihan aygumagawa. Halimbawa: Si Andres Bonifacio ay isang matapang na bayani. Tambalang Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Ang Pransya at Alemanya ay magkalapit at makaibigang bansa. Payak na Simuno at Tambalang Panaguri Halimbawa: Si Toto ay matulungin at madasalin.Ito nagsasaad ng isang diwa at nagtataglay lamang ng iisang sugnay na makapag-iisa. Tambalang Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Ding at Dang ay matalino sa matematika. Langkapan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapagiisa at isa o higit pang sugnay na hindi makapagiisa. Halimbawa: Tayong mga magkakagrupo ay kailangang magtulungan para mabilis nating matapos ang ating gawain. Dahil sa tayo ang mamamayan ng Pilipinas. Isang sambitla na may patapos na himig sa dulo Halimbawa: Umuulan! Sunog! Tambalan Ito ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa at pinag-uugnay ng mga pangatnig o paggamit ng tuldukwit (. Mga Kayarian ng Payak na Pangungusap Payak na Simuno at Payak na Panaguri Halimbawa: Si Jose Rizal ang pambansang bayani ng Pilipinas. Halimbawa: Mabilis magsampay ng damit si Nena. kailangan nating magtulungan upang tumatag ang ekonomiya.). Halimbawa: Ang ilan sa mga mag-aaral ay hindi gumagawa ng takdang-aralin. Mga Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos Ang panaguri ay nauuna sa simuno. .

Mga Uri ng Pangungusap Paturol Ito ay nagsasaad ng katotohanan o isang kaganapan. Lagyan ng mga paningit Kabilang sa mga paningit ay ang mga salitang: daw. Halimbawa: Ang Asya ang pinakamalaking kontinente. Nagtatapos sa bantas na tuldok (.) Halimbawa: ]Anyo ng Pautos Dalhan mo ako ng pasalubong. Pautos Ito ay naghahayag ng utos o kahilingan. Paraan ng Pagpapalawak ng Pangungusap Batayang Pangungusap: Nag-aral si Engelbert sa math. Ang EDSA Shrine ay dausan ng mga pag-aaklas. Patanong Ito aynagsasaad ng isang katanungan. Ang mga kabataan ngayon ay mahilig magbulakbol. Nagtatapos din a bantas na tuldok(. Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay. Gumamit ng pang-abay bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math si Engelbert para sa darating na kompetisyon. at iba pa.Di-karaniwang Ayos Ang simuno ay nauuna sa panaguri. Pautos na Panag-ayon Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas. Kapunapuna ang paggamit ng ay pagkatapos ng simuno sa pangungusap. Halimbawa: Si Nena ay mabilis na nagsampay ng damit. Pautos na Pananggi Pinangungunahan ng salitang "huwag". Halimbawa: Ipaluto mo si Marissa ng tinola. Gumamit ng pang-uri bilang panuring Halimbawa: Nag-aral ng mabuti sa math ang batang si Engelbert. .). ba. sana. Halimbawa: Nag-aral kaya sa math si Engelbert? kaya.

Halimbawa: Ay mali! Pakiusap Nagpapahayag ng kahilingan o pakiusap. hindi ba? Pakiusap Ito ay nagsasaad o nagpapahayag ng pakiusap.Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Kumain ka na ba? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Hindi ka ba kakain dito? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: Halimbawa: Ano ang iyong kinain kanina? Alin ang pipiliin mo? ano. Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Siya ba ay pupunta rin? Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Kumain ka na. Pakibuksan mo nga itong lata ng sardinas. hindi ba? Dumaan ka na dito. Eksistensyal Ito ay pahayag na ginagamitan ng may. sino. Halimbawa: Maaari po kayong umupo. Halimbawa: Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Magnanakaw! Pangungusap na Walang Paksa Pandamdam Nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: Pakiabot nga... Maaari po ba akong lumabas bukas? Padamdam Ito ay nagpapahayag ng matinding damdamin.... alin. petsa . *Oras. Temporal nagsasaad ito ng mga kalagayan o panahong panandalian karaniwan na itong mga adverbial na nagsasabi ng.araw. Halimbawa: May tao sa loob. saan at iba pa.. mayroon o wala.

lunan o pangayayari. Halimbawa: Simuno Panaguri Ang mga bata ay tumatakbo.halimbawa: Umaga na. May mga panandang si. Halimbawa: Lumindol sa Africa. Bumabagyo sa Bikol. Salamat po.). Halimbawa: (panaguri) Bumili ng tinapay ang bata. Panaguri (predicate) ito ay ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi ng kung ano tungkol sa simuno. Ang pangungusap ay may dalawang bahagi: Simuno (subject) ay ang paksa o ang pinag-usapan sa pangungusap. sina kung tao ang simuno at ang o ang mga kung bagay. Ika-8 ng pebrero ngayon. a sais pa lang ng umaga. (simuno) (panaguri) Mga Uri ng Pangungusap Paturol o Pasalaysay – ang pangungusap kung naglalahad ito ng isang katotohanang bagay. Pormulasyong Panlipunan Ito ay nagpapahayag ng paggalang. Ang Pangungusap ay lipon ng mga salita na nagsaad ng buong diwa. Halimbawa: Makikiraan po. selebrasyon halimbawa: Bagong taon na bukas Kaarawan ko sa makalawa. Halimbawa Kunin mo ang aking damit sa lalagyan. Pasko na sa Lunes. Penomenal Ito ay nagpapahayag ng pangyayari. Ayos ng Pangungusap Karaniwang Ayos ng pangungusap kung ang nauuna ay ang panaguri kaysa sa simuno/paksa. Pautos – ang pangungusap kung nag-uutos at nagtatapos din ito sa tuldok (. (simuno) Ang Di-karaniwang Ayos ng pangungusap kung nauuna ay ang simuno kaysa panaguri at ginagamitan ng panandang "ay". Hindi ginagamitan ng salitang “ay”. . Bukas ay Sabado. Magbabakasyon lang. *Panahon. Halimbawa Tumakbo ng mabilis ang aso.). Halimbawa Ang bata ay bumili ng tinapay. Nagtatapos ito sa tuldok (. Tao po.

saan at iba Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong Halimbawa: Tayo ba ay aalis na? Tanong na may Karugtong o Pabuntot Halimbawa: Dumaan ka na dito.nagsasabi tungkol sa simuno o paksa ha. Bahagi ng Pangungusap Simuno/Paksa .ang pinag-uusapan sa pangungusap Panaguri .Karaniwang .ayos . . Halimbawa Anyo ng Patanong Patanong na masasagot ng OO o Hindi Halimbawa: Naglinis ka na ba ng bahay? Bakit ka umiiyak? Pangungusap na Patanggi ang Tanong Halimbawa: Hindi ka ba papasok? Gumagamit ng Panghalip na Pananong Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: pa.nauuna ang paksa o simuno na sinusundan ng panaguri. Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku! Halimbawa: Naku.Payak .Anyo ng Pautos Pautos na Pananggi – Pinangungunahan ng salitang "huwag".binubuo ng isang diwa lamang. nalulunod ang bata! Pangungusap -lipon ng mga salitang binubuo ng buong diwa. alin. Apat na Kayarian ng Pangungusap 1. Halimbawa: Huwag kang lalabas ng bahay. Patanong – ang pangungusap kung nagtatanong at nagtatapos ito sa tandang pananong (?). Halimbawa: Ano ang iyong ginagawa kanina? ano. Halimbawa: Ipagluto mo si Anna ng adobo.ang panaguri ng pangungusap sa itaas Dalawang ayos ng Pangungusap 1.ayos .nauuna ang panaguri na sinusundan ng paksa o simuno 2. Itapon mo ang basura ang basura .Kabaligtarang . Pautos na Panag-ayon – Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas. sino.ang paksa ng pangungusap sa itaas itapon mo . hindi ba? Padamdam – ang pangungusap kung nagsasaad ng matinding damdamin at nagtatapos ito sa tandang padamdam (!).

.Tambalan . upang.binubuo ito ng dalawa o mahigit pang punong sugnay na kapag-iisa at isa o mahigit pang sugnay na pantulong o sugnay na di makapg-iisa.Hugnayan . nang. kapag. gayon at habang. Humanga siya sa iyo. subalit. dahil sa. Napapahalagahan nila ang mga mamamayan sapagkat sinabi ng mga ito ang kanilang karaingan. Pinapahalagahan ngayon ang mga magsasaka dahil sila ang nagbibigay ng pagkain sa buong bansa kaya maypagpupulong ngayon. sabihin mo lang sa akin. pati.hal. at. Pinaguugnay ito ng mga pangatnig na sapagkat.Binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa na sinasamahan pa ng isa o mahigit pang katulong na sugnay. kaya. Kung di ka makaalis ngayon.Langkapang Pangungusap . hal. 2. 4. hal. bagamat at o. datapwat.binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa. hal. ngunit. 3. pag. Ginagamitan ito ng mga pang-ugnay na kung.