Kahulugan at Katangian ng Wika Ang wika ay bahagi ng ating kultura.

Ang wika bilang kultura ay koliktibong kaban ng karanasan ng tao sa tiyak na lugar at panahon ng kaniyang kasaysayan. Sa isang wika makikilala ng bayan ang kanyang kultura at matututuhan niya itong angkinin at ipagmalaki. Ang wika ay mabisang kasangkapan ng tao sa pakikipag-unawaan sa kanyang kapwa Ito ay biyayang galing sa Diyos upang ipaabot ng tao ang kanyang iniisip, nadarama, nakikita at nararanasan sa kanyang kapaligirang ginagalawan. Samakatuwid, ito ay isang dan sa pakikipagsapalaran at pagsulong ng bansa sa iba‟t ibang aspeto ng buhay. Ang wika, katulad ng panahon, ay mabilis na nagbabago. Ito ay may iba‟t ibang katangian: 1. 2. 3. 4. Ang wika ay likas at katutubo, kasabay ito ng tao sa pagsilang sa mundo May kayarian at nakabubuo ng marming salitang may mga kahulugan ang isang wika May pagbabago ang wika, di napipigilan para umunlad May sariling kakanyahang di-inaasahan, ang wika ay nalilikha ng tao upang ilahad ang nais ipakahulugan sa kanyang mga kaisipan (nanghihiram sa ibang wika upang makaagapay sa mga pagbabagong nagaganap sa kapaligiran) 5. May kahulugan ang salita na batay sa taglay na ponolohiya, palatunugan at diin 6. Nauuri ang wika sa kaanyuan, kaantasan, ponolohiya at kalikasan. Iba pang mga katangian ng wika: 1. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. a. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema; ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/, /u/, /m/, /i/, /p/, /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. b. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema; ang morfema ay tawag sa

maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. .pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Hal. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. singsing. saya. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. Upang magamit nang mabuti ang wika. doktor. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. panlapi at fonema. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. (hindi maaaring „Tall is the tree. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. maglaba. laba. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. dentista Panlapi = mag-. bulaklak. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. -um-. (Tingnan ang ponolohiya) 3. Mataas ang puno. Hal. Ang wika ay arbitraryo. Ang puno ay mataas. Inakyat niya ang puno. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. Salitang-ugat = tao.‟ o „Tall the tree. The tree is tall. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. 2. -in-. Umakyat siya sa puno.‟) d. bahay ang tinutukoy nito. Sa Filipino. -an/-han Fonema = a *tauhan. doktora c.

Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. 5. Sa Subanon naman. Sa Ingles naman. 4. Halimbawa: BOMBA Kahulugan: a. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Sa French naman. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Ang wika ay may kakanyahan. Igipan ng tubig mula sa lupa c. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. leksikon at istrukturang panggramatika.nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula e. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika . May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. Kagamitan sa palalagay ng hangin d. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Ang wika ay buhay o dinamiko. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Pampasabog b. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. Lahat ng wika ay nanghihiram. Halimbawa: Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo.

Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. Gaya sa Chavacano. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. Sa pamamagitan ng pasulat at pasalita. Sa komunikasyon ng mga pipi. 7. Kinakailangang maging mahusay ang isang idibidwal sa pagsasanay ng wika upang magamit ito nang maayos. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Nagkakaroon ng kakayahang kumuha at makapagbahagi ng kaalaman. 9. Ang wika ay nalilinang ang kakayahang komunativo ng isang mag-aaral. Ang wika ang pinakamahalagang instrumento ng . Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. mithiin at nararamdaman sa halos lahat ng aspect ng pagiiral --. 8. Inaasahang sa papel na ito na maipaliwanag ang tungkulin na ginagampanan ng wika sa pagkatuto sa ibat ibang disiplina. Ang papel ng wika sa pagkatuto: Isang mahalagang instrumento ang wika sa komunikasyon. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. ang wika ay nagiging daan upang ipaabot ng isang idibidwal ang kaniyang kaisipan at damdamin. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. Nasusulat ang wika. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. Halimbawa.sa ating pang-araw araw na pamumuhay. [jip] at Kastilang [educaćion]. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. makipamuhay sa kapwa at mapahalagan ng lubos ang kagandahan ng buhay na gingalawan ng isang indibidwal. Ang pang-araw araw na buhay ng tao ay umiikot dahil sa wika. Dahil sa ganitong pagkakataon. Ang pagiging marunong sa wika ay nagtataglay ng kapangyarihan na makapaghanapbuhay. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. May level o antas ang wika.kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. Malaki ang papel ng wika sa pagkakatuto. Nakasalalay ang epktibong pagkatuto at matagumpay na paghahatid ng mga ideya sa ibang tao sa pamamagitan ng wika. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. 10.

Ang mga nabanggit ay ilan lamang sa maraming papel ng wika sa pagkakatuto. at Pangatlo ang wika ang nagsasalamin sa bayan. Bagamat ang wika ang kaluluwa ng lipunan.komunikasyon. ang wika sa pagkakatuto ay makabuo ng isang pamayanang progresibo at kapaki-pakinabang. Kasama sa pag-aaral ng katangian ng wika. kinakailangan ang pageensayo sa pagsasalita at pagsusulat. Samakatuwid. ang wika ay dapat may interaskyon. Pangalawa. . Ang wastong paggamit ng wika sa pagkakatuto ng isang indibidwal ang siyang magdadala at magbubuo ng isang pamayanang kapaki-pakinabang at progresibo. Una. Pangatlo. Maraming papel ang wika sa pagkakatuto tulad ng mga nabanggit kanina. Ang pagunawa sa mensaheng ipinahayag ng mga kasangkot sa interaskyon ay may pantay na kahalagahan sa pagpapahayag sa sariling ideya. Pangalawa. Ito ay isang mahalagang salik sa pagkakaunawaan ng bawat indibdwal. ang wika ang kaluluwa ng bayan at salamin ng lipunan. Mahalaga na maging malinang sa panunulat at pagsasalita ang isang indibidwal upang maging mahusay at epektibong instrumento ng wika. Ang isang bayan ay hindi makikilala kung hindi dahil sa kanilang wikang pambansa. Ang wika ay ginagamit sa pang-araw araw na pamumuhay. ang wika ay may interaskyon. ang wika ay kasangkapan na ginagamit ng isang indibidwal upang makapagpahayag ng damdamin at kaisipan. Ang wika ang nagbibigay ng katauhan sa isang lipunan.

2.

.

.

.

5.

.

.9.

9.

9(   - 47544.48.3247102.9.4247144 5.2..8.38. 8..3.3:25.2.7.3 . .-:-:4.8.-::.2.2.:35. .9....38.3247102.

-::.9.52.2..914302. 8.-.39.3.3 :.9.38. -:. $...2.8.534. 8383 /4947 /03989.8..943 :73247102.3.99.53.3.4 .  3  :2  .3.9 5.3:3938.2. !.   $...3 :.9.93.5.

