WIKANG FILIPINO: TANGLAW NG BAYAN TUNGO SA TUWID NA DAAN Ang kahanga-hanga sa wika ay ang kakayahan nitong pagpantayin

ang lahat, lalo na sa mga taong nakatatalos ng silbi at tunay na layunin nito. Michael Kitz

May pahiwatig ng pagbubunyi ang palakpakan ng mga residente ng Payatas sa Lungsod Quezon matapos ang ikalawang Talumpati sa Kalagayan ng Bayan ni Pangulong Benigno S. Aquino III kamakailan. Ayon sa isang ulat sa telebisyon, mababakas sa mga nag-umpukang tao sa isang bakanteng espasyo ang kanilang masidhing interes sa pag-uulat ng Pangulo hinggil sa sitwasyon ng bansa mahigit isang taon matapos siyang mailuklok sa kapangyarihan. Iba-iba man ang reaksyon ng mga residente sa talumpati ng Presidente, nagkakaisa ang lahat sa pag-aninag ng pagasang muling makakabangon ang bansa mula sa kawawang kalagayan nito sa kasalukuyan. Ngunit hindi lamang ang laging paggamit ng Pangulo ng metaporika ng “daang matuwid” sa kabuuan ng kanyang SONA ang nagdulot ng kasiyahan sa mga tagaPayatas. Hindi rin naman ito maiuugnay lamang sa sinasabing “Aquino magic” na dulot ng mga magulang ng Presidente – sina dating senador Benigno “Ninoy” Aquino Jr. at dating pangulong Corazon Aquino. Higit sa ano pa mang dahilan ay ang madaling pagkakaunawa ng mga ordinaryong mamamayan sa talumpati dulot ng paggamit ni Pangulong Aquino ng ating pambansang wika. Walang ibang mas epektibong manguna sa paglalakbay natin sa tuwid na landas kundi ang Pangulo mismo, na laging ginagamit ang Filipino sa pakikipag-ugnayan sa

nagsisilbing liwanag at lakas ang wikang Filipino sa ating paglakad tungo sa daang matuwid. Sa kasalukuyang panahon kung saan pilit pa ring kumakawala ang ating bayan mula sa mga anino ng katiwalian sa lipunan at pamahalaan. nasa kapangyarihan man o ordinaryong Pilipino lamang. At kung tutuusin. Ang wika at ang bayan Batay sa mga tala ng ating kasaysayan. maituturing na magkaugnay ang laban ng mga Pilipino para sa mabuting pamamahala at ang laban para sa pambansang identidad sa pamamagitan ng wika. Sa panahon ng kolonisasyon.taumbayan – mula sa talumpati sa kanyang inagurasyon hanggang sa pagsagot niya sa mga tanong ng mga mamamahayag. Nagpapatunay lamang ito na ang ating wika ay isang epektibong kasangkapan upang mapagtanto ng bawat indibidwal ang kanyang tungkuling iwasan ang mga kamalian at tulungan ang bayan – bata man o matanda. hanggang sa paggamit sa relihiyon at edukasyon upang sakupin ang bansa. nagkaroon ng dalawang mukha ang ating lingguwahe sa mga mahahalagang pangyayari sa ating bansa: ang pagiging repleksyon nito ng baluktot na sistemang umiiral sa lipunan. ang mga wikang Kastila at Ingles ay naging salamin ng pang-aapi ng mga mananakop sa ating mga kababayan noon. nasa kanayunan man o nasa kalunsuran. Mula sa sapilitang paggawa at pagbabayad ng sobra-sobrang buwis. at ang pagiging sandata nito upang supilin ang kawalan ng katarungan sa panig ng mga mamamayan. Ang palagiang paggamit sa wikang Filipino ng mga opisyal ng pamahalaan ay isa nang malaking hakbang sa ating matagal nang pinapangarap: ang mapasailalim sa tapat at responsableng pamamahala. sinamantala ng mga wikang .

Mas pinasidhi pa sa panahon ni dating pangulong Manuel L. o kapag may ginaganap na sarsuwela o mahahabang pagtatanghal sa mga natatanging lugar sa Kamaynilaan. At gamit ng mga makabayang kasapi ng lehislatura noon ang wika upang sa bandang huli ay tuluyan na nating makamit ang kasarinlan mula sa malasariling pamahalaan sa patnubay ng mga Amerikano. Wika pa rin ang siyang naging kasangkapan sa pagpapanatili at pagpapayabong ng ating kultura sa panahon ng pananakop ng mga Hapon. ang mag-asawang Diego at Gabriela Silang sa Ilocos. pag-asa naman ang dala-dalang mensahe ng ating mga lokal na lingguwahe na ginagamit sa pagpapalabas ng mga bodabil. Simeon Ola sa Bicol. Francisco Dagohoy sa Bohol. kawalan ng katarungan at pang-aabuso (partikular sa mga “comfort women”) ang naging mukha ng wikang Nihonggo.banyagang hindi maintindihan ang pagkakataon upang sirain ang dangal ng lahing kayumanggi. Habang karahasan. Noon ay nakapailalim ang Pilipinas sa isang papet na pamahalaan noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Quezon ang pagnanasang magkaroon ng katiyakan ang ating pagkabansa nang simulan niya ang pagkilos upang tayo ay magkaroon ng isang pambansang lingguwahe. ang mga vernakular na lingguwahe ang gumising at nagpaalab sa damdaming makabayan upang labanan ng mga Pilipino ang mga nasa kapangyarihan – sa pamumuno nina Sultan Kudarat sa Mindanao. Ngunit sa bandang huli. sapagkat wala pang wikang pambansa. . Pormal na nasimulang mailantad ang konsepto ng wikang pambansa sa ating kasaysayan nang magkaroon ng probisyon sa ilalim ng Konstitusyon ng Biak-na-Bato noong 1896 ukol sa gagamiting opisyal na wika ng bansa. at Andres Bonifacio sa Katagalugan.

Ngunit tila nagamit noon ang wika sa maling paraan upang supilin ang kalayaan sa pamamahayag at mga karapatang pantao. itinuon ng mga opisyal ng pamahalaan ang pansin sa mga programang dapat ay makakapag-aangat sa antas ng buhay ng mga mamamayan.Nang sa wakas ay nakamit natin ang kalayaan mula sa kamay ng Estados Unidos noong 1946. Matindi na ang antas nito sa panahon ni dating pangulong Elpidio Quirino. na siyang nag-atas sa gobyerno na gumawa ng mga hakbang tungo sa pagkakaroon ng wikang pambansa na tatawaging Filipino. kundi man tuluyang mawala. nagsimula ang pag-usbong ng iba’t-ibang kaso ng korupsyon sa pamahalaan. Mismong si G. Sa patnubay ng bisyong “Bagong Lipunan. Marcos ay gumamit ng wikang sarili upang ipahayag ang mga nais makamit ng kanyang administrasyon. Pagdating sa pamunuan ni Ferdinand Marcos bilang presidente. Kaugnay naman nito ang wala ring kasiguraduhang paglalakbay ng bansa patungo sana sa kaunlaran. samantalang Ingles ang gamit na wika sa mga tanggapan ng gobyerno.” at lalo pang tumindi ang kahirapan sa bansa dahil sa korupsyon. at maging ang polisiyang Pilipino Muna ni dating pangulong Carlos P. Malaya pa ring nagagamit ang Ingles at Kastila sa araw-araw na pakikipagtalastasan. malaki ang ipinuhunan noon ng pamahalaan lalo na sa pagpapaunlad ng kulturang Pilipino. Garcia ay wala ring nagawa upang ito ay masawata. Dumami ang kanyang mga “crony. At sa halip na masugpo. hindi pa rin malinaw ang tunguhin ng pamantayan ng ating pamahalaan ukol sa pagkakaroon ng isang pambansang wika. sa katunayan. . Subalit sa bandang huli. nagsisimula pa lamang ang pagbangon ng bansa mula sa kahirapang dulot ng digmaan. Ayon sa mga umiiral na batas noon.” naipasa ng mga mambabatas ang Konstitusyon ng 1973.

Matapos ang diktaturya. animo’y isang kanser na unti-unting pumapatay sa sistemang moral at pangkaisipan ng mga nagtatrabaho sa burokrasya. Sa kabila nito. Idagdag na sa mga ito ang pagkakasangkot ng ilang opisyal sa paggamit ng salaping nakamal mula sa ilegal na larong ‘jueteng. naipahayag ang islogan na “Tama na! Sobra na! Palitan na!” bilang tanda ng pagkadismaya ng mga mamamayan sa bulok na sistemang umiiral sa lipunan at sa kagustuhang masimulan na ang mga hakbang tungo sa pagbabago.taumbayan pa rin ang nanaig nang mag-aklas ito sa pamamagitan ng isang mapayapang rebolusyon sa EDSA. ang wikang Filipino pa rin ang nanaig sa gitna ng mga katiwalian. naipahayag ng mga galit na mamamayan ang pagnanais na makamit ang malinis na gobyerno kontra sa sistemang kinakatawanan ng “carabao English” ng dating presidente (bagamat nagsasalita rin naman si G. Gamit ang wika. Artikulo XIV). Bukod pa ang ilang kaso ng korupsyon na kinasangkutan ng mga nasa gobyerno sa ilalim ng kanyang pamunuan. Sa pamamagitan ng mga tula at kanta na isinulat sa ating lingguwahe. nanaig pa rin ang pasimpleng pagkilos ng katiwalian sa loob ng gobyerno. malinaw nang nakasaad sa Saligang-Batas ng 1987 na: “Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino” (Seksyon 6.’ lalo na si dating pangulong Joseph Ejercito Estrada. Estrada sa wikang Filipino lalo na kapag napag-uusapan ang mga karaniwang mamamayan). Ngunit sa bandang huli. . Nabunyag ang kabi-kabilang maanomalyang kontrata na kinasangkutan ng pamahalaan – mula sa edukasyon hanggang sa mga lansangan at pagawaing bayan – lalo na’t wikang Ingles ang opisyal na gamit sa mga transaksyon at prosesong umiinog dito.

bigo ang taumbayan sa administrasyong Arroyo. lalong lumala ang kahirapan sa bansa. Arroyo ng kaukulang pansin ang pagsugpo sa mga matagal nang suliranin ng lipunan. Sa pagtutok nito sa mga programang pangkaunlaran na diumano’y magpapataas ng kalidad ng buhay ng mga Pilipino. na nag-utos na pag-ibayuhin ang paggamit ng wikang Ingles sa pagtuturo. Inaasahang mas maipapahayag niya nang maayos sa taumbayan ang dapat na tahaking daan ng Pilipino. Arroyo sa sambayanan ay ang kanyang kawalan ng pitagan sa ating wikang pambansa. At ang baluktot na pamamalakad sa pamahalaan ay lalo pang lumala. Hindi pa sapat ito. Marahil ang pinakamabigat na pagkukulang ni Gng. marami ang nag-akalang mabibigyan ni Gng. 210 noong 2003.Nagbunsod ito sa pagkakaluklok sa puwesto ni Gloria Macapagal-Arroyo na noo’y pangalawang pangulo. kapansin-pansin ang paghilig ng dating presidente sa pandaigdigang lingua franca nang ilabas ang paksa para sa Buwan ng Wikang Pambansa noong taon ding . mula sa dayaan sa halalan hanggang sa mga kontrata sa mga dayuhang mamumuhunan na puno ng butas. nilagdaan niya ang Atas Tagapagpaganap Blg. Bilang isang taong bihasa sa pagsasalita sa Filipino at marami pang wika (ilan sa mga ito ay Ilocano. Pangasinense at Kapampangan) bukod sa kanyang talino at dedikasyon sa paglilingkod sa bayan. Cebuano. Sa kabila ng nakatadhana sa ating konstitusyon. Bagong simula? Nang lumaon. Dumami rin ang mga kaso ng paglabag sa karapatang pantao – pinakamabilis na antas ng pagtaas sa loob ng mahabang panahon.

. Pagyamanin. Marahil ay hindi napagisip-isip ng mga nasa pamahalaan noon ang mga sinabi ng isang katutubong Amerikano-Indiyan tungkol sa ugnayan ng buhay at wika: “Kailangan natin ang wikang dayuhan para mabuhay sa kasalukuyang panahon. Sa halip. Ang mga tunay na edukado at matalino ay nagsasalita sa wikang Ingles. Wikang Ingles. Ang wikang Filipino – na siyang makapagbubuklod sana sa mahigit 7.iyon: “Wikang Filipino. Kapag hindi ka nag-i-Ingles. na kapag ginamit bilang midyum ng komunikasyon sa pagtugon sa mga matatagal nang problema ng bayan. naipalaganap ang paggamit ng Ingles kasabay ang paglaganap ng elitistang diskurso ukol sa wikang gamit. Pagbutihin. tunay nga namang mabibigyan ng higit na pansin ang Ingles bilang midyum ng pakikipagtalastasan sa mga banyaga. Kaya tuloy ang ugnayan sa mga Pilipino ay naisantabi. Pero kailangan natin ang wikang sarili upang mabuhay nang habampanahon. Wikang Vernakular.000 libong pulo sa ating bansa – ay hindi nangingibabaw sa lipunan.” Ang dapat sana’y wikang Filipino.” Palibhasa ay nakatuon ang mga programa ng kanyang administrasyon sa paghikayat sa mga dayuhang mangangalakal na mamuhunan sa Pilipinas. at naisakripisyo ang dapat sana’y pag-unlad ng ating wika kasabay ng pagresolba sa mga problema ng ating bansa.” At higit pa rito ang naidulot na negatibong problema ng pagpapayabong ng wikang Ingles sa ating pagka-mamamayan. ay na-itsapuwera sa layuning makamit ang panandaliang “kaunlaran. sasabihing hindi mataas ang iyong pinag-aralan. Huwag Limutin.

at sa gayon ay uso. Kapag hindi ka nag-i-Ingles. Ang mga mayayamang nagmamay-ari ng malalaking negosyo at ang mga nasa lungsod ay nagsasalita sa wikang Ingles. . Panahon na upang itigil ito. Ngayon ang tamang panahon upang bigyang-pansin ang pagtahak sa daan tungo sa tunay na pagbabago. Bagamat taos sa puso ang kagustuhan ng kasalukuyang pamunuan na burahin ang sistemang baluktot ngayon. Ang mahihirap ay napag-iiwanan ng mga nakikirawasa. at ang mga “jologs” at “social climber” ay hindi pinapansin ng mga sinasabing nasa uso. ang mga nanggaling sa payapang lalawigan o mga “promdi” ay kinukutya pagdating sa magulong siyudad. at matagal na rin ang panahong hindi naisasara ang pinto sa kultura ng katiwalian sa pamahalaan at lipunan. Ang mga taong nakakaalam ng mga ginagawa ng mas nakararami. sasabihing mahirap ka o naninirahan sa probinsya. hindi pa rin ito magiging epektibo kung ang mensahe ng pagbabago ay ipahahayag sa lingguwaheng hindi lubusang kilala ng isip at puso ng mga mamamayan. ay nagsasalita sa wikang Ingles. Ang mga maling kaisipan na ito ukol sa lingguwaheng sinasalita ang nagbunsod sa nananatiling pagkakahati-hati ng mga Pilipino. sasabihing wala ka uso. Ang silbi ng wikang Filipino Pitumpu’t-limang taon na nang magsimula ang mga hakbangin ukol sa pagkakaroon ng isang wikang pambansa.Kapag hindi ka nag-i-Ingles.

Walang grupong etnolinggwistiko ang hindi apektado ng problema sa korupsyon.” Sa wikang sarili. Kapampangan.. Kaya dapat lamang na gamitin .. Lahat ay makakabilang sa solusyon. at walang sinuman ang dapat na maging bahagi nito.Tunay ngang makahulugan ang mga naisulat ng ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal sa kanyang nobelang El Filibusterismo: “Habang napag-iingatan ng isang bayan ang kanyang wika. at gayundin naman ay dapat tumulong sa kapwa.” Ang wikang Filipino ang siyang magiging susi sa tuluyang paglaya natin sa nangingibabaw na “kultura ng wangwang.. walang Ilokano. Lahat ng mga Pilipino ay kabilang sa sambayanang dapat paglingkuran nang tapat. Maituturing na biyayang galing sa Dakilang Lumikha ang pagkakaroon natin ng isang pambansang wika. Tagalog.” Ang wika ang dahilan ng pagkakabuklod ng maraming pangkat at ng ating iisang pagkakakilanlan bilang bayan. makikinig rin ang pamahalaan sa mga tao sa mga suhestiyong irerekomenda nila upang mapigil ang masasamang gawi ng iilang Pilipino. Sa kabilang banda. napag-iingatan din nito ang katibayan ng kanyang paglaya . walang hindi makakaintindi. Cebuano o Maguindanao. Sa wikang sarili. Dahil ito ay wikang panlahat. Sa wikang sarili. walang distinksyon sa kalagayan sa buhay o antas ng kaalaman. at naisasantabi ang pagkakaiba sa kasarian at edad. bukod pa sa napakaraming pagpapalang ating natanggap bilang “Perlas ng Silangan. ang bawat isa ay matututong makinig sa pamahalaan ukol sa mga programang laan nito para supilin ang katiwalian sa bayan. Ang wika ang pag-iisip ng bayan. anuman ang nakagisnang wikang rehiyonal.

na unti-unting pinapatay ng mga karatulang nakasulat . Sa kanyang paliwanag ukol sa panukala. Dito sumesentro ang kahalagahan ng ating mga batas. pamilihan at iba pang establisimyento ay nakasulat sa Filipino. 2639 noong Enero ni Senador Manuel “Lito” Lapid. Laman ng nasabing panukalangbatas na bigyan ng dagdag na kapangyarihan ang mga lokal na pamahalaan upang siguraduhing ang mga karatula at “billboard” ng mga nakatayong kainan. na siyang magtatakda sa kung ano ang dapat at hindi dapat gawin ng mga Pilipino sa anumang larangan. tama ang ibinahaging punto ng senador na katungkulan ng Estado ang ipalaganap at panatilihing nag-aalab ang diwa ng nasyonalismo sa mga Pilipino. Patunay na ito na kung talagang nanaisin. Sa ating Mataas na Kapulungan. Ngunit hindi nagtatapos sa simpleng paggamit ng ating sariling wika ang pagpupunyagi na makamit ang mithing kaayusan sa bayan at pamahalaan. Ang mga batas ay isa ring paraan ng pagpapalapit ng taumbayan sa mga opisyal nito upang maging mag epektibo bilang magkatuwang sa pagharap sa mga suliranin.natin ang wikang Filipino para sa pagpapalaganap ng kabutihan at pagpigil sa kabuktutan. magagamit na epektibong daan ang lingguwahe upang magkaintindihan ang lahat ng mga kasangkot sa pagresolba sa mga kaso ng kamalian at katiwalian. o kung nakasulat man sa wikang dayuhan ay dapat na may salin sa Filipino. Hakbang tungo sa katuwiran Kahanga-hanga ang madalas na paggamit ni Pangulong Aquino ngayon sa wikang Filipino. kapuri-puri ang naihapag na Senate Bill No.

nauna na ang bayan ng Carmona. Harinawa’y ang hakbanging ito ay pamarisan ng mga ibang bayan o lalawigan na nilalayong ayusin ang araw-araw na daloy ng trapiko.sa wikang banyaga. Bagamat sinabi ng noo’y senador na si Juan Miguel Zubiri na magsisilbi lamang itong “reference material. Cavite sa pagsasa-Filipino ng mga karatula. marami na ring tao mula sa iba’t-ibang bahagi ng bansa ang napiling manirahan dito. ang ating pagkakakilanlan bilang bansa ay mistulang nawawala na. hindi naging mabigat ang daloy ng trapiko rito dahil sa pagtugon ng mga tsuper ng pampasaherong sasakyan.” isa itong magandang simula upang mas maintindihan ng mga mamamayan ang palitan ng . nararapat lamang na bigyang-diin ang pangangalaga sa ating sariling wika na napagyaman sa loob ng maraming dantaon. Ang kanilang lokal na pamahalaan ay naglalagay ng mga karatulang nagsasaad ng mga patalastas o paunawa ukol sa mga isinasara o ma-trapik na kalsadang nasasakupan nila. lamang ay sa larangan ng kaayusan sa trapiko. inaprubahan sa Senado ang isang resolusyong nagsasalin sa mga tuntuning ginagamit nito sa araw-araw nitong sesyon. kung kaya’t ang paggamit sa wikang Filipino sa mga karatula ay malaking tulong sa pagkaunawa nila sa sistema ng trapiko. Dahil sa pagbukas ng bansa sa mga dayuhang kompanya. Bagamat nasa Katimugang Tagalog ang Carmona. Sa gitna ng kasalukuyang panahon ng globalisasyon na bumubura sa mga hangganan ng mga bansa at maaaring maging dahilan ng lalong paglaganap ng mga maling gawain. Bilang bahagi naman ng layunin nitong ilapit ang pamahalaan sa ordinaryong Pilipino. Kaya naman habang pinapatag ang mga lubak sa kahabaan ng Governor’s Drive. Sa katunayan.

kaisipan sa pagitan ng mga senador ukol sa pagsasabatas ng mga panukalang makakatulong sa bayan. 10066 o ang “National Cultural Heritage Act of 2009. Ambisyoso mang maituturing bilang isang proyekto. sampu ng lahat ng mga sektor ng lipunan. Tayo mismong mga mamamayan. Tungkulin ng mga guro na palagiang ituro sa mga mag-aaral ang kahalagahan ng pagkatuto at pag-ibig sa sariling lingguwahe. Artikulo VIII ng Batas Republika Blg. sinimulan na ng komisyon ang mga hakbang sa pagsasalin ng ating mga batas. ang mga naipasang batas. ay may magagawa upang matupad ang ating hinahangad. Ang proyekto ay masasabi na ring pagtupad ng komisyon sa tungkulin nitong pag-ibayuhin ang pagpapaunlad ng wikang Filipino. Makakatulong ito upang magawa niya ang tama at maiwaksi ang mali. Mismong ang ating Konstitusyon ang nagtakda sa wikang Filipino bilang pangunahing midyum ng pagtuturo sa mga paaralan. Tunay nga namang makatutulong ito upang maunawaan ng kahit sinong Pilipino. Sa ganitong paraan ay magkakaroon tayo ng mga lider at mamamayan sa . nakatapos man o hindi ng pag-aaral.” Ang mga magagawa natin At hindi rin naman natatapos sa pamahalaan ang responsibilidad ng paggamit ng ating wikang pambansa bilang ilawan sa tinatahak na daan. na pinatibay ng Seksyon 31. Tunay ding mahalaga ang papel na gagampanan ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) sa pagpapalaganap ng ating wikang pambansa bilang daan sa tuwid na pamamahala. lalo na sa aspeto ng mabuting pamamahala at pagpigil sa pandarambong o pagnanakaw sa kaban ng bayan.

Kahit ang mga pilit na nagtatago sa kanilang mga atraso sa taumbayan ay nagtataka kung saan-saang dako nakuha ng mga peryodista ang mga impormasyon ukol sa mga anomalyang itinatanggi nila. Matagal na rin at paulit-ulit nang napatunayan ng midya ang kapangyarihan nito bilang bantay ng sambayanan. nailantad ang mga kabuktutang ginagawa ng mga nasa poder ng kapangyarihan at maging ng mga nasa pribadong sektor. Magkakaroon tayo ng mga kabataang mas mulat sa mga nangyayari sa lipunan. at sa gayon ay matututong umiwas sa maling gawi ng mga iilang lingkod-bayan. kabilang ang “online media. Sa aspeto ng kalakalan. Sa pamamagitan ng mga nailathala sa radyo at Internet o naipahayag sa pamamagitan ng radyo at telebisyon. mas madaling mabibigyan ng solusyon ang mga ito. at may mga pagkakataong nalulugi ang kompanya sa kita nito.” upang gumawa .hinaharap na nagbibigay ng mataas na pagpapahalaga sa ating bansa at sa kabutihan nito. mapaparusahan ang mga gumagawa ng mali at agad mabibigyan ng linaw ang mga detalye ukol sa mga hakbanging gagawin ng mga namumuno sa kompanya. hindi lamang sa pandinig kundi sa puso at kaluluwa. may mga hindi malinaw na probisyon sa sistema ng pasweldo sa mga kawani. mangangalakal at maging kapwa nila bata. Sa ganitong paraan. Malaki ang potensyal ng mga “investigative report” na makapagmulat ng mas nakararami kung ito ay nakasulat sa wikang alam ng mga Pilipino. Kung gagamitin ang wikang Filipino kahit sa mga simpleng sulat-pabatid ukol sa mga problemang kinakaharap sa negosyo. May mga empleyadong nagnanakaw o naninira ng kapwa nila empleyado. hindi maiiwasan ang mga suliranin sa loob ng mga kompanya. Dapat namang samantalahin ng mga nasa radyo at telebisyon ang mga bagong teknolohiya.

sagisag ng ating pagkakaugnay bilang isang bansa. Sa ating paglalakbay bilang isang bayan. lagi tayong nahaharap sa mga sangang-daan kung saan ay papipiliin tayo ng ating gagawin.ng mas maraming programang nakabase sa wikang sarili na magpapataas ng kamalayan ng mga Pilipino ukol sa pamahalaan at katiwalian. Ang tuwid na landas ay posibleng masumpungan kung mananatiling nakasindi ang liwanag ng katuwiran sa ilawan dulot ng ating masidhing pagnanais na paunlarin ang wikang sarili. gamit pa rin ang wikang Filipino. ay nariyan upang ating gamitin bilang ilawan at sisidlan ng lakas sa paghanap sa mabuting daan. Sa huli. malaya sa katiwalian at laging nakaharap sa kaunlaran. maaari na tayong “muling mangarap” ng isang bayang tunay na nagkakaisa para sa katuwiran. . lalo na ang mga karatulang makikita natin sa daraanan ay nakasulat sa wikang hindi natin kilala. Ngunit ang wikang Filipino. Maging ang mga aktor ay direktor sa pinilakang tabing ay dapat hikayating gumawa ng mga pelikulang sumasalamin sa adhikain ng sambayanan para sa katotohanan at tuwid na sistema. Ngunit kadalasan ay naliligaw tayo ng landas. Nagiging dahilan ito ng paglala ng mga suliraning lalong nagpapahirap sa atin bilang mga mamamayan. gaya ng nabanggit sa SONA noong nakaraang taon.

Si PNoy at ang pambansang wikang Filipino. Mayo 23). Kinuha noong Hulyo 27. (2010.net. An act amending Section 447 (a)(3)(iv) of the Local Government Code of the Philippines. Overcoming the language of racial slums.gmanews. Kinuha noong Hulyo 28. Lito Lapid: No more lost in translation. mula sa http://newsinfo. Keynote na talumpati sa 2007 Nakem Conference na ginanap sa Mariano Marcos State University. 2011. 10066 (2010. Senate Bill No.tv/story/197120/si-pnoy-at-ang-pambansang-wikangfilipino. Avendaño.com/main/view_item/item_id/1730563-Overcoming-the-language-of-Racial-Slums. Inquirer.D. 2011.dannyarao. Hulyo 27). Kinuha noong Agosto 3. Kinuha noong Agosto 4. (2009.O. Enero 18). mula sa http://www. requiring all signs.asp. signboards or billboards written in a foreign language other than English to bear corresponding Filipino or English translation. D. J. mula sa http://www.Mga Sanggunian 1987 Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas. 2011.senate. GMANews. Marso 26). . Agosto 18). Nolasco. 2639 (2011.tv. Pebrero 5).net/inquirerheadlines/nation/view/20090205-187510/Lito-Lapid-No-more-lost-in-translation. mula sa http://risingsun. Kinuha noong Hulyo 30.pbworks. mula sa http://www.com. (2007. National cultural heritage act of 2009. Hulyo 10-16).com/2009/07/11/wikang-filipino-bilang-puhunan. 2011. Kitz. Kinuha noong Agosto 1.gov. (2010). Press release. (2010.M. Writing.inquirer. 2011.I.ph/press_release/2010/0818_angara2. matatag na bansa. Arao. mula sa http://wika. Batas Republika Blg.writing. Wikang Filipino bilang puhunan? Rising Sun.com/w/page/8021683/Maraming%20Wika. C. Angara: Ang wikang Filipino ay unibersal.E. R. Maraming wika.%20Matatag%20na%20Bansa%20%20Chairman%20Nolasco. Ilocos Norte. Senate of the Philippines. (2009. M. Teodoro. 2011.A.