P. 1
Tagalog Literary Text

Tagalog Literary Text

5.0

|Views: 24,537|Likes:
Published by d-fbuser-89269951

More info:

Published by: d-fbuser-89269951 on Oct 22, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as TXT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/28/2013

pdf

text

original

Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina..</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. Nagpasiya ang Pandita ng barangay. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang ." <b>N</b>oong unang panahon..</pd> patungo<pd >. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit." ang galit na galit na wika ni Aling Sela." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.. <b>I</b>sang araw. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina." ang amo ni Mang Milyo.<<pd>pd> sunod-sunod. "Ang sinasabi ko lamang ay h . hataw-tunog. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>.. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. pandala s<pd>.. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>... ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. "<b>H</b>uwag kang magalit. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. nawawala rin ang malaking gong... bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso.. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay.

" ang sang-ayon ni Mang Milyo. nakopya ang bawat kwento nang berbatim.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. masisipag. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. Samantala.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Nang magtagal. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. at para mas mapabilis pa.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. Samantala. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. Samantala. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. <b>4</b><pd>. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. . inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. <b>3</b><pd>. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>.

pagkakaibigan. himala.</pd> Teodoro Arcenas. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. buhay may-asawa. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Naisip ko. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. at pananalig sa Maykapal. katalinuhan ng bab ae. kadakilaan. Kwento ni Ms<pd>. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. Bi lang panimulang pag-aaral. mabuting pakikisama sa kapwa. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. at labinlima (15) naman noong dekada 50. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa.</pd>.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela.</pd>Nina Morales. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. buhay-pamilya. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. ina. pag-asa. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o.<b>5</b><pd>. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. katapatan sa sinumpaang tungkulin. pagtit iwala. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay.</pd>. lola. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. at manunulat. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. panibugho. pagmamaha l sa kapatid. katapatan sa isang panata. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. pangalawa. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. limampu't isa (51) noong dekada 30. at Direktor Danny Zialcita. . pangatlo.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. pagbabayad sa kasamaan. at pang-apat. Una. Kay Ms<pd>. pagmamahal sa hayop at kalikasan. pag-ibig sa bayan. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. at mula 1950 hanggang 1959. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. mula 1940 hanggang 1949. Sabi pa niya. at pamangkin g si Mr<pd>. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog.</pd> Nina Morales. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. pangarap na makaahon sa kahirapan. Sa tahanan din ni Ms<pd>. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Para sa bawat dekada. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>.</pd> Nina.

ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat.</pd> Reyes. Samantala. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Dahil dito. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv.</pd> Soledad S<pd>.</pd> Arcenas Jr<pd>. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. sa kanyang mga layunin. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.</pd>. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Mula kay Mr<pd>. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. (p. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. para sa ikatlong komponent. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Naging saksi si Mr<pd>. 138) . matagal ang p anahong ginugugol para rito. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.

Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. makidalangin sa Maykapal. Kalimutan na muna ang bok sing. 4 . Bilang pangwakas. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. dahil sa pag-aaral na ito. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Gayundin naman. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Sa palagay ko. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. makibaka sa kanilang kah irapan. makasamang mangarap ng magandang buhay. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. Higit sa lahat.

nagpapakatoto o. maalalahanin. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. mapaglingkod. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. mapagbigay. humi hingi ng tawad. at mas ayahin. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). 2005) naman. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000).121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. De Mesa 1991). si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24." Kay Narciso-Apuan (Symposium. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. mapagpasensya. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. mapagkumbaba. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). Ayon rin kay Ferrucci (2006). Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. at malapit sa Diyos. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob.Essay Word Count: 2. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. maunawain. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. mabait. hindi nanghahamak o nanlalait . malawak ang pag-unaw a. mapagtiwala. mapagmalasakit. malaya. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. nagbibigay ng pag-asa. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. mapagpatawad. may konsiderasyon. May mga ilan nang sumubok na magbuo. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. m apag-aruga. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). marunong makipagkapwa. nag-aaruga. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). Nobyembre 24. mapagbigay (De Mesa 1991. . may magandang intensyon para sa ibang tao. mapagmalasakit. mapagk umbaba. Sa Ingles. Narciso-Apuan Symposium. hindi ito mad aling sagutin. matulungin (De Mesa 1991). maawain. nagpapatibay ng loob ng kapwa." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles.Title:Sanaysay (44) Text 136 . Sa ngayon. buk as ang loob. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". Nobyembre 24. 2005). ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. pakikiramay sa kanila. marespeto. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>.

Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Sa 14 na kalahok. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16.</pd>47. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. <i>content analysis</i> ang ginamit. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. isang propesor ng wikang Pilipino. Sa kulturang Pilipino. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. isang madre. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. Sa pananaw ng mananaliksik. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. isang pari. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. at dalawang <i>charity volunteer</i>. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila.

may pakikipagkapwa. pagdodomina ng isang miyembro. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. sa tingin ng mananaliksik. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro.bumuo ng mga domeyn at kategorya. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. isang <i>counselor</i>. Knox. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. . Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Knox. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Thompson. porsyento. Thompson. Williams at Ladany 2005). <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. nakalagay ang mga deskripsyon. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sa sitwasyong ito. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. Hess. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. Ayon kay Hill. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. at ur i ng mga ito. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. Sa pagsusuri naman ng datos. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Williams at Ladany (2005). Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Sa bawat talaan. Hess. may mga ilan ding naging pagsubok.

<i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. may konsiderasyon. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. Siya ay may malasakit. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. <i>unconditional</i>. nagbibigay ng serbisyo. hindi iniinda ang abala. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. maalalaha nin May utang na loob. marangal. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. bukal ang loob.

Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. kahit saan. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban.. handang magsakripisyo 75 31 . nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. iniisip ang kapakanan ng iba. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. <i>Pakikipagkapwa</i>. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . hindi nang-aabala. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. disiplinado. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. <i>Malinis na kalooban</i>. hindi sila naghihintay ng kapalit. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din.

Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. . sigaw ni inahing manok.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. sa kanyang trono. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya." ang wika ng inahing manok. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan." ang sigaw ng isang sisiw. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. para marinig natin kung siya ay parating na. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Walang may gusto na gawin ito. kay a't siya'y nalunod. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Halina kayo't tayo'y aalis na. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Sila'y mga bibi. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Hilig nila talaga ang tubig. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Ang bodega ay puno ng mga mais. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. bigas. hanggang sa maabot na niya ito. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Isang araw. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. at damo. "Hindi iyon mga sisiw. "Masaya ako sa buhay natin. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat.

Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. pero sa susunod ay hindi na". Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Isang araw. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Sa kanyang paglipad. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. lumabas ng bakuran ang usa. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima." Isang araw. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Tapos ngayon. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Sa halip. Pagbalik ni Mang Isko. Agad nitong pinalaki ang katawan. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Huminga ng malalim ang ama. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. O sige. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. pupunta si Mang Isko sa bayan. gamit naman ang kanyan g bibig. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. b ibigyan kita ngayon. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Bibili siya ng pagkain. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. siya ay nagulat sa nakita. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. sagot ng lima. Isang araw. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. "Kumusta na kayo . Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Nakita ni Mang Isk o ang lobo." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Panay ang pamamasyal. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Isang araw. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. "ama. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Nang dumating ang tag-ulan. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Minsan. hihingi ka sa akin. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka.

Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw.?" sigaw niya. Ang sabi niya. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. G ayunpaman." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Naisin man niyang kainin ito. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Laking tuwa ng hari." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Isang gabi. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Lubos namang natuwa ang hari. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Ang isa ay mayaman. ang pagong ay nahulog. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. . Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Ngunit sa kanyang kabiglaan. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Isang araw. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke." Natuwa ang mayamang kapatid. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang.

"Ito na marahil ang hari ang mga hari. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Nawa'y tanggapin ninyo. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. magkikita pa rin sila kung Linggo. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko." ang sabi pa nito sa hari. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. Animo bumigat iyon. 5 Title:Kwento (4) Siguro." ang sabi pa nito. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . Natuwa and dalaw ang pulubi. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. Sa wakas." ang sabi ng isa. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Nang buk san niya iyon. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. Nagtaka and isang pulubi.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

Kadalasan. Sa madaling salita.51). ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Sa kasalukuyan. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. mga pangangaila ngan nito at relasyon. partikular na ang advertisement. May kani-k anilang karanasan. Bukod dito. ang mga tunog. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Batay sa mga tinalakay na konsepto.o. ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Sa kabilang banda. mga mito. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . Sa kanilang pagsakop. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Sa ganito. Sa madaling salita. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan.119). dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. Sa kanyang librong Mythologies. Dito. maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Sa teoryang ito.

nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. Mula pa ggising sa umaga. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. sa kalsada. makapagpakilos at makapagpalaya. simbahan. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. Sa mundo ng pamamahayag. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. ang ugnayan ay masalimuot .midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Sa pagaaral na ito.sa tah anan. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. ang audience o mamimili. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. mga balita sa radyo . An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. polisemik at multi-direksyunal. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon. makapagpakilos at makapagpalaya. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. Sa ganito. mga balita sa radyo. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. Mula paggising sa umaga. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon.. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. Ngunit sa katotohanan. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Kaugnay nito. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . sa Kongreso. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. kanayunan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan.

i . Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Sarnantala. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Natatangi ang kanyang istilo . Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Muling nagbalik ang karam daman nito. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. matatag at matigas . Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. bab ae at sugal. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. anyo . KATAUHAN Tulad ng isang molave. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya.

Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. sosyal at moral val yus. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. tradisyon. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. kultura. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing.

Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. 77. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya.y panghinaan ng kalooban. Ayon naman kay Bryn Hall. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. may asawa at mga anak. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. pp. pag-asa. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan." She never vered from crises by the heart. itinatangi. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. pananampalataya. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang.79). Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). hinahangad at ikinasisiya ninuman. pagtitiis at pagtitimpi. valyus. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Ang valyus ay ginugusto. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Dekada.

<b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Nauna silan g lahat sa atin.</pd>N<pd>. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. ma gturo. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas.</pd>K<pd>. Dahil dito. sa kauna-unahang pagkakataon. Bukod dito.</pd>N<pd>. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon. Samakatuwid.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Kaugnay nito. Noong 1996. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Augie Rivera. Noong 2003. Vi rgilio Almario. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Noong ika-17 ng Mayo 2003. at Rene Villanueva.n . Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . Noong 2000.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. National Book Award. PBBY-Salang a Writers' Prize. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Amelia Lapeña-Bonifacio. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Robert Magnuson. Gintong Aklat Award at iba pa. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. ang noo'y secretary general ng PBBY. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. Lara Saguis ag at May Tobias.</pd>K<pd>. magpalabas. magpabilis. Carla Pacis.

Mel Silvestre at Jason Moss. products design and merchandising.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Sa pagtakbo ng panahon. at iba pang propesyunal. bukod sa mga aklat-pambata.</pd>K<pd>. Joanne de Leon. lalong na ang mga batang mahi hirap.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</d>K<pd>. ang mga tauhan. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. Regular a ng kanilang mga pulong.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</d>K<pd>. pintor.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook.</pd>N<pd>. graphic desi gner. Patuloy Ang I<pd>. aklatan. Dahil dito. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan.</pd>N<pd>. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts.agkakaroon ng mukha.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd>N<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. at iba pa. n aniniwala Ang I<pd>. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro.</pd>K<pd>. hugis o katawan. at mga edukador. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. bahay-ampunan at iba pa. Mula sa orihinal na kasapi na 21. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata.</pd>N<pd>. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. Ang I<pd>.</pd>K<pd>. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. naitatag Ang I<pd>. manunulat. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. mural. 1991. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</d>N<pd>. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento.</pd>N<pd>. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. Felix Mi guel.</pd>K<pd>. animated features . umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Noong ika-7 ng Hunyo. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador.</pd>N<pd>. paglalathala ng newsletter.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl. manunulat. textbook. Hanggang sa kasalukuyan. hospital.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas.</pd>K<p d>.

Sa kabila ng dako. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. Tiyak na di magtat agal.</pd>P <pd>. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. asahan natin ang masalimuot. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. Ang resulta. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya.</pd> Ponciano B<pd>. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. Sa puntong ito.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. na siyang target na mambabasa ng mga ito.</pd> Nita P. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Simplisidad at Ekonomiya. ilustrasyon . Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Gayunman . maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. materyal na ginamit. narito na ang 2001 Revisyon. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. at mangyari pa. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. tulad ng naunang patnubay. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. Sa blg. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Di magtatagal. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. G ayunman. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri." Sa makatuwid. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . Malinaw itong nabanggit sa blg. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. ang kalidad ng kuwento. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Germany at Japan. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. Upang maiwasan ito. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. si Mardi ko. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. Ang anak kong si Ma riz.</pd> Pineda. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. At ayon na rin sa pilosopiyang ito.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon.

napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. Tapos.si Laya at si Aling Amanda. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. /v/ at /z/. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. Kung ito naman ang pag-uusapan. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.mer/ ba o /pri.me/. Ganoon pa man. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. /Pilipi. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. Pero. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Muli. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. takot din siya sa galit ng matanda. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan.me/ kaysa sa /unipo r. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. . pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. iyon nga lamang. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas.

Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. "Otsenta'y singko na po iyan. Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. malas daw sa negosyo. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. Ito ang sasabihin ko sa 'yo.. si Caloy. Sobra ng lima. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga.</pd>" may takot na n gayon. " sabay ngiti na p arang nakaloloko. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. "O. "Aling Amanda<pd>. Aling Amanda <pd>. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. mukhang sisipunin ho yata ako . Wala siyang magagawa. A. Oo. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan. Lunes. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting.." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting.</pd>" tunog ng bumubuwelo. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito. medyo masama po ang pakiramdam ko. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?.. Ayaw ng Intsik nang ganoon." sabay baling ng titig ng may panghihinayang.. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. "Berting. E. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. Ngayon. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto.. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. "A. Buti nama't nagbangon ka na.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. Baka<pd>. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. naroroon na siya. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo.. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. Berting ikaw pala.

naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Nang hapong iyon. Agad siyang umuwi. Inilabas din niya ang traysikel. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Sa wakas. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Tama na ang isang matinding dahilan. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. Makapangyarihan si Laya. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Ang akala nga . Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. Maya-maya. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. Basta wala siyang iniisip. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat. Hindi nararapat. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Walang taglay na pait ang mata. Wala. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Naroroon si Laya. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. wala nang iba pa. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. Ngayon. Kayo na po ang masusunod. Wala siyang balak na humimbing. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. 'Di tul ad ngayon.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. Walang pungas. Noon. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. may asawa si Berting. Hindi siya nag-iis a. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo.

Lalong tumikom ang dila ni Berting. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. may nanglilimahid na lababo. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. May iilang luman g muwebles ang naririto. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. 4 . ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. Minsan. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. May dalawang silyang pilay pa ang isa. ang pagsi ping sa asawa. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. Si Aling Amanda. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. Wala na siyang pinagkakakitaan. Hindi nagkakalayo. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako.

ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. manggagawa sa pabrika. atendant s a ospital. paninindigan. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. at iba pa. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. at ng bahay ang sa mga babaye. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. manunulat. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay." (p. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. ay may kanikaniyang katungkulan. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Mga babae silang may sariling pagpapasya. nars. katulong sa bahay. mananahi. m aging sa loob man o labas ng tahanan. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. at pag-iisip.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. Para kay Labog. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Mga babae silang matalino.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. may prinsipyo. social worker. emp leada sa opisina. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. titser. doktora. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". nangang ahulugan na ang babaye. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Mga babae silang may sariling katauhan. tindera.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. ngunit u nawain nating bawa't isa.

at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Gaya ng nabanggit na. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Muli ay naitanong ko sa sarili. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. kaibigan ng mga kaibigan niya. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. kakilala ng mga kakilala niya. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977).a kanyang asawa. Sa halip. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. pantahan lamang. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito.</pd>. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. o ng mga kamag -anak niya. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a . pati na ang pamangking si Teodoro. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. at Manuel. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan.

hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. isinapelikula. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. Para sa pangalawang komponent naman. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. 1962. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. kaanak . pagpapakilala. kwentista. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. ang inyong lingkod. nobelista. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. ina. binasa. at. Gayunman. tiya. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. Mayo 16. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. isang teorista. ang maisulat ang kanyang literari biografi. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. Mayo 13. at ginawaran ng mga parangal. isang malusog at magandang sanggol na babae. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. kinilala. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. lola. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. Ayon kay Louis Ke lly (2000). Abril 1962. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. Mayo 1962. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. 1962. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan.

Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Subalit wala kaming napala. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . At kahit pa naipanalo namin ang bansa. Isinagawa namin ang prepara syon. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. mula sa matinding pagsasanay.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. Tulad ng iba pang kasapi. tirahan. At nang nasa Europa na kami. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Sa kabuuan.<b>1</b><pd>. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. UP Diliman Main Library. at Lopez Memorial Museum.

ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Ang nakalulungkot pa. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. ritmo at saliw. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. melodya. wala kang mararating at walang kang kikitain. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. sila'y produktong pang-export. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. Resulta. . walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero.g sarili hanggang sa kamatayan. S a madaling salita. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. sa mga malls. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Nananatiling sa football field. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. Buko d pa sa mga domestic helpers. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. sa basketball court. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Lalo pa. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Ang siste sa ating lipunan. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Bukod pa rito. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan.

Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig.kumulang na US$4. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. At lalo pa. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings.<b>Ang Radyo. may humigit. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Mas tagos ito sa puso. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. At ang mga producers at recording companies na napip . banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. At sa kasalukuyan. Telebisyon. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Magkagayon pa man. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Higit pa rito. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon.

Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. Ayon pa rin sa IFPI. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. KATHA at MTV AWARDS. Una. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Una. Kalimit an. Ikalima. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. At sa ganitong paraan. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. Ikatlo. Ikalawa. maaar ing ito ang maging bentaha natin. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. Ikalawa. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. . AWIT AWARDS. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. lalo pa sa mga musikero. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Ikaapat. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Ikatlo.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o.

" Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. anak." dugtong ni Inay. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Sa isip ko." "Alam kong galit ka sa akin." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. anak. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." bul ong ko sa sarili. anak. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon." Isa pang malalim na buntunghinin ." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito.. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. 4 Title:Malaki na ko. "Alam kong galit ka sa akin.. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. "Mag-aral ka sana. Mahal kita. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Lalo na ikaw. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo.

"Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Nagtatagumpay na ako. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. O kaya naman. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Pero gustung-gusto ko ang ganito. di umatend siya. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Mary Ann." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay." Sa loob-loob ko. Isa pa. "Ayoko na po talagang pumasok. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral.e. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Ikaw na lamang ang sasama. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Lalo akong nagalit ka y Inay. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela." "Sasamahan mo 'ko anak. Isang gabi. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. kapag naiinip ako sa amin. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. "Sa Sabado na 'yon. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Magmumukha lang akong tanga 'ron. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. pu mupunta ako kina Rowena. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. "e ano sa 'kin. Lalong tumibay sa aking sa . Paminsan-minsan. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Nagtaka ako . Dito na lang ako sa bahay. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin.

Nagbulungan naman ang iba pa.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. Kotse ang karamihan sa mga ito. "Maaga kang gumising sa Sabado. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan.. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Oho!" Ito na ang nasabi ko." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. ..." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. si Gracita nga yata. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Umiwas akong sabayan siya. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. "O. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Ako si Gracita." giit ni Tita Flora. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. At hindi nga ako nagkamali. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya.. Gracit a Talaro. "Parang si." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko.

Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. "Gracita?" "Oo.. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. ako nga. CPA.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. "Tayo na pong umuwi<pd>. "Parang walang nangyari sa'yo.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong.. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata.. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. puntahan mo sila ro'n. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. "A. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Sige. Mayaman an g itsura nito." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Marami itong suot na alahas sa katawan. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . sige. Nagtatalo ang loob ko. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. 'yung best friend mo." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Napakunot ang noo. Si Cecili naman abogada na. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Sinundan ko si In ay. Ngayon<pd>. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Tingnan mo 'ko. Si Pia. Gusto kong magalit kay Inay. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay. espesyalistang doktora na 'ko." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito..

Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Napangiti si Tolits. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Hindi ko man sadyain. narinig n iya ang isang awiting.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Hapi Bertdey. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. Nagkakaganito ang aking si k aren. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Pagkatapos. at ng mga regalo. ng mga laruang nakasabit. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Ngayon. . Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon.

stamp pad. mangga. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. Ka hit ayaw ko ng matulog." ang lagi niyang sinasabi sa akin. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. ikaw na ang bahala kay Lara. ang kanyang unang kaarawan. nagawa ko na. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. Di raw para sa mga bata a ng opisina. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. Si Angel Perl a ang una kong anghel. maiiwan na ra w ako sa bahay. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Puro tunog lang ng st apler. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. . Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. patulugin mo sa tanghali. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. Sabi ni Mama. "O Angel Sally. Sabi ni Mama. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako." ang bilin ni Mama. ikaw na ang bahala kay Lara. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. talagang matagal ang ka nyang trabaho. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. sobrang saya ko. Pero isang araw. "O Angel Rowena. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. kapag dumating na raw ang aking anghel. pinatutulog pa rin niya ako. pero di pa rin tapos si Mama. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. "Kain pa Lara. May mga puno. Pauli t-ulit sa buong maghapon. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay." ang bi lin ni Mama. minsang naman sobrang konti. bulaklak. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. ikaw na ang bahala kay Kala. Pero sabi ni Mama. ang mga tao. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. para lumaki ka agad. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. aso. Tapos. "O Angel Perla. pakainin mo palagi. ang araw ng kanyang kapanganakan. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Sabi ni Mama. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. telepono. araw. para lumaki ka agad." ang bilin ni Mama. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. "Tulog na Lara.

Pero tulad nung mga dati kong anghel. isang hapunan. Bilin ni Mama. "O Angel Charito. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. magsisimula na ang palabas. nagpaalam na rin si Angel Raki. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. Pero isang hapon. masarap itong tubig. minsan naman sobrang lamig. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko."Halika Lara." ang lagi niyang aya sa akin." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal." ang bilin ni M ama. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. si Angel Raki." a ng bilin ni Mama. ang pang-apat kong anghel. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. pero sa buong maghapon. Mabait si Angel Charito. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon." ang bilin n i Mama. libangin mo. nagpaalam si Angel Rowena . Minsang sobrang init ng tubi g. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw.' ang lagi niyang takot sa akin. 'wag mong hayaang lumabas. Pero isang gabi. "Halika Lara. "O Angel Raki. Sandali lang akong mawala. pinapanood namin. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. Mabait si Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara. . ag ad niya akong hinahanap. paliliguan na kita. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. paliguan mo. "Halika na Lara. habang nagpapahinga si Mama. "Lara. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Lai. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. para na akong ispasol. para di ka magkasak it. kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. nagpaalam si Angel Charito. Tulad nung mga dati kong angel. si Angel Lai. pagdating ni Mama. Sab i ni Mama."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. pinaliliguan agad niya ako. nagpaalam na si Angel Lai . Kahit konting dumi lang.

Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. At kapag naki ta na siya. mag-aalaga... Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay...</pd> PAT <pd>. "Pat <pd>. kailangan na niyang umuwi ng bahay. agad na siyang hinahanap. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. binati ako ng halik ni Mama.</pd> PAT <pd>. At dahil kaisa-isang anak siya. kami na ang m agkasama.</pd> Pat <pd>. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya.. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. nag-aalaga. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan.. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Kaisa-isang anak si Pat. Bukod dito.. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. Totoo nga bang may anghel. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. anghel na magbabantay.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay." ang sabi ni Mama sa akin. Sa buong maghapon. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya... Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin.Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. "Mula ngayon Lara. "PAT <pd>. Anghel na hinding-hindi magpapaalam.</pd> Pat <pd>. ibig sabihin. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. Ito .. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. Kung minsan nga. ako na ang iyong magiging anghel. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. at tutulong sa akin. At sigurado ako... pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay.

O kahit saan man siya magtago.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. "Pat <pd>. kanyang Tatay.. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.</pd>" ang sabi ng taya.</pd> dalawa <pd>.</pd> isa <pd>.." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. Isang hapon...</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.. madali siyang nakikita..</pd> tatlo <pd>.. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. ... agad na siyang hinahanap.. At kapag nakita na siya..</pd> nakatago na kayo <pd>.. bibili tayo ng bagong alkansya mo.. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya..</pd> isa <pd>.</pd> Pat <pd>. Kapag n agtatago siya.. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya.</pd> nakatago na kayo <pd>. kahit sandali.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. "'Pag napuno mo na 'yan. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya.</pd> tatl o <pd>... kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya..</pd> Pat <pd>...kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o.. .' ang yaya ng kanyang Tatay. Kahit nasa akikipaglaro...</pd> dalawa <pd>. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.. . agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya..</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala.. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an...

Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . mahihirapan na akong makita ng taya. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". ang kanyang malamang braso. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. at malalaking binti. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata." ang sabi ni P at sa sarili. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. at sa naghahanap ng taya. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki.Essay Word Count: 2. 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . "Siguro rito.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan.

pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. Sa mga panggradwadong tesis naman. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. Sa kasalukuyan. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. wala pang nangyayaring ganito. Sa Seattle sa Amerika. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. Samakatuwid. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. at higit sa lahat. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. ng ukol sa kasarian. at bayograpikal na pagsusuri. pagsusuri sa wikang ginamit. Sa Pilipinas. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. at iba pa.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Ayon sa magulang. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. May mga iilang kritiko ang nag susuri.

Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. iisa ang gampanin ng babae. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Dito at maging doon. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. ang gumawa ng mga gawaing bahay. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Muli. sa loob o labas man ng tahanan. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Ngunit tulad ng mga naba nggit.</pd> Gatmaita n. . bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. Dahil dito. paulit-ulit a ng pagkakamali.ntayan.

Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. Sa huli ng kwento. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. kuskos dito. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio.. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. nagkaiba ng a lamang sa lunan. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14).. Sa m aghapon. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Samakatuwi d.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . piga doon. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. "<i>Alam mo anak. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Sa halip.

Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. o isang manok na hindi galing sa itlog. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Bilang isang batang manok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). Bilang mano k. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok.anyang ina. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. Marahil. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. "Paglaki ko.</pd> Anonuevo. bilang bunso at "lalaking manok". Dahil dito. 5 Title:Alamat (3) Text 116 . na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . . si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin.

"Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. e. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko." ang pagalit na tugon ni Rufina." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. At nang dumating ito ay walang dalang kahon." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. Matatapos na ako. . "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." ang pahayag ni Rufi na. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. "<b>S</b>andali na lamang po. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo."<b>A</b>. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. "<b>B</b>akit. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik.

kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. kay ganda ng mga bulaklak mo. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. sa kanyang pamamasyal. hihintayin kita sa halamanang ito. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe.. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Ibig ko sanang isama kita. Is ang araw. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. Maghahatinggabi na. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. kung hindi. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. "<b>M</b>ariang Maganda." "<b>B</b>akit. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. Nang malapit ng maghatinggabi. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. dumating ang prinsipe." ang pangako ng prinsipe." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. "Mangyari'y. nguni't hindi maaari. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. walang makakatulad di to sa inyo. "Kailangang umalis na ak o. Kaya paalam na irog. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Hindi niya mabatang lisa .. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Araw-araw. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. Mariang Maganda. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. hindi na ako makababalik. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe.

ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Galit na galit si Sidapa. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. damit at pagkain para sa pamilya. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. . Natakot ang prins esa. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. <b>I</b>lang araw. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan.nin siya ng kanyang minamahal. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. lubos na nalulungkot si Sidapa. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Kapag nangyari ito. datu at mga barangay sa bayan-bayan. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. o oras nang humarap sa ilang bisita. Araw-araw. o oras nang tapusin ang isang pulong. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Makaraan ang ilang araw. Sa kanilang paghahatakan. Hindi laman g isa o dalawang kopita. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Nagkakalab an ang mga puno.

patawad po. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Wala kang utang na loob. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. galing sa kahariang malapit dito.. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Minsan. <b>N</b>oong unang panahon. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak." mungkahi ng lalaki. malapit sa munting ilog. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. "Dapat niya ng malaman!" ."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . <b>S</b>a sobrang kahihiyan. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga.. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. "kita'y iniibig. Bathalang Sidapa. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Bilang parusa ." "<b>P</b>a. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . "<b>I</b>sang araw. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. "Magandang M utya.

<b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. matapos ang anihan. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. naging proyekto ng mga gur . Siya'y sumagot. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. Nagkaroon ng maringal na handaan . <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay.Essay Word Count: 2008 Kung kaya.kainan at sayawan. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. Hindi pa siya nagbabalik. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . Pinuntahan niya si Daragang Magayon."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan.

Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. at sa lahat-lahat na yata. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. ahen siya. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon... Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito . ganito ang k anyang sinabi: <pd>. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. pagko ntrol sa mga kaalaman. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. nandoon pa rin sila. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. at tanggapan ng pamahalaan. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. sa mga babasahin. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. sa ating sinasalita. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. sa mga panoorin. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika.</pd>180</i>).</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Anum ang gawin nating pag-iwas. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Muli.

kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. partikular ang televisyon. Poster s Series. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Manuals. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Bukod di to. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Big Book. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. At kung minsan. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Madalas. Klasrum Adarna. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Sa mga kasalukuyang teksbuk. ba le wala rin. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Bright M inds Read! at iba pa. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Dahil dito. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. tulad ng Amerika. Ika nga. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Sa kasalukuyan. Taon-taon.g panitikang pambata sa Pilipinas. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Teen Novellas at Teen Romance. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa.

mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. sa kanyang kapaligiran. Kaya nga. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. Higit sa lahat. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . lapis. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. payong hanggang sa mga laruan. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. Sa pamamagitan nito. pencil cas e. kultura at kasaysayan. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. May isang Preschool akong napuntahan. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. t-shirt. medyas. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. sa kanyang kultura at kasays ayan. notebook. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. Dahil dito. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata.

kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. M insan sabi ni Mang Ruben. may punggok." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Papauwi. Titimbangin ang mga bakal at plastik. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. Sa murang edad pa lamang kasi.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. blonde ang buhok. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin. Ang matinding problema. walang pahinga ang kariton. Walang daya ang kanyang timbangan. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Tuwang-tuwa ako. "Tulad n'yo. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. Sa buong maghap on. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. Bukod pa rito. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. dati rin akon magkakariton. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. . Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. at gamot na parang matataas na bilding. mga butas na timba at palanggana. Minsan. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. toyo . Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. patis. Sasakay uli ako sa asul na kariton. Si Kuya ang magmamaneho. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. Mabait si Mang Ruben. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. at gamot. toyo. may mahaba at maiksi ang leeg. may parang bombilya at kulay sampalok. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. patis. mapu ti ang balat at iba pa. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. bakal. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. may lapad at ku wadrado ang katawan. sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue).

Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. susulpot ang mga bulang-lobo. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Busog na busog kami ni Kuya. mga bunging kaldero at kawali. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Ang lamig ng tubig. bakal. wala talaga kaming makolekta ni Kuya." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. pero parang pagod na pagod ito. mga butas na timba at palanggana. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Kapag gusto naman naming magpahinga. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Pero minsan. . Pero alam naming matibay ito. komiks.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. Kapag umuulan at bumabah a. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Napansin ko rin. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Sa aming pag-uwi. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. bilhan kayo ng pintura. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Giniginaw na ako. "Kay sarap talagang mabusog. At sa aming pagkukusot. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Tulad namin ni Kuya. Kapag wala kaming makolekta. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Naisip ko kanina." ang sabi ni Kuya. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Ako naman ang loob at ang manibela. At bigla-bigla. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Pagkatapos. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. ng asul na pintura." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Wala kasi kam ing masilungan noon. nagiging bangka ito.

Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Matagal na silang wala. at ubas. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Kay saya ko noon at alam ko. mayaman o maykaya. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. ipinarada namin ang asul na kariton. kapag may-ensayklopedia sa bahay. Bagamat nasa probinsya ako. ponkan. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. akala ko. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Sa gabi. Si kuya naman sa labas. Kinabukasan. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Pagdating ko ng hayskul. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Noon din. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. . Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Simul a noon. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. lalo na ang asul na asul na kariton. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura.

isang libro agad ang binibili ko. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Pero sa kasamaang-palad. naririto ang buhay ng bawat tao. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. sa Dulong Bayan. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Cagayan de Oro. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. tulad noong tumira ako sa Si niloan. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Problema ko kasi. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. sa Balong Malayo. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos.Pagdating ko ng kolehiyo. sa bukid at kung saan-sa an pa. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Laguna sa loob ng dalawang taon. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. matinding depression ang naranasan ko. Sabi nga. Cebu. m atulin pa rin ito." Hindi kumibo si Lolo. Yabangan kami ng aming mga nabasa. "Ito ang buhay. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. napuntahan ko na. Davao at iba pa. Gusto kong matahimik na ang mga ito. "'Tay naman . Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Palitan at hiraman. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. kulturang popular. Para akong namataya n noon. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. Sa bawat perang natatanggap ko. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Laguna. sinabi ni Lolo na. sa Gul od. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. sa Sapang Palay. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. Minsan. Nang d umating kami. Kapag Sabado at Linggo. Kinabukasan. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. SABI NI LOLO. Natatandaan ko. At kahit saan man ako mapunta . Ganoon 'ata talaga. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. nabalutan ng putik ang aking mga libro . manipis ang gulong. Paramihan kami ng nabas a. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Tumuloy siya sa k anyang silid. may collection ako. malap it sa pilapil. Tanda ko." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. media at iba pa. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod.

pinaalis sila. Pakiramdam ko . "Amang. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. makapagtanong na. Alam ko. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Pinakiramdaman ko ang paligid. makikiraan na." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Mula noon. Par ang laging may iniisip. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. "Dating may mga punong mangga. At h . Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. Naroroon sa dakong iy on." Hindi ko napigilan ang magtanong. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. upang doon siya magpahin ga. "Tatang. Napansin ko. Nakabitin nang mataas ang bisikleta." "Yun na nga po marahil. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. May mga dayong pumutol dito para manirahan. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo.makita. laging matamlay si Lolo. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. kamatsile at iba pa rito. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Nakatali ito nang mahigpit. sa di kayang abutin ni Lolo.

Bata pa nga noon si Norm an. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Umaambon. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Sa kabila ng kawalan ng ina. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Walang pagdadalawang-isip. Kanya akong kinanlong. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Subalit hanggang doon na lamang. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . animo'y kumakaway. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Halos hindi na siya kumukurap. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo.indi pa man nagtatagal. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. naisalba ng ama ang kanyang anak. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. natagpuan ko ito. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito.

may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Laging ganito. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. W ala siyang interes dito. Sin anay siyang mag-alaga nito. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. <i>Marcos. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Itinuro na rin ng ama. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Hiling niyang yumaman at magkaro. " Si Totoy Tato." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Nais niyang tu mulad sa ama. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. tuta ng Kano. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. ang paggalang dito. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Gayumpaman. Hindi niya maintind ihan. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Ganyan ang buhay sa kanya. sa kanila lang ang Diyos. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Iba ang ama niya. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. . ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik." ang b ilin pa ng kanyang ama.

Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. . Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Malulunok mo ito. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Namatay siya sa saki t. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Sa una'y may kahirapan. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. "Nasa tamang gulang ka na. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. isang kalabit lang sa gatilyo. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Mag-uumaga na. Matagal mo na itong gustong malaman. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Nagiisa na siya sa buhay. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. May matinong pulis. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Beynte-uno na siya. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Anak. Bukas. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. napakadaling gawin. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Hindi na ito laru-laruan.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. hina wakan ang baril at bumababa. sukab na estudyante. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay.

Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. Kasing-laki ko siya. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. si Jun-Jun. magan da rin ang suot. may malaking keyk. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. Mabait si Aling Aida. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. Nagtataka ako. Sabi n i Nanay. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a." sabi niya kay Aling Aida. nagulat ako dahil ang daming bat a. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. Laging huli pa rin ito kung kusutin. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. ISANG HAPON. Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. kung banlawan. Gusto ko po kasing isuot ngayon. kung isampay. 'yung ma y drowing na animè. at kung itupi. May iba't ibang kulay ng lobo. May biglang dumating na bata. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. . Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. Bertdey pala ni Jun-Jun. "O. Si Nanay. nagiging akin ito. "Mama. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata.

Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. Di ko a kalaing kasama ito. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. w na lobo. Tumango ako kay Aling Aida. PAG-UWI NAMIN NG bahay. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. maghahanda tayo. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. Puwede pa namang isuot. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. Kahit Ngayon. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. mga kendi. naiwan kami ni Nanay. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero.Lumapit sa akin si Jun-Jun. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. Pagkatapos ng masayang parti. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. Nang pauwi na kami ni Nanay. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. "Bukas. Agad ko itong kinuha at isinukat. "Bigay ko kay Joey 'yan. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. dilaw. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. Kahit konti. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. Joey. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. . nakalimutan ko. "O." sabi ni Nanay." sabi ni Aling Aida. Kahit di paborito ko pa rin ito. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. munting laruan. sayang naman kung sa iba pa mapunta. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. Bigl ang napuno ang aking damitan. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. maglaro kayo ni Ju n-Jun. Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun." dagdag niya. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga. Binuksan ko ang plastik.

alulod. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. bubungan . Para sa akin. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. "Beng. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay.Karpintero ang tatay ko. namangha na lang ako sa aking nakita. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. at pako. at iba pa. Minsan kapirasong kahoy. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. bangko. Di na rin karto n ang aming dingding. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. Lahat ng bahay sa riles. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. mura rin siyang sumingil. tabla. bintana. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. basta di tayo nagug utom. Ang mga sobrang kahoy. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. at kung anu-ano pa. pintuan. napansin kong lagi siyang ma y dala. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. "Hayaan mo Beng." ang sunod na sabi niya. kaya niyang gumawa ng buon g bahay. Kaya niyang gumawa ng hagdan. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. at yero para sa aming bubungan. pako. lalong sumasarap ang aming hapunan. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat. at kung anu-ano pa . Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. may tabla. pako. sahig. May pinto at mga bintana na ito. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. At pagdating ng hapon. Buung-buo na ang aming bahay. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. At tuwing hapunan. Isang umaga. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. silid. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. Pagkatapos noon. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. ay nagagawa niyang mesa. lalagyan ng libro. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. si Tatay ang g umawa. magagawa rin natin itong munting bahay natin. Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. . Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. tabla. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles.

Minsan." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. Natatakot ako. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. . nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Lapat na lapat sa akin ang bestida. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. kitang-kita ang buong katawan ko. tila isa itong malaking kuweba. Pakiramdam ko. parang isinukat ng isang modista. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. Bumilis ang tibok ng aking puso. Malaki kasi a ng salamin. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. Kumar ipas ako ng takbo. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. Sa isip ko. Natakot ako. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. baka may natutulog na higante sa loob nito. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. Kulay-rosas ito. Mula noon. "Sa Linggo. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. Baka ito ang amoy ng higante. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. Buhay na buhay ang mga r osas. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. sa malapit man o ma layo. Ang mga ugatang kamay n i Tatay. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. Pero di man lang natakot si Nanay. Naisip ko nga minsan. gustong gayahin ang aming baha y. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. Kulay-putik ito. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Kung titignan nga sa malayo ang aparador. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. Isang araw. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay.

Noong ako'y magkomunyon. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito. ang tibay-tibay. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. Wala siya sa likod ng lalaki. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. itinatahi niya ako ng bestida. at sa hal ip. Bilang isang feminista. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. di ko ito m abuksan. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. Kinakabahan pa rin ako. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. ay kapantay siya nito. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki .Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan." kuwento ni Nanay. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. Minsan. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay.sa lakas man o sa kaalaman. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. Sa loob ng ating bahay. Kapag may sobrang tela. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador.

kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. . Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Sa katunayan. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Ayon kay Arceo. at ihanay sila sa mga lalaki. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. gayundin ang mga pangyayari. sa Tondo. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. wika ng nobelista." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. Ang <b>Canal De La Reina</b>. 1972.ang mga tauhan at pangalan. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. buhay man o patay. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Ayon pa rin kay Arceo. ayon kay Arceo. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. sa mga buhay ng tao. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Mayn ila. ay nagkataon lamang</b>. Ang sunog na ito ang naging dahilan. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. 1998.n City noong ika-26 ng Pebrero. 1 972. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser.

makasarili. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. isang asawa. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. Gracia.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. ang tunay na m ay-ari ng lupa. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. isang babae. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Si Nyora Tentay. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Makasala nan siya. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Manapa. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. at higit sa lahat. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. masama ang ugali at mapang-api. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. mapang-api sa kapwa. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Si Leni. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. Sina Leni. ang mga resibo sa buwis. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita.

Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni.. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Pag kaawa.. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Wala na akong paggalang sa kanya. Matapos ang malaking baha. Panlulumo. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Subalit sa ka bila ng mga ito. si Vi ctor.. Paghanga. Samantala. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. Pero ngayon ay wala na . May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Kung mahirap maging isang ina. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. at buuin itong muli. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak.. s . <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. si Ingga. amin niya. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Samantala. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. ang usurera. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. At napatunayan ko naman. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Aywan niya kung ano. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. nangangarap at nagtata gumpay. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga.

Sumagsag siyang pababa.. "<b>P</b>a. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. hindi nagtataas ng boses. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita. . Nag-iisip sila. Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya. Hindi ko po alam na natutulog kayo. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya." pagmamaka awa ng pulubi. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. "<b>P</b>asensya..anhi man ng tao o ng kalikasan. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. minu-minuto.pasensya na po kayo.

"<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. Wala akong pakialam kung magutom ka man. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako. lumaya s ka na!.. Lu mayas ka.. Kayo rin mga pesteng bata kayo. umalis kayo sa harap ko!. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. Umali s kayo ngayon dito.kahit na isa man lang. Alis ngayon din. Ayokong makita ang pagmumukha mo. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga." "<b>K</b>a. Manigas ka riyan sa gutom. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i. "<b>A</b>no. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo. Sige mabahong pulubi." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala.

Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda.lola patawarin ninyo ako. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. <b>M</b>insan. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako. si Raha Matapang. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. "<b>L</b>o. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. Walang balitang galing kay ma rahas." "<b>O</b>o.." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan.ang aking sarili. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. "Kaawa-awa ka Petronila.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. lilisan kang baon ang aking pagmamahal. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai . M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila." <b>N</b>aghiwalay sila. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Ang luha mo lamang ang tanging l unas.. <b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin. humigit kumulang. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito.

Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo." "<b>I</b>kaw pala. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. Sariwa ang hanging amihan. "<b>O</b>o. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. Masigla ang awit ng mga ibon. Bu maling ang Datu. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. Bughaw ang kabundukan. Nalulungkot nga ako. mahal na Datu. Naalaala ko ang aking kab ataan. Tandang Limay. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. lumago ang mga dahong masisinsin. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. aking Datu. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan." narinig niya sa may likuran. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian." "<b>O</b>po. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. . Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Humawak siya sa palababahan ng bintana. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. <b>I</b>sang araw. ng lagnat. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. Maning ning ang sikat ng araw.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. Lunti ang mga halaman sa pali gid. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso." at nagbuntung-hininga muli. ang halaman ay nalanta. Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. at n amumulaklak." sang-ayon ni Tan dang Limay. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay. Magandang-maganda noon ang umaga. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. Nagbuntong-hininga nang malalim. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon.

<b>S</b>amantala sa palasyo. Ito'y par ang isang batong mutya. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran." mabilis na pasiya ng Datu. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak. Naging malu bha ang kanyang sakit. Tumaas nang tumaas iyo n. 5 Title:Kwento (10) . Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. "<b></b>Aba." turing ng Datu. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. mahal na Datu. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin." pasimula ni Tandang Limay." malungkot na umiling ang Datu." saad ng salamangkero. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. Nagkaroon siya ng karamdaman. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama." pahayag ng panauhin. dumating sa palasyo ang isang salamangkero. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. L aging lumuluha ang magandang prinsesa.

"Lando. gabing-gabi na kung umuwi. Mula kanto hanggang looban. Buti na lang at di ako agad inantok. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. pinggan at baso. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. May agimat raw si Nardong Putik. "Nardong Itim". pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. Akala ko. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . Pini lit kong 'wag makatulog. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. puntahan mo na lang sa talyer. Pagkatapos. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. Di na ako takot. " ang sagot naman ni Nanay. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. nasa inyo ba si Nardong Itim. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. Kulay itim ang lahat ng damit. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo.Madalas. Teka. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. "Aling Laura. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. Isang hapon. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. . sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. naging itim na itim rin ang tubig. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. nagigi ng imbisibol. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . "Naku! 'Ala pa. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi.

nakikita at nak akasama ko pa rin siya.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. Sa a moy ni Tatay. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. parang dala-dala na niya ang buong kalye. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. pati ang kanyang mukha at mga kuko. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. na galing kina Nanay at Tatay. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. Ganoon naman 'ata talaga. Ma kintab na makintab ang aming sahig. "Aba. 'yon ang binabansag nila. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao." ang utos sa akin ni Nanay. Halatang pagod na pagod si Tatay. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. Ma y sari-sarili silang puwesto. At si Tatay. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. Maganda rin ang suot ni Nanay. Kaya pala. ay tinawag na Pend ong Pandak. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. magkakasundo at nagkakaisa sila. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili. Bukod sa aking panga lan." ang sagot ni Nanay. 'tong si Lando. Dumating na si Tatay. may pupuntahan tayo. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. puting-puti ang suot na kamiseta. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay." sabi ni Tatay. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. gusto hintayin ka namin. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. parang kakaiba na ang lahat. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. "Maligo at magbihis ka na Lando. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. "Kay dami kong ginawa sa talyer. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. At sa gitna ng gabi. "O. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip .

" utos naman ng kanyang Tiyo Ito." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. Lahat sila ay kabang-kaba. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. magtago ka na sa likod ng aking katawan. ang maging mataba. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. di siya makalabas. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. payat at habaan. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. 'Tay?" "Basta. Pero kahit anong pilit niya. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. 'Wag na 'wag kang bibitaw. "Tolits." "Bunso kong Tolits. Isang araw. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. At kapag sumara na ang munting bintana. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. nagmamahal." utos ng ka nyang Tiya Oro. "Tolits. kumapit ka sa akin. kulay-pula. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. . mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito. pumunta ka sa bandang likod. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. di pa ngayon ang tamang panahon. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay." sabi ng kanyang Ta tay. "Tolits. "Bakit po. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits. dalian mo. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits.

lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits. " "Talaga po. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. "Dahil mahal ka namin. anak. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay. Kahit pupungas-pungas pa sila. Pagsara ng bintana." "Mahal? E. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. hangga't di pa nawawala ang liwanag. magtago ka sa aking likuran." Tulad ng dati. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay." utos ng kanyang Lola Ali. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". "Talaga po. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. anak. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. "Oo. Kun . isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. Isang umaga. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito. malabo pa rin ang lahat kay Tolits." Mula noon. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. Isang hapon. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. di pa ngayon ang panahon. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak. "Halika. apo. "Anak. Hingal na hingal ang lahat. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag." sabi ng kanyang Tatay."'Nay. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. apo. liban kay Tolits. bumukas na naman ang bintana. Sa araw-araw." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo. "'Wag na 'wag kang lalabas.

Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. Sa sandaling iyon na nasa silid kami. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid. Muling bumukas ang bintana. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. sa dating maagiw at maalikabok na silid. "Talaga po. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase." sabi ng kanyang Nanay. anak. "Paalam na aming mahal na Bunso. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. "Anak. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. Na akyat ko ang matataas na kabundukan." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag. nak . magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. "Oo. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. At dinala nga kami ni Titser doon. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. kaydami kong agad na nalakbay. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay. "Alam ko anak. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Lalo pang nalungkot si Tolit s. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. di na kailangan pang siya ay utusan. Laking gulat ko. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na.g minsan. nasisid ang pinakamalalim na karagatan.

Ngayo'y naka sara na ito uli. naglalak bay sa iba't ibang mundo. kahit pa ang pinakaastig na pusa. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining." sabi ni Titser. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. Tinitingala rin ng ibang pusa. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe." "Nakaalis na ang ating mga bisita. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. pati ang kanyang talampakan rosas din. pangarap na maan gkin si Aling Ining. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka. Rosas na rosas ang kanyang ilong. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. na si Mang Adolfo. Salamat sa inyong pakikiisa. Isa pa. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. . Naisip kong bigla." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. Dalaginding palang si Aling Ining. na kami naman ang hinihintay. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis. Dahil dito. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. tinanaw ko ang tahimik na silid. "Habulin muna ninyo ako. Pagdating sa aming silid. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining. hati kami sa masasarap na ulam. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. Ang makakahabol sa akin. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo.

aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay. Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Tiyak ni Mang Adolfo. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina." paalam ni Mang Tuni ng. Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. At di nga nagtagal. si Mang Tuning. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya. Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang." pangarap ni Aling Ining. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining." tug on ni Aling Ining. Pano'y sa lahat ng pusa. At ilang araw na lang din. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning." sabi ni Man g Tuning. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. marami ang maghihirap. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. "Ining. At pagkaraan nga ng ilang araw. Kai langan na nilang umuwi. pangakong ako'y magbabalik bukas. nagdalantao si Aling Ining. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. "Dito rin tayo magkikita. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. Niyakap nila ang isa't isa. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. "Paalam na Ining. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw.

At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. di man ngayon. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. ang lulusog ng aking mga anak. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. Pero isa lang ang tiyak ko. " ang sabi ng isang ina. Tiyak ni Alin g Ining. Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. basta dumito ka lang sa amin. may naglilinis na ng sariling balahibo. May nagsasanay nang maglakad. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. "Paumanhin. agad pa ring sisibat si Aling Ining. wala na siyang naabutang kuting. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. "Aba. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. matapos magpasalamat . Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . may nagpapagalaw-galaw ng b untot. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding. may ngumingiyaw na nang malakas. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas. Hanggang isang hapon. "Aba. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo." ang sabi naman ng isang binata. maaaring bukas. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. "Ikaw kasi. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. Kasabay nito. Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. nag-ibiga . lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. kung saan sila nagkakilala.

Maraming gamit ang unan ni Lola. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. kinakabag lang daw ako.n at nag-isang-dibdib. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . lalo akong b umilib sa kanyang unan." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo." ang sabi ni Aling Ining. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay." Saka yayakapin ni Lola ang unan. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. Sabi ni Lola. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Kakaiba ang unan ni Lola. sa k anyang pagkain. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. Sabi ni Tatay. Matatapos niya ang pagbabasa. MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. Sabi ni Lola. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. may kulay-asul s a malakristal na mata. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. Di alam ni Lola. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. . Mawawala ang sakit ng kanyang likod. "Totoo nga ang sinabi mo. Mula noon. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. Minsan sumakit ang aking tiyan. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan.

</pd> Pat <pd>.. Pawis na paw is na siya. Pinagmasdan niya itong mabuti. walang masarap na pagkain. m adyik-tuwalya at pulbos. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay .. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. Di na niya alam ang daan pauwi. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. Walang mga barya. narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Nalilig aw na siya. Pero walang makarinig sa kanya.5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay.. ang madyik-tuwalya. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. Wala nang naghahanap sa kanya. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no..</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag.. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. Sa wakas. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. Di na niya alam ang daan pabalik. at ang pulbos ng kanyang Nanay. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. . ang masarap na pagkain. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>..</pd> Pat <pd>. Isang pan aginip lang pala ang lahat.

Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.Mula noon. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. katawan. Ang silid ay kahon. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. agad na siyang umuuwi. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika.</pd> Pat <pd>. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. kahit laman at dugo pa niya ito.. Ayaw na niyang magtago. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol.. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha.. Kanino? Sa mga bagay na may ulo.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. Hindi maaari. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . mga kamay a t mga paa.. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. Naiidlip na ang mga tao.. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal.</pd> Pat < pd>. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. katawan. Bago ang manika. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>..</pd> Pat <pd>. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay.. Walan g humpay.. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. agad na siyang lumalapit. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Madalang sa pagkurap. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Walang humpay. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari.. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan... Mapanga nib.. Tahimik ang lansangan. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Dito takot si Mamang. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. Mahal niya an g manika. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. "Pat <pd>. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. mga kamay at mga paa. ang mga manika. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon.</pd> Pat <pd>. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. ang manikang nagkulong sa kanya. Malamig ang umiihip na hangin.

naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Natapos nang may katahimikan. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin.bagong manika. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Gayunpaman. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Tahimik ang buong paligid. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. wala siyang nakita o naramdaman. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. wala nang galit na pagkahol. Nagbabayad ang may utang. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Hindi na niya ito pinansin pa. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. batid 'yan ng batang may bagong manika. tu loy ang balse ng mga katawan. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Walang permanente sa isipan ng tao. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Walang humpay. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Dapat na magbayad. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Nais ng bata ng bagong manika. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon.. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Kinaumagahan. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. . Walang nakaaalam. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan.

Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama.Walang pinipiling oras o lunan. Siya na ang nagtabi ng karet. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Simple ang lahat ng plano. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Magliliyab. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Kinakailangang maging malinis. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Bumili ang Mamang ng mga manika. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Kinailangan niyang maidlip. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Gaya rin siya ng hangin. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Nabalisa na si Mamang. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Wala na siya. nagbabago ng takbo. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Ilang araw ang nagdaan. sa kanya. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Hindi maaari. Ngayon. Wala na. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian.

Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Walang magawa. Nag-iisang nag babalse si Mamang. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Mahal niya ang manika. Nagising si Mamang nang madaling araw. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Tahimik na tahimik. . Kahalintulad ng asong pinatay ng anino .g at tahimik. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Para sa bata. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid.

Kung minsan.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Mendiola. Kilala ako ng guidance. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. at kung saan-saan pa. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. .

Computer. Pero ngayon naisip ko. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. naka-graduate</b> Isang tag-araw. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Tila dininig yata ang aking kahilingan. Naging sunud-sunod ang imb . Laguna. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Napakasimple ng buhay. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Mataas ang tin gin sa mga guro. Alam kong alam na niya ang lahat. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Basta ang alam lang nila. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Tulad ng dati. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Kung ano ang aking itinuturo. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. 'di na ako sa May nila naglalagi. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Pasong-paso na ako sa Maynila. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Araling Panlipunan. Kaya noong nakar aang Marso. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. nagturo ako ng Filipino. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. sa masikip at malupit na May nila. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. at pati Phys ical Education. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan.

Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. at isang magandang salamin. Marami na rin silang itinatanong sa akin. aircon sa kwarto. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. pala-absent daw ako. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. de-flush at may shower pa. water dispenser na may mainit at malamig. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. sala set. at pinapinturahan. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. pinalagyan ng magagarang ilaw. Sa sampung guro na nagsanay. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. ako ang napiling magturo. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. sa kinita kong dolyar. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. ref. Sa kasalukuyan. sikip at init. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. . Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. lalagyan ng sabon at tissue. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. a t higit sa lahat. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. walang-wala na akong mapeperwisyo. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. Wa lang-wala na akong maaabala. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. component. isang malambot at mamahaling kama. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa.itasyon sa akin. dining table. pangalawa. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. sabitan ng tuwalya. Bukod sa Timpalak Palanca. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. sa istasyon ng radyo. sa La Salle magaganap ang klase. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Dahil ay ng ahay: tubo. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. pinalagyan ng magandang tiles. Tamad naman daw akong istudy ante. may maliit ding labab o. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat.

isang Mabuhay Miles card ng PAL. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero." sabi ko sa kanya. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. . at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. bag. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. S imple ang mga nabubuong pangarap. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. Pero wala akong nakitang anuman. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. Sa transaction slip ng BPI. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . importante man o hindi . isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. cellphone. May mga bago na ring gusaling nadagdag. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle." "Bakit Mommy. "Hindi anak. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID." sa got ko. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. "Mommy o. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. Mababalik natin ito sa kanya.Naisip ko. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. "A kina itatago ko muna. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. SSS ID. payong. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Pakiramdam ko. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. alahas. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab.panghihinayang." Nang nasa bahay na kami. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. pagkainis. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag.gaya halimbawa ng pitaka. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. nalaman kong 1955 siya ipinanganak. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain.000 ang remaining balance. at iba pa. kundi bilang isang titser. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. panyo.

"ano'ng reward mo. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. hindi niya makakaya ang maniwala. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. Pangalawa. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Sa harap ng kanilang mga kaklase. "walang bini gay sa akin. Hindi naman ako nabigo. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. sa aking klase. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . wala na ang makakasalo. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Pero meron akong reward mula sa langit.Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Sa tulong ng Merobank. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Kinabukasan." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari.

Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Hindi na marahil mauulit pa. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Pista na naman sa riles. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Palabiro kasi si Jua n. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Ganoon na lang palagi. lalo na kapag panahon ng anihan. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga.. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Hinihintay niya. Madalas akong napapatulala. Paulit-ulit. Makailang ulit niyang hinihintay. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Nags awa na rin si Noah. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. May bumubulusok na tren. kaimito. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Iba si Noah. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Madalas kong dalawin ito. kamatsile at sine guwelas. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Day dreaming. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Minsan. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. natagpuan ko ang isang buka l. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Gusto niyang kumawala. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Ang lalaking kanyang makakasalo. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Hindi naman ako ganito noon. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan.

Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Ganito na lamang ang buhay ko. Marahil. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Paulit-ulit lang araw-araw. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Ang nangyayari. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Ito nga marahil ang FAQ. Husto naman ang tulog ko sa gabi. ito na ang aking naging tambayan. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. At mula noon. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. mula Lunes hanggang Biyernes. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan.y. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Sabi pa nga ng tatay. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. napapahigab at tuluyang nakakatulog.

mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. May kalakal dito. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. At sa umaga at hapon. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Pero gaya nga ng sinab i ko. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. Kapag magaling. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Ika nga. salamin at fiberglass. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. lak asan lang ng loob. May producers at may consumers din. Kagubatan din ang lungsod. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. ang pakikipaggitgita n. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. . Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. pero walang magagaw a. Biruin mo. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. marangal. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. lakasan lang ng loob. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. kapaligiran. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. lalung-lalo na si tatay. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya.

nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. sa Lag una. noong Marso 9. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. Ang sa akin lang naman. Kasi. sila na lang. It's the first time for her to join a contest. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. sinabi ni Charlene Gonzales. I talked to her later at okay naman ang English niya. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. Nakapagtataka lang. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. Rosa." Noong Marso 14 . President Macapagal Aroyo. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. President Gloria Macapagal-Arroyo. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. Halimbawa. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. 2008. so understandable that she's so t ense. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. lang. Sana.

. kasunod ng aking "Tha nk you. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal.</pd>. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. ako na yata ang ta ong ito. Sa pagkakataong ito. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Lord<pd>.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. nasanay ako sa ganito.. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako.. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. basta magsi kap lang ako at maging masipag. bago kumain. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Kahit pala hindi ako magdasal. Lord<pd>. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. tulungan mo naman ako<pd>. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios.. Pero nagkamali ako. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. At napatunayan kong tama ako. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. saklolo di ko kaya 'to<pd>. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino." ang paniwala ko naman. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang." "Lord please<pd>.. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. bago umalis ng bahay. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko.. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito.</pd>" "Lord.. itinatawag ko sa Kan ya. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko.. at sa gabi bago matulo g. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Pero bago ko pa ipagdasal ito.. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. ako ang Kanyang pinakapaborito... Napatunayan ko rin na .. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko." wik a nga. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Naghanap ako ng iba pang padrino.</pd>" o kaya'y "Lord.

Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. lumalim. nabibili ang mga gustong bilhin. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . Sa ganitong mga pagkak ataon. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. mas asahan nila ang kanilang sarili. Quiapo. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. kontento sa buhay. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. kinakausap ang Dios. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. St<pd>. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. at magnaknak. at St<pd>.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. sa halip.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. pagkatapos ng mahabang panahon. Bata pa lamang ako. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo.</pd> Francis. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. . at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong.huwag silang umasa sa dasal. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Abril 2005 . Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. San Miguel. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Mount Carmel.panahon ng tag-init. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Sa kauna-unahang pagkakataon. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . </pd> Jude. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios.

ngunit sa nangyari sa akin. Minsan kasi. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. ngunit kung magbibilang lang tayo. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. nadagdagan pa ang kinawilihang . ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan." Luntian ang kapaligiran. Minsan nga. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin.

Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben.libangan ni Ben. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Isang araw na makulimlim. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. pagrorosaryo. Bagaman. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Walang kaus ap. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Malimit na malalim ang iniisip. Makalipas ang ilang buwan. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Puno ito ng mga deboto. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. B umagsak ang katawan ni Marita. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Walang imik. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Madalang na umuwi si Ben. Pero hindi si Marita. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Tag-ulan na. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit.

Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Bagaman. hiwa sa balat at . Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Umikot ang kanyang pani ngin. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Iniuwi ni Ben si Marita. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa.bang bumubuhos ang malakas na ulan. Walang malay. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak.

At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. batang pakalat -kalat. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Anim. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. . Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. kililing ng sorbetero. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Walang sumalubong kay Be n.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Puno ng tao ang patio ng simbahan. manlalako ng swipsteyk. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. busina at pag-atungal ng mga motor. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Hindi na makilala kung sino si B en. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. palahaw ng tindero. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Nanatiling walang imik ang asawa. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Ilang araw nang maalinsangan. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan.

Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. sabi ko pa sa kanya. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. ang gripo sa lababo. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. ang nakikiigib ka. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Nagmatigas pa rin ako. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . Makalipas ang isang oras. ang <i>shower</i>. Tumanggi akong muli. Samantala. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. .

Makalipas ulit ang mahigit isang oras. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. Inabot ito ng mahigit isang linggo. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. Gusto kong sabihing kahit paano. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Naroon ang <i>leak</i>. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. at agam-agam. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. Naisip ko na sa kaso namin. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. daling iyon. pa ngamba. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. Natapos din ang pagtatrabaho. Hindi na ako tumutol pa. alikabok. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong.

patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig. at mga insidente ng nakawan. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>.mahirap magdemanda. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. at sa bandang huli. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. Marahil. idinagdag pa niya. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. Kaya lang. 000). hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. <i>elevators</i> na laging sira. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. kahit na malaki ang laban ko. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. kaya lamang. sa kaso namin . ang pangakong ito ay patu loy na napapako. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso.

Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. Maselan ang kalagayan naming dalawa. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. sapagkat kam i ay TAO. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. Nagdasal ako na sana. nanalangin ak o na sana. Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . subalit kinak ailangan ko itong gawin. At sana. Ipinagdarasal ko na sana. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Muli. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. Pero ngayon. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. iba na ang ipinagdarasal ko. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig.lumo. at ang kanyang sarili lamang. kundi gawa sa dugo at laman. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya.

Ako. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Ika-27 ng Enero 1943. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. 1943. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Ika-6 ng Agosto 1942. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador.. Gera hanggang Dresden. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Noong una. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Katatapos lamang ng taglamig. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim.. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Akala ko'y katapusan na nami n. Sa naipon niyang salapi. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Ako'y isang LIHIS. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian .awak ay pistol. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. uhaw at gutom. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Si Waldteim at ako. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Oo. Isina ra ang klab ni Ilienno. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal.

Sa barracks.. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Pilit kong itinatali ang . Kasama dito si Ilienno.. Ika-20 ng Abril 1944. wala na an g dating kisig ni Waldteim.nagkakilala. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Ayaw kong isipin ang<pd>. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Ganunpaman. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Nan ghihina na ang kaibigan ko. tinulungan ko siya. Inaanay na ang aming katawan. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Mapanib ugho ang kanyang dila. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Binuhusan sya ng tubig. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. mabato at mainit ang aming hinihigan. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Nagpumilit siyan makatayo. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Tanggap na niya ako.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Takot na akong mawala pa siya. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Hindi ko ma tiis. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha.. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Narating namin ang sinasabing Dresden. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Ika-20 ng Mayo 1944.. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. dalawa ang inutas ng punglo. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Ika-17 ng Abril 1943. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Kahapon ng tanghali. Ika-26 ng Mayo 1944. Wala kaming magawa.

malinis at marangal. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Lahat ng naniniwala sa gawi. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. o dalisay. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Wala nang limitasyon Waldteim. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. Tulala ang kanyang ina. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. ang mga bahagi ng Koran. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. wala na. Makaraan ang ilang saglit. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Walang nakakibo sa mga nakakita. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on." Halos mag-aalas dos na ng hapon.

Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Marahil. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Makulimlim ang kalawakan. Nanlamig ang kanyang katawan. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Batid niyang may nais si Laya. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Dilat ang mata. Alas-otso na. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Nakalulula at nakal iliyo. Rumaragasa ang ulan. Siya pa ring batang masunurin. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Ayaw niya sanang malaman. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa.

'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. walang ligtas. Humihingal. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Bagamat ganoon ang panahon. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Alas siete ng umaga. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Pinatay si Aling Amanda. MALAKAS SI LAYA. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. MALAKAS SI LAYA. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . Si Caloy. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Lingid ito kay Berting. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Nami mighati si Aurora. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Malalim ang gabi. pula nga lamang ang bahid nito. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. sa kanyang mat ang may kahulugan. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala.g lunod. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Kumakayod sa maligasgas na bato. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Sumasamyo ng kulob na hangin. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi.

Nilulukob ng pagtataka. Dinadalaw ni Berting ang burol. May katatagan na si Caloy. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Mahimbing. Ang mga kapitbahay. Ginawa niya ang nais nito. 'Yun lang. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Wal a na siya at ikalawa ka na. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Una. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Pagtatawanan mo lang ako. hindi niya maipaliwanag. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. kay Berti ng isang buhay. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Dumilat nang muli ang umaga. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . marami roo n ang nakakikilala sa kanya. puro kadiliman. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. ngayon wal a na ang nag-utos. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. parang wala siyang muwang na tupa. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan.uluha nang muli ang kalawakan. Nakapagtataka. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. par ang mga tinig ito na umuusig. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Si Caloy. Walang imik. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Ikatlong araw ng burol. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Mas malalagay siya sa peligro. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. nanatili siyang bigo. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Parang walang nangyari. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Kay Berting. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. At ikatlo. at si Caloy. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. May kumurot sa kanyang takot. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Huwag mong itanong kung sino. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Pangalawa. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Si Berting sa patay. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Pumanaw ang maghapon. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda.

</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Intindihin mo ang buhay mo. Mayroon din silang guro. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya." may talim ang kanyang mga mata. Nap asandal na lamang siya sa tukador.kanyang iniingatang garapon. . Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan.. Malayong makalayo p a siya. Di sila lumiliban sa klase." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. paikut-ikot. magsapatos. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. paikut-ikot. Saan ba lakad?. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. "Berting<pd>. "Huwag mo 'kong pakialaman. "Nagmamadali ka. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. Tag-ulan na nga. Dama pa niya ang lamig ng umaga. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan.. Nakikisama na paninisi. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Araw-araw silang pumapasok. Nararapat na ang paglayo. Nilisan niya ang burol. Mahirap ang may kagalit. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Paikut-ikot. o magdal a ng mga gamit o bag. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Noong una. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. At sinuklian naman niya ng paglingon." may tonong nakapanunuya. si Titser Trudy.

mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Pero bago sila umuwi. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Kahit anong lugar. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. "Kuya. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. Lilibutin n atin ang dagat. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Pagkatapos. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. pupunta sila sa Jones Bridge. Mula s a itaas ng tulay. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. 'pag nagkabarko na tayo. pinu puntahan ni Titser Trudy. Huhulihin natin si la. tatalon si Berto sa tubig. "Patuyo na po.'Nung una. "Ayos naman po. Araw-araw. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Pagkatapos ng klase. 'pag naging pulis na ako. na dapat isulat o basahin. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. At 'yung mga liban naman. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Di na tayo magugutom. "Buknoy. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Sa mga oras na ito." sagot ni Buknoy. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Siyempre. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. Sa katunayan. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. Maraming pagkain sa barko. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. Gusto niy ang maging pulis. uuwian nila si Mang Ben. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. uuwi na sila sa kanilang tirahan. nagiging tunay silang mga bata. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Masaya sina Buknoy at Berto. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap." matipid na sagot ni Berto. hanggang sa matuto na si Buknoy. Ang langit na ang magiging bubong natin . halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . bumibili sila ng tukneneng. di na tayo tatapak sa lupa. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat.

pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. si Mang Ben ang gumawa. kaya niyang gawing maliit na bahay. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. intsik. adidas. bituka. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. babae o lal ake. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. drayber. Sa center. paa. matutuling dyip. tindero't tindera. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. naglalayag sa malaking barko. iba't ibang kulay ng palamig. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. ang mabait na si Mang Ben. umuusok na pansit. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Matanda o bata. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. mas marami kayong magiging kaibigan . Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. o pako. Isang hapon. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. at karitong itinutulak. Dumating si Titser Trudy. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. kaya nagpunta agad ako rito. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. tit ser. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. nagulat sila sa kanilang nadatnan. si Ti tser Trudy. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid." "Salamat Titser Trudy. Mga totoong kotse. May bilog at kuwadradong ho pya. at ulo ng manok na may m . pero giba na ito. madre. kahit kakau nti lang ang kahoy. sa malaking bahay namin tumitira. Pinaaalis na tayo. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. siomai. Sa center. Mahusay na karpintero si Mang Ben. pulis. mainit-init na tukneneng. Sumasakay sa matuling matorsiklo. doktor. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. panadero." balita ng isang ba ta sa kanila. at kung sino-sino pa. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay.a bahay. bumbay." tugon ni B erto. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. matapos nilang maligo. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. motor. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. yero. maliit at malaking siopao. may pustiso o wala.

Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Pero ngayon. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. naghahanap ng ibang masisilungan. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. dyip. May nanghi hingi ng limos. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. pagkagising ko isang umaga. Sa sobrang laki ng aming bahay. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. para raw di ako maloko ng i ba. May nagpaparoo't parito. Gano n naman sila e. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. . May nagpaparoo't parito. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. May gamot sa sipon at ubo. pinarurusahan. Kung minsan. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. minsan hindi. Minsan naman. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. berde. May nagtitinda ng dyaryo. tapos sumunod si Nanay. Pero tulad ng ibang bahay. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. Matagal-tagal na silang wala. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. di niya nakakalimutang dalawin ako. kilala ko. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. at pula. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. mga ku wento ang pasalubong niya. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. tsitsaron. Astig magkuwento si Kuya Anghel. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. umulan man o umaraw. Walang tamad sa loob ng aming bahay. nude ls. tulad nina Tatay at Nanay. at kung ano-ano pa. nakatayo at walang mahigaan. Pero kung minsan. may nandudukot ng ibang pitaka. Pero ako. Mabait si Kuya Anghel. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. may tulog sa araw at gising buong gabi. ng ib ang mahihigaan. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. at trak. Dito na 'ata ako lumaki. si Kuya Anghel. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. wala itong haligi at bubong. Natatandaan ko. kendi. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. minsan kasa-kasama ko.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Kapag gumawa ng di mabuti. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. talagang matag al ang ulan. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. pati magkuwenta. K ay lamig ng tubig. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. at itlog ng pugo. 'Yung iba sa kani la. sabon. Unang nawala si Tatay . Lahat kami. Araw-araw. walang pinto na dapat ikandado. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. wala na silang pareho. Araw-araw. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. kaya 'yung iba kong kasama. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. nagtatrabaho rin ako. tubig. sigarilyo.

bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. NAISIP KO." da gdag ni Kuya Anghel. Bahay na bahay namin. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. Kailangan mong maging ligtas. Bahay na may haligi at bubong. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. dyip. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Bahay na hindi bahay ng iba. May bahay pala na talagang para sa ak in. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Muli akong mangangarap. Mahira p ang walang bahay. Di pala ito matatawag na bahay. Makikipagkaibigan ako." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Paano na sina Nanay at Tatay. Kahit sa maliit na is kinita. Doon. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Titira kami sa iisang bahay.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Tulad ng ibang batang di na bumalik. tanghalian at hapunan. kayang-kaya niyang sumingit. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Pero kahit ganito ang aming bahay. nakakalu . Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. maaalagaan ka nila at matut uruan. Tutulong sa maraming gawain. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. "May bakanteng center na akong nakita. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito.

Ako ang bahala sa aking mga gamit. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. nagtutulak ng bahay. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Lahat ng tao. May kahon din kami ng damit. laging may kwento si Tatay. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. dalawang baso. Sa aking pagtulog. ipap arada lang ito ni Tatay. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. "Aking Bunsong-bulinggit. May dalawa kaming ping gan. Mahilig akong mag-aral. Paggabi na. Sabi ni Tatay." ang sasabihin ni Tatay. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Kahit saan kami magpunta. sa aking pagtulog at paggising. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. noon daw. kund i ang mismong sarili ko lang. pati piktyur ng iba't ibang tao. isang kutsara't platito. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Walang ibang may responsibilidad sa a kin.sot kami nang walang gasgas o daplis. Tanda ko. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. noong matagal na matagal na. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Pero naging tamad daw ang mga tao. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. At kapag gusto naman naming umidlip. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip.

gayundin ako. Hadlang na hadlang ang kahirapan . si Ka Amado. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. Nangunguha rin ako ng santol. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. uniporme." gusto ko siyang sagutin. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Kaya ayos na ayos! . na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. maging sa aking mga panagini p. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. at usbong. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Sasabihin niya.na libro o kaya'y nagsusulat. wala rin akon g kita. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. naglalampaso ng sahig. Libre pa ang tanghalian at merienda. Talbos ng kamote at kangkong. bulaklak o bunga ng sampalok. Sa kanya. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. Grade four ako nang nawala si Tatay. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Kahit anong mang yari. at iba pa. Tanda ko. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. "aral na nga sa iskwelahan. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. sinigwelas. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. Apat na babae at apat na lalaki. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. nagpupuno ng tubig sa tapayan. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. Magha-high school ako. at pang-matrikula. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. nagbubunot ng mga ligaw na damo . dahon ng sili. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. langka. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. at ako ang pang-siya m. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. aral pa rin pati sa bahay. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . mas mabuti. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. mangga. banaba. 'di na kita napakinabangan sa bahay". <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. ang bunso. atis. papaya. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. kaymito. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar .

dahil kung plastik. at pambili ng ilang mga kai langan. taga-resibo sa mga may downpayment. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Naisi p ko. at maide-deliver ko pa. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Pagkapitas. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. sa mga istambay sa kanto. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. nangunguha pa rin ako ng usbong. ako ang tinatawag niya. na kayang -kaya ko naman. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. at iba pa. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. Siguro nga. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. pamasahe. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Ayokong maitiman uli ng usbong.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. malalanta ito at mangi ngitim. ng aking dalawang polo at isang pantalon. Pambaon sa araw-araw. Ako ang taga-b uhat ng kamera. ng aking nanay noon. Nagtanong din ako sa mga bih . at sa iba pang matataong lugar. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Walang mam amakyaw ang bumili. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). at iba pang pwedeng talbusan. taga-lagay ng film. Pero may Chrismas Party. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. Nakabili ako ng bag. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. At nakukuha pang ngumiti. Kung 'di tama ang pagkakapitas. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Walang ibang may pakialam sa akin. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Tuwang-tuwang ako noon. may dagdag akong kita. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. kundi akong-ako pa rin. Simula noon . ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. JS Prom. ng aking mga gamit s a school.

Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. Pero pagkatapos kong mahulog. Tanda ko'y mga first year high school na noon. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. Habang nag-aaral sa high school. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. pagkatanggal ng matinding sakit. ang alam nila. sili. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. bunga naman. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. hinding-hindi ako nalulula . Kaya noon. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Matapos ang usbong. o malunggay. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Minsan. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. naranasan ko na ring mahulog. pinabaunan ng tubig at tinapay. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. pulburon. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . dahil ku ng mauubos. at iba pa. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. Kayang-kaya ko namang bayaran. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. yema. kangkong. Sa mga panahong iyon. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. pagkatapos ko ng high school. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. lahat inaakyat ko para tal busan. Kasunod nito. Habang nagtuturo nga ang aking titser. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Siguro. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. mababawasan ang kita ko. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. Kaya noong bakasyon. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! .

Sana ipalinis niya ang Payatas. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby.xviii). dapat ipasara na ang tambakan. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Sabi ng ilan sa amin. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. maagang pagtatrabaho.C). edukasyon. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. ipaayos ang basketball court. kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. Habang may sinasalaming katotohanan. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. huwag. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. 8<pd>. Dagda g pa rito. pero sabi naman ng iba. Sana magtayo siya ng ospital. takpan ang mga kanal. magbigay n g libreng pagkain at gamit. Gayumpaman. may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. birthday. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. Sa bilang na ito. kak ulangan ng batayang serbisyo. magpatayo ng mga poste ng ilaw.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Masasabi ring habang may binub . Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. binyagan. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. pagkakaroon ng sariling tahanan.</pd> Aguirre. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>. Ayon sa kanilang pananaliksik. dalasan ang pangongolekta ng basura. kalusugan. ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. at ng tirahan para sa mga street children. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente. ipaayos ang mga daan. Kamakailan. Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. Hihingi kami ng mga laruan.

ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. mga uri ng tulong na naibigay. Gayumpaman. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Dito. pabahay at karapatan ng mga bata. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. Bukod pa rito. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. ang pag bibigay ng pag-asa. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Gayumpaman. Ayon nga kay Tolentino. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Bukod dito. Batay sa mga sinuring print ad. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa ganito. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. Katulad ng nabanggit na. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad.

partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. kasunduan. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Samakatuwid. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Sa halip. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. Maayos nang nailatag ang mga batas. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Bukod dito. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Dahil sa globalisasyon. partikular ang kuwentong pambata. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. Ibig sabihin.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. preskriptibo an g mga ad. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Dahil dito. Ibig sabihin. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. at iba pa. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. upang maging masaklaw at malalim. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Dahil sa mga karanasang kong ito. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. Kung gayon. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. patakaran.

Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan.. Pagkaraan nito. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya ." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. at kinis ng kanyang katawan. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. paggamit ng Ingles at iba pa. kurba. Kung saan niya ibabaling ang kata . Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Hali mbawa noong 1969." Katahimikan. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Sa ulat na ito. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. hindi industriyalisado. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. kung saan ang ekonomya ay atrasado. kasaysayan at panitikan. Hahanapin ng mga tao ang mga ito..a ng Pilipinas. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa.2). hubog.

Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Iisa na lamang ang natitira. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Dama nil a ang aking kalungkutan. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Nasa ilalim ako ng himbing. Wala akon g magawa. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. ay masanay. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Nakapangkat ang mga diyos . Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Wala siyang malay. tinapay at tsokolat e. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Pagod ako noon. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Wala akong pinagsisisihan. malapot na arnibal. Kilala na namin ang isa't isa. Ilang araw ang lumipas. Nilulunod ako ng paninibugho. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Nagising ako ng isang panaginip. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. May posibilidad na ang isa sa am in. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. sa mga krema. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Nagbangon ako. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Pagsasanibin ang init. Naroroon si Impo at Ama. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Naroroon si Impo at Ama. katas ng prutas at pukyutan. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Totoo ang signos ng panaginip. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. makalimot at magsawa </i>. ang pagsanibi n ang aming katawan. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. kasinungalingan. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. mortal man o imortal. Iniwan ko siya. napuspos ng pa gkain ang hapag.wan at ihihilig ito sa akin. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. At nang kinaumagahan. Tahimik ang paligid. May signos ang panaginip. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Hindi ko alam kun g bakit. at panlilinlang. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme.

Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. ika-labing dalawa ng tanghali. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan.at engkantada. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Naglaho na ang datin g pait." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. ikatlo ng hapon. ika-anim ng hapon. Gawin mo ang dapat. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Suot ang puting abito. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Kinailangan pang . Naulinigan ko ang mga hikbi. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Masunurin si Kuba. ng saya at siphayo. Gubat ito ng tamis. Ngayon lamang ito nangyari. may sarili na siyang kaibigan. Alam namin ang pait at lungkot mo . Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Bumalik ka kay Duerme. katapatan at kapalaluan. Muli kong naramdaman ang kaba. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Muli kong natanawan ang parola. Malumanay ang pag-uusap n ila. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. sa Dagat ng Tamis. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Maaawain si Pa dre. Maaaring may paglilitis na mangyayari. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Kakaiba ito. Papalubog na ang ikalawang araw. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. simba o pista. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. At sa batuhan. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. ng katotohana n at kasinungalingan. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. May luha na ang kanyang mga mata. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Nilapitan ko siya. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. At dito ko siya muling hinagkan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. an g kanyang sarili.

Mainit ang katanghalian. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. simbahan. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Paulit-ulit.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Totoo ang kanyang mga inutas. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. bahay-pari at tanggapan. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. . Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Bago it o sa kanyang paningin. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap.

Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Unang-una. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN.4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Buhat n oon. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. Natiis ito ni Berting. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Pangala wa. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. "Iho. Mahir ap na. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . Wala siyang kalaban-laban. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Ang hindi alam ni Berting. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init.

KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. IBANG MAGPARUSA SI LAYA.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Ang babae . Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. nagkaroon ka ng karamdaman. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Inaninag niya ito. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Dito siya walang laban. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa.ot sa lalaking kinasama. Pero wala kang magagawa.siya si LAYA. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Naaalala na ni Berting ngayon. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Tuloy hindi mo man gusto. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Balik kayod na naman si Aurora. Balik papag ka na naman. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Dito siya na dehado. At lahat nang oras. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Dito unang nagpasya si Lay a.

Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Uuwi sila ng La Union. May banta ang pagbagsak ng ulan. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Ito ang tirahan ng kanyang kay . Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. La Union. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Maulap. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Uuwi sila. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Payapa na. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Nagtagumpay si Laya. Ang mukha ni Berting. In isip niya kung saan ito ilalagak. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. alas dos ng umaga. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Nagbangon si Berting. Umaandap ang gasera. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Nakalilito. Walang anino si Berting. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako.

at "ng Makiling" . Sa isang kisap-mata. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. umungol at tumabi sa kanila. mas matapang.Folktales Word Count: 2. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Isang hapon. Ilang minuto lamang.amanan.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. pinaparusaha n niya ang mga ito. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. mula sa gilid ng bundok. Minsan." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. mas malapit. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . Hindi na binigyan. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. narinig uli nila a ng mga sigaw. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. at kumaripas ng takbo. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. sa dilim. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. sa takot. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. dumating ang mga humahabol . Isa sa mga mang angahoy. Pagkaraan ng ilang saglit.

sa halip. Minsan. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. nagsalita sila at umibig. pati na ang iyong mga kamag-anak. at ang kaisa-isa nilang anak. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. SABI sa mga alamat. Ang binata mismo ay walang imik. Pagdaan niya. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Naglaho na si Mariang Makiling. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. naglaho na si Maria Makiling. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Ang makapal niyang buhok. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Kahit kaila n. Subalit dumating ang araw. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. "Sana sa akin ka ipinangako. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Isa pa. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Kaya naman kitang ipagtanggol. Mabait siya at mababa ang luob. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. abot hanggang s akong ang haba. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . sina Gat Panahon at Dayang Makiling. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Maganda at magiliw si Maria. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. ang uso nuon. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Mula nuon. laging sabi ay bata. nagkapanahon nuong nakaraan. Ngayon. Nalungkot ang binata nang marinig ito. subalit tahi mik at malihim. si Maria. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Tapos. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Kahit na sila ay may hiwaga. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. kahit na sa liwanag ng buwan. Subalit sumbong ng iba." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. Subalit ngayon. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Sabi ng iba. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. at lalo siyang naging tahimik. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Hindi lum alayo ang mga Aeta.

Bilang paghingi ng paumanhin. Upang magkaruon ng hanap-buhay.wala pang salapi nuon. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. Paminsan-minsan. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Isang araw. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Pagkaraan ng panahon. Tapos. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. . hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. ang panginuon sa nayon ng Bai. Hindi sin asadya. subalit kahit kailan man. Nuon kasi. upang mamili at mag-aliw. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . yumuko si Gat Dula kay Maria na. namatay ang ama. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Pagkatapos. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. at nagsalit a pa ng paghamak. Kaiba siya sa kapatid. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Nabalo nang namatay ang asawang babae. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. bitbit ang kanilang mga "panind a. nagkasakit at natuluyan. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. lalo lamang namuhi si Larina. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. Mula nuon. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. sa hinhin. tulad sa madalas na niyang gawa. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Siya ay nahawa. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. laganap ang sakit duon. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap. nagkadikit ang kanilang mga balikat. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . At araw-araw naman. Isang araw. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang.akiling .sa mga salakot. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. sina Mangita at L arina. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. At malupit. Gaano man katalik sila . banig at sutla. Nagpasalamat ang matandang babae. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Dahil dito." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. at nagkatinginan silang dalawa. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Sinigawan niya at iti nulak palayo.

"Mula ngayon. sa halip na alagaan ang kapatid." bigkas ng diwata." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Ilang saglit lamang. hindi na pulubi ang nasa harap niya. Pagbalik ng kanyang paningin. hinangad niyang mamatay na si Mangita. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. sabay sa paratang at pataw ng parusa. Isa-isa. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. "Oo!" sagot ni Larisa. wala nang laman. pagkita ng mga tao. 5 . duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Katunayan. walan g tigil ang suyod sa buhok. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. "umuwi na tayo!" At mula nuon. matapos ng ilang saglit. at ipinak ita pa ang supot." bulong ng diwata kay Mangita. At tuwing malakas ang ulan at hangin. Kaya. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. "Halika. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin.

ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. halimbawa na ang mga magulang. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Sa isang pagtingin. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. bagkus.Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. Sa kabilang banda. Katulad ng sa midya. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Sa mga ganitong pagkakataon . kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. simbahan. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Ayon sa kanya . makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Sa madaling salita. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. Para sa pananaw ng magulang. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. kahit paano . ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. trahedya at pagpaplano ng pamilya. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. lugar na panlibangan at bakasyunan. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. kalikasan. masasabing malay at. Samakatuwid. Sa ganito. Sa puntong i to pa lamang. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Pangalawa. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao.

nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. Sa madaling salita. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. makikita ang . Dahil may paliwanag. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. they'll be home at last. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Samakatuwid. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Dahil bahagi ang mga negosyo. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Katulad ng nasabi na. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Gayumpaman. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Batay sa mga pangungusap sa ad. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon.. korporasyon o samahan. Ibig sabihin nito. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). ang mga ad na pamprodukto. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Batay sa mga tinalakay. sila ang kinakausap ng mga ito. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang.

Ibig sabih in. magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Gayumpaman. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Batay sa deskripsyon sa body copy. ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. Para sa kanya. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). ideyal ang pagtira rito. Dito. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. Holmes 36). maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa isang b ahagi. Upang masagot ito. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . ang realidad ang repleksyon ng midya. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. Sa pangatlo. Sa kabilang banda naman. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabihin. Sa halip. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. ang mga ito ay madaling maresolba. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Kung gayon. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Kung may suliranin man. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. Sa una. Sa paimbabaw na pagbasa. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. * distorsyon ng realidad. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Ibig sabihin. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito.

Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. at frozen. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon.ngusap sa copy. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. Noon tanging ang m ga salitang basket. so complete. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. sa pamamagitan ng revisyong ito. makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. you can't ask for m ore. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. Bukod sa body copy. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. apartment. N gayon. vulga r. mukhang hanggang ngayon. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. development. "It's a lifestyle so exiciting. Maging sa tao. kumpleto sa pasilidad. oval. boy. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k ." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Sa kabuuan. jar. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. Ngunit ito ay i mahen lamang. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. level. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. Sa pagpasok ng bagong milenyo.

Sa pananaw naman ng mga linggwista. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. Mangyari pa.anilang wika. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon. Balikan natin ang apat. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. paglalah ad at ang pagmamatuwid. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. Sa modernong mundo. Unahin natin ang wikang F ilipino." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. Maging sa aking mga lektyur sa klase. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. Para sa akin. ito ay ang mga karap atang sibil. Muli. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. Kay Rizal lamang. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. paglalarawan. Mula dito. Ayon nga kay Mabini. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987. pulitikal. Mula dito. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga.</pd> Santos. Aniya. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Pilipino at Filipino. Sa kasalukuyan. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. Sa puntong ito.

Sa panahong kasalukuyan." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. at sa lahat ng ito. Pagdating ng eleksyon. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Sa kanyang mga tula. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. pamahalaan. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan.</pd> Abad at Kahapon.ay ng mga lalaki. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. paggawa. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. At masasabi kong higit sa la . Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. Si Del Pilar. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. pananampalataya. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. at siyempre pa. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. Sa panahon ding ito. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo.</pd> S antos. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

nagagawan niya ng magagandang kuwento. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. at may d uwende para sa pagsusulsi. may duwende sa pagpipiko. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. Ang tapang-tapang ni Kukot. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. may duwende para sa pagbigkas ng tula. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Bibihira siyang lumabas. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. sa mga bata ng naging kalapati. may duwende para sa pag-awit. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. Mali naw kasi ang mata niya. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. Ate Charito. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. Kahit ano kaya niyang i mansanas. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. Pang-anim. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. may duwende para sa pagsasayaw. . Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. Maganda ang boses ni Ate Charito. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. kaya niyang awitin. kapag may papel siya.Una. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. nagiging espada ang kanyang mga kuko. Malambot ang kanyang k atawan. nakakalimutan ko ang lahat. magaling magpiko ang aking Ate Charito. Kaya niyang magdrowing ng puno. May duwende para sa pagdo-drowing. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. Pampito. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. Kahit anong bagong ka nta. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. pinya. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. utas. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. Panlima. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. Pang-apat. walang lampas at parang toto Pangalawa. kapag may h awak siyang pamato o karayom. Di halatang sinulsihan. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. Kahit ano. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. magaling magdrowing ang aking -drowing. at sa isang bangkang papel na naging isda. magaling umawit ang aking Ate Charito. P . Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. Pangatlo. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. may duwend e sa paggawa ng kuwento. naiiba na siya. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. natatapos niya ang kanta . Kahit matataas pa ang tono. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. Minsan nga naisip ko.

Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Pero sadyang nagpataya si Ate. isa sa kanya at isa sa akin. tahimik lan g ako. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. Tapos bigla silang nagsigawan. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. Sa kanyang paglundag. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. Saktong-sak to ito sa gitna. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Nagtakbuhan sila papalayo. Kumuha siya ng dalawang pam ato. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. gusto niyang ako naman ang maglalaro. Magpipiko kami ni Ate.. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. Nagpaalam muna kami kay Nanay. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya. Sabi kasi ni Nanay. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa." . Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate.. Kaya bihira siyang lumabas. Siyempre. "Tabi-tabi p o. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. sasabihin kong.

sa kanyang pagsulat ng mga kuwento. At kung may manunukso man sa aking Ate. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. sa kanyang pagbigkas ng tula. Wala naman palang dapat katakutan. di ko tatanggapin." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. magtatag-araw na naman." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry. kapag nakalumok raw ng buto. Kung minsan. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. handa na akong ipagtanggol siya. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. sa k anyang pagsasayaw. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. sa kanyang pag-awit. Di ko napigilan. B igyan man ako ng maraming Ate. nalunok ko ang isang maliit na buto. Pinigil ko ito. Simula noon. Naghahalong berde at abo ang paligid. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. pero buto pa rin 'yon ng santol . puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. sa aming pagpipiko. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito." "Sabi kasi niya. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. nagkakasya na l . Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. Pakiramdam ko.

<i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. Parati kit ang bibisitahin. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>. Tuwang-tuwa siya sa anak. Pero matalinong bata siya. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. kundi sa pangungulila sa iyo. kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. mahal ko. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. Nagbabalak na magdoktor. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. Gayunpaman. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Palibhasa'y nag-iisa naman. Iba na nga an g panahon. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin.isang pagpapakasakit. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . Matalino ang apo natin.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Sinang-ayunan ko. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. . lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Mainam sana kung naririto ka. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Hindi ko masisi ang anak natin.

Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. pagsisi kap. <i>gun e ka yá quiao</i>. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. At ngayon . pangungusap. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. Puron g Filipino siya. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. mukhang hindi naapektuhan. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. intensyon. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. Noong isang hapon. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. gawa o kilos. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. hanapbuhay. Payapang nagtatapos ang araw. pag-iisip. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. Huwag kang mag-alala. Wala naman siyang malalapitan. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko.hindi nagpaapekto si David dito. at pagninilay-nilay</i>. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. Lalo pa kung araw Biyernes. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay.

Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. lalo't batid ang bisyo ni Ben. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. Kung minsan pa nga. Baon na sila sa utang. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. Ta glay niya ang lakas at biyaya. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. . Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. Maryben ang p angalan nito. Wala ng iba pa. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. May trabaho si Ben. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. Ganun pa man. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. Kung mi nsan. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan.ag-anak. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak.talo. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. At kun g inaatake si Maryben. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Bagaman.

Samantala. huwarang pamilya. Dahil dito. dalisa y na pag-ibig. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Samantala.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. Ang pangatlo niyang nobel a. Sa larangan ng nobela. pag-iwas sa masama at kabuktutan. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. nambabato ng ta sa. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. may Padre Agaton naman ang Makamisa." na di niya natapos sulatin. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Sa panahon ng mga Kastila. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. nagmumura. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. pagpapakasakit. mabuting pakikipagkaibigan. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. at nagdadabog kapag nagmimisa. at pagmamahal sa Diyos. ang "Makamisa. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita.

Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . at higit sa lahat. (Reyes: 1992). Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. et<pd>. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. mabuting ina. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Si Maria. bilang isang tao. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. sila ay mga lalaki. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon.</pd>al<pd>. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. matiisin. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa.</pd>al<pd>. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. ulirang asawa (ni Jose). Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Samantala. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake.nagbibili ng aliw. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Hindi nakatututol an . Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya.si Eba. sapagkat higit sa pagiging prayle. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Malinaw ang dahilan ni to. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. at masunuri n sa Diyos. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. et<pd>. Sila ang dapat manai g lagi. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento.</pd> 1977). nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito.</pd>: 1977). Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. lalo na ng mga babae. bilang isang babae. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae.

pagluluto. nagtahi ng plumahe. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Samantala. mabait. Lagi. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . maganda. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Siya kaya'y nasangguni. batugan. bilang anak ni Haring Linceo. . paglalaba. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e. paglilinis ng bahay. panrelihiyon. Si Pia Alba.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. nagsiyasat ng baluti't koleta. mapaglingkod. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. at iresponsableng asawa. bilang isang katangi-tanging baba e. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. minsan man. nag-abot ng bandang isusuot. Samakatw id. at naghiyas ng turbante ni Florante. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. katulad ng nabanggit na. Si Laura ay larawan ng kahinaan. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. mahinhin. at tapat.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Sa kasalukuyan. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. naghintay. Samantala. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. si Sisa. Si Laura ang naggawa ng s agisag. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya .

hindi maampat ang pag-agos. Ang babae ay parang kalikasan . marunong magpasya. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. at alam kung ano ang gusto sa buhay.natural. Samantala. hindi palai sip (Reyes:1992). Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992).</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. . emosyonal. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Ito ay mapagtimpi. Sila ay mga babaeng pantahanan. Ang <i>Varsity News</i>.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. na itinatag n oong 1914. Noong Agosto 1935. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. tag asilbi sa asawa. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. at sikolohikal. rasyunal at intelektwal. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat.intelektwal. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. matapos ang walong taon. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. ulirang maybahay. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. may paninindigan. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). partikular na sa kanyang mga nobela. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki.

aktor. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. makata. debatista. editor a t mga lider kabataan. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild.</pd> Karig. Fordham at Marquette. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral.</pd> Ackerman. Columbia. politiko. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>.</pd > Romulo. Quezon. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. intelihente at dinamiko. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. William Allen White. </pd> Carl W<pd>. D<pd>. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). atleta. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Princeton. taong 1935. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . orador. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Marlen E<pd>. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. Wa lter M<pd>. Noong itatag ang CEG nang 1931. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild.</pd> Pew. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L.Mula rito. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. ang mga kababaihan ay magaganda. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. Yale.

Vinzons.</pd> Carlos. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Gil R<pd>. Leon M a<pd>. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Daisy Hontiveros. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Castro at Pabl o Viray. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Celestino C. Enrique Quema at Poblador. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. Samantala. Vega ng <i>The National</i>. Ang taong 1933. interby u. Carlos A<pd>. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Sa kanyang pamumuno. ayon kay Rodriguez. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez.</pd> Rama. lathalain. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Kasa ma niya rito sina Torres. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro.mga miyembro nito. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Rufino R. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. D<pd>.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Garma. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Porfirio Miraflores. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. at mga miyembro sina Raul Manlapus. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Pascual at Duque. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin.

Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. Subalit para kay Manuel E<pd>. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan.</pd> Modesto Farolan (1937). sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. Samantala. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan.a magasin. mga asignatura sa wikang Ingles. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. isinulong ni Helen Benit ez. . editor at mamamahayag sa ma instream.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. kalihim ng Departamento ng Pinansya. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Ayon kay Prop<pd>. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon.

Sinusugan naman ni Prop<pd>. nagulat siya sa kanyang natuklasan. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. Isang araw binuksan niya iyon. Folktales. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. binugbog at halos patay na nang iw . and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. pagkakasakit. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo.</pd>H<pd>. Kwentong Bayan.</pd>V<pd>. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Hinarang siya ng mga tulisan. Pabula at Alamat Text 126 . naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. pagkasakim at poot. sanaysay. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. ang pahayag ng kalihim.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. katalinuhan. Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. Si Hupiter. Sa naturang kumperensya. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari.</pd> Crispino Jamias. kinuha pati damit sa katawan. 4 Title:Mitolohiya. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. Sa kabutihang palad. bago pa siya ipadala sa mundo. editoryal at b alitang pamapalakasan.Myths. pahayagan at magasin. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. ang Diyos ng lahat ng mga hari. Parables. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. A<pd>. pagseselos.

inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. dinala sa bahay-panuluyan. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. Kinabukasan. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. Makaraan ang ilang araw. at kung magkano man ang kaku langan niyan. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. at sinabing. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya. Noong panahon Syracuse. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . Dumaan din ang isang Levita. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao. kung hindi mananagot ka na sa amin. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. "Alagaan mo siya. babayaran ko sa aking pagbabalik." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa.an. Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y." Hindi nagtagal. S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. ngunit wala pa ring mga lo bo. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. dumukot siya ng dalawang denaryo. Ang kaawa-awang bata ay a. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. at inalagaan doon. At maliwanag ang kasagut an. S iya'y madamot at magagalitin. Lumapit siya. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian.

" ang tawag na muli ng matanda. sandali po lamang. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay. kumain ng masasarap na pagka in. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo. mula sa itaas. "Wala tayong bigas na isas aing. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. magmadali ka." ang wika ng ina. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. "Hari. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon. nakatapat ito sa kanyang ulo. "Opo. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras." wika ni Damokles." ang sagot ni Maria. Ang maupo sa trono ng hari. Hindi na niya nais pang magtagal doon." "Opo. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo." ang wika ng hari. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot." ang galit na g . "Maria. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. nguni't hindi siya kumilos. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius." ang tugon ni Maria. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. magbayo ka ng palay. "Maria. n akabitin ang isang espada." Ganoon nga nag nangyari." "Masusunod ang kagustuhan mo. Nasunod lahat ng kanyang gusto. "Maria. Madali ka. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata.

H indi na niya maabot ang mga ito. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. "Hinubad niya ang kuwintas. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin . Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. Isang araw. Pagkatapos ng ilang sandali. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao.alit na utos ng matanda. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. siya ay pinawisan. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. Siya ay masipag at mabait." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. nguni't hindi niya napapansin. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. Tumaas nang tumaas ang langit. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. sina Mang Dondong at Aling Iska. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa. Inalis ang kanyang suklay. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. Kinabukan. Si Maria ay responsible at masuring anak. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas.

Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Pero wala doon si Maria. . Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria. Katulad ng kanilang anak." Biglang nabuksan ang pinto. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. hinanap nila si Maria. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman.pagkamahiyain .at tinawag na nga itong "mak ahiya". Muli. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria.Aling Iska at ang anak na si Maria. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas. "Iligtas nyo po ang aking anak. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. Pero di nila nakita ito. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. bilog na kulay rosas na bulaklak. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria . ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. ganon din ang ginawa n i Aling Iska. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido. Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman. ang h alaman ay mahiyain din.

Balighong pangamba ang kanyang nara . Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. nanahanan ni Alfonso. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Batid ito ng kanyang Ditse. Sumisidhi ang digmaan. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. si Hen. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo.Hindi niya malilimutan ito. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Usaki Kimadori. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid.

Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga.mdaman. Nabatid ni Hen<pd>. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Lumipas pa ang mga araw. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Karne an g laman ng bayong. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao." pahayag ni D itseng Cora. Kinabukasan. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Kumukulimlim ang panahon. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Walang imik si Gloria. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. . Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan.

Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. malapit at lumalapit siya sa akin. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. dilaw. Piho ko'y naliligaw ito. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Hindi ako dapat abutan ng dilim.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Papalapit siya. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. . tunguhin at saliksikin. Mahalumi gmig. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Di ko lang batid kung saang direksyon. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. ang inisip ko. Nakailang hakbang na ako. Siya si Duerme. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. magdidilim na. Tumahimik ang paligid. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Marami na ang nagta ngkang hanapin. pero walang nakatagpo. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Alam kong malayo na ito sa akin. Kinabahan na ako. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Lihim ito. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Papalubog na an g ikalawang araw. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Isa lang ang batid ko. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Ako si Dulce. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. wala na si Ditse.

Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Gayumpaman. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Humahangos. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa." . hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Sa mga mungkahing ito. Bagaman. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Cassettes. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Ang resul ta. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Gamit a ng paa bilang talinghaga. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Tuluy-tuloy ako. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. Ikawalo. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Ikapito. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito.Nakita ko na ang daan patungong bayan. Ayon kay Prospero Covar (9). Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Dapat nating h arapin ang katotohanang. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. D oon ko ipinasyang tumakbo na. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid.

Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). Batay sa mga ideyang nailahad. Sa libro ni Visitacion R<pd>. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. kabutihang loob o pagkamakabayan. Sa kabilang banda. Samakatuwid. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Sa lahat ng sektor sa lipunan. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. Sa ganito . ang print ad ang siyang masasabing palasak. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe.<. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. imahen at pagpapakahulugan ng midya. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. pumanga . pagpapahalaga. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . Samantala. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Sa lahat ng uri ng midya. Kung gayon.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). serbisyo at institusyonal. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. ang pagtuturo ng mga kaugalian. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Sa bilang na ito. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Una. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan.

ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. ang ad na panserbisyo. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. Kung kaya't ang resulta nito.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). isang sosyolohista. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Pangatlo. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Para kay Hamid Mowlana. Una. isang eksperto sa komunikasyon. lalung-lalo na ang mga magulang . Katulad ng nasabi na. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. ay nakatuon naman sa mga nan. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Para naman kay Todd Gitlin. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Aniya. Pangalawa. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Ibig sabihin. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Ang ng tahanan. Sa yugtong ito. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay.

Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. libangan at kalusugan. ang s ekundaryang sosyalisasyon. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. lubos man o bahagya lamang. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. paglalakbay. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos.sa edukasyon. Gayumpaman. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. . Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Samakatuwid. Sa kabilang ba nda. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Sa nasabing teksbuk. at ib a pa. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Sa yugtong ito. Gayumpaman. Subalit kung sisipating mabut i.</pd> Martin Luther King. (4) ukol kay Dr<pd>. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. simbahan. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund.

sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. Bilang pintungan. <i>care giver</i>. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. titser at iba pa. at iba pa. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. ay isang malaking banta sa globalisasyon. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. nars. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. upang kumita ng d olyar. Bilang sandata. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. at mas pangmatagala n ang epekto. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. kailangan itong laging bantayan. ekonomiya. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. ang masama at higit na masakit. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Sa panahon ng globalisasyon. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino.Dahil sa mga nabanggit na ito. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. politika. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Kadalasan. bagsakan ng mga sobrang produkto. at iba pa.34). Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.69)".

Sa paniniwala ni McGillis.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. <i>Panitikang Pambata. paaralan. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. kung kaya. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. bus. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. tulad halimbawa ng Rice Burger. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . at iba pa. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. brochures. Sa kanilang mga komersyal. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. tulad ng wika. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. pagmamahal sa matanda at iba pa. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin.ng mismong wika nito. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. simbahan. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. lansangan at iba pa. at iba pa. makukulay na poster. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Sa paraan nga namang ito. <i>flyers</i>. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas.8). Kay McGillis. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular.

mababa it na kaibigan at higit sa lahat.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.</pd>I<pd>. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.. Ang unang aklat na limbag. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. <i>The Filipino Twins</ . Sa bansang 1850. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto.</pd> Stuart. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Bukod sa kartilya at katon. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.</pd> Hancock. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</pd> Ralphson. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.<p d>H<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. at Sargent R ayme.</pd> Thomas. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. na dapat igalang sa lahat ng oras. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. bida. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Paglaon.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd>M<pd>.</pd> Eady. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Tinatawag din itong "abesedaryo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Edward Stratemeyer.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Ito ang napansin ni Morton J<pd>. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.</pd>P<pd>. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. at sa buhay ng mga santo." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. pagbigkas ng mga salita. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.

Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p. Datu Balind a ang tawag sa kanya. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. bida ang mga Amerikano.31). An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. magigiliw ka sa taglay nitong katangian.</pd> Stuart. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>.</pd> Perkins. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. Maganda. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. Sa kasamaang-palad. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. mabuti siya ng pinuno. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. bilang alaala kay Daragang Magayon.i> (1923) ni L<pd>. Bukod sa kaisa-isa lamang.</pd>H<pd>. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama . <b>L</b>umipas ang mga araw.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</pd> La Belle. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. 4 Title:Alamat (4) Text 117 .</pd>P<pd>.</pd>F<pd>.</pd>A<pd>. Himala ng mga himala. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Napakaganda at perpekto ang hugis. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya.

"<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. tumayo ka at huwag ng lumuha. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. "<b>S</b>alamat ng marami po. na animo'y nahihintakutan. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik." sagot ni Prinsesa Taal. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. " Anak. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama." pakiusap ng Datu. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. "<b>A</b>nak. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo." paliwanag ng Datu. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko." Sagot ng Prinsesa." "<b>A</b>nak. Panalangi ." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na." paamong wika ng Datu. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. mapatawad po sana ninyo ako. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. ang humingi ng tulong sa mga anito. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Dahil siya ay isang Prin sesa.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. Ama ko.

ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Subalit. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. dahil nabighani ito. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. <b>M</b>ula noon. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. namasyal ang mag-asawa. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. Nagdiwang ang buong balangay. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. <b>I</b>sang gabi. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. si Mariang Sinukuan. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. pilit niyang inabot. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. Ngunit nabigo silang lahat. Mula umaga hanggang hapon. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. maliwanag ang sikat ng buwan. Mayroon sayawan at kantahan. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. W alang tigil sa paglangoy. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. bukod sa pag iging maitim. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. kapwa s ila lumubog. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan.

Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. <b>S</b>a isang gubat na madawag. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. ng Zibra ang Tsonggo. B . "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. <b>I</b>sang araw. Masayang-masaya ang kagubatan. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. ni Mangga a ng Dalanghita. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. "Mad aling lutasin iyan. ni Saging ang Papaya. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Kaya't sa cadena de amor. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. Lahat ay kumakanta. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap.

at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. Nak akasama sila sa pagsasaya. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Sa g anitong paraan.Essay Word Count: 2. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. "<b>M</b>abuti pa sila." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. Dagdag pa. Maawa kayo. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. "Gusto kong maging maligaya ka. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. naibubuklod ng ritwal ang komunidad." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Naisasakatuparan lamang ito . 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . nakikita ang masayang paligid. kantahan. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Heto ako. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. mahal na Ada. ayon kay Mantikayan. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak.

Sa ganito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. Kung gayon. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. Samakatwid. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Pangalawa. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Sa ganito. Ibig sabihin. bagkus. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. buk . Pangatlo. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. relihiyon at ekonomiya. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. Sa kabilang dako. upang maisagawa ang isang ritwal. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Dagdag ni Mojar es: Samantala. Sa pamumuno ng isang babaylan. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. ang ritwal ay maituturing na gahum . ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. Bilang gahum. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. kas aysayan. edad. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Mountain Province. Ayon k ay Piluden-Omengan. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. Ayon sa kanya. saloobin at ideolohiya ng grupo. Dahil din dito. Mountain Province. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. ito ay maaaring magmanipula. Ayon kay Mojares. naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Gamit ang isang palapag o platform. Una.

Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. Ha limbawa noong 1969. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Maayos nang nailatag ang mga batas. kasaysayan at panitikan. patakaran. paggamit ng Ingles at iba pa. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Ganito ang nakasaad sa . nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Dahil sa globalisasyon. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. at iba pa. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. kasunduan. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Pagkaraan nito. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Dahil sa mga karanasang kong ito.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Dahil dito. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. upang maging masaklaw at malalim. Sa ulat na ito. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. partikular ang kuwentong pambata.

itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Kadalasan. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon.. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa panahon ng globalisasyon. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. at ib a pa. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . hindi industriyalisado. (4) ukol kay Dr<pd>. nars. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Walang m asama ang pangingibang-bansa. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa.</pd>34) </i>. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>.</pd>2) </i>. bagsakan ng mga sobrang produ kto. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984.. at mas pangmatagal an ang epekto. ang masama at higit na masakit. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. titser at iba pa. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Sa nasabing teksbuk.</pd> Martin Luther King. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Dahil sa mga nabanggit na ito. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. upang kumita ng dolyar. kung saan ang ekonomya ay atrasado. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. <i>care giver</i>. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.

na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran.S<pd>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. makukulay na poster. tulad halimbawa ng Rice Burger. ekonomiya. <i>brochures</i>. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. kail angan itong laging bantayan. bus. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. pagmamahal sa matanda at iba pa. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. at iba pa. kung kay a. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. Bilang pintu ngan. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Sa kanilang mga komersya l. at iba pa.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. simbahan. Bilang sandata. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. paaralan. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . 5 . at iba pa. lansangan at iba pa. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao.</pd>69) </i>. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. at iba pa. Sa paraan nga namang ito. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. politika. <i>fly ers</i>. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon .

Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. lalo na sa mga la lawigan. (2) kodipikasyon. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. Sa p agkakaalam ko. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli.A. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. at para maging matagumpay ito. Sa antas gradwado naman. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. tanging si Dr<pd>. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. kasama ang mga pre-school. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. lungsod at la lawigan. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. Filip ino. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. Bicol at Za mboanga. Iyon nga lamang. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. Kung hi ndi ako nagkakamali. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. (3) elaborasyon. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. mabuha . At ito'y isa sagawa nang LIBRE. At ang huli. matapos ang revisyong ito. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus.

Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda." . Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. ang ikaapat na wika. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. ilagay natin sa pangungusap. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. Kung may pagkakahawig man. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. Kung gayon . kung palaging iyon nang iyon. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. na sa aking palagay. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal. Upang higit ninyong maunawaan. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa.y ang wikang Filipino. ni hindi pa nagde-debut. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. Bilang halimbawa. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. At kung pakakasuriin pa. naroon na ang mga salitang abaca. at dahi l ang Diyos ay makatarungan. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. ika-19 na siglo pa lamang.</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino.

Nang sa gayon. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). na kung hihiramin sa orihinal na anyo. Maitatanong ninyo. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. worksyap b a o workshap? Malinaw." Sa aking palagay. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. Kung ma aari po sana. gamitin ang digrap . ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. Narito ang halimbawa: "Inay. mga salitang may kahulugang kultural. Canada." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. mas higit na pipillin ang ang huli. dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. teknikal o sa yantifik." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. sa Oregon University at maging sa Toronto. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama. sa takdang ika-6 ng gabi. At siyempre pa. </pd>Niño. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. sayanti fik at ilang salitang katutubo. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. Upang higit ninyong maunawaan. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. Ibig sabihin. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin.com at maging ang pinakamaganda. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. globalpinoy. Dahil dito. naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. sa mga mahihilig sa internet.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. Inaasahan na sa darating na panahon.com. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. Pangatlo at higit sa lahat. Sa wakas. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. barayti. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan. Maging konsistent sa paggamit.

At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. Pagkuwa'y sinab ing. Dati. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Dahil sa RTS." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona." ang sabi naman ng kambing. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. "S ige. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. magtulungan tayo. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax. nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. 4 Title:Pabula Text 124 . ang digrapong SY ang dapat na gamiti n. Di man napapansin. "Ako muna ang lalabas . ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. "Kung gusto mong makaalis dito. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. At kapag nakalabas na ako. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. Dati. at saka kita hahatakin palabas. Agad itong tumalon sa balon. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa." pangako nito. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas." ang sabi ng lobo. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. "Oo. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. . Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig." ang sabi ng kambing.ong SH. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas.

Ngunit muli. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. At sinabing. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Isang araw. Dahil dito.Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. at sinabing . "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. "Buk as na bukas din." Tama nga ang sinabi ng inahing manok." ang wika ng inahing manok." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. Dahil dito. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani.

laking gu lat nila sa nasaksihan. halamanan at palaisdaan sa bukid. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. naghain si Dagang Bukid." Ayaw maniwala ng tigre. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Humanga si Dagang-b . "Sa pagkakaalam ko. Nakadama ng takot si munting daga. Laking paghanga ng tigre sa lobo. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Su mama ka sakin. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. may keso." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Ang hi ndi nito alam. Marami ring masasarap na pagkain. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. karne at tinapay. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Parurusahan ka Niya. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya." ang sabi ng lobo. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Pagkatapos nilang kumain. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o.Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Sabi niya. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Isang araw. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Sinugod ang munting daga. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. "Masaya sa lungsod. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan.

"Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay.karne at iba pa. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Sa naging pahayag ng hukom. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Nang wala na ang pusa. prutas. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Pag may trabahong dapat gawin. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. napag.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Sabi ni Dagang-bukid. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. ." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. nauwi ito sa korte. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito.

Nang mag-binata si Aliguyon. si Pum bakhayon. sa nayon ng Daligdigan.Folktales and Epics Word Count: 2. ang kaaway ng kanyang ama. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. at hanga ang mga tao sa kanya. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. tiningala na siya bilang pinuno. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. Ano pang mahihil ing ko. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Kaya kahit nuong bata pa. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Katunayan. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Ang pangalan niya ay Aliguyon. sa nayon ng Hannanga. . May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon.Sa kasamaang palad. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 . Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin.

ang Hantik. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. at ang Bicol. Kasing bilis ng kidlat. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. Biglang bigla. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon.mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pabalik-balik at walang tigil. si Bantong. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. si Rabot. Sa paglawak ng katahimikan. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Ang tatlong bayani . Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. si Aginaya. . pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. umunlad ang dalawang nayon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. at kalahati ay hayop.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. nagsimula ang sunud-sunod na lindol.Si Angongoluod. pati mga bundok ay gumuho. sa wakas. kagila-gilalas. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. sa Magarao. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. ang ba kbakan. Hindi nila sinugod agad ang lungga. Sa lakas ng mga lindol. Handyong at Bantong . Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. upang puksain si Rabot. ang bakulaw. ang ginamit niya laban sa halimaw. N agsama ng 1. kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot.ang sumabak.000 mandirigma si Bantong subalit talino. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. at hindi lakas ng katawan. Si Buringkantada na iisa ang mata . at pagkaraan ng 3 taong b akbakan. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. pinili niyang asawa si Bugan. Ang halimaw na Buwaya . Ang mga pating. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. umangat ang Pasacao mula sa dagat. natuto silang igalang ang isa't isa. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . Ang dambuhalang baboy-da mo . Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Tapos. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon.sina Baltog. Bumaon ang lupa. ang Kolasi at ang Isarog. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. si Tandayag. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. Tulad ng dalaw ang sawa .

namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kinabukasan. pati na sa mga kala pit sa paligid. at sinakmal ang bayani.isang sibat. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . dumumog ang lahat ng tao sa nayon. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. Sa kabilang dako. isang babae taga-Kandon. Bilang ganti. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Ayon masam ang panaginip. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Sa Kandon. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. upang makalapit sa bahay. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Isang araw. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . ang dambuhalang halimaw na pating. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Pagkaraan ng tatlon g taon. Sa bahay . kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. at sa kanyang m ga ninuno. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. . nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. pinugutan niya ng ulo. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Isinumpa ni Lam-Ang . Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. napatay ang ama. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. gamit ang tangi niyang sandata . Kaginsa-ginsa. kung saan siya pumasok sa bahay. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Pagsapit ng takdang araw. isang munting nayon sa hilaga. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Sa kasamaang-pa lad. Tapos. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. Kaya minsang tulog si Rabot. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. Siksikan silang lahat at. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. ginapang siya ni Bantong. Humangos siya pabalik sa in a. Nuong araw ding iyon. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. mga alahas.Pagtagal. Bumagsak ang kalan . Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. umuga ang hagdan. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay.

At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. pati mga alahas. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. at sugatan. Ang sabi naman ng iba. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. kayumanggi ng kaligatan. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Sabi ng iba. Dati-rati. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. Halika sa loob. binyagan at pista. Kung minsan daw. Paminsan-minsan. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. siya ay maniwaring isang diwata. sa bigkas ng mga Tagalog. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. O kung paano siya namamahay. ayon sa kwento. Malaki at itim ang kanyang mga mata. tapos maaari ka nang umuwi. Gagaling ka. magpahinga ka at kumain. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. Sa madling salita. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Paminsan-minsan. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. barya. Biglang-bigla. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. Walang naglalakas-luob na kumausap. Natigilan ang lalaki. batang inahen na hindi p a nangingitlog. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. "at hindi mo dap at hinabol. "Sa akin iyong baboy damo. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. mah aba at makapal ang buhok. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. para sa mga kasal. Pagkaraan ng ilang sandali lamang. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. at mala-kandila ang mga daliri. nilalapitan daw sila." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. at inuwi sa bahay. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Ang kutis niya ay makinis.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. narating nila ang isang ma liit na kubo. Minsan. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. na nagka-galos-galos sa mga tinik. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. Pumasok siya sa kubo at. wala . Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. hindi tumatanda. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. at maliliit ang mga kamay at paa. at pati alahas.

Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. radyo at spaghetti.ng imik. utal pa rin. matematiks. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. Samakatuwid. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Sa formulang ito. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. batas at iab pa. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. . nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. Gayunman. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. Habang pauwi. ay yumuko lamang bago umalis." sinabi niya sa lalaki na. computer. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. manong at dyutay. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. Una. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. tulad ng snow. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Sa pun tong ito mga kaibigan. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Mula 2001. kinain lahat ng lugaw na hinain.

maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. gayong kapag nasa krisis. Upang higit na maging intelektwalisado. o maga1it . patuloy itong nagbabago. enroll o enrol. kimono at tempura (Hapones). Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. At ngayon. Ganito ang nangyari sa Ingles. may pananagutan siya sa iba. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Halimabawa. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta.1 :26:5. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . H indi siya nag-iisa.</pd>1:31 ). yayaman at yayaman ang atin g wika. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). intelektwalisado na ang wikang Filipino. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Mga kaba bayan. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. makipag-away o makipagtulungan. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. pagkat iyan ang nararapat talaga. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Sa ayaw at sa gusto natin. Sa kasal ukuyan. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . acknowledgment o acknowledgement. encyclopedia o encycl opaedia. at pagkat buhay. . Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . 1-2 ). color o colour. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Galing Zoo (Dao Ming Zi). Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. hindi problema kung center o centre. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. nararanasan sa iba. Inuulit ko. patuloy itong nanghihiram. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. lasagna at spaghetti (Italyan). Hanggang ngayon. sa Espanyol at sa Ingles. . Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan.

Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. Sakay ng kalesa. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Tinuruan . gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. masipag. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. at katauhan. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. pagtitiyaga. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. ideya. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. tulad ng kahalagahang pa ntao. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. upang hindi mahirapan. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. siya. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Ang pagiging mabait . kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay.at pagsisipag. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. damdamin. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Upang maunawaan ito nang higit. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. karanasan.

. A." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. ang pagpatol sa sinu-sinong babae.. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Bilang panghabambuhay . Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. Sapagka't malapit na.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami.. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Ma.Ayoko na sa labas . <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. nagbalik siya sa dating bisyo. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. bumuhos na ang malakas na ulan. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.Ganito pala sa labas. 4 Title:Alamat (5) Text 118 . Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. kasayahan at mga koronasyon. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat.. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. Hudyat iyon ng pamamahinga.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat.. Mabibingi ka sa ingay ng kulog.. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. "<b>G</b>a. Nagbunga ito n g mapait na karanasan.

<b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Para sa nakararami. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. <b>N</b>oong unang panahon. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Sapagkat walang awa sa kapwa. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. Lalo itong nagalit-galitan. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Dali dali itong nagpunta. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. mangga. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. May kayabangan din siya.

Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. sila lang ang dapat na may anihin. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy ." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. Sa anumang kanilang itinanim. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar . akala mo kung sino ka. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. Mga magulang ko ang iyong inalipin.mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan .Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo.

Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Ang bata'y pinangalanan g Durian. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. <b>I</b>sang araw. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Ito ay natupad. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. Barabas. <b>L</b>umakad ang mga araw. "Barabas. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Nakita nilang ang balat ng bunga . tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. Si Durian ay nagkasakit. Lumago ang halaman. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang.ungang Sultan. na ang gustong sabihi'y munting tinik. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama.

pumitas siya ng lansones at kumain. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan.. Mula noon. noong unang panahon. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. ." Takot pa rin a ng mga tao. At naroon nga ang bakas ng kurot. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Kumain na k ayo. isang babaing nakaputi ang dumating. sones. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. pinagkatakutan ang lansones. Kanya itong pinarusahan. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. Isang araw. Maaari na ninyong kainin. Gayunman . Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. walang gaanong pumapansin dito. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Pinawalan ang kidlat at kulog. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. ngunit ang laman nama'y matamis. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. <b>S</b>a mayamang kaharian. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. Nalason siya. Ang laman ay malasutla at matamis. ang mga Bilaan at Manobos.ay manipis at maliit ang buto. ay may isang prinsesang ubod n g ganda." At nawala ang babae. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. inalisan ko na ito ng lason. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. "Alam kong nagugu tom kayo. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. <b>M</b>insan. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. Walang nangahas kumain nito. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan.

<i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. Alam din ng bata na <i . Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil.063 Samakatuwid. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. tulad ng akala ng bata. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>.<b>D</b>ahil sa prinsesa. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Sa mga simulang pahayag sa kwento. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. ngunit sa halip na mahatsing ito. Dahil di to. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati.Essay Word Count: 2. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas.

ang Ruming ay pangalang hindi lik . Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. taguan. ng kanilang mga iniidolo. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. hapung-hapo siya. stik ng <i>fishball< /i>. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. kasama ng mga kalaro</i>. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. <i>O nagpapatintero. suklay. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento.</pd> Anon uevo. torotot. Isang babae ang sumulat ng kwento. Sa kwento. at iba pa. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. tumbang-preso. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. pambomba ng bola. <i>Gumagala buong gabi. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. ugali. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. at iba. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. <i>antenna</i> ng TV. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. tulad ng <i >ruler</i>. Pero hindi na ito ang mahalaga. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17).

Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. plantsadong damit at iba pa. magpahangin. kung kaya hanggang ngayon. agad niyang nagagawa. Ang katulong ay hindi lamang katulong. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. negatibo. pagtanaw sa mga b ituin. Sa pamamagitan nito. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. ga . Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. na ang lalaki ay laging malakas. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. <i>loko lang</i>. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Ngunit isang araw. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. bakla o t omboy. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. sumukob sa malalaking puno. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. nag-iisip at hindi emosyonal. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. tulad ng pagpunta sa hardin. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito.as na panlalaki. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Sa ngayon. agad na lalabas ang mainit na kape. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. umawit sa buwang hugis karit. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Sa kwento ni Garlitos. o <i>w alang lang</i>. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Ang maganda sa kwento. biglang nagbago ang lahat. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas.

naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. at paniniwala ng isa ng lipunan. Tulad ng mga babae. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . wika. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. Samakatuwid. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. at higit sa lahat. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Sa pamamagitan nito. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. taglay ng panitikang pambata. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Sa pamamagitan ng kwento. nang hindi namamalayan ng mga bata. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. maunlad. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. nagseselos. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Sa kanila ng kamalayan. pananaw. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. Taglay nito kultura. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. Maaaring ituro ng mga kwento. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. upang malikha ang isang lip unang malaya. Dahil ang katoto hanan. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Emosyonal (nalulungkot. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. anumang kasarian. sentimen tal. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. Kung kaya. . hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Kung mangyayari ito. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema.

Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo.. may iniinom mang beer o wala. parang hindi baduy tignan. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin.Essay Word Count: 2.. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad... ma pa-family problem open sa barkada.. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. nanonood ng bold<pd >. nagyoyosi. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman.. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal.</pd> 'pag nakatambay. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>... nagkakaintindihan kayo. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito.</pd> 'pag umiiyak ka. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.</pd> magkakabarkada.</pd>" . mapa-love life.</pd> Exel 19 "<pd>.. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. pangit<pd>.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. nag-iinom..

</pd> kasi ako<pd>. at Treponema pallidium.. paglasing na parang wala ng paki. Hepatitis B.. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.</pd>" Roel 19 "<pd>. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex....</pd> 'ayun an<pd>.."pare. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka... siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. Candida albicans..</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. pwede namang hindi<pd>. sabay may kainumang babae. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .</pd> 'pag lasing na. 'pag yung gir l lasing na rin. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. basta nakausap lang.. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).</pd> gumigimik... ok na!" Ken 20 "<pd>.. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . bakit kailangan..27 taong gulang..</pd>" Nico 16 "<pd>.. so alam mo na yon..</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>..</pd>" Gary 15 "<pd>.</pd> para makaiwas sa sakit. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.. . may chance talaga na mangyari<pd>.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>..</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004). HIV 2. Herpes simplex.......... ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.</pd>" ... at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> .</pd>" Anthony 19 "<pd>. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003).</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>... Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex...

</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.</pd> dun sa walang trabaho<pd>... Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>.. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV..</pd>" Benedict 17 "<pd>..< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex.... Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis... ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.</pd> kapit sa patalim<pd>. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito..</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>... Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Gayundin. Una.</p .. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki...Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.

Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. ehersiyo. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. <i>unconditional</i> .d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . bukal ang kalooban. . ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Ayon sa resulta.. nagbibigay-serbisyo. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. at marangal). Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. at inuuna ang kapakanan ng iba). Ang paninigarilyo. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. hindi iniinda ang abala. Sa literatura. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa.. paninigar ilyo. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. tigilan ang panlalaki<pd>. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.</pd> para maka-iwas sa AIDS. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad... may konsiderasyo n. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. nagbibigay ng lakas n g loob.

ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. <b>M</b>insan. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. ang loob ang siyang panloob na sarili. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. . ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. Ayon kay Salazar (1985)." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. Sa salitang 'kagandahang loob'. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). Inaalagaan nito ang pamilya.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. <b>A</b>ng ama. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan." "sama ng loob. <b>S</b>amantalang ang ina naman. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. Ayon kay Il eto (1979)." "kusang loob" at "kagandahang loob. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>.' 5 Title:Alamat Text 114 . Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika.

<b>B</b>igla. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. At ikaw Magda. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. at napailalim sa tubig ang mag-aama. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>A</b>t isang araw nga. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. hangga't ikaw Damaso. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. <b>M</b>ula sa malayo. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. humaba ang kanilang mga nguso. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. Nais sanang magbago ng isip si Magda . <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. Nagkaroon sila ng maraming anak. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. . <b>N</b>gunit lingid kay Roque. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. "<b>I</b>na. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. <b>M</b>ula sa malayo. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. At sa kanyang paglayas. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria.

lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin." ang wika ni Aling Rosa sa anak. "<b>P</b>asensiya na po. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. si Helena. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. <b>A</b>ng anak. "<b>O</b> anak. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. kung kaya't agad umibig dito si Juan. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. isang baba e ang kanyang nakilala. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay." ang pagsisinungaling ni Juan. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. <b>A</b>ng ina. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. ginabi ka yata ng uwi ngayon. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. Bago dumilim. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. Hangang minsan." . At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. <b>M</b>insan. Palagi siyang nagdara sal. <b>N</b>oong araw. gabi na ito nang makauwi. mabilis na tumanda si Aling Rosa. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. <b>S</b>a paglipas ng panahon. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda.

Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. "Lumayu-layo ka nga rito. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. <b>M</b>ula sa malayo. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Hu malakhak itong lumapit. "<b>D</b>ios ko po. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod." ang pagsusumamo ni Juan. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. at naglaro sa paligid. <b>S</b>a takot. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. At bigla. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. "<b>A</b>nak. wala kang perang ipambayad dito. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Si Juan ay naging isang butiki. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. "<b>A</b>te. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. Lay ."<b>N</b>gunit. bakit? Sabihin mo. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. Baka masira lang ito. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. At bilang pag-alala sa kanyang i na. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig.

Inuu lit ko. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n.o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba.." "<b>W</b>ala kayong pakialam. pagalit itong sumig aw.. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. oras-oras." "<b>G</b>amba. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Kung humihingi sila ng tulong. Iniistorbo na naman ninyo ako. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. Parang langit ang taas nito. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Kung nanghihiram sila sa iyo. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo.baka magkasakit ka. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. humabi nang humabi. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain.. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. pahiramin mo. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Ate tulungan mo naman ako. iha." "<b>L</b>umayo ka rito. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw." Parang walang narini g si Gamba. Gamba.. tulungan mo. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Istorbo ka talaga. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t . Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. napakahirap abutin. <b>M</b>aya-maya." luhaang sabi ng ina. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. Bilang parusa. "Ano ba kayo." dugtong ng kapatid niyang lalaki." pagpigil ng mapagmahal na ina. "<b>A</b>te. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba.. kung malilipasan ka sa pagkain. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga..

kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. malakas. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. tulad ng wika. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Sa pamamagitan n .igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan.Essay Word Count: 2. Kay McGillis. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon.674 Sa paniniwala ni McGillis. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 . <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. at buo ang tunog. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata .

Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Bukod sa kartilya at katon. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.. . Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. <i>Panitikang Pambata. Sa bansang 1850. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.</ pd>8) </i>. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante.. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. na dapat igalang sa lahat ng oras. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Tinatawag din itong "abesedaryo. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Ang unang aklat na limbag. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata.

Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Paglaon. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</pd> La Belle.</pd> Ralphson.</pd> Eady.</pd>P<pd>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim . Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.</pd>F<pd>. bida ang mga Amerikano. Edward Stratemeyer. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. Mula taong 1898 hanggang 1910. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</pd> Stuart. Muli. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>.</pd> Hancock. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda .</pd>M<pd>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan.</pd>H<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. at sa buhay ng mga santo. pagbigkas ng mga salita. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. bida. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Ito ang napansin ni Morton J<pd>.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. mababait na kaibigan at higit sa lahat.</pd>I<pd>.</ pd>H<pd>.</pd> Thomas.</pd>A<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</pd> Stuart. Kung kaya. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. at Sa rgent Rayme.</pd> Perkins.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas.</pd>P<pd>.

Tinawag silang mga pen sionados. pagkontrol sa mga kaalaman. tulad ng Amerika. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. sa ating sinasalita. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Sa mga kasalukuyang teksbuk.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. k . damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>.. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . ahen siya. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. at tanggapan ng pamahalaan. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. nandoon pa rin sila. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. Tila wala na tayong pwed eng puntahan.</pd>180) </i>. Anumang gawin nating pag-iwas. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. sa mga panoorin.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. at sa lahat-lahat na yata. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. sa mga babasahin. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon.. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador.

Madalas. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. Teen Novellas at Teen Romance. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Taon-taon. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Ika nga. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Big Book. At kung minsan. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Bukod di to. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Manuals. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Klasrum Adarna.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. ba le wala rin. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Poster s Series. partikular ang televisyon. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Bright M inds Read! at iba pa. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Sa kasalukuyan. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Dahil dito. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao.

Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. . At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. kay lapit namin sa mga bituin. Higit sa lahat. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Sa pamamagitan nito. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Nakabukas noon ang bintana. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Naisip ko. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin.panitikang-pambata. Dahil dito. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Pakiramdam ko. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. At kailan man. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura.

kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Nagiging makakalimutin na ang N anay. Di na sumagot si Tatay. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. "Di papayag si Bing-Bing. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. . "Saka. Isa pa. Dito sa atin. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. "Siguro. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d." ang Nanay ko. di papayag ang Nanay. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. bente. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan." si Nanay uli." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. madumi na ang hangin. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Araw-araw. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. "Sana. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. di pa natin siya gaanong naaal agaan. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. Alam ko. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. magsasama pa kami nang matagal na matagal. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay." Matagal uli bago sumagot si Tatay.Pero ang ipinagtataka ko lang. Hitik na hitik na ito sa bulaklak." an g Tatay ko. Sikwenta. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. di ka ba nagtataka. "Naku. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos." sabi ni Tatay.

Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Pagkatapos. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. di nauubusan ng dalaw si Lola. Sabi ng doktor. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. alambre. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. maging si Tito Juan. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. MAY parang gustong abutin si Lola. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. karton. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Di na ku mikibo si Lola. . At nang mabuksan. ang kanyang asawa at mga anak. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. pati mga pako. Walang nasasayang kay Tatay. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Parang di na sila nakikilala ni Lola. panali. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. tansan. pati sina Tatay at Nanay. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. ISANG UMAGA. at maging kay Tito Juan. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. kaunting yero. nagulat ako sa aki ng nakita. ISANG GABI. Kinabukasan. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. pinupulot din niya. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. dumating sina Tito Juan. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Pinaalis niya sa akin ang punda. Tinulungan ako ni Tatay. Nataranta sina T atay at Nanay. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. pira-pirasong tabla. Binuhat ni Tatay si Lola. Sa araw-araw. Isa pa. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. tabla. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. maging si Tito Juan. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Lahat ay may gamit sa kanya. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola .

" "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. tabla. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Aba'y Mang Tomas. at kung anu-ano. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. lawanit . PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. ayos na ayos sa aking paglalaba. Dahil dito. Basta pagdating ng hapon. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. kahoy. masinsin ang mga kahoy. tinatanggap ni Tatay. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay." sabi ng isang nakauniporme."Aba'y kay gandang bangkito nire. Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Gigibain na talaga ang mga bahay ." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. Ganoon lagi si Tatay. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. Pero ngayon. Dahil kay Tatay." dagdag ng nakauniporme. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. makupad at di pa pulido ang g awa. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. parang totoo na ang lahat. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. bisagra. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Tuwing hapunan. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. nasanay na sa balitang ito. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. "Mang Tomas. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Lahat ng puwede pang gamitin. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. ibinibigay nila kay Tatay. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay." dagdag pa nila. alambre. pako." ang sabi ni Tatay. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay.

W alang umaayaw. Sa isang iglap lang. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Hinarangan nila ang paparating na trak. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Sana manalo kami. Kahit tira na lang ang pandesal. maraming bahay na ang nasira.sa Daang-bakal. Iininin niya ang sinaing. parang bagong bili . Si Na nay naman. maglalaga siya ng kape sa takure. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal." ang sabi naman ni Nanay. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Ipagpapalaman ako ni nanay. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Tapos maririnig ko na lang. Sa tanghalian naman. sinigang na bangus ang lagi naming ulam." ang sabi ni Tatay. Tapos. Parang agawan sa beys. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Tuwing umaga. Tapos saka niya sasalain. AT ISANG UMAGA. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Naghihiyawan ang mga tao. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. Tulad ng aking mga ka laro. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Mapapangiti lamang si Lola Epang. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . "Tamang-tama ang asim. Nagsilabasan ang mga tao.

</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi.</pd>Joey Pabling. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Minsan. Nagmamadali ang lahat dito. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Lumabas sila sa 7th floor.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Matapos. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. meeting na naman ang kanyang haharapin. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Siyempre. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Kapag naglalaba si Lola Epang. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Madaming inihanda si Mr<pd>. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. At sa araw na ito.alian.</pd> Exaltacion ang natira.</pd> Ang Elevator</b>. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Release and Orientation Department. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Ang Meeting</b>. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Tapos ikukula niya ang damit. . Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim.

</pd>Pabling. Hindi makakain si Mr<pd>. secretary. Mula sa pagiging DH.</pd>Pabling<pd>. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. At agad na tinungo ni Mr<pd>. 'Wag kang pakasiguro. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. "Pasensya na. para makuha ang record ng babae. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Mr<pd>.</pd> Ang Babala</b>.. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos.</pd> Alfonso. Nagtungo siya sa 2nd floor.</pd> Joey Pabling. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. si Mr<pd>.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria.</pd> Ehemm. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. tumango at naupo. Natapos ang meeting. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter. Natulala.<b>11:00AM-12:00NN<pd>. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya." <b>12:00NN-1:00PM<pd>." ani Joey. Ester. Ngumiti si Ester. teacher. Bukod pa. niligawan.</pd>Pabling ito. walang personalan</b>. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip.</pd> Sa Cafeteria</b>. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. Minsan na kasing pino rmahan..</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Masuwerteng naabutan. Alam ni Ester at Mr<pd>. encode r. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Libo-libo ang apli kanteng babae. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. nananahimik sa kanyang pag-iis a. Nilamigan na siya ng pananghalian. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. mga kalatog ng plato't kubyertos . caregiver.</pd> Trabaho lang. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. "Mr<pd>. Big o niyang nilisan ang silid. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. humigop ng kape sabay inilapag sa ta . skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Nagbabakas akali. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan. Na-love at first-sight yata. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. nurse. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Napakarami at kulang ang maghapon para rito.

Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. <b>4:00PM-5:00PM<pd>.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. I want you to meet my friend. Ms<pd>.ble at inusal ang tugon.</pd>Pabling.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Masyado siyang abala. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Si Ms<pd>. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. "Mr<pd>. ako na bahala sa 'yo.</pd> Ang Kasunduan</b>. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. punta ko d'yan. Naghanda na si Mr<pd>. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Buko dito. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Syempre pa si Mr<pd>. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Mamayang uwian. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a.</pd> Pabling. Malalim ang kanyan g iniisip. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay.</pd>Pabling. Excuse me. Bagama't muli niyang nasamyo a . <b>5:00PM-6:00PM<pd>. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section.</pd >Pabling ang taya. Kakatwa man. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. siya na mi smo ang tatapos nito.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Buo ang loob ni Mr<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. "Pare.</ pd>Marites Almonte. "Hindi. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. <pd>. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. ako na magha hanap.

May ngiti sa kanyang muk ha.</pd> ng babae. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. yung totoo.</pd>R<pd>.</pd> Sa C<pd>. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Namula.</pd>Pabling. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Sadyang pinagpala ang araw niya.</pd> Pabling. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Sa C<pd>.</pd>Marites Almonte. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>.</pd> Balik office</b>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Lalo na nang<pd>. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan.</pd> Restaurant sa Malate</b>.</pd> "Sir Pabling. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo.</pd> ng lalake</b>. namutla. Ah.</pd> ng babae: Cute siya. Sonata. Pinatay ni Mr <pd>. Si Ester ito at kasama si Marites. Nagdiwang siyang mag-isa. cellphon e. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan..</pd> ng lalake: Ang ganda niya. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Komiks at Bed. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd>R<pd>.</pd>R<pd>. At kaibigan pa pala n i Ester.</pd>R<p d>.</pd> Pabling. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. ikaw ang bahala. para sa babaeng nais niy ang makilala. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Biology. Sa puntong ito. Napakaliit ng office..</pd>Pabling ang cellphone. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Maganda ang porma. Sadyang may kemistri nga si . Ang dami na nga kamong nabiktima n' un.</pd> Carpark</b>. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. laptop at ang alaala ni Ms<pd>.ng pamilyar na bango. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Ipinakilala si Joey kay Marites. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>.</pd> Ang Cellphone</b>. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Sa C<pd>. Napakaliit ng mundo. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas.< /pd>Pabling. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. basta.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Napatay niya ang isang pulis. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat.</pd> Villanueva. aklatan. Rene O<pd>. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. snow. Iran. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>.</pd> Marcos. at iba pa. Japan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Amerika. Severino Reyes o Lola Basyang. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina.pambata para sa mga batan . Andres Bonifacio. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Butirik. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. at iba pa. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Aesop Fables. slav ery o pang-aalipin. Bukod pa sa higit na makukulay. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore. migrasyon. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Kaya nga. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Superman. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. tahanan at iba pa. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Batman. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Ronald McDonald. Sa ganitong kalagayan.

Si Jose P<pd>.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. with a dedication to his nephews and nieces. Rueda.. NGOs at mga indibidual. upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand. Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. na walang ka .. at Misteriyo. Kung tutuusin pa nga. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman.. isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree). si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling". na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. bound in leather and sent home. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang.</pd>sa halip ng mga Nobena. at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. Sa abot ng kasalukuy ang salisik. Si Gahinlalaki (Thumbelina). At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin.. Trisahiyo. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. Ayon kay R izal: <pd>.g Pilipino. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. when it was published (11). ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio. na may layuning kumita. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon.

</pd> Paul ay "The Fir Tree".</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman.. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango.tuturan. Ang isa'y sa Hapon. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. bilang 245. ang pag-aalaga ng m ga hayop. ang pambayo o halo. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. 1889. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas. ang pukyutan. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha.</pd> Lucas at H<pd>. Sa pagsusuri ni Rizal. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila.</pd>B<pd>. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. inuulit namin. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. ang itlog.. Ayon kay H<pd>. dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables.. sa London noong buwan ng Hulyo. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa.</pd>V<pd>. Ngayon nga. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . Bukod dito. bilang 245.. Samakatuwid. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan.

dahil kung tutuusin. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. Samakatuwid. malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. . Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. at iba pa. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. Pero sa katotohanan. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. murang pabahay. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. kla srum. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. Laguna. pagkain. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. serbisyong pangkalusugan. sa mga gawaing-bahay. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. Dahil dito. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. kulang sa aklat. tubig. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. kung di man sila n ag-aaral. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. maka-elite at maka-middle class lamang. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. lapis. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. na di elite o nabibilang sa middle class. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. guro.

"May mga pagbabago sa mun do. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. isinugod sa ospital si Lolo. At habang ang lahat ay tahimik. ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. Sabi ng Doktor. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw." ang malungkot na sabi ni Papa. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. pareho naming mararamdaman ang paglaya. tiyak na magiging malak as na uli siya. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. Ngunit tiyak na magagalit si Papa. Sa hapon. upang punasan ito at malangisan. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. Bilang tao." Kahit wala na si Lolo. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. kahit masakit man sa atin. Sa umaga. Bilang tao. "Talagang matanda na si Tatay. Tuwing gabi raw. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. Kaysarap palang maging malaya. Di alam nina Mama at Papa. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . Nahuhukot na siya at laging masasakitin. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. Isang araw. "May mga pagbabago sa mundo. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. gigisingin ako ni Lolo. Kaytulin namin ni Lolo. nababasa ko sa mga mata ni Lolo. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. kahit masakit man sa atin. Sa pupuntahan ni Lolo. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo. Alam ko. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda.

Pinailaw na nila. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. May gasera nam an kami. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. "Kuya. Para akong nagbibisikleta sa . Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. ang kinang-kinang." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. bertdey ni Bu knoy. Kung min san. ang aking bunsong kapatid. pero nangawit lang kami sa kahihintay. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. pero di kami natatakot. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. m asaya naman kami. At ang mga bituin. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. Kinabukasan. "Kuya. Tuwing hapon. minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. at kambing. bertdey ni Tatay. at tuwing Pasko. Pareho pala kami ng iniisip. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. "Sana Kuya. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi.imik na tahimik ang lahat. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. Biglang umihip ang malamig na hangin. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. Laging nakabisikleta si Tatay. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. Tulad nung bertdey ko. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. bertdey ni Nanay. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. nagawa na namin ni Buknoy." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Nagbabalot siya ng mga bihon. tignan mo ang buwan. laging may uwing gaas si Tatay. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Pero kung minsan. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. kalabaw. Kaya kailangan bago dumili m. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag.

hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. Kay ganda ng mesa. Ang liwa-liwanag. Pero tulad uli ng dati. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. May pansit sa bilao. Sabi ko. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. Siguro nagkulang ang parol. Kinabukasan. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. Ang lamig-lamig. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. At alam ko. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. "Panginoon. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. Totoo ang balita ni Tatay. . muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. Natulog kami ni Bu knoy. Sana magkatotoo ang aking dasal. tinapay at coco jam. Kinabukasan. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. Kinagabihan. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol.isang napakaliwanag na palasyo. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. Pero ginising kami ni Nanay. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. Alam ko. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. Siguro. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol. at may namamawis pang juice sa pitsel." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. 'Kinagabihan. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. Kahit madilim. hinabaan ko ang aking dasal. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. sana. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol.

Tapos. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. Ang ganda-ganda kasi nito. nagkukusot din ako. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. Linggo-linggo. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Kapag tuyo na ang mga damit. May malalapad ding kumot at kurtina. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. tutulong din ako sa pa gsasampay. di madali ang maging laba ndera. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. lagi akong tumutulong. dahil di ba kapag huli. Isa pa. Kung minsan. "Oo. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. kukunin na ito ni Nanay. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. Kapag naglalaba si Nanay. Sama-sama pa rin ang put i. Ito ang trabaho niya. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. Para di raw mahawahan ang ibang damit. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. Alam ko. may maganda itong drowing sa harapan. May da mit na pansanggol. Nagsasayawan pa ang mga ito. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. espes yal daw. Gustung-gusto ko ang kulay. . may damit na pang-Ate at pang-Kuya. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. Sama-sama ang mga de-kolor. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. bumababa sila tuwing Pasko. Labandera kasi si Nanay. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. ARAW-ARAW." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. Kakulay ng hinog na saging. Araw-araw. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. Natutuwa ako. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay."Kuya. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. Sama-sama pa rin ang pu ti. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. Unti-unti. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. Ako naman sa maliliit na damit. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon.

Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Pransya. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. Nakapasa na raw siya sa board. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Sa Philcoa. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. S abi ko. bumanat siya ng: Excuse me. Thailand. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. panay ang kanyang Ingles. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Habang wala si nanay. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Kanina. Rusya at iba pa. naisip ko. wala silang katulad na pagdiriwang. kumbaga. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa.219 Magandang umaga sa ating lahat. Ibig sabihin lamang. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. my cockney accent na ang epal. I have not received my change yet. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. Humarap ako sa salamin. Ma laysia. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Nang dumaan ang konduktor. sa aking palagay. sangkatutak ang nakabalandrang ponk . may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. bigla akong lumakas. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. Astig na an g mga wika nila. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot.Essay Word Count: 2. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. limitado ang iyong oportunidad. Kasyang-kasya ito sa ak in. Sa mga bansang Hapon. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. di nga pala sa akin ang kamiseta . Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Hmmm. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Naalala ko. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Habang nagkukuwentuhan ka mi. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Kinakailangang taon-taon. habang sakay ako ng JAC Liner. Pakiramdam ko. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. dahil hindi pa siya nas usuklian. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito.Minsan. Ibig sabihin. isinukat ko ang kamiseta.

Kung sila ay tiger economy na. Walang makakatakas dito. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. isang upscale shopping mall sa Maynila. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. kapag napakahusay natin sa Ingles. maniwala man kayo o hindi. citizens of E nverga Republic. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. sulat-bulate. malaki ang posibilidad. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. Noong maliit pa ako. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. yes. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. Walang duda na mahalaga ang In gles. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. nautot ako. Recio. Ramchand. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. partikular na yaong mga nasa gobyerno. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. ang website lahat nasa Ingles.an. kabilang na ang UP. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Evian ang tatak. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. pag nag-uusap kami. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Pinapatay nito ang lokal na industriya. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. Pero. tayo. Minsan sa inis ko. Vietnam at Indonesia. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. sign language. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Noong nakaraang taon. uunlad ang ating bansa. Nang marinig ko ito. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. ito ang ating kinasadlakan. sa simpleng termin o. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Sa atin. sa bi nga. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. isang buwan lang sa kanila. Ngayon. At Ripley's B elieve it or Not. Wala ng nagtitindang dalanghita. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. ang tungo'y sa Kachina. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Sa isang linang sa aming bayan. Ibig sabihin. a ng puntahan namin ay Padillo. kuting pa rin. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. anak naman ng pating. Subalit. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Pag lumabas naman ng hotel. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Naririyan na ang globalisasyo n. believe it or not. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya.

Kilitiin nyo ako. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Sa mga bansang mauunlad. South Korea. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. moinseur at. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Kalimitan daw. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. may nak alapit akong babaeng guro. Ang resulta. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Ang kanilang dahil an. Sa Malaysia. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. industrial park at no swerving. boses lamang ng guro ang nariri nig. iilan pa lamang ang gumagawa nito.</pd> Sionil Jose. no left turn. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. pisika. Muli. sa Math. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Ayon din sa mga guro. agham at teknolohiya sa sariling wika. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. ayaw kong maiyak. Putra Jaya. Kapag magaling ka sa Ingles. Sa kanilang mga bookstore. Kalimitan. Kasunod sa kaputian ng laha t. PE ang kanyang tinapos. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Samantala sa Sci ence. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. mat alino ka. bobo. kapag balubaluktot ang I ngles. isa mga higante ng ating panitikan. kapag Filipino ang subject. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. Ang tawag sa Silicon Valley nila. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Nakakaiyak Kuya Cesar. subalit hanggang ngayon. Cze ch Republic. Sa isang kumperensya. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Nasa likod tayo ng South Africa. may ma . BOBO. na nasa wikang Pranses. Tayo. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. comment sava. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. itinuturo ang matematika. Nang magsagawa ng pagsusulit. cute. gusto kong mautot. Filipi no man o Cebuano. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Lagi't lagi. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Sa UP Integrated School halimbawa. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. ibinibigay na laman g kahit kanino. at pag hindi. Ang reklamo ng isa. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. Sa ating bansa. Noong 1997. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. hindi pa rin tayo matuto. panay Ingles ang titulo. Slovakia at Bulgaria. sa mga unibersidad. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. ang mga aklat ay nasa wika nila. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Kuwait at Colombia. Subalit hanggang sa ngayon.

Hahaha haha. maglalako ng pansit at taho.kapal na salamin. Ang sabi ko. Nang matapos na akong magb asa. hahahaha. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. pandiwa. amoy albatross. Kaya naman. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. Ngayon. Laganap na ito sa media. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. Teacher daw siya ng Ingles.</pd> Santos. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. Maraming salamat. Ayon nga kay F<pd>. Bigla siyang natahimik. hindi na ako mabait. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. at Balarila ni Lope K<pd>. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. pang-uri. Dagdagan ko pa. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. "Hindi po malalim ang aking Filipino. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Kawawa naman ang mga taong ito. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. minukmok at sinaludsod. kargador sa pier. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. kapag ako'y nagagalit. post-kolonyalismo. Hindi po ako nagmumura.</pd> Sionil Jose. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Eh di gamitin ang French Fries. Ako naman ang nagtawa. humikab. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Namilog a ng kanyang mga mata. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. Hanggang ngayon. pinapahina ang Ingles. Bilang pagresbak. hah ahahaha. Hahahaha. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Ang sagot ko sa kanya. Mababaw lang talaga kayo. so you teach sugnay. piniritong Pranses. San Chai. pinahiran ng crayola ang mukha. hindi ako su misigaw ng Fuck You. Putang Ina ang sinasabi ko. super duper mega katangahan. post-istrukturalismo. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. semiotika. Kung may hawak akong bomba atomika. Gusto kong maiyak para sa kanila. Ito ang hamon sa ating lahat. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas.Legends . Maya-maya. ngumiti ako. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Nakangiting-nakangiti siya. pahinante sa dyip. Fish Tayo. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. mulang akademya hanggang bahay . Hindi niya naintindihan. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. sabi ko. sabi ko Filipino. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci." Ito ang kasawian ng ating bansa.