..8.8.5.-.35.3.33 /..5...-.29.(.38.73 %.5.38.. /4947..8.53.. 2-83.-3-..-.3. .393:9:4394 $.8  %0970089. .( -.9 3.35.29394 ..33:2.5.3( $.45.:3..3839..8.3:3:8.293.4 8.9(...308.83.39.39:43..3.32.::.3-..39:48.3(.3.35.33.:2.3 4302..39.3.    3.4..32.. 8.84338.38.85..8.. 5.3:3:8.5.2.3.3.3:3:8..38.2. ..-.(3.3/.-.  %33.5.  ..3.8.-3:-:432.23 2.5.33..3.32.88 5.5    3.2.5:34   .8..3.33.3.-.7./.98. 5.:.9.3:3:8.9.3.538.9478..38..32.89::3.35.35.3..3:3:8.35.5.::3. .4.7.93.338.33. .9.5..3:3:8.53.3 :43.5:5.8:3/:.%.3 2.343.8..8.35:34  &2.370..8.3:3:8.394 $.35:34  35:34.8...9.2...  9.3.( .39.(3...33.3.34:80(8.534 2.3.3.33/3.732.9(..8.9.32...3:3:8..8.5 .9:34 &5.35...83. 3..  .8.93.8.2..:7..8..8909700 4 %. ..39.32..5.35.5.9.5.74 ..:8:8.84332. 5.3.-:9.1472.9.2.9.3..2.8.-3-.9.2.35.9473.32.-:2.9.  3/2.( ..   ..3 2.343..39.7.38. $39.-:435..909700   / $02.35.98.5094 948.393/.35.7-97..3 54344.398 5..8.332...9-..308 :3 8.2. $..9 548-03.32.58.9:34:5. ..5.9.5.8..5.8.(3.9.3..   ..3/.8839.

. 2..3/8.3$:-.   .::.38..35.3.3 .3.2.-..:3.3.93.3 :39:35.3 ..2.42438..3.33.33.9 897:9:7.2-.343 2.-.3.9.-.9.3.  .39..8.8. 3.8..3534  54 54 ..38..2.9 2.7380935.38:2.3 0843.8:3/:.3.3308 7.    3. 2.8:3/:..3 .3.3.3.3503.::.9..9.3. .3..9. .::89:.438..3$.9:3:...3.9..3.3 2.3.4  .7.33.2.3.. .8.3.33.33.3:48.9:7.9. .3..37.2..35.9:9:9:3.3.

9.3-.78 -.0.-.

3-.2. 7.8324 5:.3.0  .9.3.3703.33.-.324  .-.25..48 5.3%. . 5.:8: 9-:..

38 .17.

.954-. 8./:/:4932.394 $.938.3.3/3.-.   ...-::.3083..9..2.8.9./.3$.2.3 2.9:2-.2.4832.3.3.9-43.2.3838.53.8:34/3.3.3 3:39.3.3-:435..:8:3. $.3:7.7.5.32.9..5:.-9314302.35..35.317.314302.14302.3..$:-..8.32.3:393.3/ 425..9.38.:38..3:3:8.3  2.2.3 $.%.38.2.534 ..3  8..35.4  $.83.3.7443/5..7.393./.3..8. 8.8.-...35.3433.5.2.3.3454.

37.5.48 3.9.832.38../38.9.38..5. !.29.2./:2.3 .3.2-.9.703.8.3 2.9:2.950:.25. .38.3. .2 :27.3.24 !.   .3.2.3.74438.2:.-4 - 5./:/:493...08433....-.2.9:345.8.8.3.2.::.3.93.33 / ..3.7.::.3.4..33.8.338..8.38.-.    3.9 $.3.3.-.39..92..9:43. 0 $70944-.9.-:..35./.8.4 . ..:5..339:-2:. .3 :.314302.: -.3.3.3. 5..-..3388902.3.2.-..432..4   ..8.7.9247102.4/3...3.8.  .-.

3.2:...2.3.37.8. ./ ...3 5.0( 5(.......3 .28.9..9:2-..3083.39435.8.93 9: .9:2-.3.43 3..28.238.82.2.5.2.34 -3-.3 5 :8.7.-:4.3.9..8.8.5.37. 994 5..93/4243./.238.3..93/2.3 .5...8..9.9. .8.:.7.38.30/:.2-.843(3.8.2..9.83..'8.90/:.9..9:9:7.3.88.8. 43(    3.38.8.89.3/ 2. 3.3 .2:.. -..-.3 :27..9.:2::3.8.3.559.35.9 -4 3534.9:43.:9:7...8.9:9:3:.735..3.

2.43.

4.9..3 :9:7.%.38..93/-.5..48.8..394 3.%.32.

2...

3./8.342:3/.0-:.    3..35.-.-..8.34.2.7..348.2.34.9:9:2-.-.3.335..3-:432.7..3/732.3.3/.330-:.5.3 8.38.9-...5.

.5.29:3/2.3..2/.3 . 3 . .  3 .3 3 -:.35..7. 3. 02    .3 42:3. 8.2.503.8.3 3897:20394 3 .3.5.5.8.23  3 ..3.8.3..3.9...994097.3 2..3293.9 /. 5.3. 3... .3 .39.3 3897:20394 .2:.8....:8.93 5.39:3:33..9.3 /-/. .  .3:5.3 ..3 2.503.3 3 .3 8. 35.3 . .3 53.-.95.48 3/...3.32. 8.3 9.29 94 3.8.9:94 .39.9:94 8.7..7:3438.3 ..2.7.9.32.3.5..5. .33.338.92.48  3..9 2.8. 7...8:8:.8.85.3. ..5.3 3.5.4 8.5.3..9.4.7.3 3/-/.850.9. 5.7.3.3.3 :2:.9.3. ..3.2.93. 2.  2.3/.-094 39:343.3/.5.5..3..8.42:3.93...2:2:..943. 5.9 2..8.3/853.. 8.3.2.8.3.. 3...3.3. ...8..3..  3.:25..8.9.38.84332.35.3 .843 $. .  8.93/ 3949.3 3 :-48 .8. .3.....55  3/.-493 8..99:34. /0.5..3 3 8. 382-443 2 .. 42:3.25..3 2.7443 3 .843  . 8...32/:28. 3.3. 5.2.33. .3 2.9.5. .7.3 ..8:.935.:249 /.-:.0.2... :5..5..83. - .1.32.3 .48..8.3 059-43 5.438.  .3..3 /-/. -.8.9:94 8. .335..3..2/.53. 3.9.2..3993.   35.3.8.3 2...    ..04..9-.3 .9/ 3 2.8.5-:.38. $.3...503.2.-.83.7..9:343.9:94 35.:7342:3..7.8:2.9.

8.2-.8.3 .3. /.235....3.89435..9:/ ....8. .-.3.3 3.33/-/.3...35.3.9:94 .5.3.3.2.8.2.:8..3574708-4 .--.35:3..9. 5.3 5. 3.238..85.3 .. 8. 3..48. 94.9.5..-:-:4 3 8.3  !.3....:3.2/.3 32.  &3.3 2.3 . !..3.9 3/-/...29 3 .3 8. 3 2.-.5.3/.3 .3. 3..3 3.::.42:3. 3..8.3..2335:3..38.2. 5..38...9 .9.3-...3. .2. 5..3 3/-/.5.. 5..8.39 .8.95..5. 3.2.3 3 -.7..298.3.3.98.843  3 5.-.5.23 5./.3907.. 3907.3.8.38.9 2..::.:5.9.5.2..5.90509-433897:203943...3   ..3.3/2. ..39.73/0.8:8:.94 .8.3.9:94 9:..9..3.0038.9574708-4 .32.. .9:94. 2..94 .33.5..3.8.7. :5.3..8..5.-.2. 8.7. 2038..:.2.29 3 8.3.. 3907.03 53. .3.3 !.843 . .8.2:2:.9  3...  .35:3.32./.7.:3.  .5.8.3:3:.8..3.50 .2. 5.503 .9.7. 5..3..5.3.  .33.9.3-.35. .39.23.33.8.. ..5.3..95.35.3.8.843 $. . 8./ 3 2...3 8.2.3.3 8..3 3/-/..8..8.32..38.843 . 5.9 2.3.-:438.3.9:94 3 8.3 .3  38.-.3.32.3.38.3.349 8..:33//.3 2. 3. 5.9!.5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful