Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

"Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. "<b>H</b>uwag kang magalit. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. hataw-tunog. "Ang sinasabi ko lamang ay h . Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. nawawala rin ang malaking gong." <b>N</b>oong unang panahon. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong..<<pd>pd> sunod-sunod. pandala s<pd>.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso... may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang ." ang nagagalit na wika ni Aling Sela.</pd> patungo<pd >.. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay.. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha... sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>." ang amo ni Mang Milyo.. Nagpasiya ang Pandita ng barangay.. <b>I</b>sang araw... at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos." ang galit na galit na wika ni Aling Sela.

sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. <b>3</b><pd>. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). masisipag. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. Nang magtagal. . Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. <b>4</b><pd>. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. Samantala. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. Samantala. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Samantala. at para mas mapabilis pa." ang sang-ayon ni Mang Milyo.

Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. buhay may-asawa. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa.</pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. lola. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. Para sa bawat dekada. at manunulat. pagtit iwala. panibugho. pangarap na makaahon sa kahirapan. limampu't isa (51) noong dekada 30. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. pagkakaibigan.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. paghahangad ng pagbabagong-buhay. . katapatan sa isang panata. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. mabuting pakikisama sa kapwa.<b>5</b><pd>. at Direktor Danny Zialcita. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Naisip ko. katapatan sa sinumpaang tungkulin. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. Bi lang panimulang pag-aaral. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit.</pd> Teodoro Arcenas.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. at pang-apat. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. at mula 1950 hanggang 1959. katalinuhan ng bab ae. ina.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad.</pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. Sabi pa niya. himala. pangatlo. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. pagmamahal sa hayop at kalikasan.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. pagbabayad sa kasamaan. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. mula 1940 hanggang 1949. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. at pananalig sa Maykapal. pag-ibig sa bayan. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. kadakilaan. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Kwento ni Ms<pd>.</pd> Nina Morales. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya.</pd>Nina Morales. at pamangkin g si Mr<pd>. pangalawa. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Una. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat.</pd> Nina. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. at labinlima (15) naman noong dekada 50. Kay Ms<pd>. pag-asa. buhay-pamilya. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. pagmamaha l sa kapatid. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>.

Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. Samantala. para sa ikatlong komponent. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. sa kanyang mga layunin. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. (p.</pd>. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. matagal ang p anahong ginugugol para rito. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela.</pd> Arcenas Jr<pd>. Dahil dito. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.</pd> Reyes. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv.</pd> Soledad S<pd>. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Naging saksi si Mr<pd>. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. 138) . Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. Mula kay Mr<pd>.

ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. Kalimutan na muna ang bok sing. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. makidalangin sa Maykapal. 4 . Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Gayundin naman. Higit sa lahat. Sa palagay ko. dahil sa pag-aaral na ito. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. makibaka sa kanilang kah irapan. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. makasamang mangarap ng magandang buhay. Bilang pangwakas. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez.

Essay Word Count: 2. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). malaya. Narciso-Apuan Symposium. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. Ayon rin kay Ferrucci (2006). Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. mabait. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. nagbibigay ng pag-asa. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. nagpapatibay ng loob ng kapwa. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. De Mesa 1991). marespeto. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. . nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. marunong makipagkapwa. Nobyembre 24. may konsiderasyon. malawak ang pag-unaw a. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. m apag-aruga. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. at malapit sa Diyos. mapagpasensya. Sa ngayon. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. buk as ang loob. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. mapagpatawad. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. at mas ayahin. maalalahanin. maunawain. mapagkumbaba. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. 2005) naman. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. Nobyembre 24. hindi ito mad aling sagutin. mapagk umbaba. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). nagpapakatoto o. maawain. nag-aaruga. mapagbigay. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. matulungin (De Mesa 1991).121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. 2005). pakikiramay sa kanila. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. mapagmalasakit. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. mapagbigay (De Mesa 1991. mapagtiwala. may magandang intensyon para sa ibang tao. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). humi hingi ng tawad. hindi nanghahamak o nanlalait . May mga ilan nang sumubok na magbuo." Kay Narciso-Apuan (Symposium. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. mapaglingkod.Title:Sanaysay (44) Text 136 . Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Sa Ingles. mapagmalasakit.

Sa 14 na kalahok. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. at dalawang <i>charity volunteer</i>. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. Sa pananaw ng mananaliksik. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. isang propesor ng wikang Pilipino. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. <i>content analysis</i> ang ginamit. isang pari. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. Sa kulturang Pilipino. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. isang madre.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>.</pd>47.

Sa pagsusuri naman ng datos. . Knox. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. Hess. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. may pakikipagkapwa. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Williams at Ladany (2005). pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Thompson. Hess. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. may mga ilan ding naging pagsubok. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob.bumuo ng mga domeyn at kategorya. isang <i>counselor</i>. porsyento. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Williams at Ladany 2005). Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Ayon kay Hill. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. Sa bawat talaan. Sa sitwasyong ito. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. at ur i ng mga ito. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. Thompson. sa tingin ng mananaliksik. nakalagay ang mga deskripsyon. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. pagdodomina ng isang miyembro. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Knox. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya.

Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . Siya ay may malasakit. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. <i>unconditional</i>. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. bukal ang loob. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. may konsiderasyon. maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng serbisyo. marangal. hindi iniinda ang abala. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo.

Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. hindi nang-aabala. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. <i>Pakikipagkapwa</i>.. disiplinado. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. kahit saan. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. hindi sila naghihintay ng kapalit. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. iniisip ang kapakanan ng iba. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. handang magsakripisyo 75 31 . Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. <i>Malinis na kalooban</i>. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili.

.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. sigaw ni inahing manok. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

Sila'y mga bibi. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. para marinig natin kung siya ay parating na. at damo. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Isang araw. kay a't siya'y nalunod. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan." ang sigaw ng isang sisiw. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Walang may gusto na gawin ito. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. hanggang sa maabot na niya ito. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a .Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. Ang bodega ay puno ng mga mais. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Halina kayo't tayo'y aalis na. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Hilig nila talaga ang tubig. "Hindi iyon mga sisiw. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. bigas." ang wika ng inahing manok. sa kanyang trono. "Masaya ako sa buhay natin. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa.

binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan"." Isang araw. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Tapos ngayon. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. gamit naman ang kanyan g bibig. Sa kanyang paglipad. sagot ng lima. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Isang araw. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Pagbalik ni Mang Isko. Sa halip.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. pupunta si Mang Isko sa bayan. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Minsan. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. pero sa susunod ay hindi na". siya ay nagulat sa nakita. Isang araw. hihingi ka sa akin. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Panay ang pamamasyal. b ibigyan kita ngayon. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Huminga ng malalim ang ama. "ama. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. lumabas ng bakuran ang usa. Nang dumating ang tag-ulan. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. O sige. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Isang araw. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Agad nitong pinalaki ang katawan. Bibili siya ng pagkain. "Kumusta na kayo . Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak.

ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Isang gabi. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Lubos namang natuwa ang hari. G ayunpaman.?" sigaw niya. ang pagong ay nahulog. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Laking tuwa ng hari. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Ang sabi niya. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Naisin man niyang kainin ito. "Isa itong kamangha-manghang bagay." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. At ganoon nga ang kanyang ginawa. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan." Natuwa ang mayamang kapatid. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Isang araw. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Ang isa ay mayaman. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Ngayon naman ang pagkakataon na araw." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Ngunit sa kanyang kabiglaan. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. . naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas.

"Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Sa wakas. 5 Title:Kwento (4) Siguro. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. magkikita pa rin sila kung Linggo. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob." ang sabi pa nito." ang sabi pa nito sa hari. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . "Ito na marahil ang hari ang mga hari. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Natuwa and dalaw ang pulubi. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari." ang sabi ng isa. Nawa'y tanggapin ninyo. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. Nagtaka and isang pulubi. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Animo bumigat iyon. Nang buk san niya iyon. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

Sa teoryang ito. Sa kasalukuyan. Bukod dito. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. mga mito. Sa kanyang librong Mythologies. Dito. mga pangangaila ngan nito at relasyon. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Batay sa mga tinalakay na konsepto. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . Sa ganito. maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. Sa madaling salita. Sa kabilang banda. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. ang mga tunog. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience.51). ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. Sa kanilang pagsakop. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya.119). ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kadalasan. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala.o. Sa madaling salita. partikular na ang advertisement.

hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. Mula pa ggising sa umaga. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. Ngunit sa katotohanan. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. ang audience o mamimili. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. Sa pagaaral na ito. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. polisemik at multi-direksyunal. makapagpakilos at makapagpalaya. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. Mula paggising sa umaga. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo.midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. makapagpakilos at makapagpalaya. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon.. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. simbahan. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. ang ugnayan ay masalimuot . May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. Kaugnay nito. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. mga balita sa radyo . sa kalsada. sa Kongreso. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. Sa mundo ng pamamahayag. kanayunan. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. mga balita sa radyo. Sa ganito. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon .sa tah anan. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan.

matatag at matigas . Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Natatangi ang kanyang istilo . Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. KATAUHAN Tulad ng isang molave. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. i . Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. bab ae at sugal. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. Sarnantala. Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . hanggang mabalitaan ito ni Leona. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. anyo . Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. Muling nagbalik ang karam daman nito. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan.

Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. tradisyon. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. kultura. sosyal at moral val yus.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon.

y panghinaan ng kalooban. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . 77. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Ang valyus ay ginugusto. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. itinatangi. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. pag-asa. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. valyus. may asawa at mga anak. pananampalataya. Ayon naman kay Bryn Hall. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. pagtitiis at pagtitimpi. Dekada. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. pp. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan." She never vered from crises by the heart. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay.79). Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo.

Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis.n . Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Noong ika-17 ng Mayo 2003. Bukod dito. magpabilis. Robert Magnuson. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. Noong 2003. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Carla Pacis. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Dahil dito. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Noong 2000. ma gturo.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. at Rene Villanueva. Samakatuwid. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Nauna silan g lahat sa atin. Amelia Lapeña-Bonifacio. ang noo'y secretary general ng PBBY. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . Kaugnay nito.</pd>N<pd>. Vi rgilio Almario. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic.</pd>K<pd>. PBBY-Salang a Writers' Prize. National Book Award. Noong 1996. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. Augie Rivera.</pd>N<pd>. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. sa kauna-unahang pagkakataon. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. Gintong Aklat Award at iba pa. Lara Saguis ag at May Tobias. magpalabas.

<bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. naitatag Ang I<pd>. animated features . Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989.</pd>K<pd>. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>K<pd>. Felix Mi guel. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. at mga edukador. Mel Silvestre at Jason Moss.</pd>K<pd>. 1991. bahay-ampunan at iba pa. ang mga tauhan.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. n aniniwala Ang I<pd>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata.</pd>N<pd>. at iba pa. mural.</pd>N<pd>. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. lalong na ang mga batang mahi hirap.</pd>N<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. textbook. Regular a ng kanilang mga pulong. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. Dahil dito.agkakaroon ng mukha. paglalathala ng newsletter. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. at iba pang propesyunal. Ang I<pd>. graphic desi gner.</pd>N<pd>.</d>K<pd>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. aklatan. manunulat. Noong ika-7 ng Hunyo. products design and merchandising. bukod sa mga aklat-pambata. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Joanne de Leon.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro.</pd>K<pd>. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</pd >K<pd>. Hanggang sa kasalukuyan. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit.</pd>N<pd>. Patuloy Ang I<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. hospital. Sa pagtakbo ng panahon. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila.</pd>K<p d>. Mula sa orihinal na kasapi na 21. hugis o katawan.</pd>N<pd>. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. manunulat. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan.</pd>N<pd>. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</d>N<pd>. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon.</d>K<pd>. pintor.

hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Ang resulta. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Ang anak kong si Ma riz." Sa makatuwid.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Gayunman . Malinaw itong nabanggit sa blg.</pd>P <pd>. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. Sa blg. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon.</pd> Ponciano B<pd>. G ayunman.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. Simplisidad at Ekonomiya. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Germany at Japan. Di magtatagal. si Mardi ko. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. tulad ng naunang patnubay. asahan natin ang masalimuot. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). Sa puntong ito. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Tiyak na di magtat agal. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. na siyang target na mambabasa ng mga ito. narito na ang 2001 Revisyon. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Sa kabila ng dako. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. materyal na ginamit. Upang maiwasan ito. at mangyari pa. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling.</pd> Pineda. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. ang kalidad ng kuwento. ilustrasyon . magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>.</pd> Nita P.

mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. Kung ito naman ang pag-uusapan. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip. Ganoon pa man. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura.me/ kaysa sa /unipo r. Tapos. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Muli. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. . Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. Pero. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I.si Laya at si Aling Amanda. /Pilipi. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/.mer/ ba o /pri. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. /v/ at /z/.me/. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. takot din siya sa galit ng matanda.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin. iyon nga lamang. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor.

" habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting.. "Aling Amanda<pd>. "A. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan.</pd>" tunog ng bumubuwelo. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. Aling Amanda <pd>. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan. si Caloy. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. "Otsenta'y singko na po iyan. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib. Oo. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. " sabay ngiti na p arang nakaloloko. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. Ngayon. "Berting. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. naroroon na siya. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga.</pd>" may takot na n gayon. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. malas daw sa negosyo. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. "O. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting. Wala siyang magagawa. Buti nama't nagbangon ka na. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. A. Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. Sobra ng lima." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. Lunes. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa.. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular.. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. mukhang sisipunin ho yata ako .. Baka<pd>. medyo masama po ang pakiramdam ko. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo. Ayaw ng Intsik nang ganoon. E.. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. Berting ikaw pala. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan.. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag.

Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Agad siyang umuwi. 'Di tul ad ngayon. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. Maya-maya. Hindi siya nag-iis a. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. Wala. Walang pungas. Naroroon si Laya. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. may asawa si Berting. Nang hapong iyon. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. Walang taglay na pait ang mata. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat. Basta wala siyang iniisip. Wala siyang balak na humimbing. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Hindi nararapat. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Noon. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Tama na ang isang matinding dahilan. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. wala nang iba pa. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Ngayon. Ang akala nga . Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Sa wakas. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. Kayo na po ang masusunod. Inilabas din niya ang traysikel. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. Makapangyarihan si Laya. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy.

may nanglilimahid na lababo. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Si Aling Amanda. May dalawang silyang pilay pa ang isa. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. 4 . Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. ang pagsi ping sa asawa. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. May iilang luman g muwebles ang naririto. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. Lalong tumikom ang dila ni Berting.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Wala na siyang pinagkakakitaan. Minsan. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. Hindi nagkakalayo. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Nahihiya siya lalo na kay Aurora.

nangang ahulugan na ang babaye. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Mga babae silang may sariling katauhan. Mga babae silang may sariling pagpapasya. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. ay may kanikaniyang katungkulan. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. doktora. manunulat. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. mananahi. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. emp leada sa opisina. at ng bahay ang sa mga babaye. ngunit u nawain nating bawa't isa. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". manggagawa sa pabrika. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. m aging sa loob man o labas ng tahanan. atendant s a ospital.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. Para kay Labog. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. Mga babae silang matalino. titser. katulong sa bahay. may prinsipyo. social worker. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. at pag-iisip. tindera." (p. at iba pa.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . nars. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. paninindigan. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista.

pati na ang pamangking si Teodoro. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. pantahan lamang. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. at Manuel. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a . ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Gaya ng nabanggit na. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae.</pd>. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. kaibigan ng mga kaibigan niya. Muli ay naitanong ko sa sarili. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake.a kanyang asawa. Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. kakilala ng mga kakilala niya. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). o ng mga kamag -anak niya. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Sa halip.

1962. kinilala. ang inyong lingkod. kwentista. pagpapakilala. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. isang teorista. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. Abril 1962.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. Gayunman. isang malusog at magandang sanggol na babae. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. kaanak . Mayo 1962. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. Mayo 16. isinapelikula. lola. ina. Para sa pangalawang komponent naman. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. Ayon kay Louis Ke lly (2000). nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. nobelista. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. tiya. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. at ginawaran ng mga parangal. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . at. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. binasa. ang maisulat ang kanyang literari biografi. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. 1962. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Mayo 13. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin.

lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. UP Diliman Main Library. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. at Lopez Memorial Museum. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . Tulad ng iba pang kasapi. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Isinagawa namin ang prepara syon. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. mula sa matinding pagsasanay. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. tirahan. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. At nang nasa Europa na kami. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. Subalit wala kaming napala.<b>1</b><pd>. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). Sa kabuuan. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo.

. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. sa mga malls.g sarili hanggang sa kamatayan. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. melodya. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. sa basketball court. Ang nakalulungkot pa. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. ritmo at saliw. Nananatiling sa football field. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Ang siste sa ating lipunan. Buko d pa sa mga domestic helpers. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. S a madaling salita. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Bukod pa rito. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Resulta. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. sila'y produktong pang-export. wala kang mararating at walang kang kikitain. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Lalo pa. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan.

At lalo pa. Magkagayon pa man. Mas tagos ito sa puso. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin.kumulang na US$4. At ang mga producers at recording companies na napip . Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Telebisyon. Higit pa rito. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya.<b>Ang Radyo. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. may humigit. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. At sa kasalukuyan.

Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. Ikatlo. lalo pa sa mga musikero. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Ikalawa. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. Ayon pa rin sa IFPI. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Kalimit an. AWIT AWARDS. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. Una. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . Ikatlo. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. Ikalawa. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. At sa ganitong paraan. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. Una. Ikaapat. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. maaar ing ito ang maging bentaha natin. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Ikalima. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. KATHA at MTV AWARDS. . ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen.

" Isa pang malalim na buntunghinin ." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. anak." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. "Mag-aral ka sana. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan." "Alam kong galit ka sa akin." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Sa isip ko. Lalo na ikaw. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. "Alam kong galit ka sa akin. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko." dugtong ni Inay.. Mahal kita." bul ong ko sa sarili. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito.. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. anak. 4 Title:Malaki na ko. anak. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya.

" "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan." Sa loob-loob ko. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora." "Sasamahan mo 'ko anak. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Isa pa. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Paminsan-minsan. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. kapag naiinip ako sa amin. Dito na lang ako sa bahay. Ikaw na lamang ang sasama." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. O kaya naman. di umatend siya. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Lalo akong nagalit ka y Inay. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Magmumukha lang akong tanga 'ron. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Lalong tumibay sa aking sa . Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari.e.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Nagtatagumpay na ako. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Isang gabi. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. "Mary Ann. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. "Ayoko na po talagang pumasok. "e ano sa 'kin. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya ." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. "Sa Sabado na 'yon. Nagtaka ako . pu mupunta ako kina Rowena.

Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. At hindi nga ako nagkamali. si Gracita nga yata. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion.. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. "Maaga kang gumising sa Sabado. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase.. Umiwas akong sabayan siya. Kotse ang karamihan sa mga ito. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Gracit a Talaro. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. "Parang si. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "O. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin.. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel ." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan.. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. . May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Ako si Gracita. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan." giit ni Tita Flora. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Nagbulungan naman ang iba pa.

ako nga. espesyalistang doktora na 'ko. 'yung best friend mo. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Gusto kong magalit kay Inay. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay. Tingnan mo 'ko." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig.. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata..</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Sige. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Marami itong suot na alahas sa katawan. "Gracita?" "Oo. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Si Pia. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. puntahan mo sila ro'n. "Tayo na pong umuwi<pd>.." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Nagtatalo ang loob ko. "A. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Ngayon<pd>. "Parang walang nangyari sa'yo. ngumiti naman pero halatang napilitan lang." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito.. Sinundan ko si In ay. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. CPA. Napakunot ang noo. sige. Mayaman an g itsura nito. Si Cecili naman abogada na.

at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Hindi ko man sadyain. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. ng mga laruang nakasabit.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. at ng mga regalo. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. Napangiti si Tolits. narinig n iya ang isang awiting. . at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Hapi Bertdey. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Pagkatapos. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. Nagkakaganito ang aking si k aren. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Ngayon.

Si Angel Perl a ang una kong anghel. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. talagang matagal ang ka nyang trabaho. aso. . pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Ka hit ayaw ko ng matulog. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. ikaw na ang bahala kay Lara. bulaklak. nagawa ko na. May mga puno. maiiwan na ra w ako sa bahay. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. pinatutulog pa rin niya ako. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Rowena. "O Angel Sally. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena." ang bilin ni Mama. Tapos. mangga. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin." ang bilin ni Mama. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. ikaw na ang bahala kay Kala. Sabi ni Mama. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. pakainin mo palagi. sobrang saya ko. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Sabi ni Mama. minsang naman sobrang konti. "Tulog na Lara. Pero sabi ni Mama. para lumaki ka agad. kapag dumating na raw ang aking anghel. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. araw. Angel ang itawag ko kay Ate Perla.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Pauli t-ulit sa buong maghapon. ang araw ng kanyang kapanganakan. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. pero di pa rin tapos si Mama. Pero isang araw. "Kain pa Lara. ang mga tao. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Puro tunog lang ng st apler. patulugin mo sa tanghali. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. ang kanyang unang kaarawan. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. Sabi ni Mama. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. telepono." ang bi lin ni Mama. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. para lumaki ka agad." ang lagi niyang sinasabi sa akin. "O Angel Perla. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. stamp pad.

kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. "Lara. si Angel Lai. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. nagpaalam si Angel Charito. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. palitan natin ng tuwalya ang likod mo.' ang lagi niyang takot sa akin. para di ka magkasak it. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. Sandali lang akong mawala. Tulad nung mga dati kong angel. masarap itong tubig. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Pero isang hapon. Minsang sobrang init ng tubi g. nagpaalam na si Angel Lai . ikaw na ang bahala kay Lara. libangin mo. Pero isang gabi. habang nagpapahinga si Mama. 'wag mong hayaang lumabas. "Halika na Lara. nagpaalam na rin si Angel Raki. "O Angel Lai. Bilin ni Mama. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. paliguan mo. pero sa buong maghapon. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv."Halika Lara." ang bilin n i Mama. Pero tulad nung mga dati kong anghel. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito." a ng bilin ni Mama. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. nagpaalam si Angel Rowena . ang pang-apat kong anghel. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko." ang bilin ni M ama. "Halika Lara. isang hapunan." ang lagi niyang aya sa akin. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako." ang lagi niyang sinasabi sa akin. magsisimula na ang palabas. ."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. si Angel Raki. para na akong ispasol. kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. paliliguan na kita. ag ad niya akong hinahanap. Mabait si Angel Lai. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. Mabait si Angel Charito. minsan naman sobrang lamig. "O Angel Raki. Kahit konting dumi lang. Sab i ni Mama. pinapanood namin. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. ikaw na ang bahala kay Lara. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. pagdating ni Mama. pinaliliguan agad niya ako. "O Angel Charito. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. ikaw na ang bahala kay Lara. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as.

"Pat <pd>. kami na ang m agkasama.</pd> PAT <pd>. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo.. Sa buong maghapon. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. at tutulong sa akin. kailangan na niyang umuwi ng bahay. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay.. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. At sigurado ako. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. At kapag naki ta na siya. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel.. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Totoo nga bang may anghel. binati ako ng halik ni Mama. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. ibig sabihin.. nag-aalaga. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Bukod dito. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. mag-aalaga..Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan.. ako na ang iyong magiging anghel. anghel na magbabantay. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel.. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay..</pd> PAT <pd>.. Kaisa-isang anak si Pat. "PAT <pd>.</pd> Pat <pd>.. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro.. Ito .</pd> Pat <pd>. At dahil kaisa-isang anak siya. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Kung minsan nga. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. "Mula ngayon Lara." ang sabi ni Mama sa akin.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. agad na siyang hinahanap.

</pd> isa <pd>. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>....</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala.</pd> isa <pd>.</pd> tatlo <pd>. ... "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.' ang yaya ng kanyang Tatay.kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o..</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako... paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an....</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.</pd> Pat <pd>....." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya.. Kahit nasa akikipaglaro..</pd> nakatago na kayo <pd>. bibili tayo ng bagong alkansya mo. "'Pag napuno mo na 'yan. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. Isang hapon. .. At kapag nakita na siya.</pd> tatl o <pd>.. madali siyang nakikita.</pd> Pat <pd>." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito.</pd>" ang sabi ng taya. "Pat <pd>. kanyang Tatay.</pd> dalawa <pd>. Kapag n agtatago siya. ... "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya... kahit sandali.</pd> dalawa <pd>..</pd> nakatago na kayo <pd>. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. O kahit saan man siya magtago. agad na siyang hinahanap.. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya..

ang kanyang malamang braso.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. "Siguro rito. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. mahihirapan na akong makita ng taya.261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. at malalaking binti." ang sabi ni P at sa sarili. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. at sa naghahanap ng taya. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g.Essay Word Count: 2. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata.

Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. ng ukol sa kasarian. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. at higit sa lahat. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. at bayograpikal na pagsusuri. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. Ayon sa magulang. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Samakatuwid. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. May mga iilang kritiko ang nag susuri. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Sa mga panggradwadong tesis naman. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. Sa kasalukuyan.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. Sa Pilipinas. at iba pa. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. pagsusuri sa wikang ginamit. Sa Seattle sa Amerika. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. wala pang nangyayaring ganito.

ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. ang gumawa ng mga gawaing bahay. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. sa loob o labas man ng tahanan. Muli. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Dahil dito. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a.ntayan. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. . inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. Dito at maging doon. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. iisa ang gampanin ng babae. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Ngunit tulad ng mga naba nggit. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6.</pd> Gatmaita n. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. paulit-ulit a ng pagkakamali. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla.

Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Sa huli ng kwento. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). Sa m aghapon. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Sa halip. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. Samakatuwi d..</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. nagkaiba ng a lamang sa lunan. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. piga doon. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. kuskos dito. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5).." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. "<i>Alam mo anak. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa.

o isang manok na hindi galing sa itlog. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. . "Paglaki ko. Dahil dito.</pd> Anonuevo. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok.anyang ina. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Bilang isang batang manok. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. bilang bunso at "lalaking manok". ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Bilang mano k. Marahil.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). 5 Title:Alamat (3) Text 116 .

" <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. e. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan." ang pahayag ni Rufi na. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. Matatapos na ako. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali." ang pagalit na tugon ni Rufina. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "<b>B</b>akit. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik."<b>A</b>. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. ." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. "<b>S</b>andali na lamang po.

<b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. sa kanyang pamamasyal." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. dumating ang prinsipe. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Is ang araw.. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. walang makakatulad di to sa inyo.. "Kailangang umalis na ak o. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. Nang malapit ng maghatinggabi. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. hihintayin kita sa halamanang ito. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. Araw-araw. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe." "<b>B</b>akit. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. kay ganda ng mga bulaklak mo." ang pangako ng prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Kaya paalam na irog. hindi na ako makababalik. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Ibig ko sanang isama kita. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Maghahatinggabi na. Hindi niya mabatang lisa . Mariang Maganda. nguni't hindi maaari. kung hindi. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. "<b>M</b>ariang Maganda. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. "Mangyari'y. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal.

kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Sa kanilang paghahatakan. Galit na galit si Sidapa. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. o oras nang tapusin ang isang pulong. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Makaraan ang ilang araw. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Natakot ang prins esa. o oras nang humarap sa ilang bisita. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. datu at mga barangay sa bayan-bayan. lubos na nalulungkot si Sidapa. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. . <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Hindi laman g isa o dalawang kopita. Parang mga daliring nagkakaaga pay. damit at pagkain para sa pamilya. <b>I</b>lang araw. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan.nin siya ng kanyang minamahal. Araw-araw. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Kapag nangyari ito. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Nagkakalab an ang mga puno. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala.

magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. "kita'y iniibig..akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. "Dapat niya ng malaman!" ."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. "<b>I</b>sang araw. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. malapit sa munting ilog." mungkahi ng lalaki. Bilang parusa . Bathalang Sidapa. Wala kang utang na loob.. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . galing sa kahariang malapit dito. Minsan." "<b>P</b>a. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. <b>N</b>oong unang panahon.patawad po. "Magandang M utya. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal.

<b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. Siya'y sumagot.Essay Word Count: 2008 Kung kaya. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. matapos ang anihan. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas.kainan at sayawan. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Hindi pa siya nagbabalik. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. naging proyekto ng mga gur . <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Nagkaroon ng maringal na handaan . Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay.

Tinawag silang mga <i>pension ados</i>. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. pagko ntrol sa mga kaalaman. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika.. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. ganito ang k anyang sinabi: <pd>. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. Muli. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. at tanggapan ng pamahalaan.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. sa mga panoorin. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon.</pd>180</i>).. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. sa ating sinasalita. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito .</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. ahen siya. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. at sa lahat-lahat na yata. nandoon pa rin sila. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Anum ang gawin nating pag-iwas.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. sa mga babasahin. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n .

ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Klasrum Adarna. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat.g panitikang pambata sa Pilipinas. Bright M inds Read! at iba pa. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Manuals. ba le wala rin. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. Teen Novellas at Teen Romance. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Sa kasalukuyan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Taon-taon. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Poster s Series. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Sa mga kasalukuyang teksbuk. tulad ng Amerika. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. At kung minsan. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. partikular ang televisyon. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Madalas. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Ika nga. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Big Book. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Bukod di to. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Dahil dito.

At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. pencil cas e. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. sa kanyang kultura at kasays ayan. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. notebook. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. Higit sa lahat. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. payong hanggang sa mga laruan. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. lapis. sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. sa kanyang kapaligiran. Dahil dito. Sa pamamagitan nito. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Kaya nga. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. t-shirt. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. May isang Preschool akong napuntahan. medyas. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. kultura at kasaysayan. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata.

sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). toyo. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. M insan sabi ni Mang Ruben. patis. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. Si Kuya ang magmamaneho. may mahaba at maiksi ang leeg. walang pahinga ang kariton. patis. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin. Sa buong maghap on. Sasakay uli ako sa asul na kariton. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. may parang bombilya at kulay sampalok. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. Mabait si Mang Ruben. Ang matinding problema. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. blonde ang buhok. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. . Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. may lapad at ku wadrado ang katawan. Tuwang-tuwa ako. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. Bukod pa rito. bakal." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. may punggok. mapu ti ang balat at iba pa. Titimbangin ang mga bakal at plastik. Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Minsan. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. dati rin akon magkakariton. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. Walang daya ang kanyang timbangan. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. at gamot na parang matataas na bilding. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. "Tulad n'yo.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. mga butas na timba at palanggana. Papauwi. toyo . Sa murang edad pa lamang kasi. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. at gamot.

Napansin ko rin. Kapag gusto naman naming magpahinga. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. . nagiging bangka ito. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Kapag wala kaming makolekta. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Ako naman ang loob at ang manibela. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Kapag umuulan at bumabah a. Busog na busog kami ni Kuya. pero parang pagod na pagod ito. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. bilhan kayo ng pintura. mga bunging kaldero at kawali. Ang lamig ng tubig. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Naisip ko kanina. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. "Kay sarap talagang mabusog. komiks. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Wala kasi kam ing masilungan noon. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. bakal. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Tulad namin ni Kuya. Pagkatapos. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. mga butas na timba at palanggana. At sa aming pagkukusot. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. Giniginaw na ako." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Sa aming pag-uwi. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Pero alam naming matibay ito. Pero minsan. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. At bigla-bigla. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. ng asul na pintura. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig." ang sabi ni Kuya.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. susulpot ang mga bulang-lobo.

pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Si kuya naman sa labas. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. Kay saya ko noon at alam ko. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Kinabukasan. Matagal na silang wala." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Sa gabi. ponkan. lalo na ang asul na asul na kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. . Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. akala ko. mayaman o maykaya. Bagamat nasa probinsya ako.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. ipinarada namin ang asul na kariton. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Simul a noon. Noon din. Pagdating ko ng hayskul. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. kapag may-ensayklopedia sa bahay." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. at ubas. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya.

Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. Tanda ko. sa Gul od. "Ito ang buhay. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Kinabukasan. ang bukid ang di ko makakalimuta n. At kahit saan man ako mapunta . Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . Pero lagi't laging puwedeng magsimula. nabalutan ng putik ang aking mga libro . panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. isang libro agad ang binibili ko. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. napuntahan ko na. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa.Pagdating ko ng kolehiyo. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. Nang d umating kami. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Cebu. Davao at iba pa. Tumuloy siya sa k anyang silid. Gusto kong matahimik na ang mga ito. Paramihan kami ng nabas a. malap it sa pilapil. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. tulad noong tumira ako sa Si niloan. m atulin pa rin ito. manipis ang gulong. may collection ako. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Pero sa kasamaang-palad. media at iba pa. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. Yabangan kami ng aming mga nabasa. naririto ang buhay ng bawat tao. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. sinabi ni Lolo na. Sa bawat perang natatanggap ko. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. kulturang popular. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. Problema ko kasi. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. "'Tay naman . Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro." Hindi kumibo si Lolo. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. sa Balong Malayo. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. Minsan. Cagayan de Oro. Para akong namataya n noon. Natatandaan ko. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Sabi nga. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. Laguna sa loob ng dalawang taon. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. Laguna. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Kapag Sabado at Linggo. SABI NI LOLO. sa Dulong Bayan. Palitan at hiraman. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. sa Sapang Palay. Ganoon 'ata talaga. matinding depression ang naranasan ko. sa bukid at kung saan-sa an pa. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo.

Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Alam ko. Pinakiramdaman ko ang paligid. sa di kayang abutin ni Lolo. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas." "Yun na nga po marahil. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit.makita. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. At h . "Tatang." Hindi ko napigilan ang magtanong. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. makikiraan na. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Napansin ko. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. upang doon siya magpahin ga. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. Par ang laging may iniisip. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. pinaalis sila. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. "Amang. laging matamlay si Lolo. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Mula noon. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Naroroon sa dakong iy on. makapagtanong na. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. Nakatali ito nang mahigpit. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. Pakiramdam ko ." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. "Dating may mga punong mangga. May mga dayong pumutol dito para manirahan. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. kamatsile at iba pa rito.

Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito.indi pa man nagtatagal. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. naisalba ng ama ang kanyang anak. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Sa kabila ng kawalan ng ina. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Umihip ang malamig at sariwang hangin. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Kanya akong kinanlong. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Bata pa nga noon si Norm an. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. natagpuan ko ito. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Subalit hanggang doon na lamang. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. animo'y kumakaway. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Umaambon. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Halos hindi na siya kumukurap. Walang pagdadalawang-isip.

ang paggalang dito. sa kanila lang ang Diyos. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Iba ang ama niya. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Hindi niya maintind ihan. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. " Si Totoy Tato. Gayumpaman. . Itinuro na rin ng ama. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. W ala siyang interes dito.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. tuta ng Kano. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. <i>Marcos. Nais niyang tu mulad sa ama. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan." ang b ilin pa ng kanyang ama. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Laging ganito. Hiling niyang yumaman at magkaro. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Sin anay siyang mag-alaga nito. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Ganyan ang buhay sa kanya. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya.

May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. hina wakan ang baril at bumababa. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Namatay siya sa saki t. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Sa una'y may kahirapan. May matinong pulis. Beynte-uno na siya. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Matagal mo na itong gustong malaman. Hindi na ito laru-laruan. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. sukab na estudyante. Malulunok mo ito." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Mag-uumaga na. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. . Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. "Nasa tamang gulang ka na. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Bukas. napakadaling gawin. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. isang kalabit lang sa gatilyo. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Anak. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Nagiisa na siya sa buhay. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang.

Laging huli pa rin ito kung kusutin. Mabait si Aling Aida. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. nagiging akin ito. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. Nagtataka ako. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw. ." sabi niya kay Aling Aida. at kung itupi. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. may malaking keyk. Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. Si Nanay. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. "O. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. kung banlawan. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. 'yung ma y drowing na animè. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. ISANG HAPON. nagulat ako dahil ang daming bat a. kung isampay. magan da rin ang suot. Gusto ko po kasing isuot ngayon. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. May iba't ibang kulay ng lobo.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. si Jun-Jun. Kasing-laki ko siya. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. Sabi n i Nanay. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. Bertdey pala ni Jun-Jun. May biglang dumating na bata. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. "Mama. Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw.

Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. Tumango ako kay Aling Aida. Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. Nang pauwi na kami ni Nanay. Agad ko itong kinuha at isinukat. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. Puwede pa namang isuot. Bigl ang napuno ang aking damitan. maghahanda tayo. Masikip na kasi ang damitan ni Joey." sabi ni Aling Aida. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. "Bigay ko kay Joey 'yan. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. PAG-UWI NAMIN NG bahay. w na lobo. Kahit di paborito ko pa rin ito. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. naiwan kami ni Nanay. Kahit Ngayon. Joey. sayang naman kung sa iba pa mapunta. Di ko a kalaing kasama ito. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta." dagdag niya. dilaw. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. "Bukas. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. . mga kendi. nakalimutan ko. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. Pagkatapos ng masayang parti.Lumapit sa akin si Jun-Jun. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. Binuksan ko ang plastik. munting laruan. "O. maglaro kayo ni Ju n-Jun. Kahit konti." sabi ni Nanay. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala.

Pagkatapos noon. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. May pinto at mga bintana na ito. tabla. napansin kong lagi siyang ma y dala. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. at pako. kaya niyang gumawa ng buon g bahay. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. at kung anu-ano pa. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. ay nagagawa niyang mesa. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. Para sa akin. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. pako. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. magagawa rin natin itong munting bahay natin. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. Minsan kapirasong kahoy. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. Lahat ng bahay sa riles. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. bubungan . Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye.Karpintero ang tatay ko. at iba pa. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. lalagyan ng libro. at kung anu-ano pa . mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. Ang mga sobrang kahoy. Kaya niyang gumawa ng hagdan. Buung-buo na ang aming bahay. sahig. tabla. mura rin siyang sumingil. bintana." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay." ang sunod na sabi niya. "Beng. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat. pako. "Hayaan mo Beng. alulod. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. At tuwing hapunan. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. si Tatay ang g umawa. basta di tayo nagug utom. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. may tabla. namangha na lang ako sa aking nakita. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. pintuan. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. At pagdating ng hapon. Di na rin karto n ang aming dingding. lalong sumasarap ang aming hapunan. at yero para sa aming bubungan. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. Isang umaga. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. . bangko. silid.

Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. Mula noon. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. Buhay na buhay ang mga r osas. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. tila isa itong malaking kuweba. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. Ang mga ugatang kamay n i Tatay. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. Kumar ipas ako ng takbo. "Sa Linggo. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. Pero di man lang natakot si Nanay. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Naisip ko nga minsan. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. Bumilis ang tibok ng aking puso. Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. gustong gayahin ang aming baha y. Isang araw. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. Pakiramdam ko. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. sa malapit man o ma layo. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. Lapat na lapat sa akin ang bestida. Natatakot ako. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Natakot ako." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip. kitang-kita ang buong katawan ko. Malaki kasi a ng salamin. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. Kung titignan nga sa malayo ang aparador. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. Sa isip ko. parang isinukat ng isang modista. . nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. Minsan. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. baka may natutulog na higante sa loob nito. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. Kulay-putik ito. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. Kulay-rosas ito. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. Baka ito ang amoy ng higante.

May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo." kuwento ni Nanay. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. Kinakabahan pa rin ako. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. Noong ako'y magkomunyon. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. ang tibay-tibay. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. ay kapantay siya nito. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay. Wala siya sa likod ng lalaki. itinatahi niya ako ng bestida. Minsan. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. Sa loob ng ating bahay. Kapag may sobrang tela.sa lakas man o sa kaalaman. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. at sa hal ip. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. di ko ito m abuksan. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. Bilang isang feminista. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi.

ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Sa katunayan. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. sa mga buhay ng tao. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang.ang mga tauhan at pangalan. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. ay nagkataon lamang</b>. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. 1 972. wika ng nobelista. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. Ayon pa rin kay Arceo.n City noong ika-26 ng Pebrero. Mayn ila." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Ayon kay Arceo. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. 1998. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. Ang sunog na ito ang naging dahilan. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. at ihanay sila sa mga lalaki. 1972. buhay man o patay.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. . Ang <b>Canal De La Reina</b>. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. ayon kay Arceo. sa Tondo. gayundin ang mga pangyayari. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino.

ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . isang babae. Si Leni. masama ang ugali at mapang-api. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. ang mga resibo sa buwis. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. mapang-api sa kapwa. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. Makasala nan siya. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . Sina Leni. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Si Nyora Tentay. isang asawa. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. ang tunay na m ay-ari ng lupa. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. makasarili. Gracia. Manapa. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. at higit sa lahat. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae.

Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Aywan niya kung ano. Paghanga. Samantala. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>... si Vi ctor. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Matapos ang malaking baha. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at buuin itong muli. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Samantala. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. si Ingga. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta.. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Wala na akong paggalang sa kanya. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. amin niya. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Subalit sa ka bila ng mga ito. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Pag kaawa. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. s . ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. At napatunayan ko naman. Kung mahirap maging isang ina. ang usurera. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. nangangarap at nagtata gumpay. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Pero ngayon ay wala na .ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Panlulumo..

Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin.. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. "<b>P</b>a. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. hindi nagtataas ng boses. Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya.anhi man ng tao o ng kalikasan. Sumagsag siyang pababa. Hindi ko po alam na natutulog kayo. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya.pasensya na po kayo. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita." pagmamaka awa ng pulubi. . "<b>P</b>asensya. Nag-iisip sila.. Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. minu-minuto. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan.

Manigas ka riyan sa gutom. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki .." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin. Umali s kayo ngayon dito. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya. "<b>A</b>no. Kayo rin mga pesteng bata kayo." "<b>K</b>a. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. Wala akong pakialam kung magutom ka man.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i. lumaya s ka na!. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata. Alis ngayon din. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. umalis kayo sa harap ko!.kahit na isa man lang. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. Ayokong makita ang pagmumukha mo. Lu mayas ka.. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. Sige mabahong pulubi. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya.

Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an.." <b>N</b>aghiwalay sila." "<b>O</b>o. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. <b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. si Raha Matapang. Walang balitang galing kay ma rahas. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. humigit kumulang. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. "<b>L</b>o." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon.lola patawarin ninyo ako. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. Ang luha mo lamang ang tanging l unas. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin. "Kaawa-awa ka Petronila. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila.ang aking sarili." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. <b>M</b>insan. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai . lilisan kang baon ang aking pagmamahal.. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan.

Subali't ang bawat karamdama'y may luna s. <b>I</b>sang araw. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay. lumago ang mga dahong masisinsin. ng lagnat." at nagbuntung-hininga muli. Bughaw ang kabundukan. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. ang halaman ay nalanta. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas." sang-ayon ni Tan dang Limay. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Maning ning ang sikat ng araw. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman. "<b>O</b>o." narinig niya sa may likuran. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. Magandang-maganda noon ang umaga. Tandang Limay. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian. Humawak siya sa palababahan ng bintana. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. aking Datu. mahal na Datu. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon." "<b>O</b>po." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. Sariwa ang hanging amihan. Masigla ang awit ng mga ibon. Nagbuntong-hininga nang malalim. at n amumulaklak. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. Nalulungkot nga ako. Bu maling ang Datu. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. Naalaala ko ang aking kab ataan. Lunti ang mga halaman sa pali gid. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. . Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon." "<b>I</b>kaw pala. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu.

"<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. dumating sa palasyo ang isang salamangkero. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian." pasimula ni Tandang Limay. Naging malu bha ang kanyang sakit. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. mahal na Datu. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero." saad ng salamangkero. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. L aging lumuluha ang magandang prinsesa. Tumaas nang tumaas iyo n."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a." turing ng Datu. 5 Title:Kwento (10) . "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. <b>S</b>amantala sa palasyo. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero." pahayag ng panauhin. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno. Nagkaroon siya ng karamdaman." mabilis na pasiya ng Datu. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran." malungkot na umiling ang Datu. "<b></b>Aba. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. Ito'y par ang isang batong mutya. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok.