At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. Sa paglipas ng mga araw. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Sapagkat misyunero. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Sa katuna yan. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. At isa pa. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. siya ay si Narcissus. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Upang magawa ito. Sa kasamaang palad. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Bagamat sa L imasawa. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. matangos na ilong. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. At upang lalo pang makita ang sarili. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi.Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. marami ang naliwanagan sa katotohanan. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. At isang araw. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Leyte nagdaos ng unang misa. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. bagay na kinasasabikan na niya. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. Madali naman siyang natuto. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus.

Upang makatiyak. huwag po. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus." "Naku. matamis. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . "Salamat. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog." "Tulad sa halaman. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. at nakaaalis ng uhaw. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Magmula noon." usal ng matanda." Mula noon ay naging malikhain ang binata. Ginimbal sila ng katotohanan. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Sila po ang mga kaibigan ko rito. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. "Siyanga pala. Napakabait mo. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito.misyunerong nangangaral. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos." anang matanda. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. ganyan din ang sa tao. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Minsan. Noong unang panahon. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. "Totoo palang napakabait mo. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. . Taga-ilog ang tawag sa kanya. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Nagawa niyang panali ang mga baging. Kat ulad ni Kristo. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. ang binata ay tinawag na Irog." magalang na tanggol ng bina ta. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a.

Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. "Oo." hinging paumanhin ng binata. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Napaluha si Giliw. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. ang aming panginoon. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. mamahalin kita sa isang kondisyon. anak. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Dito nagmula ang pangalang Panay. Subalit kapag ang dagat ay malalim. ito ay tahimik. "Sige. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Malayo na ang kanyang narating. Agad nila itong ipinakita sa ina. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. Ngayon . Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. "Nakaganda niya. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Isang umaga. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. Matalino naman siya at maraming alam. ito ay maingay. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Hindi ito makalilipad. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. iyan si Panay.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. May pakpak ang mga ito. T inawag itong Giliw ni Irog." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. hindi ba. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. "Patawad po sa aking karahasan. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. "Huwag kang magtaka. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Ang maganda ay pulutin ninyo. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n ." Sumagot si Irog." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. "Ako nga pala si Irog. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Nagulat ito nang makita si Irog. I sa lamang itong mayamang gubat noon.

Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. seguridad. at iba pa. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. kaginhawahan. kapanatagan. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit." pal iwanag ng pinuno. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Umawit din ito. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. . ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. ang lawin ay malas na ibon. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. katiwasayan ng isip. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan.a nag-aawitan. Muli silang naghintay. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. Para s a kanila. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Ilang sandali pa. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Kahit may namu muno sa bayan. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. prestihiyo. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Ayon sa alamat." Utos niya. "Ganito. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. kapanatagan ng loob. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan.

Totoo nga naman. wala nang baha sa loob n . Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili." sabi ko sarili. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. Nang panahong iyon. dahil nang sumunod na tag-ulan. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. Biglang-bigla. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. hindi sa bintana. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>. "Senyales ng pag-unlad. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon.

Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw ." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. labing-isang taong gulang. Isa lang ang malinaw sa kanila. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. papunta sa kitchen area. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. "malaking trabaho po ito. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. Sa halip." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. dalawang taon. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. <i>ma'am</i>. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. Sa pagkakataong ito. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat.

Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. Sa pagkakataong ito. Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>.sa loob ng sementong kinababaunan nito. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. Subalit kahit anong pakiusap namin. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Una. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Nang mga sandaling iyon. agad na pinutol ang aming tubig. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. Matapos marinig ang aking kwento. Pangalawa. Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon." Walang ngang abug-abog. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas.

At ang mga anak ko naman. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. May naghaharing katahimikan. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. kumot at unan. Nag-iisa na siya. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. Subalit ngayon. Ngayon. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. Sa malayo. Sa bandang huli. mayroon kaming bagong <i>property</i> . Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya.it</i>. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Sa kabilang banda. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k .

May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Kilala niya ito. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. May katandaan na siya. Wala siyang magawa sa takot. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Napipiho niyang kilala niya ito.. Lumipas na ang araw kay Berting. Sabay ulit sa dibdib." tapos wala na siyang nasabi pa. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. May kasama akong tutulong sa akin. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. sa dibdib at leeg. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Wasak na si Berting. Mahirap ang may kagalit.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. nakilala niya ang tinig nito. Nasa kanya na nananahan si Laya. Batid niyang kilala niya ito. "Hindi ako lilimot a. Lumalapit pa. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. May nakabuhol na lubid sa paa. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. "Tama. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Hindi na siya makalalayo pa. Sabay ulit sa leeg. Lumalapit pa . Si Caloy. Pipi na si Be rting. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Madalas atakihin ang bata. Nagising ang kanyang ulirat. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. nakapaninilab. Malupit ka Berting <p d>. May tila pinupunit na hininga. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Sabay ulit sa pantog. Di ako nagkamali." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. ang kip kip ni Laya. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. At muli doon n ." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Si Caloy. Pero wala nang ligtas pa.. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Nakita ko. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Lumpo na si Berting. Nakaumang sa kanya. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis.</pd>" sumisiklab. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. Ang lalaking bihag ni Laya. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Walang magawa si Berting. Kipkip ing bilin. Hindi kita titigilan. sa kamay. Nagsimulang rumagasa ang ulan. si Lay Kinabukasan. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Malapit na.

Wala nang naghihirap sa bahay. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Siya si Bobot. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Kung minsan pa nga. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. pati pa ang pa mumuhay. Kung minsan naman. Tahimik din ang bata. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Kung minsan lima. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. wala na ang kanyang anak. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Masaya ang gabi. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Ganyan ang gabi kay Marco. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Lumabas na ang doktor. May takdang paggamit at takda . Baldado ang ina. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. iba't iba ang k asama. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Hindi na siya ang B obot na madusing. si Marco kung gabi. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. ang mga kapatid. Kasama sila sa bayong ng hirap. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Tahimik ang paligid. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Maputla. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Gipit na gipit na silang mag-ama. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot.

Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. ang makata sa ilog. Huli na. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Bla ngko ang kanyang mukha. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Hindi na paulit-ulit pa. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Minsan. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Ilang ulit itong nang yari. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo." Papalubog na ang araw. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Dito niya nasabing. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Pinanawaan ng hinagpis. Umaasa. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. . Naghihintay sa asawa. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Para hig it na masamyo ang bango. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Buntis si Ema noon. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Gulat at tulala ang lahat. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Patay na ang kan yang asawa. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Papalubo g na ang araw. salit-salit na tila tirintas ng panahon.ng tapos. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon.

" "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. At di na magiging isang puno." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. nalulunod i to at namamatay." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. At di na magiging isang puno. iinom ako ng maraming-maraming tubig." . malalaki at paliku-likong ugat. May maliliit." "A! Alam ko na.

' ang utos sa akin ni Lola Terry. "Sarap talagang panghimagas ng santol. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. is ang matamis na matamis na santol. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. naalala kong bigla. binibili pa 'yan."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. makaririnig. bibig." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. At sandali lang. At si Kuya Lester. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita." ang sabi ng isip ko." si Lola Terry uli. "Martina. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. "Para sa aking mahal na apo. teng a. "Sa Maynila. tiyak na makakakain uli ako ng santol. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. hapunan na. makapagsasalita. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Ngayon. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. at mata?" "Paano na ako makakahinga. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. saka isinawsaw sa isang platitong asin.

nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Kuya Ruben. sasama 'yon kapag umoo ka. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. Si Ate Perla. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. Bumalik na uli sa dati lah at. "Si Lola naman. naglalaro kami ng taguan. May sobra pang isa sa aking mga daliri." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. TUWING HAPON. nakahinga na ako. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Magkamukhang-magkamukha sila. "Kung maliit lang naman ang buto. "Gener. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Kuya Itim. hane?" ang bilin ni Lola. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Kaya bin ibilang kong lagi. Sabi ni Nanay."Ayos maman po ako dito 'Nay. Rowena puwera at Sally kasali. Dahan-dahan lang. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n." "Pero anak. . SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Ate Charito. Malapit na ang pasukan anak. Sila an g kambal kong kapatid na babae. di totoo 'yon. Kuya Puti. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. "Lester. at si Kuya Tuan. "Anak. siyam kaming magkakapatid. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Ate Rowena. Ate Sally. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Piliin mo 'yung mga hinog." sagot ni Nanay. Taguan sa salamin ang aming laro. "Aba e." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. mukhang nakakarami ka na. 'Pag balik ko sa mesa." Sa sinabi ni Nanay. bukas nang umaga. Kapag nasa malaking bahay na kami. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol.

"Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Tapos isang malakas na. Tapos malakas na. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Pauwi. . naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. KINABUKASAN. "Halika na Bunso." aya ni Ate Rowena."Gener. bilisan mo at may mumu sa bintana. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Taguan uli sa salamin ang aming laro." aya ni Ate Rowena. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Halika na Bunso. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. "Gener. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Si Ate Sally. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko.

Kuya Tuan. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat." "Oo anak. Ate Ch arito. Kuya Puti. Ate Sally. si Ate Rowena at Ate Sally. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Kuya Ruben. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Tulad uli ng dati. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Binilang ko silang lahat. Kuya Itim. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Kuya R uben. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Kuya Puti. KINABUKASAN NG HAPON. . sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Parang kakaiba ang lahat. at Kuya Tuan ay malalaki na. Ate Charito." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. Kuya Itim. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. Tapos. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. ibang-iba talaga ang lahat.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Pagdating namin sa malaking bahay. "Talaga 'Nay. Ate Rowena. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Sina Ate Perla. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Tapos natulog na kami. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. at siyempre. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Dumating din pala si Ate Perla. GABI. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya.

Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. Ngayon. Lumapit sa akin ang mumu. hanggang lumakas nang lumakas." ang sabi ni Ate Perla. Hanggang ngayon. nakaalis na siya. "Nardo." si Kuya Tuan . Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. pahina."Tay. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. siya po ang bunso naming kapatid. gusto po namin na dito na siya tumira." ang sabat naman ni Kuya Ruben . siya na po si Gener. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. . Medyo natakot ako sa kanya. SIMULA NOON. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener." si Ate Sally naman. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. "Nakakamukha natin siyang lahat." ang sabi ni Kuya Puti. mabibilang ko na talaga. "Tay. Biglang sumaya ang malaking bahay. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. simula ngayon dito na siya titira sa atin. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari." ang sabi ni Ate Charito. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. "Tay." ang sabi ng mumu." At nakapalibot silang lahat sa akin. TUWING GABI. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. "Tay. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. Hinawakan niya ako sa balikat. "Aba. At sa hating-gabi. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. "Mga anak. magkakalatugan ang mga pinggan at baso.

lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. sa dilim. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Hindi na binigyan. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. at kumaripas ng takbo. Subalit ngayon. Naglaho na si Mariang Makiling. mula sa gilid ng bundok. Isa sa mga mang angahoy. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Minsan. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. Sabi ng iba. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . kahit na sa liwanag ng buwan. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . narinig uli nila a ng mga sigaw. Sa isang kisap-mata. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. mas matapang. sa takot. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit sumbong ng iba. Isang hapon.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. dumating ang mga humahabol . kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. umungol at tumabi sa kanila. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Pagkaraan ng ilang saglit. laging sabi ay bata. Hindi siya nagbago ng anyo. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. Ngayon. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ilang minuto lamang. mas malapit. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. pinaparusaha n niya ang mga ito.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 .155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan.Folktales Word Count: 2.

Kaya naman kitang ipagtanggol. ang uso nuon. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Mabait siya at mababa ang luob. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Ang makapal niyang buhok. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Isang araw. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. Isa pa. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. "Sana sa akin ka ipinangako.sa mga salakot. subalit tahi mik at malihim. Subalit dumating ang araw. Upang makaiwas ang anak. nagkapanahon nuong nakaraan. at nagkatinginan silang dalawa. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. at ang kaisa-isa nilang anak. Bilang paghingi ng paumanhin. Ang binata mismo ay walang imik. Tapos. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Hindi lum alayo ang mga Aeta. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. yumuko si Gat Dula kay Maria na. SABI sa mga alamat. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Minsan. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Nalungkot ang binata nang marinig ito. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. at lalo siyang naging tahimik. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Maganda at magiliw si Maria. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Pagdaan niya. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. nagsalita sila at umibig. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . bitbit ang kanilang mga "panind a. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . pati na ang iyong mga kamag-anak. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. sa hinhin. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Mula nuon.wala pang salapi nuon. upang mamili at mag-aliw. sa halip. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. si Maria. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. Kahit kaila n. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. abot hanggang s akong ang haba. naglaho na si Maria Makiling. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. Kahit na sila ay may hiwaga. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. ang panginuon sa nayon ng Bai." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. banig at sutla." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Hindi sin asadya.

Upang magkaruon ng hanap-buhay. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Mula nuon. sa halip na alagaan ang kapatid. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. Katunayan.uusap. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Pagkatapos. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. At malupit. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Nuon kasi. Dahil dito. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. At araw-araw naman. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. nagkasakit at natuluyan. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. Isang araw. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Nabalo nang namatay ang asawang babae. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. Nagpasalamat ang matandang babae. hinangad niyang mamatay na si Mangita. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Agaw-buha . laganap ang sakit duon. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Pagkaraan ng panahon. tulad sa madalas na niyang gawa. Tapos. Kaiba siya sa kapatid. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. lalo lamang namuhi si Larina. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. subalit kahit kailan man. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Kaya. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Gaano man katalik sila . naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. namatay ang ama. sina Mangita at L arina. at nagsalit a pa ng paghamak. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Ilang saglit lamang. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Paminsan-minsan. Siya ay nahawa. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili.

inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. pagkita ng mga tao. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . At tuwing malakas ang ulan at hangin. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin.Essay Word Count: 2." bigkas ng diwata. "Oo!" sagot ni Larisa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. walan g tigil ang suyod sa buhok. matapos ng ilang saglit." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. "Halika. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon.247 . duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Isa-isa. Pagbalik ng kanyang paningin. "umuwi na tayo!" At mula nuon. hindi na pulubi ang nasa harap niya. at ipinak ita pa ang supot. wala nang laman. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae." bulong ng diwata kay Mangita. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa.

Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. o kahit na sinong banyagang lalake. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>.</pd>com</i>. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. Batay sa RA 6955.</pd>com</i>. at iba pa. at <i>filipi nawife<pd>. panitikan. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British.</pd>com</i>. <i>filipinalady<pd>. at pag yamanin ang hindi nila bansa. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. Sa ngayon.pd>com</i>. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. edukasyon. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. </i>" mga mahihina. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. teknoloh iya. ililigtas sila sa kahirapan . Pangalawang ayoko. syensa. may mga prinsipeng darating. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. British. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. <i>flier</i>. Sa parehong <i>search engines</i>. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. <i>nurse</i>.

Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. oil. imahen at kapangyarihan.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. kundi mga seks objek.high fiber<pd>. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. ang <i>hegemony</i>.</pd>com</i>. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. ako. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino.</pd>com</i>. upang magkaroon ng boses. <i>www<pd>. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. at iba pa. piling-pili. sa <i>hegemonic linearity</i>. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. rad yo. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. Sa <i>world wide web</i>. bagamat ang karamihan ng texto. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas.000. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. seksi. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator.</pd>putanginamo<pd>. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. at marami pang iba. seksi. at diyaryo ang pag-aari ni to. sa mga kababaihan. mga website gaya ng <i>www<pd>. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. hindi tumataba. piling-pili. Kapangyarihan g makontra ang gahum. <i>www<pd>.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. hindi tumataba.</pd>com</i>. Impormasyon . Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. at hindi rin nagrereklamo. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. dildo. ng kontent.</pd>superpekpek <pd>. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. Walang artikulo sa diyaryo. Isa tayo sa maaaring . Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>.

</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. ano po kaya ang iiwanan nating salita.. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. Babae yata ako. wika at kamalayan. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako..makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. kultural. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Sa karanasan ko. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Nasa bitu ka mo na. ang iba't ibang bab ae tao. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. and silences</i>. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. exclusions. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. . kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. ang ating pagi ging tao. ng lmga kataga. Ngayon. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. Alam kong may magagawa tayo. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. but only to look for new weap ons</i>. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. MAY multiply factor ang midya. boses. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. bansa. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. at kapangyarihang makontr a ang gahum. mukha. Alam kong ang ating pagiging babae.</pd> sa mga tenga nila. kultura at pag-iisip." <i"there is no need to fear or hope.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. imahen. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Ibig sabihin. kultura. ang ating pagiging Pilipino. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda.

StarStru ck sa Siyete. sabi ng isang brodkaster nila. wala naman talagang kompetisyon na umiiral .</pd> S<pd>. Quezon City. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram.Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Mani la. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. " (Mula sa 24 Oras. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Unahin naman natin ang Kapuso.</pd> vs<pd>. .</pd>P<pd>. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. A<pd>. 'scoop.' Wala naman akong tutol doon. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Sila lang daw ang mayroon noon. malakas ang dating ng konseptong ito. Kaya nga eksklusibo. bawat edisyon. Siyempre. sa lenggwa he ng mga mamamahayag.</pd>A<pd>." Kung sino ang makauna. may Wowowee naman ang kabila. exclusive!. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. Agosto 14).</pd> S<pd>. May Eat Bulaga yung isa. Para sa akin.</pd>P. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network." Kinabukasan. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. Ang kabila wala. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. Bawat araw. Narito si (pangalan ng reporter). Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Star Circle Quest sa Dos. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Agosto 13).' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network.</pd>O<pd>. sila ang 'exclusive. At wala akong karapatan na tutulan. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. ang sabi ng lead anchor. Sabi sa Webster Dictionary. Kung tutuusin.

damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. ang kaisa-isa kong anak.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. .' tila nang-iinsulto ang mga ito. exclusive!. Ani brodkaster. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Nababawan ako sa praktis na ito. Wala namang umaangal dito. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Dahil kung ganoon. "Negosyante. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Na rito si (reporter). nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. patayan. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Samakatuwid. ako. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. Sa akin. 6 Title:Malaki na ko. ikaw. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan.

Gaya ni Gina. Hindi katulad nu'ng isa. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Kapag minalas pa kami. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Kahit minsan kasi. naiisip kong ampon lang ako. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. "Naku. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Sabi kasi ni Aling Tale. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. ang tsismosa naming kapitbahay. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Mabait na'y masipag pang mag-aral.." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Ang alam ko kasi. Hindi ko alam kung bakit. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Per o si Inay. Parang ako. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Ito rin . Ewan ko ba. Sa aming magkapatid. Ku. may kasama pang palo ang pangaral niya. Bakit nga hindi e.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Ang totoo nga niyan. ng kuwento namin ni Inay. Minsan tuloy." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Mabait si Tita Flora sa amin.. Kung anu -anong iniisip mo. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Ganyan si Inay. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri.

Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. "Mahal ka ng Inay mo. Sa simula. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Una. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Pero nang bandang huli.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Manood tayo ng sine sa bayan. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Dinaanan ko muna si Rowena. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Kulang na lang ay hilingin kong sana. "Sama ka sa 'kin. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Libang na libang kami. Hindi niya kasi ako pinapalo. Ako naman. "A basta! Hindi ako naniniwala. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Pangalawa." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. dahil may edad na siya. K aya lang. 'lilibre kita. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Lalo akong kinabahan. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena.

Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa.. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. "Inay. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Sinasadya kong mahul i o mauna. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak.ng lupa nang mga oras na iyon. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Bukod kay Tita Flora. "Pigilin mo si Inay. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi.. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. . Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Nagd adabog ako. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay.

nagi ging kumplikado at nalulusaw. opisina. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. araw-araw na tayong papasyal. . Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. gabi. ang mga relasyon. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. simbahan o mga organisasyon. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. At madalas. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. Sa modernong panahon. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. "Rowena. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay.

Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Ang mga ito ay: A<pd>.. Bago pa man sumulpot ang tao. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. Ibig sabihin.. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). radyo.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads.. Sa kabilang banda. imahen at simbolo.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>.. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a.. Dito rin nila ibinabatay kun . may sarili nang itong materyal na realidad. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos.. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement.. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Para sa kanila.Sa ganito. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). kita at konsumerismo.</pd> to create INTEREST D<pd>. Up ang mabuhay ang mga unang tao. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. Sa ganito. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. magdedesis yon o mag-iisip.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Ayon kay Prospero Co var (9). masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo.. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. alin ang pagtatawanan o iiyakan.. Gayunpaman. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Sa mas malawak na pagtingin. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. Sa madaling salita. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan.

komersyal sa tv at radyo. Gayumpaman. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Ayon nga kay Roland Barthes. Sa antas na ito. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Samakatuwid. sayaw o ritwal. likhang sining." (Hall 69). . Sa madaling salita. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. epiko. Sa madaling salit a. Ibi g sabihin. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 .95). hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. awit. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Dagdag nina Berger at Luckman. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. Sa paraang ito. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Ibi g sabihin. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. at sa mga susunod pang salinlahi.75). Sa larangang ito. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. ay kanyang kagagawan (89). nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. istruktura at daloy ng pagpapahayag. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Upang magawa. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). ang mga ad ay hin di inosente. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). kasabihan. Ayon ulit kina Berger at Luckman. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. siya na ang umaayon dito. Para sa kanya.

Samantala. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin.Ibig sabihin. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. . mangingibig.21). Batay sa mga inilahad sa itaas. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Gayumpaman. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Dahil itinapat sila. Sa advertisement sa radyo. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. Sa simula. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. Hindi nagtagal. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Sa ad na ito. sa produkto. tined yer. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. asawa. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. Nang makita ang isang tindahan. api. mahirap. sa pamama gitan ni Cuneta. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Matapos mailagay ang load. amo. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . karaniwan. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapo