Batayan ng mga Sibilisasyon y Sibilisasyon- yugto sa kasaysayan ng tao kung kailan mataas na ang antas ng kanyang pamumuhay, kultura

, teknolohiya at iba pang indikasyon ng maunlad at saganang pamumuhay  Pagkadalubhasa sa paggawa- Sangkap ng isang sibilisasyon ang pagkakaroon ng mga taong may tiyak na gawaing ginagampanan tulad ng tagagawa ng palayok, tagahabi ng tela, tagapanday ng metal, o tagatala ng ani sa pagsasaka.  Pag- aantas ng lipunan- Habang umuulad ang isang sibilisasyon, ang mga pangkat na maituturing na dalubhasa ay nagkakaroon ng kapangyarihan sa lipunan tulad ng mga pari, sundalo, at artisan. Sa paglipas ng panahon, magbibigay- daan ito sa hirarkyang panlipunan.  Pagtatag ng mga lungsod- Mahalagang katangian ng isang sibilisasyon ang pagkakaroon ng mga lungsod na nagsisilbing sentro ng kalakalan, pamamahala, at pananampalataya.  Pagkakaroon ng maunlad na sistema ng pamamahala- Taglay ng isang sibilisadong lipunan ang mga taong mamamahala, magpapatupad ng batas, at mangangalaga sa mga nasasakupan.  Pagkakaroon ng maunlad na sistema ng pagsulat- Kinakailangan ang sistema ng pagsulat upang magkaroon ng maayos na pagsasagawa ng trabaho sa pamamahala, pakikipagkalakalan, at pagtatala ng kasaysayan at kalinangan ng isang lipunan.  Pagkakaroon ng mataas na antas na kalinangan- Ang pagkakaroon ng magkakatulad na pananampalataya, paniniwala, at kaugalian ay nagsisilbing batayan ng pagkakaisa at pagkakakilanlan ng isang lipunan. Arnold Toynbee- ang pagbagsak ng isang sibilisasyon ay maaring magdulot ng kawalan ng kakayahan ng mga mamamayang tumugon sa hamon ng kalikasan at kapaligiran.

y

Sinaunang Kabihasnan sa Mesopotamia

Israel. y . Saklaw ng Fertile Crescent ang mga kasalukuyang bansa ng Syria. Nagsisilbi itong daan ng mga mangangalakal patungong golpo mula Mediterranean Sea. Hiwalay ang pag. Malawak din ang luntiang damuhan dito na tamang. Ang pangalan ng Mesopotamia ay nagmula sa salitang Griyego na ang kahulugan ay lupain sa pagitan ng mga ilog. Ang mga pari ang nagsisilbing tagapamagitan at tagapag.unting napalitan ang mga pari ng mga pinuno ng mga mandirigma na naging mga hari. Kish. Sumer y Sa kapatagan ng Sumer nagsimulang manirahan ang mga tao sa Mesopotamia. dulot na rin ng madalas na pakikidigma. Ang hangganan naman sa timog ay ang Disyerto ng Arabia at sa timog.kaniyang hari at diyos. Ang ikaapat at pinakamababang antas sa lipunang Sumerain ay binubuo ng mga alipin. Ur at Uruk. Dahil ditto. Ang Mesopotamia ay bahagi ang isang lupaing tinatawag na Fertile Crescent kung saan ang lupa ay mas mayaman kung ihahambing sa malapit na Disyerto ng Arabia at sa mga bulubundukin sa Turkey. Ang unag pangkat ay kinabibilangan ng mga pari at hari.aalaga ng baka. Kabilang sa mga pamayanang ito ang Agadeh. Sa Panahong Neolitiko. sa Uruk nagsimula ang pangalan ng bansang Iraq. Pinaniniwalaan ng mga historyador na ang dalawang pook na ito ay ang mga unang lungsod sa buong daigdig. Mula 3000 hanggang 2500 BCE.estado ng Sumer. Ang dalawang ilog na tinutukoy rito ay ang Ilog Tigris na tuwid ang agos at Ilog Euphrates na lumiliko patungong disyertong Arabia. Ang ikalawang pangkat naman ay binubuo ng mayayamang mangangalakal.y y y y Ang lambak. Ayon pa sa mga historyador. kambing at baboy.  Lipunan at Kultura o Ang lipunan ng Sumer ay nahahati sa apat. Ang ikatlong pangkat at pinakamarami ay binubuo ng mga magsasaka at artisan.unlad ng mga bayan at lungsod ng Sumer na may kani. Lebanon.tama para sa pag. nagging mataba ang lupain ng lambak. Samantala naniniwala naman ang ibang historyador na ang ibig sabihin ng pangalang Iraq ay ang lupain na malapit sa dalampasigan. Ang Uruk at Ur na itinatag noong 2500 BCE ay naging mga lungsod. tupa. Lagash. Nasirayah. unti. ang mamumuno sa hukbo. sapat upang mabuhay ang iba t ibang pananim. Kabihasnang Sumerian  Pamahalaan o Ang unang uri ng pamahalaan ng mga Sumerian ay pinamumunuan ng mga pari na naninirahan sa templo na tinatawag na ziggurat.ilog ng Mesopotamia ay napapalibutan ng Bulubunding Taurus sa hilaga at ng Bulubunduking Zagros sa silangan. mangangasiwa sa mga proyekto Gayunman. itinatag dito ang mga pamayanan ng iba t ibang pamilya at nang lumaon ay lumaki ang mga pamayanang ito at naging mga sentro ng populasyon.silangan naman ng Mesopotamia ay ang Golpo ng Persia.ugnay ng mga tao sa mga diyos at tagapamahala din sa mga batas na paiiralin.ulit na pagbaha ng dalawang ilog. napasailalim sa pamumuno ng mga hari ang mga lungsod. at Iraq at binabagtas nito ang mga lupain mula sa Dagat Mediteraneo sa kanluran hanggang sa Golpo ng Persia. Umma. Bawat pagbaha ay nag-iiwan ng matabang lupang banlik. Dumanas ang Mesopotamia ng paulit.

Ang mga imbensyong ito ay nagpaunlad sa pagsasaka. ang altar at sambahan ng mga Sumerian. Nasa tuktok ng ziggurat.unlad ng kabihasnang Sumer. Ilan sa kanilang mga diyos ay sina Anu. .unlad at Pagbagsak *Pag-unlad o Malaki ang naitulong ng maraming imbesyon sa pagtatag at pag. makiisa sa kalakalan at maging testigo sa mga paglilitis. o Sumasamba sila sa iba t ibang diyos na pinaniniwalaan nilang kumukontrol sa pwersa ng kalikasan. o Nakatulong nang malaki ang edukasyon sa pagiging bihasa ng mga mamamayan sa halos lahat ng aspeto ng pamumuhay. Gumamit sila ng mga hayop sa pag. o Bahagi ng kanilang kultura ang pakikipagsundo ng mga magulang sa nais na mapangasawa ng kanilang mga anak.ingat ng mga record ng pamahalaan. diyos ng kalupaan. o Mataas ang pagpapahalaga ng mga Sumerian sa edukasyon. diyos ng langit.estado nito. o Mga eskriba ang tawag sa mga nakapagtapos sa mga paaralang Sumerian. mula kalakalan hanggang astrolohiya. kasaysayan. Sila ang nagtatag ng mga unang paaralan (edubba) sa mundo kung saan itinuro ang pagbasa. kalakalan at iba pang mga industriya na nagpaunlad din sa lipunang Sumerian sa pangkalahatan. Butil. Sila ang tagapag. isang templo na may pitong palapag. dates. trigo at barley ang kanilang mga pangunahing ani.o May karapatan ang mga kababaihang Sumerian na magkaroon ng mga ari. *Pagbagsak o Pangunahing dahilan ng panghina ng mga Sumerian ay ang madalas na labanan at kawalan ng pagkakaisa ng mga lungsod.araro ng kanilang mga bukid. gulay. linggwistika. paggawa ng mapa o kartograpiya. pagoopera. diyos ng malakas na hangin at ulan. templo at iba pang institusyon ng mga lungsod. batas. kambing at tupa na pinagkukunan nila ng telang pandamit at pagkain.  Sanhi ng Pag. o Naitatag ang mga lungsod.estado na lubos na nakatulong sa pagtatag ng pamahalaan at pagpapalakas sa mga Sumerian bilang isang pangkat. o Nag-alaga rin ng mga hayop tulad ng baka. Madalas na pinagtatalunan ang patubig at hangganan ng mga lupain. o May matatag na industriya ng pangangalakal kung saan ilan sa mga pangunahing produkto ay ang habi nilang lana at lino. medisina. at si Enlil. si Ki. panghuhula at astrolohiya.arian. matematika.  Ekonomiya o Pagsasaka ang pangunahing hanapbuhay ng mga Sumerian.

unang nabuong sistema ng panulat. Ginamit din ng mga Sumerian ang astrolohiya. o Araro o Gulong na ginagamit nila sa kanilang mga karitong hinihila ng mga baka. Kilala ngayon si Sargon bilang Sargon the Great. Ang isang taon ay nahahati sa 365 araw. ang nagtalaga ng unang imperyo sa daigdig.kanilang mga teritoryo.estado ng Sumer sa isa t isa. natulungan nila ang kanilang mga sarili sa pagtatatag ng mga hangganan ng kanilang mga lupain. upang maitaya ang kani. humina ang kakayahan nilang pangalagaan ang kani.ani. Sinakop niya an gang mga teritoryo ng mga taong may iba t ibang kultura at wika. Umuukit ang isang tagasulat ng mga simbolo sa isang malambot ba tabletang luad (clay tablet) sa pamamagitan ng isang matulis na kahoy o stylus. o Gumawa ng mga kanal para sa irigasyon ng mga bukid at upang maiwasan ang pagbaha sa loob ng pamayanan.unting nasakop ang mga lungsod ng Sumer ng kaharian ng Akkad na pinamumunuan ni Sargon the Great (2334 BCE). Nagamit nila ang kalendaryo bilang gabay sa panahon ng pagtatanin at pag. o Ziggurat Akkad y Dulot ng madalas na pakikidigma ng mga lungsod. Sa ilalim ng pamamahala ni Haring Sargon. 12 months. o Ang paggamit ng layag sa bangka ay naging gawain din ng mga Sumerian. o Dahil sa kakulangan ng kahoy. sinakop niya ang kalupaan mula hilagang Mesopotamia at Syria hanggang sa dalampasigan ng Turkey. Dahil dito. gumawa ang mga sinaunang Sumerian ng mga bahay na yari sa luad at ladrilyo. naimbento rin ng mga Sumerian ang algebra. isang sangay ng matematika sa kasalukuyan. unti. nakapaglakbay sila sa malalayong lugar. Mga Ambag sa Kabihasnan o Cuneiform. naitaya rin ng mga Sumerian ang tiyak na araw kung magkakaroon ng eklipse ng araw (solar eclipse). .kanilang kapalaran at gamitin ang mga ito bilang mga tanda ng mga mangyayari sa kaganapang panlipunan.aaral ng mga planeta. bituin at mga katawagang pangkalawakan. araw at mga planeta. Isa itong uri ng pictograph ng mga bagay na ginagamitan ng may 600 pananda sa pagbuo ng mga salita o ideya. o Itinatag din ng mga Sumerian ang multiplikasyon at dibisyon upang makatulong sa pangangalakal at pagsukat. o Naimbento rin ng mga Sumerian ang kalendaryong lunar. o pag. o Sa pagkakaimbento ng mga Sumerian sa geometry. Bukod sa geometry. Sa pagkakatuklas nila ng kalendaryo. pati na rin ang paggalaw ng buwan. at 30 araw sa isang buwan. Sa pamamagitan ng gulong at layag.