Kahulugan at Katangian ng Wika Ang wika ay bahagi ng ating kultura.

Ang wika bilang kultura ay koliktibong kaban ng karanasan ng tao sa tiyak na lugar at panahon ng kaniyang kasaysayan. Sa isang wika makikilala ng bayan ang kanyang kultura at matututuhan niya itong angkinin at ipagmalaki. Ang wika ay mabisang kasangkapan ng tao sa pakikipag-unawaan sa kanyang kapwa Ito ay biyayang galing sa Diyos upang ipaabot ng tao ang kanyang iniisip, nadarama, nakikita at nararanasan sa kanyang kapaligirang ginagalawan. Samakatuwid, ito ay isang dan sa pakikipagsapalaran at pagsulong ng bansa sa iba‟t ibang aspeto ng buhay. Ang wika, katulad ng panahon, ay mabilis na nagbabago. Ito ay may iba‟t ibang katangian: 1. 2. 3. 4. Ang wika ay likas at katutubo, kasabay ito ng tao sa pagsilang sa mundo May kayarian at nakabubuo ng marming salitang may mga kahulugan ang isang wika May pagbabago ang wika, di napipigilan para umunlad May sariling kakanyahang di-inaasahan, ang wika ay nalilikha ng tao upang ilahad ang nais ipakahulugan sa kanyang mga kaisipan (nanghihiram sa ibang wika upang makaagapay sa mga pagbabagong nagaganap sa kapaligiran) 5. May kahulugan ang salita na batay sa taglay na ponolohiya, palatunugan at diin 6. Nauuri ang wika sa kaanyuan, kaantasan, ponolohiya at kalikasan. Iba pang mga katangian ng wika: 1. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. a. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema; ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/, /u/, /m/, /i/, /p/, /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. b. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema; ang morfema ay tawag sa

Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. Mataas ang puno. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. -in-.‟ o „Tall the tree. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. Ang wika ay binubuo ng mga tunog.pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. bahay ang tinutukoy nito. saya. Inakyat niya ang puno. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. Umakyat siya sa puno. laba. dentista Panlapi = mag-. Ang wika ay arbitraryo. Hal. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. (hindi maaaring „Tall is the tree. bulaklak. Hal. doktora c. Sa Filipino. Salitang-ugat = tao. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. maglaba. (Tingnan ang ponolohiya) 3. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. -an/-han Fonema = a *tauhan. . The tree is tall. 2. doktor. panlapi at fonema.‟) d. Upang magamit nang mabuti ang wika. singsing. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Ang puno ay mataas. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. -um-.

Ang wika ay buhay o dinamiko. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Lahat ng wika ay nanghihiram. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Igipan ng tubig mula sa lupa c. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Sa Ingles naman. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika . mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Halimbawa: Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. Halimbawa: BOMBA Kahulugan: a. Sa French naman. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. Sa Subanon naman. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika.nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. 4. Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula e. leksikon at istrukturang panggramatika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Pampasabog b. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. Ang wika ay may kakanyahan. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Kagamitan sa palalagay ng hangin d. 5.

Ang wika ay nalilinang ang kakayahang komunativo ng isang mag-aaral. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. Ang pagiging marunong sa wika ay nagtataglay ng kapangyarihan na makapaghanapbuhay. Kinakailangang maging mahusay ang isang idibidwal sa pagsasanay ng wika upang magamit ito nang maayos. Ang wika ang pinakamahalagang instrumento ng . Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. Gaya sa Chavacano. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. [jip] at Kastilang [educaćion]. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. Sa pamamagitan ng pasulat at pasalita. Nasusulat ang wika. Nakasalalay ang epktibong pagkatuto at matagumpay na paghahatid ng mga ideya sa ibang tao sa pamamagitan ng wika. mithiin at nararamdaman sa halos lahat ng aspect ng pagiiral --. makipamuhay sa kapwa at mapahalagan ng lubos ang kagandahan ng buhay na gingalawan ng isang indibidwal. ang wika ay nagiging daan upang ipaabot ng isang idibidwal ang kaniyang kaisipan at damdamin. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Dahil sa ganitong pagkakataon. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. May level o antas ang wika. 10. Ang papel ng wika sa pagkatuto: Isang mahalagang instrumento ang wika sa komunikasyon. Inaasahang sa papel na ito na maipaliwanag ang tungkulin na ginagampanan ng wika sa pagkatuto sa ibat ibang disiplina. 9.sa ating pang-araw araw na pamumuhay. Sa komunikasyon ng mga pipi. 7. Malaki ang papel ng wika sa pagkakatuto. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. Halimbawa. Ang pang-araw araw na buhay ng tao ay umiikot dahil sa wika. Nagkakaroon ng kakayahang kumuha at makapagbahagi ng kaalaman. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan.kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. 8.

Bagamat ang wika ang kaluluwa ng lipunan. Ang isang bayan ay hindi makikilala kung hindi dahil sa kanilang wikang pambansa. ang wika ay may interaskyon. Ang wastong paggamit ng wika sa pagkakatuto ng isang indibidwal ang siyang magdadala at magbubuo ng isang pamayanang kapaki-pakinabang at progresibo. Mahalaga na maging malinang sa panunulat at pagsasalita ang isang indibidwal upang maging mahusay at epektibong instrumento ng wika. ang wika ang kaluluwa ng bayan at salamin ng lipunan.komunikasyon. Kasama sa pag-aaral ng katangian ng wika. Maraming papel ang wika sa pagkakatuto tulad ng mga nabanggit kanina. ang wika ay dapat may interaskyon. Pangatlo. . Ang wika ang nagbibigay ng katauhan sa isang lipunan. Pangalawa. Ito ay isang mahalagang salik sa pagkakaunawaan ng bawat indibdwal. Una. Samakatuwid. Ang wika ay ginagamit sa pang-araw araw na pamumuhay. ang wika ay kasangkapan na ginagamit ng isang indibidwal upang makapagpahayag ng damdamin at kaisipan. Ang pagunawa sa mensaheng ipinahayag ng mga kasangkot sa interaskyon ay may pantay na kahalagahan sa pagpapahayag sa sariling ideya. Pangalawa. at Pangatlo ang wika ang nagsasalamin sa bayan. kinakailangan ang pageensayo sa pagsasalita at pagsusulat. ang wika sa pagkakatuto ay makabuo ng isang pamayanang progresibo at kapaki-pakinabang. Ang mga nabanggit ay ilan lamang sa maraming papel ng wika sa pagkakatuto.

2.

.

.

.

5.

.

9..

9.

.3:25.9.7.:35..2. . 8.3247102.2.3 . .8.2.3.4247144 5.38.9(   - 47544..-::.48.-:-:4.2...8.38.3247102.9.

  3  :2  .3:3938. 8.9 5.8.99.3 :.3..38.8.9.2. -:.3. !.2.-.4 . $.52.5.9.-::.914302.39.943 :73247102.3..534.. 8383 /4947 /03989.3.53.2...3 :..9.   $.93.

-.7..8...2.:2.3..32...33 /.33.3.9.38.2.7.83.8  %0970089...3 54344.3.38.93.35:34  35:34./...45..58.8..394 $.-.3/.8839..:.538.-.8.3. /4947.(3. $39...2.-.39:43.98.9.98...   ...::...8.3.5....33:2.3..2.93.84332.39.%.35.38.5.9 548-03.9473.3:3:8.  9.308.5. .3..9..-:435.29.39:48.8.7-97..3.4.( .-3-...5.3 4302.(.3.8.38.84338.3:3:8.( -.343..1472.293.5.33.35.7.3/.909700   / $02.3.53.32.  %33. . 3.35.3. .9 3.5:5.-.8..83.8. .9-.-:9.3( $.9.3:3:8.2..5094 948.3.9:34:5.3 2.4.  .32.3:3:8.    3.5.35.32.8.9(.8.5.32.35:34  &2.2.534 2.3.35.3 :43.35.332.(3..3839.3. 5.2.  ..5:34   .2.9(. ..8.5    3.35.85. .39.3...9.4 8.338.   .( .39.:3.343..(3.53.5.8.5.29394 .8..393/.:8:8.8909700 4 %.308 :3 8.9. 8.:7.8.33.23 2.398 5.74 .2..370.34:80(8.8. . 5.-3-..3..9:34 &5.9..3:3:8.3.5.5..33..3(..::3.9..39.89::3.3.35.8.38. $.  3/2.-3:-:432.-:2..732..73 %..32..9.33.35....393:9:4394 $.8:3/:.3:3:8.8..9.5..3.3..5... 5...33/3..8.9478.3:3:8.32.39.-..5.35.3 2.8.5.3-..35..32. 2-83.9.38.8.3:3:8.5 .88 5.9.

9:9:9:3.9 2. 3.2.3.3..3.. .3 .35..8.3.9:3:..3.38:2.3.37.38..38.    3.9.33.343 2.3.33..::89:.8..-.39.3$:-.438..3. .3503.33..::.8:3/:.::.93.33.3 ..3.2..3.3/8.9 897:9:7.8.:3.3.8.9..3 2..4  .7380935.3.2....35. 2.9.3.3:48.3.9.7. 2..9.   .9:7. .3$..3.9.2-..3 0843.  .3308 7..33. .8:3/:.-.9.2.3 .3.3.42438.3.-.3 :39:35.3534  54 54 .2.3.

-.0.9.78 -.3-.

3.0  .-.8324 5:.33. 7.:8: 9-:..3-.3%.324  . .25.3703.-.9.3.48 5. 5.2..

17.38 .

32.317.9..7.3.3 2.2../.7443/5..14302.9.   . 8..:8:3.8.8..3838..3:7.8.2.32.9:2-.35.8..38.3.3  2.-9314302.9.-::.314302.3..3 $.%.9-43.35.5./.4  $.3-:435.3.954-.2..35.2.3.:38.9.3/3. $.4832.$:-.5:.5.3454...2.534 .3/ 425.35..3$.393..3:393.83.3. 8.8:34/3.3 3:39..53.3433./:/:4932.7.38.3  8.938..3083.-.3:3:8.-.2.2.3.394 $.3...3..

/.5..3./:/:493.950:.314302..4/3./:2.4 .-.4   .24 !.-4 - 5.3.38. 0 $70944-.2.2.74438..33..8..25.8. !.9.38...8.-.3.3..08433.3.8.3 2. .2 :27.38.3388902.338.29.7..9:2.832. .8.8.9 $.3.3.-:.-.9.8.-.38..48 3.8.33 / .-.3.703.3 :.3..339:-2:..2-.35..3..432.37..:5..9:345.7. .3 .3.3.9247102.2:..3.  .9:43.3..-..39.    3. 5.::.3..2.2.: -.9./38.4. .9.2...3.::.5.   .93.92.

3...9:9:7.3.0( 5(.9:2-.3083.735.7..'8.:9:7.8.9.8..3.843(3.89..2./ .238.2-.3.2:.8.5.-.9 -4 3534.83...8..9:9:3:. -..88..9:2-.2.9. 994 5.. 43(    3.37.5.9:43.38.30/:.28..2.34 -3-.2. 3...3....3.35.3 5.238..9.3 .8.9.43 3.3 :27. .8..9.7.93 9: ..3 ...3 5 :8.:2::3.559.8.3 .9.8.8.3.28.3./.8.2:..93/4243..5.37.9.39435.3/ 2.82.:.90/:.38. .8..93/2...-:4..

2.43.

9.4..38.%.%.394 3...8.48.32.5.3 :9:7.93/-..

..2.

34.38.5.2.3/732...-.34..    3.3.3 8.9-.-.3/.3-:432.7..0-:./8.9:9:2-.7..35.8.330-:.5.348.-.3..342:3/.335.3.2..

39:3:33.83..9 2.2.3.8.3 9.5.3 8. .3 2.9..-493 8.8.3..92.. .8.. 382-443 2 . 3 .850. $.8..9:94 8... 8...3..8.3 3 .7.8... .3. 8.32/:28.3:5.33.. 5.5..3293.2.    .3 /-/..9.. 8.7.0.8:8:..5..943. 3.3.3 3897:20394 3 .   35.3. 7.....9..3...5.3 3.3 2.8. 02    ..32.9 /.39..3 .3/.  .9.-. . 5..9.-.42:3.35.  3 .3.5..23  3 .. .3..3 2.3 . 35.3 3 8...3 .7.5. ...9.2...-:...4.503.3 .3/.:25.3 ...38.2/..3 3897:20394 .7443 3 .8.3 42:3.2.8:.95.9/ 3 2.8..503.35.7:3438.48.335.338.994097.55  3/.8.1.9:94 35....2/.3 .2:2:..3.3 2.32.9:94 .8.. .3 .3.7. .3.843 $.5.3993..  .2.5. - .. :5.:8..9:94 8.99:34.9.39.8..  3.7.438.8.:249 /. 2.38..3 059-43 5.503.3.3. 3.3.3.3 2.8.9. 3.93 5.5.8.  2..3 3 :-48 .3.3.04..93.5.935.3 .29 94 3.3..3. .3.85.3.9..3/853. .8:2.2:.33. 8.93/ 3949.5. -.32.5.5-:. .3 :2:.2.3.3 ....25.9-.7.53.48 3/.93.3 53..29:3/2..3 /-/.3 3/-/..83...84332. 5.9:343.5.2.9. 42:3.  8..3. .4 8.2.3. 5.8. . 3.48  3.3 3 -:.9 2.:7342:3.3.. 3.8.7..7.-094 39:343.843  . /0.

9..9  3.2:2:.7.3.8..5.5.298.. !.5.:3.8...3.3. /.39 .94 . 3.8.:8. 5.3 8.5.8.--.9.3..9.9 ..843 .95..3 !.3 ...33/-/.3.  ..3 . 8.5. 5. 5.843 . .8..5...3.9.8.3.5.-.238.. 3907.3.3. 2038.  &3....3 3/-/..349 8.3-.29 3 .3-..7. 8.3 3 -.0038. 5.38.503 . .3.3 8.32.38.3.3.39..235.8....7.33.9. 3.8.95.5.:3..32..35.-.2-.3 5.3..  .3.3...2.89435.5..2.-:-:4 3 8. 94.3.94 .9.35:3. 5.3 2.3/2.2./ 3 2.8.. .50 .8.3:3:..29 3 8. .8.3 2. .3.9:94 3 8.8...7.3  38..8. .3.9 2..5.23.5. 3..:..2.3. . 3.8.3/...3...9.2.9:94 9:.2.38.3.39.9 3/-/. 5..9574708-4 .../.3.3  !..9:/ . 3 2..33. 3. 3.3 .42:3.-:438.3 3.9:94. .3.3..8.3 .35. 8. 5.-.85.2..3 8.:5.5.5.73/0.:33//.2.  .38.3 3/-/.33...3 .3 3.90509-433897:203943.3.3.8./.8:8:. 3907.3. 2.8.9!..48...9 2..7.38.::.9:94 ...::. .8. 5.843  3 5.5. :5...3.23 5.35:3.3   .843 $..03 53.3.2335:3.2..98.3.3..32.3 32..32..-...3.3.2.-.2/.3907.35.3574708-4 .