Di na ako takot. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. naging itim na itim rin ang tubig. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. May agimat raw si Nardong Putik. Kulay itim ang lahat ng damit. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. nasa inyo ba si Nardong Itim. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. "Lando. "Naku! 'Ala pa. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. Pagkatapos. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay.Madalas. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. Akala ko. Teka. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. "Aling Laura. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. nagigi ng imbisibol. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. Pini lit kong 'wag makatulog. . isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. puntahan mo na lang sa talyer. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. Mula kanto hanggang looban. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. "Nardong Itim". " ang sagot naman ni Nanay. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. Isang hapon. gabing-gabi na kung umuwi. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. pinggan at baso. Buti na lang at di ako agad inantok.

Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. gusto hintayin ka namin. At sa gitna ng gabi. ay tinawag na Pend ong Pandak. parang dala-dala na niya ang buong kalye. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. "O. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. na galing kina Nanay at Tatay. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. parang kakaiba na ang lahat." ang utos sa akin ni Nanay. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. "Maligo at magbihis ka na Lando. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. Halatang pagod na pagod si Tatay. Dumating na si Tatay. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili. 'yon ang binabansag nila. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. puting-puti ang suot na kamiseta. kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. pati ang kanyang mukha at mga kuko.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. Ganoon naman 'ata talaga. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. Kaya pala. Sa a moy ni Tatay. Ma y sari-sarili silang puwesto. Maganda rin ang suot ni Nanay. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . may pupuntahan tayo. "Kay dami kong ginawa sa talyer. Bukod sa aking panga lan. Ma kintab na makintab ang aming sahig. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. At si Tatay." sabi ni Tatay. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao." ang sagot ni Nanay. 'tong si Lando. magkakasundo at nagkakaisa sila. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. "Aba. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit.

payat at habaan." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. di siya makalabas. kumapit ka sa akin. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. "Tolits." sabi ng kanyang Ta tay. Isang araw. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. di pa ngayon ang tamang panahon." utos ng ka nyang Tiya Oro. "Tolits. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits." utos naman ng kanyang Tiyo Ito. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. 'Tay?" "Basta. ang maging mataba. . Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. pumunta ka sa bandang likod. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. nagmamahal. "Tolits." "Bunso kong Tolits. At kapag sumara na ang munting bintana. dalian mo. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. "Bakit po. kulay-pula. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. Pero kahit anong pilit niya. magtago ka na sa likod ng aking katawan.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. Lahat sila ay kabang-kaba. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. 'Wag na 'wag kang bibitaw.

Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. di pa ngayon ang panahon. apo. "Anak. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. liban kay Tolits. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. Sa araw-araw. bumukas na naman ang bintana. Kahit pupungas-pungas pa sila. magtago ka sa aking likuran. apo. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. Kun . Hingal na hingal ang lahat. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. "Dahil mahal ka namin."'Nay. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito. Isang umaga. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. Isang hapon. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak." Mula noon. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. Pagsara ng bintana." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo." sabi ng kanyang Tatay. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. hangga't di pa nawawala ang liwanag. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. anak. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag." "Mahal? E. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. "Halika. "Oo. " "Talaga po. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. anak. "Talaga po. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay"." Tulad ng dati. "'Wag na 'wag kang lalabas. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay. malabo pa rin ang lahat kay Tolits." utos ng kanyang Lola Ali. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits.

Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. At dinala nga kami ni Titser doon. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na. Laking gulat ko. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas.g minsan. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. kaydami kong agad na nalakbay. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. Na akyat ko ang matataas na kabundukan. Lalo pang nalungkot si Tolit s. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw. nasisid ang pinakamalalim na karagatan. Muling bumukas ang bintana. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. di na kailangan pang siya ay utusan. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. "Paalam na aming mahal na Bunso. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. "Anak. sa dating maagiw at maalikabok na silid. "Alam ko anak. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. "Oo. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay." sabi ng kanyang Nanay. "Talaga po. anak. nak . Sa sandaling iyon na nasa silid kami." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay.

pati ang kanyang talampakan rosas din. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. Isa pa. Naisip kong bigla. na si Mang Adolfo. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. tinanaw ko ang tahimik na silid. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. Tinitingala rin ng ibang pusa. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. hati kami sa masasarap na ulam. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. naglalak bay sa iba't ibang mundo. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. na kami naman ang hinihintay. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. "Habulin muna ninyo ako. Salamat sa inyong pakikiisa. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. Dahil dito. Dalaginding palang si Aling Ining. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. Ang makakahabol sa akin. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. kahit pa ang pinakaastig na pusa. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. Ngayo'y naka sara na ito uli. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. . Pagdating sa aming silid. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. Rosas na rosas ang kanyang ilong." "Nakaalis na ang ating mga bisita. pangarap na maan gkin si Aling Ining. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo." sabi ni Titser.

Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. si Mang Tuning. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay. At di nga nagtagal. nagdalantao si Aling Ining. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. "Ining. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. At pagkaraan nga ng ilang araw." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Kai langan na nilang umuwi. marami ang maghihirap. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw. pangakong ako'y magbabalik bukas. Niyakap nila ang isa't isa. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining." paalam ni Mang Tuni ng. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining. Tiyak ni Mang Adolfo. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. At ilang araw na lang din. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay. "Dito rin tayo magkikita. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. "Paalam na Ining. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining." tug on ni Aling Ining. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining. Pano'y sa lahat ng pusa." pangarap ni Aling Ining." sabi ni Man g Tuning.

Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas." ang sabi naman ng isang binata. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. maaaring bukas. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. agad pa ring sisibat si Aling Ining. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. "Paumanhin. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. may naglilinis na ng sariling balahibo. "Aba. Hanggang isang hapon. "Ikaw kasi. May nagsasanay nang maglakad. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . basta dumito ka lang sa amin. Kasabay nito. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. "Aba. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. Tiyak ni Alin g Ining. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas. matapos magpasalamat ." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. may ngumingiyaw na nang malakas. ang lulusog ng aking mga anak. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. nag-ibiga . wala na siyang naabutang kuting. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding. Pero isa lang ang tiyak ko. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. kung saan sila nagkakilala. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. " ang sabi ng isang ina." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. di man ngayon. Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi.

" aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. lalo akong b umilib sa kanyang unan. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. Mawawala ang sakit ng kanyang likod. sa k anyang pagkain. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili. sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. may kulay-asul s a malakristal na mata. Maraming gamit ang unan ni Lola. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan. "Totoo nga ang sinabi mo. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito.n at nag-isang-dibdib. kinakabag lang daw ako. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Kakaiba ang unan ni Lola. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. Minsan sumakit ang aking tiyan. Sabi ni Tatay. Sabi ni Lola. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. . ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . Mula noon. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. Matatapos niya ang pagbabasa. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. Sabi ni Lola. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit." ang sabi ni Aling Ining. Di alam ni Lola. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag." Saka yayakapin ni Lola ang unan.

. Pero walang makarinig sa kanya. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. ang madyik-tuwalya..</pd> Pat <pd>. Pawis na paw is na siya. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. Nalilig aw na siya. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. . Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan.</pd> Pat <pd>. m adyik-tuwalya at pulbos. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Wala nang naghahanap sa kanya. Pinagmasdan niya itong mabuti. Di na niya alam ang daan pauwi. ang masarap na pagkain.. Walang mga barya. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay.. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. Sa wakas. Di na niya alam ang daan pabalik. walang masarap na pagkain. Isang pan aginip lang pala ang lahat. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat..5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay.

Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. ang manikang nagkulong sa kanya. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.</pd> Pat < pd>.... "Pat <pd>. Kanino? Sa mga bagay na may ulo.</pd> Pat <pd>. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Tahimik ang lansangan..</pd> Pat <pd>. agad na siyang umuuwi. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. mga kamay a t mga paa. katawan. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon.Mula noon. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Malamig ang umiihip na hangin. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan. Mapanga nib.. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. ang mga manika. Hindi maaari. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Ang silid ay kahon..</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip.... Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao.. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. mga kamay at mga paa. agad na siyang lumalapit. Walan g humpay. Bago ang manika. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. Dito takot si Mamang. Madalang sa pagkurap. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay.. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Ayaw na niyang magtago. Naiidlip na ang mga tao.</pd> Pat <pd>. Walang humpay. katawan. Mahal niya an g manika. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. kahit laman at dugo pa niya ito.

Hindi na niya ito pinansin pa. wala nang galit na pagkahol. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Tahimik ang buong paligid. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. wala siyang nakita o naramdaman. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. batid 'yan ng batang may bagong manika. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Dapat na magbayad. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. . Walang permanente sa isipan ng tao. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Nais ng bata ng bagong manika. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. tu loy ang balse ng mga katawan. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Nagbabayad ang may utang. Nakaliliyo ang amoy ng siga.. Gayunpaman. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Kinaumagahan. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang.bagong manika. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Natapos nang may katahimikan. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Walang humpay. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Walang nakaaalam. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao.

Nabalisa na si Mamang. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Simple ang lahat ng plano. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Ilang araw ang nagdaan. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Bumili ang Mamang ng mga manika. Ito ang bentahe ng dalawang utak. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. nagbabago ng takbo. Hindi maaari. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Ngayon. Kinakailangang maging malinis. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante.Walang pinipiling oras o lunan. Kinailangan niyang maidlip. Gaya rin siya ng hangin. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Wala na siya. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Magliliyab. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Wala na. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Siya na ang nagtabi ng karet. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. sa kanya.

Mahal niya ang manika. Walang magawa.g at tahimik. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tahimik na tahimik. . Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Para sa bata. Nagising si Mamang nang madaling araw. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta.

upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Mendiola. Kilala ako ng guidance. Kung minsan. Minsan sa tapat ng Korte Suprema.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. . sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. at kung saan-saan pa.

Pero ngayon naisip ko. Alam kong alam na niya ang lahat. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Napakasimple ng buhay. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. Tila dininig yata ang aking kahilingan. Naging sunud-sunod ang imb . Basta ang alam lang nila. Computer. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Tulad ng dati. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Kaya noong nakar aang Marso. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. 'di na ako sa May nila naglalagi. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Pasong-paso na ako sa Maynila. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Laguna.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. nagturo ako ng Filipino. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Araling Panlipunan. at pati Phys ical Education. Kung ano ang aking itinuturo. Mataas ang tin gin sa mga guro. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. sa masikip at malupit na May nila.

nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. sala set. aircon sa kwarto. Tamad naman daw akong istudy ante. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita.itasyon sa akin. sikip at init. component. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Dahil ay ng ahay: tubo. walang-wala na akong mapeperwisyo. Wa lang-wala na akong maaabala. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Marami na rin silang itinatanong sa akin. ref. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. at isang magandang salamin. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. sa kinita kong dolyar. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Sa kasalukuyan. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. pangalawa. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. de-flush at may shower pa. a t higit sa lahat. sa istasyon ng radyo. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. sa La Salle magaganap ang klase. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. at pinapinturahan. isang malambot at mamahaling kama. . water dispenser na may mainit at malamig. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. may maliit ding labab o. Bukod sa Timpalak Palanca. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. pinalagyan ng magagarang ilaw. pala-absent daw ako. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. Sa sampung guro na nagsanay. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. dining table. lalagyan ng sabon at tissue. ako ang napiling magturo. pinalagyan ng magandang tiles. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. sabitan ng tuwalya.

Ang laman ng walet ay limandaang pis o. Pero wala akong nakitang anuman.panghihinayang. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. nalaman kong 1955 siya ipinanganak." "Bakit Mommy. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . "A kina itatago ko muna. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. S imple ang mga nabubuong pangarap. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. Pakiramdam ko." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. Mababalik natin ito sa kanya. . importante man o hindi . Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. pagkainis. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. isang Mabuhay Miles card ng PAL. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. cellphone. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain.000 ang remaining balance. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. payong. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card.Naisip ko. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. "Hindi anak. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. "Mommy o. SSS ID." sa got ko. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. panyo." Nang nasa bahay na kami. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. "Alam ko lang kung ano ang gagawin." sabi ko sa kanya. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Sa transaction slip ng BPI. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. at iba pa. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. alahas. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. May mga bago na ring gusaling nadagdag. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. bag. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. kundi bilang isang titser." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero.gaya halimbawa ng pitaka. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ.

sa aking klase. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. hindi niya makakaya ang maniwala. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Hindi naman ako nabigo. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Kinabukasan. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. Pangalawa. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Sa harap ng kanilang mga kaklase. wala na ang makakasalo." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. "ano'ng reward mo. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari .Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Pero meron akong reward mula sa langit. "walang bini gay sa akin. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Sa tulong ng Merobank.

Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. May bumubulusok na tren. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Hinihintay niya. Palabiro kasi si Jua n. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Madalas akong napapatulala. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Madalas kong dalawin ito. Iba si Noah. natagpuan ko ang isang buka l. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. kaimito. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Makailang ulit niyang hinihintay. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. kamatsile at sine guwelas. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Hindi na marahil mauulit pa. lalo na kapag panahon ng anihan. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Pista na naman sa riles. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Hindi naman ako ganito noon. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Paulit-ulit. Ganoon na lang palagi. Gusto niyang kumawala. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Minsan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo.. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Nags awa na rin si Noah. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Day dreaming. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Ang lalaking kanyang makakasalo. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah.

E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. mula Lunes hanggang Biyernes. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Husto naman ang tulog ko sa gabi. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Ito nga marahil ang FAQ.y. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Paulit-ulit lang araw-araw. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Sabi pa nga ng tatay. Ang nangyayari. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . napapahigab at tuluyang nakakatulog. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. At mula noon. Ganito na lamang ang buhay ko. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. ito na ang aking naging tambayan. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. Marahil. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko.

Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. kapaligiran. . karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. May producers at may consumers din. At sa umaga at hapon. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Pero gaya nga ng sinab i ko. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. lakasan lang ng loob. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Kagubatan din ang lungsod. malimit tao an g nangunguna sa listahan. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. ang pakikipaggitgita n.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. pero walang magagaw a. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. marangal. Kapag magaling. May kalakal dito. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. salamin at fiberglass. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Ika nga. Biruin mo. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. lak asan lang ng loob. lalung-lalo na si tatay. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan.

Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. I talked to her later at okay naman ang English niya. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. Rosa. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . sila na lang. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. President Macapagal Aroyo. Halimbawa. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. sinabi ni Charlene Gonzales. noong Marso 9. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. sa Lag una. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. Nakapagtataka lang. 2008. Ang sa akin lang naman. lang." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. It's the first time for her to join a contest. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. Kasi. so understandable that she's so t ense. Sana." Noong Marso 14 . President Gloria Macapagal-Arroyo. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas.

Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. Pero bago ko pa ipagdasal ito. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Pero nagkamali ako. itinatawag ko sa Kan ya. nasanay ako sa ganito.. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. ako na yata ang ta ong ito. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you.</pd>. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi.</pd>" o kaya'y "Lord. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios.. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. bago kumain. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Napatunayan ko rin na . Lord<pd>." ang paniwala ko naman.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang.. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. bago umalis ng bahay. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Ipinagdasal ko it o nang taimtim." "Lord please<pd>. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan.. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. ako ang Kanyang pinakapaborito... Lord<pd>. Kahit pala hindi ako magdasal. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios.. tulungan mo naman ako<pd>. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. saklolo di ko kaya 'to<pd>.. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. hindi dininig ng Dios ang aking dasal." wik a nga." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Sa pagkakataong ito.. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko.. at sa gabi bago matulo g. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. Naghanap ako ng iba pang padrino. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko.</pd>" "Lord. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. At napatunayan kong tama ako. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal..</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko.. kasunod ng aking "Tha nk you.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko.

Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios.</pd> Francis. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran.huwag silang umasa sa dasal. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. kontento sa buhay. lumalim. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Sa ganitong mga pagkak ataon. Bata pa lamang ako. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Mount Carmel. Sa kauna-unahang pagkakataon. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. . </pd> Jude. Abril 2005 . Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. kinakausap ang Dios. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. at magnaknak. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. nabibili ang mga gustong bilhin. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. St<pd>. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . mas asahan nila ang kanilang sarili. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . at St<pd>. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Quiapo. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. San Miguel.panahon ng tag-init. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. sa halip. pagkatapos ng mahabang panahon. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan.

Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. ngunit sa nangyari sa akin. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. nadagdagan pa ang kinawilihang . Minsan nga. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. ngunit kung magbibilang lang tayo. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang." Luntian ang kapaligiran. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Minsan kasi. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan.

<i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Bagaman.libangan ni Ben. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Tag-ulan na. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Makalipas ang ilang buwan. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. B umagsak ang katawan ni Marita. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. pagrorosaryo. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Walang kaus ap. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Pero hindi si Marita. Puno ito ng mga deboto. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Walang imik. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Isang araw na makulimlim. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Malimit na malalim ang iniisip. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Madalang na umuwi si Ben. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa.

Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Walang malay. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay.bang bumubuhos ang malakas na ulan. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Bagaman. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. hiwa sa balat at . ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Umikot ang kanyang pani ngin. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Iniuwi ni Ben si Marita. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto.

. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. kililing ng sorbetero. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Hindi na makilala kung sino si B en. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. busina at pag-atungal ng mga motor. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Nanatiling walang imik ang asawa.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Ilang araw nang maalinsangan. batang pakalat -kalat. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. palahaw ng tindero. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. manlalako ng swipsteyk. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Walang sumalubong kay Be n. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Anim.

ang gripo sa lababo. Makalipas ang isang oras. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . sabi ko pa sa kanya. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . . Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. ang nakikiigib ka. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Nagmatigas pa rin ako. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. ang <i>shower</i>. Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. Samantala. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. Tumanggi akong muli. sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako.

g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. Naroon ang <i>leak</i>. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. pa ngamba. Inabot ito ng mahigit isang linggo. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. Gusto kong sabihing kahit paano. daling iyon. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Naisip ko na sa kaso namin. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. alikabok. Natapos din ang pagtatrabaho. Hindi na ako tumutol pa. tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. at agam-agam. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< .

mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. sa kaso namin . <i>elevators</i> na laging sira. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>.mahirap magdemanda. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. Marahil./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. kaya lamang. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. at sa bandang huli. 000). Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. ang pangakong ito ay patu loy na napapako. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. kahit na malaki ang laban ko. patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. Kaya lang. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. at mga insidente ng nakawan. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. idinagdag pa niya. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig.

nanalangin ak o na sana. kundi gawa sa dugo at laman. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. At sana. Ipinagdarasal ko na sana. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. subalit kinak ailangan ko itong gawin. sapagkat kam i ay TAO. Pero ngayon. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. Maselan ang kalagayan naming dalawa. Nagdasal ako na sana. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. Muli. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa.lumo. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. at ang kanyang sarili lamang. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. iba na ang ipinagdarasal ko.

Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Isina ra ang klab ni Ilienno. Oo. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Ako'y isang LIHIS. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Si Waldteim at ako.. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Ika-6 ng Agosto 1942. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Akala ko'y katapusan na nami n. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Ika-27 ng Enero 1943. uhaw at gutom. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Ako. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Noong una. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay.. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Sampung buwan na punung-puno ng pagod.awak ay pistol. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Katatapos lamang ng taglamig. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Gera hanggang Dresden. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. 1943. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Sa naipon niyang salapi. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko.

Narating namin ang sinasabing Dresden. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Inaanay na ang aming katawan. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Ganunpaman. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin.nagkakilala. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Ika-26 ng Mayo 1944. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Ika-17 ng Abril 1943. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Ika-20 ng Mayo 1944. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Takot na akong mawala pa siya.. Ayaw kong isipin ang<pd>.. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa .. Wala kaming magawa. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. dalawa ang inutas ng punglo. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Tanggap na niya ako. Kasama dito si Ilienno. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Hindi ko ma tiis. Kahapon ng tanghali. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. mabato at mainit ang aming hinihigan. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Binuhusan sya ng tubig. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. tinulungan ko siya. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Pilit kong itinatali ang . Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa.. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Mapanib ugho ang kanyang dila. Si Ilienno ang nagbigay-alam. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Nagpumilit siyan makatayo. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Nan ghihina na ang kaibigan ko. Sa barracks. Ika-20 ng Abril 1944. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan.

Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. ang mga bahagi ng Koran. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Wala nang limitasyon Waldteim. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Walang nakakibo sa mga nakakita. o dalisay. Makaraan ang ilang saglit. Lahat ng naniniwala sa gawi. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. malinis at marangal. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Tulala ang kanyang ina. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. wala na. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque.

Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Rumaragasa ang ulan. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Dilat ang mata. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Ayaw niya sanang malaman. Marahil. Makulimlim ang kalawakan. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Batid niyang may nais si Laya. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Nakalulula at nakal iliyo. Siya pa ring batang masunurin. Nanlamig ang kanyang katawan. Alas-otso na. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya.

hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Nami mighati si Aurora. Humihingal. sa kanyang mat ang may kahulugan. Kumakayod sa maligasgas na bato. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. MALAKAS SI LAYA. Malalim ang gabi. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay.g lunod. Si Caloy. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Sumasamyo ng kulob na hangin. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Bagamat ganoon ang panahon. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. walang ligtas. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. MALAKAS SI LAYA. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Alas siete ng umaga. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Lingid ito kay Berting. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Pinatay si Aling Amanda. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. pula nga lamang ang bahid nito. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting.

Una. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Pangalawa. Nilulukob ng pagtataka. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Parang walang nangyari. puro kadiliman. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Dinadalaw ni Berting ang burol. Ang mga kapitbahay. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Nabuhay ang koro ng mga palaka. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Dumilat nang muli ang umaga. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Kay Berting. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Si Berting sa patay. nanatili siyang bigo. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Pagtatawanan mo lang ako. Wal a na siya at ikalawa ka na. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Ginawa niya ang nais nito. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Mahimbing. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Mas malalagay siya sa peligro. Si Caloy. At ikatlo. May katatagan na si Caloy. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. par ang mga tinig ito na umuusig. Walang imik. May kumurot sa kanyang takot. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Huwag mong itanong kung sino. parang wala siyang muwang na tupa.uluha nang muli ang kalawakan. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. at si Caloy. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Nakapagtataka. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Ikatlong araw ng burol. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Pumanaw ang maghapon. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. kay Berti ng isang buhay. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. hindi niya maipaliwanag. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. 'Yun lang. ngayon wal a na ang nag-utos.

Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. Dama pa niya ang lamig ng umaga.kanyang iniingatang garapon. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Mahirap ang may kagalit. Mayroon din silang guro.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. At sinuklian naman niya ng paglingon. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. magsapatos." may talim ang kanyang mga mata. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. "Nagmamadali ka. Malayong makalayo p a siya. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. paikut-ikot. "Huwag mo 'kong pakialaman. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Tag-ulan na nga. Intindihin mo ang buhay mo.. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Nararapat na ang paglayo. Di sila lumiliban sa klase. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Araw-araw silang pumapasok. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Noong una. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. "Berting<pd>. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. o magdal a ng mga gamit o bag. Nakikisama na paninisi." may tonong nakapanunuya. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. . Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. Paikut-ikot. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Nilisan niya ang burol. Saan ba lakad?. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. paikut-ikot. si Titser Trudy..

Ang langit na ang magiging bubong natin . Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Pero bago sila umuwi. Sa katunayan. Kahit anong lugar. tatalon si Berto sa tubig. uuwian nila si Mang Ben. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Di na tayo magugutom. 'pag nagkabarko na tayo. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. 'pag naging pulis na ako. pupunta sila sa Jones Bridge. Mula s a itaas ng tulay. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. na dapat isulat o basahin. Gusto niy ang maging pulis. pinu puntahan ni Titser Trudy. "Kuya. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. bumibili sila ng tukneneng. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Araw-araw. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. "Buknoy." matipid na sagot ni Berto. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. At 'yung mga liban naman. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Maraming pagkain sa barko. di na tayo tatapak sa lupa. Sa mga oras na ito. Lilibutin n atin ang dagat. nagiging tunay silang mga bata. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Pagkatapos. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Siyempre. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. Huhulihin natin si la. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben.'Nung una. uuwi na sila sa kanilang tirahan. hanggang sa matuto na si Buknoy. "Patuyo na po." sagot ni Buknoy. "Ayos naman po. Pagkatapos ng klase. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Masaya sina Buknoy at Berto.

mas marami kayong magiging kaibigan . Matanda o bata. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. Mga totoong kotse. yero. madre. Sa center. Sa center. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. maliit at malaking siopao. panadero. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Mahusay na karpintero si Mang Ben. at kung sino-sino pa. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. bumbay. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. doktor. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. sa malaking bahay namin tumitira. motor. matapos nilang maligo. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. kahit kakau nti lang ang kahoy. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. si Ti tser Trudy. umuusok na pansit." balita ng isang ba ta sa kanila. Sumasakay sa matuling matorsiklo. matutuling dyip. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center.a bahay. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. tindero't tindera. siomai. adidas. si Mang Ben ang gumawa. Pinaaalis na tayo. o pako. naglalayag sa malaking barko. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. iba't ibang kulay ng palamig. at ulo ng manok na may m . mainit-init na tukneneng. may pustiso o wala." "Salamat Titser Trudy. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. at karitong itinutulak. intsik. paa. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. pulis. pero giba na ito. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. May bilog at kuwadradong ho pya. Dumating si Titser Trudy. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. nagulat sila sa kanilang nadatnan. kaya niyang gawing maliit na bahay. kaya nagpunta agad ako rito. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. Isang hapon. drayber. tit ser. ang mabait na si Mang Ben. bituka." tugon ni B erto. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. babae o lal ake.

walang pinto na dapat ikandado. K ay lamig ng tubig. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. may nandudukot ng ibang pitaka. 'Yung iba sa kani la. minsan hindi. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. minsan kasa-kasama ko. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. pinarurusahan. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. . may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. May nagpaparoo't parito. Kung minsan. Araw-araw. si Kuya Anghel. para raw di ako maloko ng i ba. nakatayo at walang mahigaan. talagang matag al ang ulan. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. mga ku wento ang pasalubong niya. sabon. May nagpaparoo't parito. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. Walang tamad sa loob ng aming bahay. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Unang nawala si Tatay . ng ib ang mahihigaan.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. Pero tulad ng ibang bahay. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. tulad nina Tatay at Nanay. di niya nakakalimutang dalawin ako. tsitsaron. naghahanap ng ibang masisilungan. wala itong haligi at bubong. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. Lahat kami. Matagal-tagal na silang wala. tapos sumunod si Nanay. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. pati magkuwenta. Sa sobrang laki ng aming bahay. Minsan naman. Natatandaan ko. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Dito na 'ata ako lumaki. at itlog ng pugo. sigarilyo. Pero ako. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. at trak. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. berde. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. pagkagising ko isang umaga. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. umulan man o umaraw. Mabait si Kuya Anghel. nude ls. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. May nagtitinda ng dyaryo. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. tubig. wala na silang pareho. Araw-araw. may tulog sa araw at gising buong gabi. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. May gamot sa sipon at ubo. Pero kung minsan. Astig magkuwento si Kuya Anghel. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. kilala ko. May nanghi hingi ng limos. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. Pero ngayon. kendi. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. dyip. nagtatrabaho rin ako. at kung ano-ano pa. Kapag gumawa ng di mabuti. at pula. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. kaya 'yung iba kong kasama. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Gano n naman sila e.

Pero kahit ganito ang aming bahay. Makikipagkaibigan ako." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Di pala ito matatawag na bahay. maaalagaan ka nila at matut uruan. May bahay pala na talagang para sa ak in. Bahay na may haligi at bubong. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. Kahit sa maliit na is kinita. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel." da gdag ni Kuya Anghel. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. NAISIP KO. Tulad ng ibang batang di na bumalik. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. kayang-kaya niyang sumingit. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. "May bakanteng center na akong nakita. tanghalian at hapunan. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Kailangan mong maging ligtas. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. nakakalu . Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Titira kami sa iisang bahay. Tutulong sa maraming gawain. dyip. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. Muli akong mangangarap. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Bahay na hindi bahay ng iba. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Bahay na bahay namin. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Paano na sina Nanay at Tatay. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Doon. Mahira p ang walang bahay.

dalawang baso. noong matagal na matagal na. Paggabi na. Lahat ng tao. Sa aking pagtulog. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. Mahilig akong mag-aral. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. Sabi ni Tatay. May kahon din kami ng damit.sot kami nang walang gasgas o daplis. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. nagtutulak ng bahay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. At kapag gusto naman naming umidlip. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 ." ang sasabihin ni Tatay. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . laging may kwento si Tatay. "Aking Bunsong-bulinggit. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Tanda ko. Kahit saan kami magpunta. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. Ako ang bahala sa aking mga gamit. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. noon daw. isang kutsara't platito. isang maliit na kaldero at yuping t akure. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. May dalawa kaming ping gan. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. ipap arada lang ito ni Tatay. sa aking pagtulog at paggising. kund i ang mismong sarili ko lang. pati piktyur ng iba't ibang tao. Pero naging tamad daw ang mga tao.

sinigwelas. Sa kanya. Hadlang na hadlang ang kahirapan . hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. Tanda ko. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. nagpupuno ng tubig sa tapayan. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . at pang-matrikula. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. ang bunso. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. Sasabihin niya." gusto ko siyang sagutin. 'di na kita napakinabangan sa bahay". 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. mas mabuti. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Talbos ng kamote at kangkong. Nangunguha rin ako ng santol. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. nagbubunot ng mga ligaw na damo . gayundin ako. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Kaya ayos na ayos! . papaya. bulaklak o bunga ng sampalok. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. dahon ng sili. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. si Ka Amado. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. at ako ang pang-siya m. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Apat na babae at apat na lalaki. at usbong. naglalampaso ng sahig. kaymito. wala rin akon g kita. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. "aral na nga sa iskwelahan. maging sa aking mga panagini p. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. Kahit anong mang yari. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. langka. at iba pa. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay.na libro o kaya'y nagsusulat. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. aral pa rin pati sa bahay. Grade four ako nang nawala si Tatay. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Magha-high school ako. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. banaba. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. mangga. Libre pa ang tanghalian at merienda. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. uniporme. atis. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral.

sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Walang ibang may pakialam sa akin. Pagkapitas. Tuwang-tuwang ako noon. at maide-deliver ko pa. Pero may Chrismas Party. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Pambaon sa araw-araw. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. taga-resibo sa mga may downpayment. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. JS Prom. ako ang tinatawag niya. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Ako ang taga-b uhat ng kamera. Ayokong maitiman uli ng usbong. Naisi p ko. At nakukuha pang ngumiti. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. at iba pa. Walang mam amakyaw ang bumili. ng aking dalawang polo at isang pantalon. at iba pang pwedeng talbusan. nangunguha pa rin ako ng usbong. pamasahe. kundi akong-ako pa rin. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Nakabili ako ng bag. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Nagtanong din ako sa mga bih . may dagdag akong kita. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. Simula noon . at pambili ng ilang mga kai langan. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. taga-lagay ng film. malalanta ito at mangi ngitim. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. ng aking nanay noon. ng aking mga gamit s a school. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. Siguro nga. dahil kung plastik. sa mga istambay sa kanto. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. at sa iba pang matataong lugar. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. na kayang -kaya ko naman.

'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. ang alam nila. sili. Kayang-kaya ko namang bayaran. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Habang nag-aaral sa high school. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Minsan. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). kangkong. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Sa mga panahong iyon. Kaya noon. o malunggay. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. pinabaunan ng tubig at tinapay. pulburon. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. pagkatapos ko ng high school. at iba pa. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. mababawasan ang kita ko. dahil ku ng mauubos. naranasan ko na ring mahulog. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Habang nagtuturo nga ang aking titser. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. hinding-hindi ako nalulula . bunga naman. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. yema. Kaya noong bakasyon. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. Siguro. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. Kasunod nito. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Pero pagkatapos kong mahulog. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . Tanda ko'y mga first year high school na noon. pagkatanggal ng matinding sakit. Matapos ang usbong. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. lahat inaakyat ko para tal busan. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture.

Sana ipalinis niya ang Payatas. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Ayon sa kanilang pananaliksik. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). at ng tirahan para sa mga street children. may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Sana magtayo siya ng ospital. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. ipaayos ang basketball court.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. 8<pd>. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente.xviii). nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Habang may sinasalaming katotohanan. dalasan ang pangongolekta ng basura. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. pagkakaroon ng sariling tahanan. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Gayumpaman.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Hihingi kami ng mga laruan. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. binyagan. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. kak ulangan ng batayang serbisyo.C). maagang pagtatrabaho. Sa bilang na ito. ipaayos ang mga daan. magpatayo ng mga poste ng ilaw. takpan ang mga kanal. at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. dapat ipasara na ang tambakan. ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. huwag.</pd> Aguirre. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. birthday. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. kalusugan. edukasyon. magbigay n g libreng pagkain at gamit. Sabi ng ilan sa amin. Masasabi ring habang may binub . Kamakailan. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. Dagda g pa rito. pero sabi naman ng iba.

ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ayon nga kay Tolentino. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. Sa ganito. Dito. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Batay sa mga sinuring print ad. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. mga uri ng tulong na naibigay. pabahay at karapatan ng mga bata. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Katulad ng nabanggit na. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. ang pag bibigay ng pag-asa. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. Gayumpaman. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. Bukod pa rito. Gayumpaman. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Bukod dito. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo.

Bukod dito. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. patakaran.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. at iba pa. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Dahil dito. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. Dahil sa mga karanasang kong ito. Kung gayon. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. Dahil sa globalisasyon. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Maayos nang nailatag ang mga batas. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. Ibig sabihin. Sa halip. preskriptibo an g mga ad. kasunduan. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. upang maging masaklaw at malalim. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Samakatuwid. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. Ibig sabihin.

Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. hubog." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa.. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. hindi industriyalisado. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Kung saan niya ibabaling ang kata . kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. kurba.a ng Pilipinas. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Sa ulat na ito. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Hali mbawa noong 1969. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog." Katahimikan. at kinis ng kanyang katawan. kasaysayan at panitikan.2). Pagkaraan nito. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa.." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . paggamit ng Ingles at iba pa.

Ilang araw ang lumipas. May posibilidad na ang isa sa am in. sa mga krema. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Wala akong pinagsisisihan. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik.wan at ihihilig ito sa akin. Nilulunod ako ng paninibugho. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. napuspos ng pa gkain ang hapag. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Wala akon g magawa. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Pagsasanibin ang init. mortal man o imortal. Tahimik ang paligid. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. katas ng prutas at pukyutan. tinapay at tsokolat e. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Dama nil a ang aking kalungkutan. Iniwan ko siya. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. ang pagsanibi n ang aming katawan. May signos ang panaginip. Totoo ang signos ng panaginip. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Wala siyang malay. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Nagbangon ako. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. malapot na arnibal. Naroroon si Impo at Ama. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. makalimot at magsawa </i>. Nasa ilalim ako ng himbing. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Nagising ako ng isang panaginip. Kilala na namin ang isa't isa. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Iisa na lamang ang natitira. at panlilinlang. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Naroroon si Impo at Ama. At nang kinaumagahan. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Nakapangkat ang mga diyos . ay masanay. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Pagod ako noon. kasinungalingan. Hindi ko alam kun g bakit.

Maaawain si Pa dre. Gawin mo ang dapat. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Gubat ito ng tamis. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. ika-labing dalawa ng tanghali. Kinailangan pang . Alam namin ang pait at lungkot mo . Papalubog na ang ikalawang araw. ng saya at siphayo. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Naulinigan ko ang mga hikbi. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. ng katotohana n at kasinungalingan. Suot ang puting abito. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Kakaiba ito. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. sa Dagat ng Tamis. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. May luha na ang kanyang mga mata. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. ika-anim ng hapon. Nilapitan ko siya. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Ngayon lamang ito nangyari. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. simba o pista. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. At dito ko siya muling hinagkan. Naglaho na ang datin g pait. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Muli kong naramdaman ang kaba. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. an g kanyang sarili. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. At sa batuhan. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Malumanay ang pag-uusap n ila. Masunurin si Kuba. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Bumalik ka kay Duerme. katapatan at kapalaluan. ikatlo ng hapon. Muli kong natanawan ang parola. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. may sarili na siyang kaibigan.at engkantada. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya.

Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Paulit-ulit.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Bago it o sa kanyang paningin. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. . Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. bahay-pari at tanggapan. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Mainit ang katanghalian. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. simbahan. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Totoo ang kanyang mga inutas. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a.

" LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". "Iho. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Buhat n oon. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Mahir ap na. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Unang-una.4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Natiis ito ni Berting. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Wala siyang kalaban-laban. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Ang hindi alam ni Berting. Pangala wa. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa.

ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. At lahat nang oras. Taga-salin siya ng asido sa mga container. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo.ot sa lalaking kinasama. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Tuloy hindi mo man gusto. Naaalala na ni Berting ngayon. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon.siya si LAYA. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Ang babae . WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Balik papag ka na naman. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Nag-isip nang nag-isip si Berting. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. nagkaroon ka ng karamdaman. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Dito siya na dehado. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Pero wala kang magagawa. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Dito unang nagpasya si Lay a. Balik kayod na naman si Aurora. Dito siya walang laban. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Inaninag niya ito.

Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Uuwi sila. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Nagtagumpay si Laya. Ito ang tirahan ng kanyang kay . NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. May banta ang pagbagsak ng ulan. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. La Union. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Nakalilito. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Uuwi sila ng La Union. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Walang anino si Berting. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Payapa na. Ang mukha ni Berting. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. In isip niya kung saan ito ilalagak. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. alas dos ng umaga. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Maulap. Nagbangon si Berting. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Umaandap ang gasera. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING.

At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. at "ng Makiling" . Minsan. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . mula sa gilid ng bundok. dumating ang mga humahabol . Isang hapon. Isa sa mga mang angahoy. Hindi na binigyan. Pagkaraan ng ilang saglit. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. sa takot. Ilang minuto lamang. umungol at tumabi sa kanila. at kumaripas ng takbo. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling.Folktales Word Count: 2. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. mas matapang. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. narinig uli nila a ng mga sigaw.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. pinaparusaha n niya ang mga ito. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. sa dilim. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. Sa isang kisap-mata.amanan. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. mas malapit. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas.

Subalit sumbong ng iba. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. si Maria. Ang makapal niyang buhok. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Subalit dumating ang araw. Naglaho na si Mariang Makiling. abot hanggang s akong ang haba. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. SABI sa mga alamat. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. sa halip. nagkapanahon nuong nakaraan. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Kahit na sila ay may hiwaga. subalit tahi mik at malihim. Kaya naman kitang ipagtanggol. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. Subalit ngayon. Maganda at magiliw si Maria. Pagdaan niya. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Tapos. Minsan. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Sabi ng iba. naglaho na si Maria Makiling. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Hindi siya nagbago ng anyo. ang uso nuon. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Kahit kaila n. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Ngayon." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Ang binata mismo ay walang imik. pati na ang iyong mga kamag-anak. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. nagsalita sila at umibig. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. at lalo siyang naging tahimik. laging sabi ay bata. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. "Sana sa akin ka ipinangako. Nalungkot ang binata nang marinig ito. Upang makaiwas ang anak. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Mula nuon. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. at ang kaisa-isa nilang anak. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Mabait siya at mababa ang luob. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. kahit na sa liwanag ng buwan. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Isa pa. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga.

bitbit ang kanilang mga "panind a. Nuon kasi. Gaano man katalik sila ." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Sinigawan niya at iti nulak palayo. At malupit. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. . Nabalo nang namatay ang asawang babae. Kaiba siya sa kapatid. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig.sa mga salakot. Hindi sin asadya. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap. At araw-araw naman. tulad sa madalas na niyang gawa. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Mula nuon. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. banig at sutla. Paminsan-minsan.wala pang salapi nuon. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. namatay ang ama. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Isang araw. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. subalit kahit kailan man. nagkasakit at natuluyan. sina Mangita at L arina. Bilang paghingi ng paumanhin. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. at nagsalit a pa ng paghamak." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. at nagkatinginan silang dalawa. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Siya ay nahawa. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok.akiling . laganap ang sakit duon. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Tapos. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . sa hinhin. Nagpasalamat ang matandang babae. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Pagkaraan ng panahon. ang panginuon sa nayon ng Bai. upang mamili at mag-aliw. lalo lamang namuhi si Larina. Isang araw. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Pagkatapos. Dahil dito. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang.

Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Ilang saglit lamang. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. Pagbalik ng kanyang paningin. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. hinangad niyang mamatay na si Mangita. sabay sa paratang at pataw ng parusa. Katunayan. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. "Mula ngayon. Isa-isa. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. "Halika. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. sa halip na alagaan ang kapatid. "Oo!" sagot ni Larisa. Kaya. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. 5 . Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. matapos ng ilang saglit. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto." bulong ng diwata kay Mangita. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. hindi na pulubi ang nasa harap niya. pagkita ng mga tao. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. walan g tigil ang suyod sa buhok. wala nang laman. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig." bigkas ng diwata. "umuwi na tayo!" At mula nuon. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. At tuwing malakas ang ulan at hangin." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. at ipinak ita pa ang supot. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko.

Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Katulad ng sa midya. Sa ganito. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Dahil may banta sa realidad na nililikha. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. ilarawan at kung maaari ay talakayin. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. trahedya at pagpaplano ng pamilya. lugar na panlibangan at bakasyunan. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. halimbawa na ang mga magulang. simbahan. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Pangalawa. Sa madaling salita. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. masasabing malay at. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Sa mga ganitong pagkakataon . ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. bagkus. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. Sa puntong i to pa lamang. Sa isang pagtingin. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Sa kabilang banda. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Para sa pananaw ng magulang. kalikasan. Ayon sa kanya . hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. kahit paano . Samakatuwid. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147).

Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. sila ang kinakausap ng mga ito. ang mga ad na pamprodukto. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Batay sa mga pangungusap sa ad. they'll be home at last. Samakatuwid. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa.. Dahil bahagi ang mga negosyo. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. makikita ang . ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Ibig sabihin nito. Batay sa mga tinalakay. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Gayumpaman. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Dahil may paliwanag. Sa madaling salita. korporasyon o samahan. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Katulad ng nasabi na. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito.

Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Kung may suliranin man. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Batay sa deskripsyon sa body copy. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. ang realidad ang repleksyon ng midya. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Upang masagot ito. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ibig sabihin. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Dito. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Gayumpaman. Sa halip. Sa una. Holmes 36). tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. Sa pangatlo. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Kung gayon. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . Ibig sabihin. ang mga ito ay madaling maresolba. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Para sa kanya. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). * distorsyon ng realidad. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. Sa kabilang banda naman. Ibig sabih in. Sa paimbabaw na pagbasa. ideyal ang pagtira rito.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Sa isang b ahagi.

tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. so complete. Bukod sa body copy. hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. level. apartment. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. jar. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. Maging sa tao. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. oval. Sa kabuuan. boy. development. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a.ngusap sa copy. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. you can't ask for m ore. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . N gayon. Ngunit ito ay i mahen lamang. ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. mukhang hanggang ngayon. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. Noon tanging ang m ga salitang basket. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. Sa pagpasok ng bagong milenyo. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. "It's a lifestyle so exiciting. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. kumpleto sa pasilidad. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. at frozen. vulga r. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. sa pamamagitan ng revisyong ito.

Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Ayon nga kay Mabini. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. Kay Rizal lamang. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. Para sa akin. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. pulitikal. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. Unahin natin ang wikang F ilipino. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. paglalah ad at ang pagmamatuwid. Sa pananaw naman ng mga linggwista. Balikan natin ang apat. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987.anilang wika. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. Aniya." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa.</pd> Santos. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. Sa modernong mundo. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon. paglalarawan. Pilipino at Filipino. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. Mula dito. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. Sa kasalukuyan. Sa puntong ito. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. Mula dito. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. ito ay ang mga karap atang sibil. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. Maging sa aking mga lektyur sa klase. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. Muli. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . Mangyari pa.

ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan.</pd> S antos. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. Sa panahon ding ito.</pd> Abad at Kahapon. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. pananampalataya. at sa lahat ng ito. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. Sa kanyang mga tula. pamahalaan. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. paggawa. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. Si Del Pilar. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. Pagdating ng eleksyon. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. At masasabi kong higit sa la . higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. at siyempre pa." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. Sa panahong kasalukuyan. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino.ay ng mga lalaki. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

Di halatang sinulsihan. magaling magdrowing ang aking -drowing. Pangatlo. Bibihira siyang lumabas. may duwende para sa pag-awit. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. Pampito. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. magaling magpiko ang aking Ate Charito. nagiging espada ang kanyang mga kuko. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. Kaya niyang magdrowing ng puno. Minsan nga naisip ko. Pang-apat. may duwende sa pagpipiko. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. naiiba na siya. May duwende para sa pagdo-drowing. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. . may duwende para sa pagbigkas ng tula. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. Kahit ano kaya niyang i mansanas. Kahit ano. kapag may papel siya. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. pinya. Malambot ang kanyang k atawan. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. utas. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. magaling umawit ang aking Ate Charito. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. P . Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. walang lampas at parang toto Pangalawa. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Kahit anong bagong ka nta. Panlima.Una. nagagawan niya ng magagandang kuwento. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. Maganda ang boses ni Ate Charito. kaya niyang awitin. Pang-anim. Ang tapang-tapang ni Kukot. nakakalimutan ko ang lahat. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. kapag may h awak siyang pamato o karayom. may duwend e sa paggawa ng kuwento. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. may duwende para sa pagsasayaw. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. at may d uwende para sa pagsusulsi. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. Ate Charito. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. natatapos niya ang kanta . Mali naw kasi ang mata niya. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. sa mga bata ng naging kalapati. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. at sa isang bangkang papel na naging isda. Kahit matataas pa ang tono.

Siyempre. makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. Kumuha siya ng dalawang pam ato... "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Sabi kasi ni Nanay. Tapos bigla silang nagsigawan. Nagpaalam muna kami kay Nanay. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Saktong-sak to ito sa gitna. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa. Nagtakbuhan sila papalayo. Sa kanyang paglundag. gusto niyang ako naman ang maglalaro. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate. tahimik lan g ako. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. sasabihin kong. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. Magpipiko kami ni Ate. "Tabi-tabi p o. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya. isa sa kanya at isa sa akin. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. Kaya bihira siyang lumabas." . Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. Pero sadyang nagpataya si Ate. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate.

Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. sa kanyang pagbigkas ng tula. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. handa na akong ipagtanggol siya. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. sa aming pagpipiko. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. nalunok ko ang isang maliit na buto. magtatag-araw na naman. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. sa kanyang pag-awit." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. Naghahalong berde at abo ang paligid. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. sa kanyang pagsulat ng mga kuwento. nagkakasya na l . Simula noon. sa k anyang pagsasayaw. B igyan man ako ng maraming Ate." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry." "Sabi kasi niya. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. Pinigil ko ito. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. Pakiramdam ko. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. Kung minsan. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento. pero buto pa rin 'yon ng santol . Di ko napigilan." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. kapag nakalumok raw ng buto. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. di ko tatanggapin. Wala naman palang dapat katakutan. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. At kung may manunukso man sa aking Ate.

Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. Tuwang-tuwa siya sa anak. . dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Palibhasa'y nag-iisa naman. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. Matalino ang apo natin. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. Hindi ko masisi ang anak natin. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Sinang-ayunan ko. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>. mahal ko.isang pagpapakasakit. Mainam sana kung naririto ka. kundi sa pangungulila sa iyo. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Parati kit ang bibisitahin. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Iba na nga an g panahon. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. Pero matalinong bata siya. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Nagbabalak na magdoktor. Gayunpaman.

Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. Payapang nagtatapos ang araw. hanapbuhay. At ngayon . pangungusap. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. at pagninilay-nilay</i>. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. intensyon. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. gawa o kilos. <i>gun e ka yá quiao</i>. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. Noong isang hapon. Puron g Filipino siya. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. pag-iisip. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>.hindi nagpaapekto si David dito. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. Huwag kang mag-alala. Wala naman siyang malalapitan. Lalo pa kung araw Biyernes. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. pagsisi kap. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. mukhang hindi naapektuhan.

At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. May trabaho si Ben. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. Wala ng iba pa. Maryben ang p angalan nito. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo.ag-anak. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. Baon na sila sa utang. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. Ta glay niya ang lakas at biyaya. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. Ganun pa man. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. Kung mi nsan. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. Kung minsan pa nga. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. At kun g inaatake si Maryben. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. lalo't batid ang bisyo ni Ben. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. Bagaman. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. .talo. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito.

ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Samantala. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. nagmumura. dalisa y na pag-ibig. Ang pangatlo niyang nobel a. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. at nagdadabog kapag nagmimisa. at pagmamahal sa Diyos. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino." na di niya natapos sulatin. Sa panahon ng mga Kastila. may Padre Agaton naman ang Makamisa. ang "Makamisa. pagpapakasakit. nambabato ng ta sa. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. mabuting pakikipagkaibigan. Dahil dito. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. huwarang pamilya. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Sa larangan ng nobela. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. pag-iwas sa masama at kabuktutan. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Samantala.

</pd> 1977). Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. (Reyes: 1992). Malinaw ang dahilan ni to. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. bilang isang babae. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. Sila ang dapat manai g lagi. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan.</pd>al<pd>. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Si Maria. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. at masunuri n sa Diyos. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba.si Eba. Samantala. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. ulirang asawa (ni Jose). Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. et<pd>. sapagkat higit sa pagiging prayle. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Hindi nakatututol an . Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta.</pd>al<pd>. sila ay mga lalaki. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. matiisin.</pd>: 1977). Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. at higit sa lahat. bilang isang tao. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. lalo na ng mga babae. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya.nagbibili ng aliw. mabuting ina. et<pd>.

Samantala. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . batugan. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. nag-abot ng bandang isusuot. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. mapaglingkod. Si Laura ay larawan ng kahinaan. paglilinis ng bahay.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. Siya kaya'y nasangguni. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. bilang anak ni Haring Linceo. Si Pia Alba. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. . paglalaba. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. mahinhin. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. maganda. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. at iresponsableng asawa. naghintay. nagsiyasat ng baluti't koleta.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. at tapat. si Sisa. at naghiyas ng turbante ni Florante. katulad ng nabanggit na. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. minsan man. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. mabait. nagtahi ng plumahe. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. Lagi. pagluluto. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . panrelihiyon. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. Samakatw id. Samantala. Si Laura ang naggawa ng s agisag. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. bilang isang katangi-tanging baba e. Sa kasalukuyan. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal.

hindi maampat ang pag-agos. emosyonal. Noong Agosto 1935. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. Ito ay mapagtimpi. Samantala. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. na itinatag n oong 1914. partikular na sa kanyang mga nobela. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. hindi palai sip (Reyes:1992).intelektwal. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. marunong magpasya. tag asilbi sa asawa. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. Sila ay mga babaeng pantahanan. at sikolohikal. matapos ang walong taon. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992).natural. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. rasyunal at intelektwal.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. at alam kung ano ang gusto sa buhay. may paninindigan. Ang <i>Varsity News</i>. . Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Ang babae ay parang kalikasan . Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. ulirang maybahay.

makata. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Columbia. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). halos apat na buwan bago ang eleksyon. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Quezon. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. atleta.</pd> Karig. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. aktor. taong 1935.</pd > Romulo. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Princeton. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Fordham at Marquette. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. editor a t mga lider kabataan. Sa loob ng ilang taon p a lamang. </pd> Carl W<pd>. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Noong itatag ang CEG nang 1931. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Marlen E<pd>. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. D<pd>. debatista. Yale.Mula rito. orador. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Wa lter M<pd>.</pd> Ackerman. ang mga kababaihan ay magaganda. politiko.</pd> Pew. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. intelihente at dinamiko. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. William Allen White. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito.

Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology.mga miyembro nito. Sa kanyang pamumuno. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Gil R<pd>. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. lathalain. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Celestino C. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Kasa ma niya rito sina Torres.</pd> Carlos. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Pascual at Duque. Carlos A<pd>.</pd> Rama. Daisy Hontiveros. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Vega ng <i>The National</i>. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Rufino R. ayon kay Rodriguez. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. D<pd>. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Enrique Quema at Poblador. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Samantala. Leon M a<pd>. Vinzons. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Garma. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. interby u. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Porfirio Miraflores. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. at mga miyembro sina Raul Manlapus. Ang taong 1933. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Castro at Pabl o Viray.

Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. .</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. Samantala. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. editor at mamamahayag sa ma instream. mga asignatura sa wikang Ingles. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan.</pd> Modesto Farolan (1937). Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. Subalit para kay Manuel E<pd>.a magasin. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. Ayon kay Prop<pd>. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. isinulong ni Helen Benit ez.

Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan.Myths. pahayagan at magasin. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. Sa naturang kumperensya. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. Hinarang siya ng mga tulisan. A<pd>. Isang araw binuksan niya iyon. sanaysay. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. nagulat siya sa kanyang natuklasan. Si Hupiter. kinuha pati damit sa katawan. Folktales. binugbog at halos patay na nang iw . ang pahayag ng kalihim. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. bago pa siya ipadala sa mundo. ang Diyos ng lahat ng mga hari. Pabula at Alamat Text 126 . Parables. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940).</pd>V<pd>. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. katalinuhan. Kwentong Bayan. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. 4 Title:Mitolohiya. pagseselos. Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. editoryal at b alitang pamapalakasan. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo.</pd> Crispino Jamias.</pd>H<pd>. pagkakasakit.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. Sa kabutihang palad. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan.Sinusugan naman ni Prop<pd>. pagkasakim at poot. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari.

ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi.an. ngunit wala pa ring mga lo bo. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. Ang kaawa-awang bata ay a." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. At maliwanag ang kasagut an. Kinabukasan. S iya'y madamot at magagalitin. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. Dumaan din ang isang Levita. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. Noong panahon Syracuse. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. "Alagaan mo siya. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. at sinabing. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. Makaraan ang ilang araw. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. dumukot siya ng dalawang denaryo. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. at kung magkano man ang kaku langan niyan. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. kung hindi mananagot ka na sa amin. naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. dinala sa bahay-panuluyan. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao. babayaran ko sa aking pagbabalik. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. at inalagaan doon." Hindi nagtagal. Lumapit siya.

Alam ng hari na may espadang nakabitin doon. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. "Opo. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito. "Wala tayong bigas na isas aing." ang wika ng ina. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. kumain ng masasarap na pagka in. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. "Maria. "Maria." "Masusunod ang kagustuhan mo. nguni't hindi siya kumilos. n akabitin ang isang espada. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata. magbayo ka ng palay. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog." ang wika ng hari. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay." "Opo. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras." ang tugon ni Maria. "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. sandali po lamang. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon. Nasunod lahat ng kanyang gusto. nakatapat ito sa kanyang ulo. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. Madali ka. Hindi na niya nais pang magtagal doon. mula sa itaas. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay. Ang maupo sa trono ng hari. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon." ang galit na g ." ang sagot ni Maria. "Maria." ang tawag na muli ng matanda. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius. magmadali ka. "Hari." Ganoon nga nag nangyari." wika ni Damokles. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto.

Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. Siya ay masipag at mabait." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. Si Maria ay responsible at masuring anak. Pagkatapos ng ilang sandali. nguni't hindi niya napapansin. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. H indi na niya maabot ang mga ito. Inalis ang kanyang suklay. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. "Hinubad niya ang kuwintas. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan.alit na utos ng matanda. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. Tumaas nang tumaas ang langit. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. siya ay pinawisan. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas. Kinabukan. sina Mang Dondong at Aling Iska. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin ." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. Isang araw. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na.

"Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido. Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. Pero di nila nakita ito. Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. . hinanap nila si Maria. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. "Iligtas nyo po ang aking anak. Katulad ng kanilang anak. ganon din ang ginawa n i Aling Iska.Aling Iska at ang anak na si Maria. Pero wala doon si Maria. Muli. bilog na kulay rosas na bulaklak. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria.pagkamahiyain . ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria . Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay.at tinawag na nga itong "mak ahiya". Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas." Biglang nabuksan ang pinto. ang h alaman ay mahiyain din. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman.

Balighong pangamba ang kanyang nara . Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria.Hindi niya malilimutan ito. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Batid ito ng kanyang Ditse. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Sumisidhi ang digmaan. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Usaki Kimadori. nanahanan ni Alfonso. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. si Hen. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso.

Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. . Nabatid ni Hen<pd>. Karne an g laman ng bayong.mdaman. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Kinabukasan. Walang imik si Gloria. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Mahalagang makakuha ka ng salapi . May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Lumipas pa ang mga araw. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Nakaaawa hindi ba Gloria?." pahayag ni D itseng Cora. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Kumukulimlim ang panahon.

magdidilim na. Kinabahan na ako. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Piho ko'y naliligaw ito. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. malapit at lumalapit siya sa akin. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. dilaw. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. tunguhin at saliksikin. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Siya si Duerme. Papalubog na an g ikalawang araw. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Ako si Dulce. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Papalapit siya. Isa lang ang batid ko. Alam kong malayo na ito sa akin. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. . Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Mahalumi gmig. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Di ko lang batid kung saang direksyon. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. pero walang nakatagpo. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. ang inisip ko. Tumahimik ang paligid. wala na si Ditse. Nakailang hakbang na ako. Lihim ito. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero.

malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. D oon ko ipinasyang tumakbo na. Ang resul ta. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Cassettes. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Bagaman. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Ikapito. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Tuluy-tuloy ako. Ayon kay Prospero Covar (9). DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Ikawalo. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Humahangos. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan." . At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Gamit a ng paa bilang talinghaga. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Sa mga mungkahing ito. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Gayumpaman. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika.Nakita ko na ang daan patungong bayan. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa.

Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . Sa ganito . Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). ang pagtuturo ng mga kaugalian. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Samakatuwid. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Batay sa mga ideyang nailahad. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. kabutihang loob o pagkamakabayan.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. ang print ad ang siyang masasabing palasak. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). Una. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. pagpapahalaga. serbisyo at institusyonal.<. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. Sa lahat ng sektor sa lipunan. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Kung gayon. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Sa lahat ng uri ng midya. pumanga . Sa bilang na ito. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Sa kabilang banda. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Samantala. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9.

Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. ang ad na panserbisyo. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Pangatlo. isang sosyolohista. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Para naman kay Todd Gitlin. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. isang eksperto sa komunikasyon. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. lalung-lalo na ang mga magulang . kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Pangalawa. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). Ibig sabihin.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). ay nakatuon naman sa mga nan. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Sa yugtong ito. Una. Para kay Hamid Mowlana. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Aniya. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). Kung kaya't ang resulta nito. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Ang ng tahanan. Katulad ng nasabi na.

sa edukasyon. Subalit kung sisipating mabut i. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. . (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. simbahan. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Gayumpaman. Samakatuwid. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Sa yugtong ito. at ib a pa. Gayumpaman. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito.</pd> Martin Luther King. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. paglalakbay. Sa kabilang ba nda. lubos man o bahagya lamang. ang s ekundaryang sosyalisasyon. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . (4) ukol kay Dr<pd>. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). libangan at kalusugan. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak.

Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. ay isang malaking banta sa globalisasyon. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. kailangan itong laging bantayan. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. titser at iba pa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa".34).69)". higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Bilang sandata. Bilang pintungan. ekonomiya. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. at iba pa. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. <i>care giver</i>. at iba pa. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. at mas pangmatagala n ang epekto.Dahil sa mga nabanggit na ito. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. nars. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. bagsakan ng mga sobrang produkto. upang kumita ng d olyar. ang masama at higit na masakit. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . politika. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Kadalasan. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. Sa panahon ng globalisasyon.

mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. kung kaya. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. tulad halimbawa ng Rice Burger. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Sa paniniwala ni McGillis. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . paaralan. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Kay McGillis. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. lansangan at iba pa.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. tulad ng wika. simbahan. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. pagmamahal sa matanda at iba pa. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. at iba pa. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. <i>flyers</i>. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. bus. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. brochures. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>.8). Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Sa kanilang mga komersyal. at iba pa. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto.ng mismong wika nito. makukulay na poster. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Sa paraan nga namang ito. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. <i>Panitikang Pambata.

</pd> Ralphson. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Edward Stratemeyer. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. <i>The Filipino Twins</ . tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Paglaon.</pd>I<pd>. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</pd>M<pd>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Tinatawag din itong "abesedaryo. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo.. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. at sa buhay ng mga santo. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.</pd> Thomas.</pd> Eady.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. pagbigkas ng mga salita. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol.</pd> Stuart. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda.</pd>P<pd>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. Bukod sa kartilya at katon. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. na dapat igalang sa lahat ng oras. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.<p d>H<pd>. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Mula taong 1898 hanggang 1910. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. at Sargent R ayme. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Sa bansang 1850. bida.</pd> Hancock. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Ang unang aklat na limbag.

Himala ng mga himala. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya.</pd> La Belle. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok.</pd>A<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Maganda. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. Datu Balind a ang tawag sa kanya.</pd>F<pd>. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. mabuti siya ng pinuno. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. bida ang mga Amerikano. Bukod sa kaisa-isa lamang. Sa kasamaang-palad. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon.31). si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas.i> (1923) ni L<pd>. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig.</pd>P<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. Napakaganda at perpekto ang hugis.</pd> Stuart. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama . Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. <b>L</b>umipas ang mga araw. Ayon kay Luna Sicat Cleto. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p.</pd>H<pd>. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu.</pd> Perkins. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. bilang alaala kay Daragang Magayon.

nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Panalangi . Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. Dahil siya ay isang Prin sesa. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. mapatawad po sana ninyo ako. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. tumayo ka at huwag ng lumuha. "<b>S</b>alamat ng marami po." Sagot ng Prinsesa. na animo'y nahihintakutan. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. ang humingi ng tulong sa mga anito. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. " Anak." paliwanag ng Datu. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu." paamong wika ng Datu. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. "<b>A</b>nak." "<b>A</b>nak. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Ama ko. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan." pakiusap ng Datu. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo." sagot ni Prinsesa Taal.

Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. namasyal ang mag-asawa. Ngunit nabigo silang lahat. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. W alang tigil sa paglangoy. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. maliwanag ang sikat ng buwan. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. Mula umaga hanggang hapon. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. dahil nabighani ito. Subalit. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. si Mariang Sinukuan. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Nagdiwang ang buong balangay. <b>M</b>ula noon. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. bukod sa pag iging maitim. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . kapwa s ila lumubog. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. <b>I</b>sang gabi.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. pilit niyang inabot. Mayroon sayawan at kantahan. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang.

sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. ni Saging ang Papaya. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. "Mad aling lutasin iyan. <b>I</b>sang araw. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. B . Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. Lahat ay kumakanta.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Kaya't sa cadena de amor. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. Masayang-masaya ang kagubatan. <b>S</b>a isang gubat na madawag. ni Mangga a ng Dalanghita. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. ng Zibra ang Tsonggo. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan.

naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay. Maawa kayo. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. "<b>M</b>abuti pa sila. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. ayon kay Mantikayan. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. nakikita ang masayang paligid. Sa g anitong paraan. Dagdag pa. Nak akasama sila sa pagsasaya. 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Naisasakatuparan lamang ito ." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. mahal na Ada. "Gusto kong maging maligaya ka. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan.Essay Word Count: 2. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. kantahan. Heto ako. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan.

lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Sa kabilang dako. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Pangalawa. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. Mountain Province. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. Dahil din dito. relihiyon at ekonomiya. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Gamit ang isang palapag o platform. Una. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. ang ritwal ay maituturing na gahum . ito ay maaaring magmanipula. bagkus. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa pamumuno ng isang babaylan. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Kung gayon. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. buk . pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). edad. Samakatwid. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Ayon kay Mojares. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. saloobin at ideolohiya ng grupo. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Ibig sabihin. Ayon k ay Piluden-Omengan. naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bilang gahum. Sa ganito. pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. Pangatlo. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. Ayon sa kanya. Sa ganito. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. upang maisagawa ang isang ritwal. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Mountain Province. ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. kas aysayan.

ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Pagkaraan nito.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. Dahil dito. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. kasaysayan at panitikan. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Dahil sa globalisasyon. Ha limbawa noong 1969. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Sa ulat na ito. patakaran. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Dahil sa mga karanasang kong ito. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. kasunduan. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. upang maging masaklaw at malalim. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. Maayos nang nailatag ang mga batas. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. paggamit ng Ingles at iba pa. at iba pa. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. partikular ang kuwentong pambata. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. Ganito ang nakasaad sa . malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino.

na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>. (4) ukol kay Dr<pd>. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. nars. Sa nasabing teksbuk. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. ang masama at higit na masakit. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. at mas pangmatagal an ang epekto. at ib a pa. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. <i>care giver</i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan.</pd>34) </i>. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. upang kumita ng dolyar.</pd>2) </i>. Walang m asama ang pangingibang-bansa. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>. Kadalasan. Dahil sa mga nabanggit na ito. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. kung saan ang ekonomya ay atrasado. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa.</pd> Martin Luther King. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. titser at iba pa... Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. hindi industriyalisado. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). bagsakan ng mga sobrang produ kto.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.

simbahan. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. kail angan itong laging bantayan.</pd>69) </i>. paaralan. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. makukulay na poster. Bilang sandata. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. <i>brochures</i>. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. pagmamahal sa matanda at iba pa. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. lansangan at iba pa. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. ekonomiya. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. at iba pa.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. ay isang malaking banta sa globalisasyon. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. 5 . <i>fly ers</i>. tulad halimbawa ng Rice Burger. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. at iba pa.S<pd>. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. politika. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. at iba pa. Bilang pintu ngan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . at iba pa. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. bus. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Sa paraan nga namang ito. Sa kanilang mga komersya l. kung kay a. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>.

radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito. Iyon nga lamang. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. Kung hi ndi ako nagkakamali. at para maging matagumpay ito. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. (2) kodipikasyon. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. matapos ang revisyong ito. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. tanging si Dr<pd>. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. At ang huli. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Bicol at Za mboanga. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. lungsod at la lawigan. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. mabuha . Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. Sa antas gradwado naman. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. lalo na sa mga la lawigan. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. kasama ang mga pre-school. Filip ino. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. (3) elaborasyon. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito.A. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. Sa p agkakaalam ko.

kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. kung palaging iyon nang iyon. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. ang ikaapat na wika. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. ika-19 na siglo pa lamang." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. Upang higit ninyong maunawaan. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino." . Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda. Bilang halimbawa.y ang wikang Filipino. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. naroon na ang mga salitang abaca. ni hindi pa nagde-debut. Kung gayon .</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. Kung may pagkakahawig man. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. ilagay natin sa pangungusap. At kung pakakasuriin pa. na sa aking palagay. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. at dahi l ang Diyos ay makatarungan.

Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. Maging konsistent sa paggamit. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. globalpinoy. mas higit na pipillin ang ang huli. Inaasahan na sa darating na panahon." Sa aking palagay. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. At siyempre pa." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. Upang higit ninyong maunawaan. Nang sa gayon. </pd>Niño. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram.com at maging ang pinakamaganda. sayanti fik at ilang salitang katutubo. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. Pangatlo at higit sa lahat. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). Dahil dito. Kung ma aari po sana. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. sa takdang ika-6 ng gabi. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. mga salitang may kahulugang kultural.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. gamitin ang digrap . dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. Sa wakas. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). Ibig sabihin. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan. Maitatanong ninyo. Canada. worksyap b a o workshap? Malinaw. na kung hihiramin sa orihinal na anyo. ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. teknikal o sa yantifik. Narito ang halimbawa: "Inay. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan.com. barayti. sa mga mahihilig sa internet. sa Oregon University at maging sa Toronto. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon.

Dahil sa RTS. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Dati. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. magtulungan tayo." ang sabi ng kambing. "Kung gusto mong makaalis dito. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig." ang sabi ng lobo. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. 4 Title:Pabula Text 124 . "S ige. Dati. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. At kapag nakalabas na ako. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. at saka kita hahatakin palabas. Ngunit kung babaybayin sa Filipino." ang sabi naman ng kambing. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. Di man napapansin. Agad itong tumalon sa balon." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona. . nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Pagkuwa'y sinab ing. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito." pangako nito. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. "Oo. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax.ong SH. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. "Ako muna ang lalabas .

Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. At sinabing. Isang araw. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Buk as na bukas din." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. at sinabing . dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak." ang wika ng inahing manok. Dahil dito. Dahil dito. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Ngunit muli. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani.

Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. naghain si Dagang Bukid. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. karne at tinapay. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata." Ayaw maniwala ng tigre. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Parurusahan ka Niya. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. "Sa pagkakaalam ko. Laking paghanga ng tigre sa lobo. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. "Masaya sa lungsod. laking gu lat nila sa nasaksihan. Su mama ka sakin. Humanga si Dagang-b .Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Nakadama ng takot si munting daga. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Marami ring masasarap na pagkain. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon." ang sabi ng lobo. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. halamanan at palaisdaan sa bukid. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Sabi niya. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Ang hi ndi nito alam. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Isang araw. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. Nang makita sila ng mga hayop na iyon." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Sinugod ang munting daga. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. may keso. Pagkatapos nilang kumain.

prutas. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon.karne at iba pa. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Nang wala na ang pusa. Sabi ni Dagang-bukid. . Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. napag. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Sa naging pahayag ng hukom. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. nauwi ito sa korte. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Pag may trabahong dapat gawin." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais.

ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. at hanga ang mga tao sa kanya. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. si Pum bakhayon. Katunayan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. sa nayon ng Daligdigan. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Nang mag-binata si Aliguyon. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. . ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. ang kaaway ng kanyang ama. Kaya kahit nuong bata pa. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. sa nayon ng Hannanga. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Ano pang mahihil ing ko. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!".Folktales and Epics Word Count: 2. Ang pangalan niya ay Aliguyon. tiningala na siya bilang pinuno. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 .Sa kasamaang palad. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami .099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon.

mga tao na gina wang bato ni Rabot.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. ang bakulaw. si Aginaya. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Ang tatlong bayani . Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. umangat ang Pasacao mula sa dagat. Pabalik-balik at walang tigil. si Rabot. Bumaon ang lupa. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. kagila-gilalas.sina Baltog. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. at kalahati ay hayop. natuto silang igalang ang isa't isa. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Ang dambuhalang baboy-da mo . Hindi nila sinugod agad ang lungga. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. umunlad ang dalawang nayon.000 mandirigma si Bantong subalit talino. ang ba kbakan. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . Biglang bigla. pati mga bundok ay gumuho. ang Kolasi at ang Isarog. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. Si Buringkantada na iisa ang mata . na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon. pinili niyang asawa si Bugan. Sa paglawak ng katahimikan. Kasing bilis ng kidlat. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Ang mga pating. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Tapos. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok.ang Hantik. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. si Tandayag.Si Angongoluod. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. si Bantong. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. upang puksain si Rabot. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. Ang halimaw na Buwaya . sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. Tulad ng dalaw ang sawa . Handyong at Bantong . Nuong wala pang pangal an ang Bicol. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. N agsama ng 1. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . Sa lakas ng mga lindol. nagsimula ang sunud-sunod na lindol.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. at ang Bicol. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. . kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. sa Magarao. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. sa wakas. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. at hindi lakas ng katawan. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. ang ginamit niya laban sa halimaw. at pagkaraan ng 3 taong b akbakan.ang sumabak. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama. Sa kabilang dako. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. gamit ang tangi niyang sandata . Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. Sa kasamaang-pa lad. . Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. upang makalapit sa bahay. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Nuong araw ding iyon. at sa kanyang m ga ninuno. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. isang babae taga-Kandon. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Sa Kandon. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. isang munting nayon sa hilaga. Isinumpa ni Lam-Ang . namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. Pagsapit ng takdang araw. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Isang araw. mga alahas. pinugutan niya ng ulo.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . ang dambuhalang halimaw na pating. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. Kinabukasan. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala.Pagtagal. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . dumumog ang lahat ng tao sa nayon. pati na sa mga kala pit sa paligid. Bumagsak ang kalan .isang sibat. kung saan siya pumasok sa bahay. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Kaya minsang tulog si Rabot. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. umuga ang hagdan. Sa bahay . ginapang siya ni Bantong. Ayon masam ang panaginip. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. napatay ang ama. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. Bilang ganti. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Humangos siya pabalik sa in a. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Tapos. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Siksikan silang lahat at. Pagkaraan ng tatlon g taon. Kaginsa-ginsa. at sinakmal ang bayani. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman.

Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Halika sa loob. nilalapitan daw sila. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. at mala-kandila ang mga daliri. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. sa bigkas ng mga Tagalog. Minsan. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. hindi tumatanda. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. pati mga alahas. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang kutis niya ay makinis. Biglang-bigla. tapos maaari ka nang umuwi. ayon sa kwento. narating nila ang isang ma liit na kubo. Sa madling salita. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. Malaki at itim ang kanyang mga mata. at sugatan. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. Kung minsan daw. magpahinga ka at kumain. na nagka-galos-galos sa mga tinik. binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. kayumanggi ng kaligatan. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. wala . siya ay maniwaring isang diwata. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Paminsan-minsan." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. at maliliit ang mga kamay at paa. Natigilan ang lalaki. batang inahen na hindi p a nangingitlog. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. O kung paano siya namamahay.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. Sabi ng iba. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. para sa mga kasal. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Dati-rati. Gagaling ka. Pumasok siya sa kubo at. Ang sabi naman ng iba. Walang naglalakas-luob na kumausap. "at hindi mo dap at hinabol. at inuwi sa bahay. "Sa akin iyong baboy damo. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. mah aba at makapal ang buhok. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Paminsan-minsan. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. binyagan at pista. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. at pati alahas. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Pagkaraan ng ilang sandali lamang." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. barya.

Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. radyo at spaghetti. Samakatuwid. utal pa rin. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Habang pauwi. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. ay yumuko lamang bago umalis. manong at dyutay. Mula 2001. kinain lahat ng lugaw na hinain. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon.ng imik. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Una. tulad ng snow. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. matematiks. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. Gayunman. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. batas at iab pa. . gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. computer. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear." sinabi niya sa lalaki na. Kinabukasan. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Sa pun tong ito mga kaibigan. Sa formulang ito.

makipag-away o makipagtulungan. Hanggang ngayon. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. patuloy itong nanghihiram. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. pagkat iyan ang nararapat talaga. lasagna at spaghetti (Italyan). hindi problema kung center o centre. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. nararanasan sa iba. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. enroll o enrol. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Upang higit na maging intelektwalisado. o maga1it . Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. acknowledgment o acknowledgement. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. gayong kapag nasa krisis. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. Ganito ang nangyari sa Ingles. Galing Zoo (Dao Ming Zi).1 :26:5. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. At ngayon. . Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. may pananagutan siya sa iba. intelektwalisado na ang wikang Filipino. . Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . Mga kaba bayan. at pagkat buhay. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Sa ayaw at sa gusto natin. encyclopedia o encycl opaedia. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Inuulit ko. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. yayaman at yayaman ang atin g wika. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. H indi siya nag-iisa.</pd>1:31 ). ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Halimabawa. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). 1-2 ). Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. color o colour. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. patuloy itong nagbabago. Sa kasal ukuyan. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. kimono at tempura (Hapones). Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. sa Espanyol at sa Ingles. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta.

<b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Sakay ng kalesa. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. tulad ng kahalagahang pa ntao. Upang maunawaan ito nang higit. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. at katauhan. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. Tinuruan . Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. ideya. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. damdamin. Ang pagiging mabait . Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. siya. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. upang hindi mahirapan. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. masipag. pagtitiyaga. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin.at pagsisipag. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. karanasan. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat.

Ayoko na sa labas . Bilang panghabambuhay . A. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Sapagka't malapit na." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. 4 Title:Alamat (5) Text 118 .. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Hudyat iyon ng pamamahinga. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Ma. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. nagbalik siya sa dating bisyo. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1..Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat.Ganito pala sa labas.. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Nagbunga ito n g mapait na karanasan... gawa na rin ng kanyang mga magulang. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. bumuhos na ang malakas na ulan. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Mabibingi ka sa ingay ng kulog.. ang pagpatol sa sinu-sinong babae.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. "<b>G</b>a. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. kasayahan at mga koronasyon. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat.

<b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. <b>N</b>oong unang panahon. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. mangga. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Dali dali itong nagpunta. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. Lalo itong nagalit-galitan. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Sapagkat walang awa sa kapwa. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. May kayabangan din siya. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Para sa nakararami. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman.

Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Sa anumang kanilang itinanim. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy .mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Mga magulang ko ang iyong inalipin." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. akala mo kung sino ka." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. sila lang ang dapat na may anihin. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing.

Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na.ungang Sultan. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. Si Durian ay nagkasakit. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. <b>I</b>sang araw. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. "Barabas. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Ang bata'y pinangalanan g Durian. Ito ay natupad. Lumago ang halaman. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Nakita nilang ang balat ng bunga . Barabas. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. na ang gustong sabihi'y munting tinik. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. <b>L</b>umakad ang mga araw. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon.

Ang laman ay malasutla at matamis. noong unang panahon. At naroon nga ang bakas ng kurot. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan.. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. walang gaanong pumapansin dito. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Nalason siya. pumitas siya ng lansones at kumain. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan.ay manipis at maliit ang buto. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. <b>M</b>insan." At nawala ang babae. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. sones. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Maaari na ninyong kainin. Kumain na k ayo. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. ang mga Bilaan at Manobos. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. Gayunman ." Takot pa rin a ng mga tao. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. <b>S</b>a mayamang kaharian. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. inalisan ko na ito ng lason. Pinawalan ang kidlat at kulog. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. Isang araw. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. ngunit ang laman nama'y matamis. . Mula noon. "Alam kong nagugu tom kayo. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Walang nangahas kumain nito. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Kanya itong pinarusahan. isang babaing nakaputi ang dumating. pinagkatakutan ang lansones. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian.

Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Alam din ng bata na <i . ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Sa mga simulang pahayag sa kwento. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa.Essay Word Count: 2. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. tulad ng akala ng bata. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas.<b>D</b>ahil sa prinsesa. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Dahil di to. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. ngunit sa halip na mahatsing ito. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>.063 Samakatuwid. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>.

Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. taguan. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. stik ng <i>fishball< /i>. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. at iba pa. torotot. hapung-hapo siya. ugali. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. kasama ng mga kalaro</i>. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. <i>Gumagala buong gabi. Sa kwento. Pero hindi na ito ang mahalaga. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. tulad ng <i >ruler</i>. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). <i>antenna</i> ng TV. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. pambomba ng bola. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Sa mga inilapat na ilustrasyon. <i>O nagpapatintero. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. Tumuklas ng mga bagay-bagay.</pd> Anon uevo. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. ng kanilang mga iniidolo. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. ang Ruming ay pangalang hindi lik . suklay.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Isang babae ang sumulat ng kwento. tumbang-preso. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. at iba. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo.

Ang maganda sa kwento. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. tulad ng pagpunta sa hardin. <i>loko lang</i>. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Sa pamamagitan nito. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. umawit sa buwang hugis karit. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. pagtanaw sa mga b ituin. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. biglang nagbago ang lahat. magpahangin. Sa ngayon. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. o <i>w alang lang</i>. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Ngunit isang araw. nag-iisip at hindi emosyonal. bakla o t omboy. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. Ang katulong ay hindi lamang katulong. agad na lalabas ang mainit na kape. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> .as na panlalaki. ga . negatibo. kung kaya hanggang ngayon. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. sumukob sa malalaking puno. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. plantsadong damit at iba pa. na ang lalaki ay laging malakas. agad niyang nagagawa. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. Sa kwento ni Garlitos. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan.

kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. nang hindi namamalayan ng mga bata. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. Sa pamamagitan ng kwento. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Sa kanila ng kamalayan. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. Dahil ang katoto hanan. Kung kaya. at higit sa lahat. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. maunlad. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. wika. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Samakatuwid. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. .nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. nagseselos. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . anumang kasarian. sentimen tal. Maaaring ituro ng mga kwento. Taglay nito kultura. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Sa pamamagitan nito. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. taglay ng panitikang pambata. upang malikha ang isang lip unang malaya. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Tulad ng mga babae. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Kung mangyayari ito. Emosyonal (nalulungkot. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. at paniniwala ng isa ng lipunan. pananaw.

nanonood ng bold<pd >. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. mapa-love life. nagyoyosi..211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. pangit<pd>...</pd>" . Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>.Essay Word Count: 2.. parang hindi baduy tignan.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip... Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada.</pd> 'pag nakatambay. ma pa-family problem open sa barkada. nag-iinom. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad.</pd> 'pag umiiyak ka.</pd> magkakabarkada. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. nagkakaintindihan kayo.</pd> Exel 19 "<pd>. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom. yung di mo ma-open sa magulang<pd>. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. may iniinom mang beer o wala...... Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan.

</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka..... siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>.. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.27 taong gulang.</pd> 'pag lasing na. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang. basta nakausap lang. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex. paglasing na parang wala ng paki."pare... at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> .. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex.</pd> 'ayun an<pd>..</pd> kasi ako<pd>. Hepatitis B.</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.</pd>" Roel 19 "<pd>. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003).</pd>" Gary 15 "<pd>... so alam mo na yon. . Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1... Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>.. Candida albicans.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .. HIV 2.</pd>" Anthony 19 "<pd>.... sabay may kainumang babae. pwede namang hindi<pd>.. 'pag yung gir l lasing na rin.</pd> para makaiwas sa sakit.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. at Treponema pallidium.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>...</pd> gumigimik. ok na!" Ken 20 "<pd>. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.. may chance talaga na mangyari<pd>.. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala... bakit kailangan. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 .... Herpes simplex.. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>.</pd>" ..... Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004)..</pd>" Nico 16 "<pd>. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik.

Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito.</pd>" Benedict 17 "<pd>. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin.Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex.. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>.. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Una.. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral..</p . Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad....</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol.. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV.</pd> kapit sa patalim<pd>. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki... May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito...... Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Gayundin..</pd> dun sa walang trabaho<pd>.

Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. bukal ang kalooban. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. at marangal). ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. paninigar ilyo.d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>.. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. Sa literatura. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. <i>unconditional</i> .</pd> para maka-iwas sa AIDS. at inuuna ang kapakanan ng iba).. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit.. tigilan ang panlalaki<pd>. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob.. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Ang paninigarilyo. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. ehersiyo. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. . nagbibigay ng lakas n g loob. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . may konsiderasyo n. Ayon sa resulta. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. hindi iniinda ang abala. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. nagbibigay-serbisyo.

ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. ang loob ang siyang panloob na sarili. Sa salitang 'kagandahang loob'. Ayon kay Salazar (1985). ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. <b>S</b>amantalang ang ina naman. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. Inaalagaan nito ang pamilya. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito." "kusang loob" at "kagandahang loob. Ayon kay Il eto (1979). dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman." "sama ng loob. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. <b>A</b>ng ama. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. <b>M</b>insan. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik.' 5 Title:Alamat Text 114 . Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. . Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba.

<b>M</b>ula sa malayo. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. At sa kanyang paglayas. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. . <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. "<b>I</b>na. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. <b>B</b>igla. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. <b>A</b>t isang araw nga. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. at napailalim sa tubig ang mag-aama. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. At ikaw Magda. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. Nais sanang magbago ng isip si Magda . naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. Nagkaroon sila ng maraming anak. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. humaba ang kanilang mga nguso. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. <b>M</b>ula sa malayo. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. hangga't ikaw Damaso. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso.

Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat." . ginabi ka yata ng uwi ngayon. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. "<b>P</b>asensiya na po. mabilis na tumanda si Aling Rosa. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. <b>N</b>oong araw. gabi na ito nang makauwi. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan." ang wika ni Aling Rosa sa anak. <b>S</b>a paglipas ng panahon. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. isang baba e ang kanyang nakilala. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Bago dumilim. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al." ang pagsisinungaling ni Juan. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. Hangang minsan. kung kaya't agad umibig dito si Juan. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. <b>A</b>ng ina. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. si Helena. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. Palagi siyang nagdara sal. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. <b>A</b>ng anak. "<b>O</b> anak. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. <b>M</b>insan. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal.

Hu malakhak itong lumapit. <b>S</b>a takot." ang pagsusumamo ni Juan. "<b>D</b>ios ko po. <b>M</b>ula sa malayo." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. At bigla. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. "Lumayu-layo ka nga rito. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. "<b>A</b>nak. Si Juan ay naging isang butiki. "<b>A</b>te. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. Baka masira lang ito. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. Lay ."<b>N</b>gunit. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. wala kang perang ipambayad dito. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. bakit? Sabihin mo. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. at naglaro sa paligid. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. ang kaunaunahang butiki sa daigdig.

" "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Bilang parusa.. Gamba. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya .. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya ." dugtong ng kapatid niyang lalaki. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. oras-oras. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. tulungan mo.o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Iniistorbo na naman ninyo ako." pagpigil ng mapagmahal na ina. <b>M</b>aya-maya. Ate tulungan mo naman ako.. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko.. humabi nang humabi. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. Kung humihingi sila ng tulong. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t . <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala." "<b>L</b>umayo ka rito. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. iha. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. Doon ka sa Nanay magpasulsi. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. Inuu lit ko." luhaang sabi ng ina. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo.." "<b>G</b>amba. pagalit itong sumig aw. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. kung malilipasan ka sa pagkain.." Parang walang narini g si Gamba. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Parang langit ang taas nito. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala.baka magkasakit ka. pahiramin mo. "<b>A</b>te. Istorbo ka talaga. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. "Ano ba kayo. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. Kung nanghihiram sila sa iyo." "<b>W</b>ala kayong pakialam. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. napakahirap abutin. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito.

mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog.Essay Word Count: 2.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. malakas. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 . <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. tulad ng wika. Sa pamamagitan n .674 Sa paniniwala ni McGillis. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa.igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Kay McGillis. at buo ang tunog. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap.

Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Tinatawag din itong "abesedaryo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. <i>Panitikang Pambata. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Ang unang aklat na limbag. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Bukod sa kartilya at katon. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata.. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Sa bansang 1850. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. . may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.</ pd>8) </i>. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. na dapat igalang sa lahat ng oras. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo.

at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. pagbigkas ng mga salita.</pd>M<pd>.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. Paglaon. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</pd> Thomas.</pd> Perkins. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat.</pd> Ralphson. mababait na kaibigan at higit sa lahat. bida ang mga Amerikano.</pd>P<pd>.</pd> Eady. bida. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. Muli. Kung kaya.</pd> Stuart. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol.</pd>H<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. at Sa rgent Rayme. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim . <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</ pd>H<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Mula taong 1898 hanggang 1910. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd>F<pd>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino.</pd>A<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas.</pd> La Belle. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.</pd>I<pd>. at sa buhay ng mga santo. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. Edward Stratemeyer.</pd>P<pd>.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>.</pd> Stuart. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd> Hancock.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.

at sa lahat-lahat na yata. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Sa mga kasalukuyang teksbuk. sa mga babasahin.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . nandoon pa rin sila.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador.</pd>180) </i>. ahen siya.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). k . ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. sa ating sinasalita. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. tulad ng Amerika. Anumang gawin nating pag-iwas. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. pagkontrol sa mga kaalaman. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata.. sa mga panoorin. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. at tanggapan ng pamahalaan..</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Tinawag silang mga pen sionados.

Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Klasrum Adarna. partikular ang televisyon. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Taon-taon.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Big Book. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. ba le wala rin. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Bukod di to. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Madalas. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Manuals. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Sa kasalukuyan. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Poster s Series. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Teen Novellas at Teen Romance. Dahil dito. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Bright M inds Read! at iba pa. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. At kung minsan. Ika nga. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Biyaheng Eskuwela ng Adarna.

Higit sa lahat. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o.panitikang-pambata. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. kay lapit namin sa mga bituin. Sa pamamagitan nito. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Nakabukas noon ang bintana. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Naisip ko. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. . kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. At kailan man. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Dahil dito. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Pakiramdam ko. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin.

Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. Nagiging makakalimutin na ang N anay. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. "Di papayag si Bing-Bing. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. di papayag ang Nanay." sabi ni Tatay. di ka ba nagtataka. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. madumi na ang hangin. Dito sa atin. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Isa pa. Di na sumagot si Tatay. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Araw-araw. "Saka. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. "Sana. di pa natin siya gaanong naaal agaan. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d." Matagal uli bago sumagot si Tatay. "Siguro.Pero ang ipinagtataka ko lang. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing." ang Nanay ko." si Nanay uli. Sikwenta. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. bente. Alam ko. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos." an g Tatay ko. . nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. "Naku.

ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. dumating sina Tito Juan. Kinabukasan. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Di na ku mikibo si Lola. Sa araw-araw. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. maging si Tito Juan. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. alambre. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. Pagkatapos. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. at maging kay Tito Juan. Isa pa. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Binuhat ni Tatay si Lola. Lahat ay may gamit sa kanya. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. MAY parang gustong abutin si Lola. Walang nasasayang kay Tatay. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. pati mga pako. kaunting yero. pira-pirasong tabla. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. ang kanyang asawa at mga anak. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. At nang mabuksan. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. ISANG UMAGA. maging si Tito Juan. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. . Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. ISANG GABI. Tinulungan ako ni Tatay. pati sina Tatay at Nanay. tabla. Sabi ng doktor. Nataranta sina T atay at Nanay. karton. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. tansan. panali. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Pinaalis niya sa akin ang punda. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. nagulat ako sa aki ng nakita. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. pinupulot din niya. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. di nauubusan ng dalaw si Lola.

at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. Tuwing hapunan. Aba'y Mang Tomas. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay."Aba'y kay gandang bangkito nire. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento." sabi ng isang nakauniporme. Ganoon lagi si Tatay. Gigibain na talaga ang mga bahay . ibinibigay nila kay Tatay." dagdag pa nila. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. ayos na ayos sa aking paglalaba. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. "Mang Tomas. tabla. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. at kung anu-ano. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. pako. masinsin ang mga kahoy. Basta pagdating ng hapon. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. bisagra. Lahat ng puwede pang gamitin. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. alambre. nasanay na sa balitang ito. kahoy." ang sabi ni Tatay. makupad at di pa pulido ang g awa. lawanit . Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. Dahil kay Tatay. Pero ngayon. parang totoo na ang lahat." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. tinatanggap ni Tatay." dagdag ng nakauniporme. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Dahil dito. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo.

Tapos. Iininin niya ang sinaing. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. "Tamang-tama ang asim. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . Nagsilabasan ang mga tao. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. maglalaga siya ng kape sa takure. Tulad ng aking mga ka laro. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Naghihiyawan ang mga tao. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Tapos maririnig ko na lang. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Si Na nay naman. Sana manalo kami. Ipagpapalaman ako ni nanay. Kahit tira na lang ang pandesal. Mapapangiti lamang si Lola Epang. Tuwing umaga. W alang umaayaw. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Tapos saka niya sasalain. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang." ang sabi ni Tatay. Hinarangan nila ang paparating na trak. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. Sa isang iglap lang. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Parang agawan sa beys. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal." ang sabi naman ni Nanay. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. maraming bahay na ang nasira. sinigang na bangus ang lagi naming ulam.sa Daang-bakal. Sa tanghalian naman. AT ISANG UMAGA. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. parang bagong bili . Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas.

</pd> Exaltacion ang natira.alian. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Siyempre. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Lumabas sila sa 7th floor. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW).</pd> Ang Elevator</b>. Madaming inihanda si Mr<pd>. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Minsan. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya.</pd>Joey Pabling. At sa araw na ito. Tapos ikukula niya ang damit. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. . meeting na naman ang kanyang haharapin. Matapos. Dalawa silang l alake at dalawang babae. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Release and Orientation Department. Ang Meeting</b>.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Nagmamadali ang lahat dito. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Kapag naglalaba si Lola Epang.

</pd> Alfonso.</pd> Joey Pabling. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan.</pd>Pabling. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. teacher. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. secretary. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Bukod pa. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Ester. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. "Mr<pd>. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. Hindi makakain si Mr<pd>. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. Mula sa pagiging DH. Libo-libo ang apli kanteng babae. Na-love at first-sight yata.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. niligawan. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Ngumiti si Ester. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. "Pasensya na. nurse.</pd>Pabling ito." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. humigop ng kape sabay inilapag sa ta . nananahimik sa kanyang pag-iis a.</pd>Pabling<pd>. Nilamigan na siya ng pananghalian. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester.</pd> Ang Babala</b>. caregiver. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya.</pd> Ehemm. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>.</pd> Trabaho lang. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Minsan na kasing pino rmahan. 'Wag kang pakasiguro. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Masuwerteng naabutan. tumango at naupo. Natulala.. si Mr<pd>.</pd> Sa Cafeteria</b>. Nagtungo siya sa 2nd floor. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. para makuha ang record ng babae. Natapos ang meeting. Big o niyang nilisan ang silid. encode r. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo." ani Joey.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag.<b>11:00AM-12:00NN<pd>. Nagbabakas akali. mga kalatog ng plato't kubyertos . Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun.. Alam ni Ester at Mr<pd>. Mr<pd>. walang personalan</b>.

Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. "Hindi. Ms<pd>. punta ko d'yan. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. Naghanda na si Mr<pd>. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. <b>3:00PM-4:00PM<pd>.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby. Malalim ang kanyan g iniisip. Buko dito. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. ako na magha hanap.</ pd>Marites Almonte. siya na mi smo ang tatapos nito. Bagama't muli niyang nasamyo a .</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Si Ms<pd>. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. I want you to meet my friend.</pd> Pabling. Masyado siyang abala. "Pare. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae.</pd >Pabling ang taya. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Syempre pa si Mr<pd>. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. "Mr<pd>.ble at inusal ang tugon. <b>5:00PM-6:00PM<pd>. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert.</pd>Pabling. Kakatwa man. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. ako na bahala sa 'yo.</pd>Pabling." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Mamayang uwian. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. <pd>. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Buo ang loob ni Mr<pd>.</pd> Ang Kasunduan</b>. Excuse me.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>.

</pd>R<pd>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. <b>10:00PM-11:00PM<pd>.< /pd>Pabling. cellphon e. nautal at nanlamig si Mr<pd>.. Sa puntong ito. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.</pd>Pabling ang cellphone. namutla. At kaibigan pa pala n i Ester.</pd> Pabling. ikaw ang bahala.. Sa C<pd>. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Biology. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. Napakaliit ng mundo. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Si Ester ito at kasama si Marites.</pd>Marites Almonte. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Nagdiwang siyang mag-isa. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd> Carpark</b>. Sadyang may kemistri nga si .</pd> Balik office</b>.</pd> "Sir Pabling. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo.</pd>Pabling. Namula. <b>8:00PM-9:00PM<pd>.</pd> Pabling.</pd> Sa C<pd>. Sa C<pd>. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun.ng pamilyar na bango. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili.</pd> Restaurant sa Malate</b>.</pd> ng babae. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi.</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>R<pd>. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Sonata.</pd> ng lalake</b>. Maganda ang porma. Napakaliit ng office.</pd>R<pd>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana.</pd> ng babae: Cute siya.</pd>R<p d>. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. Sadyang pinagpala ang araw niya. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. May ngiti sa kanyang muk ha. yung totoo. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Pinatay ni Mr <pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala. Komiks at Bed. basta. Lalo na nang<pd>. Ah. Ipinakilala si Joey kay Marites.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat.</pd> Villanueva. Butirik. Napatay niya ang isang pulis. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat.pambata para sa mga batan . at iba pa. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. tahanan at iba pa. Aesop Fables. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. migrasyon. Sa ganitong kalagayan. Iran. Superman. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran. Amerika. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. slav ery o pang-aalipin. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Rene O<pd>. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas. Japan.</pd> Marcos. Kaya nga. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Batman. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. aklatan. Severino Reyes o Lola Basyang. snow. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. at iba pa. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. Andres Bonifacio. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Ronald McDonald. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Bukod pa sa higit na makukulay.

Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling". si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. at Misteriyo. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. Si Jose P<pd>. na may layuning kumita. higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin. upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree). Kung tutuusin pa nga. na walang ka . gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon. at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. Trisahiyo. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. Ayon kay R izal: <pd>. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. NGOs at mga indibidual.</pd>sa halip ng mga Nobena.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. Si Gahinlalaki (Thumbelina). Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo. with a dedication to his nephews and nieces. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand.. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. when it was published (11). Rueda.. Sa abot ng kasalukuy ang salisik. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to.g Pilipino. Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. bound in leather and sent home... ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio.

sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino.. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . bilang 245. Sa pagsusuri ni Rizal.</pd>V<pd>. Bukod dito. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. inuulit namin. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. ang pag-aalaga ng m ga hayop. dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba.</pd> Paul ay "The Fir Tree". ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango. Samakatuwid. bilang 245. Ayon kay H<pd>.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon.</pd> Lucas at H<pd>. 1889. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas. Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon..tuturan. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. Ngayon nga. Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. ang pukyutan. ang itlog. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan.</pd>B<pd>. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>.. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango.. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. Ang isa'y sa Hapon. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas. sa London noong buwan ng Hulyo. ang pambayo o halo.

. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. Dahil dito. na di elite o nabibilang sa middle class. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. maka-elite at maka-middle class lamang. kung di man sila n ag-aaral. guro. murang pabahay. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. serbisyong pangkalusugan. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . kulang sa aklat. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. pagkain. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. Pero sa katotohanan. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. Laguna. lapis. tubig. kla srum. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. dahil kung tutuusin. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. Samakatuwid. at iba pa. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. sa mga gawaing-bahay.

4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. isinugod sa ospital si Lolo. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. Kaysarap palang maging malaya. Bilang tao. Sa umaga. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. "May mga pagbabago sa mun do. kahit masakit man sa atin." ang malungkot na sabi ni Papa. Sa pupuntahan ni Lolo. "May mga pagbabago sa mundo. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. Nahuhukot na siya at laging masasakitin. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. gigisingin ako ni Lolo. Alam ko. At habang ang lahat ay tahimik. Di alam nina Mama at Papa. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. Sa hapon. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. Kaytulin namin ni Lolo. upang punasan ito at malangisan. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. kahit masakit man sa atin. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo. tiyak na magiging malak as na uli siya. nababasa ko sa mga mata ni Lolo. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. Isang araw. Ngunit tiyak na magagalit si Papa. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. "Talagang matanda na si Tatay. pareho naming mararamdaman ang paglaya. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo. Tuwing gabi raw. Sabi ng Doktor. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay." Kahit wala na si Lolo. Bilang tao.

" ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. m asaya naman kami. Laging nakabisikleta si Tatay. bertdey ni Nanay. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. Tulad nung bertdey ko. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. Tuwing hapon. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. Kaya kailangan bago dumili m. Pinailaw na nila. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol. pero nangawit lang kami sa kahihintay. tignan mo ang buwan. kalabaw. Pareho pala kami ng iniisip. Nagbabalot siya ng mga bihon. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Biglang umihip ang malamig na hangin. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. laging may uwing gaas si Tatay. bertdey ni Bu knoy. pero di kami natatakot.imik na tahimik ang lahat. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Para akong nagbibisikleta sa . minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. At ang mga bituin. bertdey ni Tatay. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. "Kuya. Kinabukasan. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. Pero kung minsan. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. Kung min san. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. at kambing. nagawa na namin ni Buknoy. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. ang aking bunsong kapatid. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi. ang kinang-kinang. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw. "Sana Kuya. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. May gasera nam an kami." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. at tuwing Pasko. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. "Kuya.

muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. hinabaan ko ang aking dasal. Pero ginising kami ni Nanay. sana. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol. Kahit madilim. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. tinapay at coco jam. Siguro. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. At alam ko. Sabi ko. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. Kinabukasan. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. . Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. 'Kinagabihan. Totoo ang balita ni Tatay. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. Natulog kami ni Bu knoy. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. Pero tulad uli ng dati. Kinabukasan. Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay.isang napakaliwanag na palasyo. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. Kay ganda ng mesa. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. Ang lamig-lamig. Kinagabihan. "Panginoon. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. Ang liwa-liwanag. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. May pansit sa bilao." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. Sana magkatotoo ang aking dasal. at may namamawis pang juice sa pitsel. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. Alam ko. Siguro nagkulang ang parol.

Linggo-linggo. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. Unti-unti. Sama-sama ang mga de-kolor." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. Natutuwa ako. lagi akong tumutulong. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. Labandera kasi si Nanay. Kung minsan. Sama-sama pa rin ang pu ti. Kakulay ng hinog na saging. ARAW-ARAW. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. May da mit na pansanggol. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay. Para di raw mahawahan ang ibang damit. kukunin na ito ni Nanay. Isa pa. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. Tapos. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Ito ang trabaho niya."Kuya. dahil di ba kapag huli. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. di madali ang maging laba ndera. tutulong din ako sa pa gsasampay. . bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. Alam ko. Kapag tuyo na ang mga damit. Nagsasayawan pa ang mga ito. may maganda itong drowing sa harapan. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Gustung-gusto ko ang kulay. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. Kapag naglalaba si Nanay. May malalapad ding kumot at kurtina. "Oo. nagkukusot din ako. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. Araw-araw. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. Sama-sama pa rin ang put i. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. espes yal daw. Ang ganda-ganda kasi nito. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. bumababa sila tuwing Pasko. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. Ako naman sa maliliit na damit. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit.

Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Ibig sabihin. Naalala ko. Nakapasa na raw siya sa board. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. Habang wala si nanay.Essay Word Count: 2. S abi ko.Minsan. isinukat ko ang kamiseta. Humarap ako sa salamin. dahil hindi pa siya nas usuklian.219 Magandang umaga sa ating lahat. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Sa Philcoa. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. panay ang kanyang Ingles. habang sakay ako ng JAC Liner. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . sangkatutak ang nakabalandrang ponk . sa aking palagay. Habang nagkukuwentuhan ka mi. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Kasyang-kasya ito sa ak in. di nga pala sa akin ang kamiseta . Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. kumbaga. Nang dumaan ang konduktor. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Kinakailangang taon-taon. Astig na an g mga wika nila. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. my cockney accent na ang epal. Pransya. Ma laysia. Hmmm. wala silang katulad na pagdiriwang. Thailand. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Pakiramdam ko. Sa mga bansang Hapon. limitado ang iyong oportunidad. I have not received my change yet. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. bigla akong lumakas. Ibig sabihin lamang. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. naisip ko. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. bumanat siya ng: Excuse me. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. Kanina. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Rusya at iba pa. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito.

ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. citizens of E nverga Republic. Naririyan na ang globalisasyo n.an. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. ang website lahat nasa Ingles. believe it or not. Sa atin. Minsan sa inis ko. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Evian ang tatak. kabilang na ang UP. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. kuting pa rin. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. sa simpleng termin o. pag nag-uusap kami. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. Subalit. At Ripley's B elieve it or Not. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. nautot ako. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. sulat-bulate. Noong maliit pa ako. kapag napakahusay natin sa Ingles. malaki ang posibilidad. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. ang tungo'y sa Kachina. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. a ng puntahan namin ay Padillo. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Pag lumabas naman ng hotel. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Kung sila ay tiger economy na. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. Wala ng nagtitindang dalanghita. Walang makakatakas dito. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. Ngayon. tayo. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Pero. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. Vietnam at Indonesia. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Pinapatay nito ang lokal na industriya. yes. maniwala man kayo o hindi. Ramchand. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. sign language. isang buwan lang sa kanila. uunlad ang ating bansa. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Noong nakaraang taon. Nang marinig ko ito. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. isang upscale shopping mall sa Maynila. ito ang ating kinasadlakan. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Ibig sabihin. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Recio. sa bi nga. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. anak naman ng pating. Sa isang linang sa aming bayan. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. Walang duda na mahalaga ang In gles.

Kasunod sa kaputian ng laha t. Nasa likod tayo ng South Africa. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. itinuturo ang matematika. Kilitiin nyo ako. Sa ating bansa. Samantala sa Sci ence. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Kalimitan. ibinibigay na laman g kahit kanino. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. kapag balubaluktot ang I ngles. pisika. Cze ch Republic. Ayon din sa mga guro. Putra Jaya. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Filipi no man o Cebuano. Sa isang kumperensya. mat alino ka.</pd> Sionil Jose. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. South Korea. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. gusto kong mautot. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. kapag Filipino ang subject. Sa mga bansang mauunlad. Ang reklamo ng isa. Sa kanilang mga bookstore. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. comment sava. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. may nak alapit akong babaeng guro. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. Ang tawag sa Silicon Valley nila. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. sa mga unibersidad. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. subalit hanggang ngayon. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. hindi pa rin tayo matuto. Sa Malaysia. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. panay Ingles ang titulo. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. sa Math. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. at pag hindi. Nang magsagawa ng pagsusulit. moinseur at. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. no left turn. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. industrial park at no swerving. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. BOBO. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Slovakia at Bulgaria. Tayo. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. PE ang kanyang tinapos. Muli. bobo. Kalimitan daw. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. boses lamang ng guro ang nariri nig. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. na nasa wikang Pranses. agham at teknolohiya sa sariling wika. Ang kanilang dahil an. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Lagi't lagi. ayaw kong maiyak. ang mga aklat ay nasa wika nila. Ang resulta. Noong 1997. Nakakaiyak Kuya Cesar. Kuwait at Colombia. isa mga higante ng ating panitikan. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. may ma . Sa UP Integrated School halimbawa. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. cute. Subalit hanggang sa ngayon. Kapag magaling ka sa Ingles.

mulang akademya hanggang bahay . Bilang pagresbak. Gusto kong maiyak para sa kanila. Hanggang ngayon. kapag ako'y nagagalit. pinapahina ang Ingles. Kawawa naman ang mga taong ito. Kung may hawak akong bomba atomika. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. Ang sagot ko sa kanya. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Putang Ina ang sinasabi ko. Ako naman ang nagtawa. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Namilog a ng kanyang mga mata. Maya-maya. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. Ayon nga kay F<pd>. Hahaha haha. Dagdagan ko pa. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. piniritong Pranses. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. pandiwa. Nakangiting-nakangiti siya.</pd> Sionil Jose. Ito ang hamon sa ating lahat. Hindi niya naintindihan. Kaya naman. sabi ko Filipino. pinahiran ng crayola ang mukha. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. humikab. hahahaha. ngumiti ako. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Hindi po ako nagmumura. Laganap na ito sa media. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. kargador sa pier. Teacher daw siya ng Ingles. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. post-kolonyalismo. sabi ko. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. Eh di gamitin ang French Fries. minukmok at sinaludsod. Maraming salamat. Ang sabi ko. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. amoy albatross. semiotika. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. hah ahahaha." Ito ang kasawian ng ating bansa. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. Fish Tayo. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Nang matapos na akong magb asa. hindi ako su misigaw ng Fuck You. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Mababaw lang talaga kayo. at Balarila ni Lope K<pd>. post-istrukturalismo. super duper mega katangahan. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Ngayon. San Chai. "Hindi po malalim ang aking Filipino.Legends . so you teach sugnay. pahinante sa dyip. tan ging Filipino ang ating pag-asa. hindi na ako mabait. maglalako ng pansit at taho. pang-uri. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Bigla siyang natahimik. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa.</pd> Santos. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika.kapal na salamin. Hahahaha.

Sa katuna yan. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Leyte nagdaos ng unang misa. siya ay si Narcissus. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Bagamat sa L imasawa. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. bagay na kinasasabikan na niya. Sa paglipas ng mga araw. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Madali naman siyang natuto. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. matangos na ilong. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. At isa pa. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Sa kasamaang palad. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. Upang magawa ito. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Sapagkat misyunero. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. At upang lalo pang makita ang sarili. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang .Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. At isang araw. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. si Narcissus ay nalunod at pumanaw.

tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Nagawa niyang panali ang mga baging. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. . Napakabait mo. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya." anang matanda. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Minsan. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. ang binata ay tinawag na Irog. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Kat ulad ni Kristo. matamis." "Naku. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus ." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya." Mula noon ay naging malikhain ang binata. ganyan din ang sa tao. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles." magalang na tanggol ng bina ta. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan." "Tulad sa halaman. Upang makatiyak. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. "Salamat. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Sila po ang mga kaibigan ko rito. "Totoo palang napakabait mo. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. huwag po. Ginimbal sila ng katotohanan. Noong unang panahon. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan.misyunerong nangangaral. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay." usal ng matanda. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . at nakaaalis ng uhaw. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Magmula noon. "Siyanga pala. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda.

Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Dito nagmula ang pangalang Panay. Agad nila itong ipinakita sa ina.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. "Sige. ang aming panginoon. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. iyan si Panay. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. "Patawad po sa aking karahasan. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Ngayon . Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. "Ako nga pala si Irog. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Napaluha si Giliw. mamahalin kita sa isang kondisyon. ito ay maingay. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. "Nakaganda niya. Isang umaga. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Hindi ito makalilipad. Matalino naman siya at maraming alam. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. Malayo na ang kanyang narating. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan." hinging paumanhin ng binata. T inawag itong Giliw ni Irog. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n . hindi ba." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. ito ay tahimik. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. "Huwag kang magtaka." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. May pakpak ang mga ito. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Ang maganda ay pulutin ninyo. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Nagulat ito nang makita si Irog. "Oo. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. anak." Sumagot si Irog. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno.

Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop." pal iwanag ng pinuno. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. seguridad. Ilang sandali pa. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. katiwasayan ng isip. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. kapanatagan ng loob. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Kahit may namu muno sa bayan. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan.a nag-aawitan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. prestihiyo. Muli silang naghintay. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. . kaginhawahan. Para s a kanila. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Ayon sa alamat. at iba pa. "Ganito. Umawit din ito. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Napamaang at nalungkot ang mga tao. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin." Utos niya. kapanatagan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. ang lawin ay malas na ibon. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan.

Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. hindi sa bintana. dahil nang sumunod na tag-ulan. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. Biglang-bigla. Totoo nga naman. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili. wala nang baha sa loob n . S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko." sabi ko sarili. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. "Senyales ng pag-unlad. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>. Nang panahong iyon. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue.

Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. Sa halip. dalawang taon. Isa lang ang malinaw sa kanila.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. <i>ma'am</i>. Sa pagkakataong ito. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. "malaking trabaho po ito." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. labing-isang taong gulang. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. papunta sa kitchen area. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga.

naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin." Walang ngang abug-abog. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Una. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Pangalawa. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. Sa pagkakataong ito. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . Nang mga sandaling iyon.sa loob ng sementong kinababaunan nito. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. agad na pinutol ang aming tubig. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. Matapos marinig ang aking kwento. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. Subalit kahit anong pakiusap namin. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay.

4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Sa malayo. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Ngayon. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. At ang mga anak ko naman. Sa bandang huli. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. Sa kabilang banda. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. May naghaharing katahimikan. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko.it</i>. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. kumot at unan. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Nag-iisa na siya. naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. mayroon kaming bagong <i>property</i> . Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Subalit ngayon.

"Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. At muli doon n ." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Nakaumang sa kanya. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. ang kip kip ni Laya. Sabay ulit sa pantog. Lumipas na ang araw kay Berting. sa kamay. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. nakapaninilab.. Pero wala nang ligtas pa. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda." tapos wala na siyang nasabi pa. "Hindi ako lilimot a. Wala siyang magawa sa takot. Madalas atakihin ang bata. May nakabuhol na lubid sa paa. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Hindi na siya makalalayo pa. Si Caloy. Nagising ang kanyang ulirat. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Nasa kanya na nananahan si Laya. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Kilala niya ito. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito.. May kasama akong tutulong sa akin. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Nakita ko. Batid niyang kilala niya ito. Sabay ulit sa dibdib.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Lumalapit pa . Ang lalaking bihag ni Laya. Mahirap ang may kagalit. Lumalapit pa. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman.</pd>" sumisiklab. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. May tila pinupunit na hininga. Malupit ka Berting <p d>. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. "Tama. sa dibdib at leeg. Hindi kita titigilan. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Malapit na. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Wasak na si Berting. si Lay Kinabukasan." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Lumpo na si Berting. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Di ako nagkamali. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Pipi na si Be rting. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Walang magawa si Berting. Sabay ulit sa leeg. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Napipiho niyang kilala niya ito. Kipkip ing bilin. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. nakilala niya ang tinig nito. Nagsimulang rumagasa ang ulan. May katandaan na siya. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Si Caloy.

May takdang paggamit at takda . Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Lumabas na ang doktor. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Masaya ang gabi. Siya si Bobot. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Hindi na siya ang B obot na madusing. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Kung minsan lima. Ganyan ang gabi kay Marco. iba't iba ang k asama. Kung minsan pa nga. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Tahimik din ang bata. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Maputla. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. ang mga kapatid. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Baldado ang ina. Wala nang naghihirap sa bahay. Tahimik ang paligid. pati pa ang pa mumuhay. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag .iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. si Marco kung gabi. Gipit na gipit na silang mag-ama. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Kasama sila sa bayong ng hirap. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. wala na ang kanyang anak. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Kung minsan naman. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan.

naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Umaasa. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Pinanawaan ng hinagpis. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Buntis si Ema noon. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Papalubo g na ang araw. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay.ng tapos. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Naghihintay sa asawa. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Gulat at tulala ang lahat. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. . Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Huli na. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Patay na ang kan yang asawa. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Para hig it na masamyo ang bango. Dito niya nasabing. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. ang makata sa ilog. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Bla ngko ang kanyang mukha. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan." Papalubog na ang araw. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Minsan. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Hindi na paulit-ulit pa. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Ilang ulit itong nang yari. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo.

" "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan." "A! Alam ko na." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. At di na magiging isang puno. nalulunod i to at namamatay." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan. malalaki at paliku-likong ugat. May maliliit. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig." "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay. natutuyo ito at di na tumutubo. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. iinom ako ng maraming-maraming tubig.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." . At di na magiging isang puno." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan.

naalala kong bigla. At sandali lang. tiyak na makakakain uli ako ng santol. at mata?" "Paano na ako makakahinga. "Martina. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. is ang matamis na matamis na santol. "Sarap talagang panghimagas ng santol. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian." si Lola Terry uli. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. binibili pa 'yan. makapagsasalita." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. bibig. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . teng a. hapunan na. Ngayon. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester.' ang utos sa akin ni Lola Terry. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. "Sa Maynila. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. saka isinawsaw sa isang platitong asin. At si Kuya Lester. "Para sa aking mahal na apo." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola." ang sabi ng isip ko. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. makaririnig.

"Si Lola naman. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. "Aba e. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Ate Charito. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. . at si Kuya Tuan. Magkamukhang-magkamukha sila. Kuya Ruben. naglalaro kami ng taguan." sagot ni Nanay. Malapit na ang pasukan anak. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. nakahinga na ako. Si Ate Perla. 'Pag balik ko sa mesa. hane?" ang bilin ni Lola. "Kung maliit lang naman ang buto. Kuya Puti. sasama 'yon kapag umoo ka. Ate Rowena. Rowena puwera at Sally kasali. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Lester." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. Piliin mo 'yung mga hinog. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. bukas nang umaga. mukhang nakakarami ka na." "Pero anak. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. "Gener. Bumalik na uli sa dati lah at. Kaya bin ibilang kong lagi. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry." Sa sinabi ni Nanay. di totoo 'yon. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. Kuya Itim." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. Dahan-dahan lang. Sabi ni Nanay. siyam kaming magkakapatid. Kapag nasa malaking bahay na kami. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Ate Sally."Ayos maman po ako dito 'Nay. "Anak. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. Taguan sa salamin ang aming laro. May sobra pang isa sa aking mga daliri. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. TUWING HAPON. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally.

Tapos malakas na. Tapos isang malakas na. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Sa malaking salamin ng lumang aparador. "Gener. Si Ate Sally. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan." aya ni Ate Rowena. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Pauwi. "Halika na Bunso. "Halika na Bunso. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Siguro salbahe ang mumu sa bintana."Gener. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. Sa malaking salamin ng lumang aparador. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. KINABUKASAN. bilisan mo at may mumu sa bintana. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana." aya ni Ate Rowena. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. . Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Taguan uli sa salamin ang aming laro. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana.

Ate Rowena. Pagdating namin sa malaking bahay. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Parang kakaiba ang lahat. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. Kuya Puti. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Tulad uli ng dati. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kuya Itim. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Tapos natulog na kami. at siyempre. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Ate Sally. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Kuya Tuan. Kuya Puti. Tapos. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. si Ate Rowena at Ate Sally. Kuya R uben. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Kuya Itim. Dumating din pala si Ate Perla. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Kuya Ruben. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. Sina Ate Perla. ibang-iba talaga ang lahat. KINABUKASAN NG HAPON. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally." "Oo anak. Ate Ch arito. . Binilang ko silang lahat." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. "Talaga 'Nay. GABI. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. at Kuya Tuan ay malalaki na. Ate Charito. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako.

" At nakapalibot silang lahat sa akin. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. SIMULA NOON. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. nakaalis na siya. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. "Nardo. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Hanggang ngayon. hanggang lumakas nang lumakas. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. "Nakakamukha natin siyang lahat. TUWING GABI. Ngayon." ang sabi ng mumu. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. gusto po namin na dito na siya tumira. "Aba. "Mga anak. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga." ang sabi ni Ate Perla. Biglang sumaya ang malaking bahay." ang sabi ni Ate Charito. siya na po si Gener. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari." ang sabat naman ni Kuya Ruben . "Tay. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig." si Ate Sally naman. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. Medyo natakot ako sa kanya. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. siya po ang bunso naming kapatid." ang sabi ni Kuya Puti. pahina. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. simula ngayon dito na siya titira sa atin. "Tay. At sa hating-gabi. "Tay. Lumapit sa akin ang mumu." si Kuya Tuan . ."Tay. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. Hinawakan niya ako sa balikat. mabibilang ko na talaga.

naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Pagkaraan ng ilang saglit. Sabi ng iba. Subalit ngayon. Minsan. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. umungol at tumabi sa kanila. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. sa dilim. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. Naglaho na si Mariang Makiling. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Isang hapon. Ngayon. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Hindi siya nagbago ng anyo. laging sabi ay bata. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. pinaparusaha n niya ang mga ito. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. mula sa gilid ng bundok. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. sa takot. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Subalit sumbong ng iba. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 . Ilang minuto lamang. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina.Folktales Word Count: 2. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. mas malapit." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. Isa sa mga mang angahoy. narinig uli nila a ng mga sigaw. kahit na sa liwanag ng buwan. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. mas matapang. dumating ang mga humahabol . Sa isang kisap-mata. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. Hindi na binigyan. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at.

Bilang paghingi ng paumanhin. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. sa halip. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Hindi sin asadya. Isa pa. Subalit dumating ang araw. Hindi lum alayo ang mga Aeta. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. sa hinhin. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. naglaho na si Maria Makiling. Ang binata mismo ay walang imik. nagkadikit ang kanilang mga balikat. "Sana sa akin ka ipinangako. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . hindi lubos ang paniwala mo sa akin. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. at ang kaisa-isa nilang anak. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. bitbit ang kanilang mga "panind a. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. pati na ang iyong mga kamag-anak. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok. Nalungkot ang binata nang marinig ito. at lalo siyang naging tahimik." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Mabait siya at mababa ang luob. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Maganda at magiliw si Maria. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. yumuko si Gat Dula kay Maria na.wala pang salapi nuon. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. si Maria. Pagdaan niya. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya.sa mga salakot. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. upang mamili at mag-aliw. subalit tahi mik at malihim. Kahit kaila n. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. nagsalita sila at umibig. Mula nuon. nagkapanahon nuong nakaraan. Isang araw. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Tapos. Kaya naman kitang ipagtanggol. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kahit na sila ay may hiwaga. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. Minsan. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. Upang makaiwas ang anak. at nagkatinginan silang dalawa. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. ang panginuon sa nayon ng Bai. banig at sutla. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. SABI sa mga alamat. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. abot hanggang s akong ang haba.

itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Siya ay nahawa. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. hinangad niyang mamatay na si Mangita. Gaano man katalik sila . sina Mangita at L arina. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . subalit kahit kailan man. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Dahil dito. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. At malupit. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Kaya. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ilang saglit lamang. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Paminsan-minsan. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Sinigawan niya at iti nulak palayo. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Nuon kasi. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. sa halip na alagaan ang kapatid. Agaw-buha . Nagpasalamat ang matandang babae. Katunayan. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. namatay ang ama. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. At araw-araw naman. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Tapos. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Mula nuon. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. Pagkaraan ng panahon. lalo lamang namuhi si Larina.uusap. tulad sa madalas na niyang gawa. laganap ang sakit duon. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. nagkasakit at natuluyan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. at nagsalit a pa ng paghamak. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Pagkatapos." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Isang araw." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis.

Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin.247 . "Mula ngayon. "Oo!" sagot ni Larisa. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. pagkita ng mga tao. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika. Pagbalik ng kanyang paningin." bulong ng diwata kay Mangita. "umuwi na tayo!" At mula nuon. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . sabay sa paratang at pataw ng parusa. at ipinak ita pa ang supot.Essay Word Count: 2. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. wala nang laman. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Isa-isa. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa." bigkas ng diwata." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. walan g tigil ang suyod sa buhok. matapos ng ilang saglit. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. At tuwing malakas ang ulan at hangin. hindi na pulubi ang nasa harap niya. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig.

teknoloh iya. edukasyon. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. Batay sa RA 6955. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. </i>" mga mahihina.</pd>com</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. <i>filipinalady<pd>. at <i>filipi nawife<pd>.pd>com</i>. ililigtas sila sa kahirapan .</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. British. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. Sa parehong <i>search engines</i>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. <i>flier</i>. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW.</pd>com</i>. panitikan. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. syensa. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. Sa ngayon.</pd>com</i>. o kahit na sinong banyagang lalake. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. may mga prinsipeng darating. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. <i>nurse</i>. at iba pa. Pangalawang ayoko. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. at pag yamanin ang hindi nila bansa. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino.

Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon.</pd>com</i>.high fiber<pd>. at marami pang iba. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. Sa <i>world wide web</i>. oil.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay.</pd>putanginamo<pd>. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. ako.</pd>com</i>. dildo. Isa tayo sa maaaring . Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. rad yo. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. at hindi rin nagrereklamo. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. Kapangyarihan g makontra ang gahum.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. <i>www<pd>. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. imahen at kapangyarihan. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. upang magkaroon ng boses. Impormasyon . at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. seksi. kundi mga seks objek.000. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. piling-pili. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. mga website gaya ng <i>www<pd>. piling-pili. ang <i>hegemony</i>. sa mga kababaihan. seksi. bagamat ang karamihan ng texto. at diyaryo ang pag-aari ni to. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo.</pd>com</i>.</pd>superpekpek <pd>. ng kontent. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. sa <i>hegemonic linearity</i>. Walang artikulo sa diyaryo. hindi tumataba. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. hindi tumataba. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. <i>www<pd>. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. at iba pa.

ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. and silences</i>. ang ating pagiging Pilipino. Babae yata ako. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. imahen. ano po kaya ang iiwanan nating salita. ang iba't ibang bab ae tao. ng lmga kataga. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Nasa bitu ka mo na. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. kultura. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Ngayon. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. Ibig sabihin. mukha. kultura at pag-iisip. . Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>." <i"there is no need to fear or hope. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. bansa. ang ating pagi ging tao. boses. Alam kong may magagawa tayo. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal.</pd> sa mga tenga nila. exclusions. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. Sa karanasan ko. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. kultural. wika at kamalayan.makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon..</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. MAY multiply factor ang midya. Alam kong ang ating pagiging babae. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. but only to look for new weap ons</i>. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip.. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak.

Sabi sa Webster Dictionary. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. sila ang 'exclusive. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. sabi ng isang brodkaster nila. Quezon City. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Bawat araw.Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Agosto 13). hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. Star Circle Quest sa Dos. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Kung tutuusin.</pd> S<pd>.</pd> vs<pd>. Sila lang daw ang mayroon noon. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao.</pd>O<pd>. A<pd>.</pd>A<pd>.</pd>P<pd>. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. StarStru ck sa Siyete. malakas ang dating ng konseptong ito. Ang kabila wala. Unahin naman natin ang Kapuso.</pd> S<pd>. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. Siyempre." Kinabukasan. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. " (Mula sa 24 Oras. Kaya nga eksklusibo.' Wala naman akong tutol doon. exclusive!. may Wowowee naman ang kabila. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. May Eat Bulaga yung isa. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. Para sa akin. ang sabi ng lead anchor. bawat edisyon. At wala akong karapatan na tutulan.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. . Mani la. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. Agosto 14). Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood." Kung sino ang makauna. Narito si (pangalan ng reporter). Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. 'scoop. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war.</pd>P. wala naman talagang kompetisyon na umiiral .

k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. Dahil kung ganoon. ikaw. patayan. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Wala namang umaangal dito. Samakatuwid. ako. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. 6 Title:Malaki na ko. Na rito si (reporter).Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. "Negosyante. Ani brodkaster. Sa akin. . exclusive!. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. Nababawan ako sa praktis na ito. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas.' tila nang-iinsulto ang mga ito. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. ang kaisa-isa kong anak." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas.

Sa aming magkapatid. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Ang alam ko kasi. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Bakit nga hindi e. Minsan tuloy. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay.. Kahit minsan kasi. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Gaya ni Gina. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya.. Ku. Kapag minalas pa kami. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Kung anu -anong iniisip mo. Mabait si Tita Flora sa amin. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. ang tsismosa naming kapitbahay. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Hindi katulad nu'ng isa. Parang ako. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. ng kuwento namin ni Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Ang totoo nga niyan. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Per o si Inay. "Naku. Ito rin . hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Sabi kasi ni Aling Tale. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Hindi ko alam kung bakit. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Ganyan si Inay. may kasama pang palo ang pangaral niya. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. naiisip kong ampon lang ako. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Ewan ko ba. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y.

'lilibre kita. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Pinagpapawisan ako n ang malamig." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. "Mahal ka ng Inay mo. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. dahil may edad na siya. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. K aya lang. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Pangalawa. Kulang na lang ay hilingin kong sana. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Pero nang bandang huli. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Lalo akong kinabahan. Una. Libang na libang kami. Dinaanan ko muna si Rowena." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Ako naman. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. "A basta! Hindi ako naniniwala. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Hindi niya kasi ako pinapalo. "Sama ka sa 'kin. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Manood tayo ng sine sa bayan. Sa simula. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay.

Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay.. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. "Pigilin mo si Inay. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. "Inay.. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Sinasadya kong mahul i o mauna. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto.ng lupa nang mga oras na iyon. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Nagd adabog ako. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Bukod kay Tita Flora. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. . Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV.

At madalas. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. . Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. nagi ging kumplikado at nalulusaw. opisina. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. "Rowena. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. araw-araw na tayong papasyal. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. ang mga relasyon. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Sa modernong panahon. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. gabi. simbahan o mga organisasyon.

</pd> to create INTEREST D<pd>. imahen at simbolo. Bago pa man sumulpot ang tao.. Ayon kay Prospero Co var (9). hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto... Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Up ang mabuhay ang mga unang tao. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. Dito rin nila ibinabatay kun . pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan.. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. Gayunpaman. Ang mga ito ay: A<pd>. magdedesis yon o mag-iisip. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). Bukod sa pagbibigay-impormasyon. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Sa mas malawak na pagtingin. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan.Sa ganito. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. kita at konsumerismo. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Para sa kanila. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Ibig sabihin.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Sa madaling salita.</pd>to attract ATTENTION I<pd>.. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. imahen at simbolo na kilala ng mga tao." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. Sa ganito. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas.. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid.. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. may sarili nang itong materyal na realidad.. radyo. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. Sa kabilang banda. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan.. alin ang pagtatawanan o iiyakan. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.

"[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Upang magawa. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . ay kanyang kagagawan (89). "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). istruktura at daloy ng pagpapahayag. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin.75). bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. ang mga ad ay hin di inosente. likhang sining. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Sa paraang ito. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Sa madaling salit a. epiko.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Ibi g sabihin. kasabihan. Ayon nga kay Roland Barthes." (Hall 69). awit. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Ibi g sabihin.95). totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. Sa madaling salita. Dagdag nina Berger at Luckman. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Gayumpaman. Samakatuwid. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. Sa larangang ito. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. komersyal sa tv at radyo. . Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Para sa kanya. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. sayaw o ritwal. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Sa antas na ito. siya na ang umaayon dito. at sa mga susunod pang salinlahi. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon.

mangingibig. Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. kaibigan. Batay sa mga inilahad sa itaas. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. sa produkto. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. asawa. Matapos mailagay ang load. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. sa pamama gitan ni Cuneta. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan.Ibig sabihin. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Nang makita ang isang tindahan. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. api. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Gayumpaman. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Kamakailan. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Sa advertisement sa radyo. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. amo. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. Samantala. tined yer. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. karaniwan. mahirap. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap.21). Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Dahil itinapat sila. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Hindi nagtagal. mayaman. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. . dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Sa ad na ito. Sa simula. isang lalaki ang pangunahing tauhan.

Mula noon. kalderong bingaw. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. At nang buksan ang isa pang kahon. ang aking Lola Dominga. Bigla akong nasabik. pero pagdating niya sa hapon. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. 'Yung mga bote ay isa-isang binibilang. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. Kaya rep ang aking damitan. rep na walang pintuan. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. may mga diyaryo rin. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay. Kapag umaalis si Tatay sa umaga. at dyaryo ay kinikilo. Natuwa ako. mga sirang washin g machine. Basta ang alam ko lang. iba't iba ang kanyang dala. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. bakal. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. . kaserolang butas. 'nung Buwan ng Wika. Pakiramdam ko. may mahaba at punggok ang leeg. at iba pa. nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. Minsan. Sa bawat larawan na tignan ko. at kung anu-ano pa. per piraso ang bayad. Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang kanyang mga inuuwi. 'Yung mga plastik. turnilyo. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Inisa-isa ko ang mga larawan. Minsan nga. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. bakal. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. pak o. palangganang may uka. punung-puno na ito. "Hulaan mo. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. At 'yung mga sirang kagamitan. Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. Si Nanay ang nasa larawan. Washing machine ang tag uan namin ng bigas at ulam. may bilog at lapad. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. electric fan na walang elesi. may timbang may lamat. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. may kwadrado. Kay ganda nilang pagmasdan. ito ang kanyang trabaho. kilalang-kilala niya ako. Mga sirang tv at radyo ang mga dipley namin sa bahay . Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan.

nakapagdau sdos sa mataas na talon. Itabi mo muna. "Nakuha ko ito kanina. suwerte sa laro ang