Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

" ang nagagalit na wika ni Aling Sela.... <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong..." ang amo ni Mang Milyo. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang . Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas..</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. "Ang sinasabi ko lamang ay h .<<pd>pd> sunod-sunod. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. pandala s<pd>." <b>N</b>oong unang panahon.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. Nagpasiya ang Pandita ng barangay. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos.. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. <b>I</b>sang araw. nawawala rin ang malaking gong. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay. hataw-tunog. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.. "<b>H</b>uwag kang magalit.</pd> patungo<pd >.. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo...

masisipag. Samantala.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. at malinis magtrabaho ang enk owder dito.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. <b>3</b><pd>. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Samantala. at para mas mapabilis pa. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. Nang magtagal. .indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan." ang sang-ayon ni Mang Milyo. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. Samantala.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). <b>4</b><pd>.

ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. pagmamaha l sa kapatid. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. . paghahangad ng pagbabagong-buhay. katapatan sa isang panata. buhay may-asawa.</pd> Nina. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. at pananalig sa Maykapal.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. at labinlima (15) naman noong dekada 50. Bi lang panimulang pag-aaral. panibugho. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>.</pd> Teodoro Arcenas. mabuting pakikisama sa kapwa. at mula 1950 hanggang 1959. Kwento ni Ms<pd>. at Direktor Danny Zialcita. Sa tahanan din ni Ms<pd>. pangarap na makaahon sa kahirapan. pangalawa. pagkakaibigan. Para sa bawat dekada. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Una. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. kadakilaan. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. lola. katapatan sa sinumpaang tungkulin.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. pangatlo.</pd>Nina Morales. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. mula 1940 hanggang 1949. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. at manunulat. katalinuhan ng bab ae.</pd>. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. at pang-apat. pagtit iwala. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. ina. Naisip ko. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. pagbabayad sa kasamaan. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. pagmamahal sa hayop at kalikasan. at pamangkin g si Mr<pd>. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. limampu't isa (51) noong dekada 30.</pd>. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. buhay-pamilya. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. pag-ibig sa bayan. Kay Ms<pd>. pag-asa.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin.</pd> Nina Morales. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. Sabi pa niya. himala. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang.<b>5</b><pd>. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>.

matagal ang p anahong ginugugol para rito. Mula kay Mr<pd>. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. sa kanyang mga layunin. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>.</pd>. (p. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. Dahil dito. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. para sa ikatlong komponent. 138) .</pd> Reyes. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Naging saksi si Mr<pd>. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Samantala.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>.</pd> Soledad S<pd>. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino.</pd> Arcenas Jr<pd>.

makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. makibaka sa kanilang kah irapan. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. 4 . Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. makidalangin sa Maykapal. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. dahil sa pag-aaral na ito. Bilang pangwakas. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Sa palagay ko.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Higit sa lahat. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Gayundin naman. makasamang mangarap ng magandang buhay. Kalimutan na muna ang bok sing.

Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. mapagbigay (De Mesa 1991. mapagkumbaba. nag-aaruga. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. nagbibigay ng pag-asa. May mga ilan nang sumubok na magbuo. may konsiderasyon. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. Ayon rin kay Ferrucci (2006). Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. Sa ngayon. marespeto. 2005). ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. mapagk umbaba. mapagpasensya. Sa Ingles. mapaglingkod. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . nagpapakatoto o. marunong makipagkapwa. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao.Title:Sanaysay (44) Text 136 . mapagtiwala. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. mapagmalasakit. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. nagpapatibay ng loob ng kapwa. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. mabait. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. malawak ang pag-unaw a. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. Narciso-Apuan Symposium. humi hingi ng tawad. maunawain. buk as ang loob. mapagmalasakit. malaya. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". maawain. at malapit sa Diyos. hindi nanghahamak o nanlalait . sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). pakikiramay sa kanila.Essay Word Count: 2. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. 2005) naman. may magandang intensyon para sa ibang tao. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. Nobyembre 24. maalalahanin. Nobyembre 24." Kay Narciso-Apuan (Symposium. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. mapagpatawad. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). De Mesa 1991). hindi ito mad aling sagutin. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. m apag-aruga. mapagbigay. . Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. at mas ayahin. matulungin (De Mesa 1991).

hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". isang pari. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral.</pd>47. Sa pananaw ng mananaliksik. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. isang propesor ng wikang Pilipino. Sa 14 na kalahok. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. at dalawang <i>charity volunteer</i>. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. <i>content analysis</i> ang ginamit. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. isang madre. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Sa kulturang Pilipino.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>.

Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. sa tingin ng mananaliksik. Ayon kay Hill. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Hess. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. Thompson. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. may pakikipagkapwa. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Hess. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. Sa bawat talaan. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Knox. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. . Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan.bumuo ng mga domeyn at kategorya. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. isang <i>counselor</i>. Sa pagsusuri naman ng datos. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Thompson. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. pagdodomina ng isang miyembro. Williams at Ladany 2005). subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. may mga ilan ding naging pagsubok. porsyento. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. Williams at Ladany (2005). Sa sitwasyong ito. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. Knox. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. at ur i ng mga ito. nakalagay ang mga deskripsyon. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo.

maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng serbisyo. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. bukal ang loob. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Siya ay may malasakit. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. <i>unconditional</i>. may konsiderasyon. hindi iniinda ang abala. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. marangal. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong.

Kapag sila ay nagbigay ng tulong. disiplinado. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. <i>Malinis na kalooban</i>. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. handang magsakripisyo 75 31 . iniisip ang kapakanan ng iba. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. hindi nang-aabala. kahit saan. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila.. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. <i>Pakikipagkapwa</i>. hindi sila naghihintay ng kapalit.

12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. sigaw ni inahing manok. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. . Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito.

" ang sigaw ng isang sisiw. at damo. "Masaya ako sa buhay natin. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. "Hindi iyon mga sisiw. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. sa kanyang trono. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Halina kayo't tayo'y aalis na. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Sila'y mga bibi. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Hilig nila talaga ang tubig. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. hanggang sa maabot na niya ito. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap." ang wika ng inahing manok. kay a't siya'y nalunod. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Walang may gusto na gawin ito.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. bigas. Isang araw. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Ang bodega ay puno ng mga mais. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. para marinig natin kung siya ay parating na. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga.

Isang araw. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. pupunta si Mang Isko sa bayan. Minsan. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. O sige. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Panay ang pamamasyal. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Sa kanyang paglipad. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Isang araw. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Nang dumating ang tag-ulan. Agad nitong pinalaki ang katawan. Pagbalik ni Mang Isko. Tapos ngayon. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. "ama. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. pero sa susunod ay hindi na". sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. sagot ng lima. lumabas ng bakuran ang usa. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. b ibigyan kita ngayon." Isang araw. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. gamit naman ang kanyan g bibig. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Bibili siya ng pagkain. "Kumusta na kayo . isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. Isang araw. Huminga ng malalim ang ama. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. hihingi ka sa akin. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Sa halip. siya ay nagulat sa nakita. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid.

Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Lubos namang natuwa ang hari. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. G ayunpaman. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. ang pagong ay nahulog. Isang gabi. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Ang isa ay mayaman. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon.?" sigaw niya. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Isang araw. Ngunit sa kanyang kabiglaan." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Ang sabi niya. Naisin man niyang kainin ito. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. ." Natuwa ang mayamang kapatid. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Laking tuwa ng hari. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag.

"Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an ." ang sabi pa nito. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Nang buk san niya iyon. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. 5 Title:Kwento (4) Siguro. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. magkikita pa rin sila kung Linggo. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon." ang sabi ng isa. Animo bumigat iyon. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako." ang sabi pa nito sa hari. Natuwa and dalaw ang pulubi. Nawa'y tanggapin ninyo. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Nagtaka and isang pulubi. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Sa wakas.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. mga pangangaila ngan nito at relasyon. makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. partikular na ang advertisement. ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Batay sa mga tinalakay na konsepto. May kani-k anilang karanasan. Dito. Sa madaling salita. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa kasalukuyan. Sa kanilang pagsakop.o. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. Sa teoryang ito. dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. mga mito. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Sa kanyang librong Mythologies. Kadalasan. ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Sa madaling salita. Sa kabilang banda.51).119). hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Bukod dito. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. ang mga tunog. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Sa ganito.

midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. mga balita sa radyo. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. Sa pagaaral na ito. Mula pa ggising sa umaga. makapagpakilos at makapagpalaya. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. mga balita sa radyo . Ika-25 ng Hulyo taong 1931. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. ang audience o mamimili. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. kanayunan. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. Ngunit sa katotohanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Sa mundo ng pamamahayag. Mula paggising sa umaga. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. makapagpakilos at makapagpalaya. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. Kaugnay nito. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. simbahan. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon.sa tah anan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. sa kalsada. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat.. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. sa Kongreso. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Sa ganito. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. polisemik at multi-direksyunal. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. ang ugnayan ay masalimuot .

Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. bab ae at sugal. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. matatag at matigas . 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. i . KATAUHAN Tulad ng isang molave. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. hanggang mabalitaan ito ni Leona. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . anyo . Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Sarnantala. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Natatangi ang kanyang istilo . Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. Muling nagbalik ang karam daman nito. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong.

kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . tradisyon. sosyal at moral val yus. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. kultura. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino.

77. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. pp. Ang valyus ay ginugusto. pag-asa. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao.y panghinaan ng kalooban. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. pananampalataya.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. valyus. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay." She never vered from crises by the heart. pagtitiis at pagtitimpi. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . Dekada. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Ayon naman kay Bryn Hall. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. may asawa at mga anak. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat.79). Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. itinatangi. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya.

Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay.n .</pd>N<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. ang noo'y secretary general ng PBBY. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Dahil dito. Samakatuwid. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. Robert Magnuson. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. magpalabas.</pd>N<pd>. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. ma gturo. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . Noong 1996. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>. magpabilis. Bukod dito. sa kauna-unahang pagkakataon. PBBY-Salang a Writers' Prize. Noong 2003. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Noong ika-17 ng Mayo 2003. Gintong Aklat Award at iba pa. Augie Rivera. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. National Book Award. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2).</pd>K<pd>. Carla Pacis. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Amelia Lapeña-Bonifacio. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . Lara Saguis ag at May Tobias. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata.</pd>K<pd>. Kaugnay nito. Vi rgilio Almario. Noong 2000. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. at Rene Villanueva. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata.

manunulat. naitatag Ang I<pd>.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit.</d>N<pd>. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. aklatan. Hanggang sa kasalukuyan. n aniniwala Ang I<pd>.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . at iba pa. Patuloy Ang I<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. pintor. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>. Noong ika-7 ng Hunyo. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>.</pd>K<pd>. at iba pang propesyunal.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. paglalathala ng newsletter.</pd>K<pd>.</pd>K<p d>.</d>K<pd>.</pd >K<pd>. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts.</pd>K<pd>.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. lalong na ang mga batang mahi hirap.agkakaroon ng mukha.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. at mga edukador.</pd>N<pd>. Mula sa orihinal na kasapi na 21. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. Dahil dito. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. hospital. textbook. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. Regular a ng kanilang mga pulong. animated features . Joanne de Leon. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. graphic desi gner. ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. bahay-ampunan at iba pa.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. hugis o katawan. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan. products design and merchandising.</d>K<pd>. manunulat.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon.</pd>N<pd>. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento.</pd>N<pd>. mural. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang I<pd>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata.</pd>K<pd>. ang mga tauhan. Sa pagtakbo ng panahon. Felix Mi guel. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit .</pd>N<pd>. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</pd>N<pd>.</pd>N<pd>. 1991. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. Mel Silvestre at Jason Moss. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. bukod sa mga aklat-pambata.

materyal na ginamit. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. Germany at Japan. si Mardi ko. ilustrasyon . Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . G ayunman. na siyang target na mambabasa ng mga ito. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. Di magtatagal. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>.</pd>P <pd>. Gayunman . mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Sa kabila ng dako. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama .</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. at mangyari pa. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. asahan natin ang masalimuot. Ang anak kong si Ma riz. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon.</pd> Ponciano B<pd>.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Ang resulta. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. Sa puntong ito. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. Tiyak na di magtat agal. Simplisidad at Ekonomiya. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Malinaw itong nabanggit sa blg. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. ang kalidad ng kuwento. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito." Sa makatuwid. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya.</pd> Nita P. Sa blg. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. Upang maiwasan ito. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa.</pd> Pineda. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. narito na ang 2001 Revisyon. tulad ng naunang patnubay. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet).

Pero. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/.mer/ ba o /pri. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. takot din siya sa galit ng matanda. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. /Pilipi. . iyon nga lamang. /v/ at /z/. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas.me/ kaysa sa /unipo r. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. Kung ito naman ang pag-uusapan. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor.me/.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/.si Laya at si Aling Amanda. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli. Tapos. Ganoon pa man. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. Muli. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip.

. "Berting. Ayaw ng Intsik nang ganoon. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. "O. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting.</pd>" may takot na n gayon. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib. Wala siyang magagawa. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. Aling Amanda <pd>. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. si Caloy. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo.</pd>" tunog ng bumubuwelo.. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito. malas daw sa negosyo. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. Sobra ng lima." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting. " sabay ngiti na p arang nakaloloko. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan.. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?.. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto. "Aling Amanda<pd>. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. naroroon na siya. medyo masama po ang pakiramdam ko. "A." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. E. Oo. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. Ngayon. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo.. Baka<pd>. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan.. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. Berting ikaw pala. Buti nama't nagbangon ka na. "Otsenta'y singko na po iyan. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga. Lunes. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. A." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. mukhang sisipunin ho yata ako .

ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Wala siyang balak na humimbing. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. Ngayon. Walang taglay na pait ang mata. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Hindi nararapat. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. Hindi siya nag-iis a. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. Inilabas din niya ang traysikel. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Basta wala siyang iniisip. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. may asawa si Berting. Sa wakas. Wala. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. Ang akala nga . Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Kayo na po ang masusunod. Tama na ang isang matinding dahilan. Maya-maya. wala nang iba pa. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. Nang hapong iyon. 'Di tul ad ngayon. Walang pungas. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. Agad siyang umuwi. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Makapangyarihan si Laya. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Noon. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. Naroroon si Laya.

May iilang luman g muwebles ang naririto. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. Wala na siyang pinagkakakitaan. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. May dalawang silyang pilay pa ang isa. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. 4 . Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. Hindi nagkakalayo. ang pagsi ping sa asawa. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. may nanglilimahid na lababo. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. Lalong tumikom ang dila ni Berting. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. Minsan. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. Si Aling Amanda. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat.

binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Mga babae silang matalino." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. atendant s a ospital. at iba pa. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. mananahi.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . at ng bahay ang sa mga babaye. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. m aging sa loob man o labas ng tahanan. katulong sa bahay. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". ay may kanikaniyang katungkulan. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. tindera. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. ngunit u nawain nating bawa't isa. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. paninindigan. Mga babae silang may sariling pagpapasya. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. at pag-iisip. titser. may prinsipyo. doktora.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . social worker.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. manunulat. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. nars. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. emp leada sa opisina. manggagawa sa pabrika. Para kay Labog." (p. nangang ahulugan na ang babaye. Mga babae silang may sariling katauhan.

Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a .a kanyang asawa. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. Muli ay naitanong ko sa sarili. pantahan lamang. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. Gaya ng nabanggit na. at Manuel. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. pati na ang pamangking si Teodoro. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. kakilala ng mga kakilala niya. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. o ng mga kamag -anak niya. kaibigan ng mga kaibigan niya. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam.</pd>. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. Sa halip. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay.

tiya. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. Mayo 1962. kaanak . Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. Para sa pangalawang komponent naman. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Mayo 13.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. kinilala. Abril 1962. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. Mayo 16. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. pagpapakilala. kwentista. isang malusog at magandang sanggol na babae. 1962. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. isinapelikula. isang teorista. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. ang maisulat ang kanyang literari biografi. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Gayunman. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. 1962. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. ina. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . binasa. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. at ginawaran ng mga parangal. at. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. lola. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. Ayon kay Louis Ke lly (2000). at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. nobelista. ang inyong lingkod. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito.

paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. Subalit wala kaming napala.<b>1</b><pd>. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. At nang nasa Europa na kami. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). Tulad ng iba pang kasapi. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. tirahan. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. mula sa matinding pagsasanay. at Lopez Memorial Museum. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. UP Diliman Main Library. Isinagawa namin ang prepara syon. Sa kabuuan. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. At kahit pa naipanalo namin ang bansa.

Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. sila'y produktong pang-export. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. ritmo at saliw. S a madaling salita. Ang nakalulungkot pa. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Nananatiling sa football field. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Lalo pa. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Resulta. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero.g sarili hanggang sa kamatayan. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. sa mga malls. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. . wala kang mararating at walang kang kikitain. Ang siste sa ating lipunan. melodya. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Buko d pa sa mga domestic helpers. Bukod pa rito. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. sa basketball court. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan.

banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. At lalo pa.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. may humigit. At ang mga producers at recording companies na napip . Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo.<b>Ang Radyo. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Magkagayon pa man. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Mas tagos ito sa puso. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. At sa kasalukuyan. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings.kumulang na US$4. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Telebisyon. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Higit pa rito. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata.

ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. AWIT AWARDS. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. KATHA at MTV AWARDS. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. .ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. At sa ganitong paraan. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. Ikatlo. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Ayon pa rin sa IFPI. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. maaar ing ito ang maging bentaha natin. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. Ikalima. Una. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . Ikaapat. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. Ikalawa. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. lalo pa sa mga musikero. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. Kalimit an. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Ikalawa. Ikatlo. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. Una. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa.

Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon." "Alam kong galit ka sa akin." bul ong ko sa sarili." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. anak. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Lalo na ikaw. 4 Title:Malaki na ko. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi .. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. "Alam kong galit ka sa akin. anak. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. anak. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. "Mag-aral ka sana. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Sa isip ko. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito.." dugtong ni Inay. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Mahal kita. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate." Isa pang malalim na buntunghinin . Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya.

Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. di umatend siya. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Nagtaka ako . Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. "Ayoko na po talagang pumasok. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Isang gabi. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari." Sa loob-loob ko. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. pu mupunta ako kina Rowena. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. "e ano sa 'kin. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Dito na lang ako sa bahay.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Mary Ann. Lalong tumibay sa aking sa . Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. O kaya naman." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n." "Sasamahan mo 'ko anak. Ikaw na lamang ang sasama. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Nagtatagumpay na ako. Isa pa. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Lalo akong nagalit ka y Inay. Paminsan-minsan. kapag naiinip ako sa amin. "Sa Sabado na 'yon.e. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay.

" Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. Kotse ang karamihan sa mga ito. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. "Maaga kang gumising sa Sabado. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. "O. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Gracit a Talaro. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito.. Ako si Gracita. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. At hindi nga ako nagkamali.. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. si Gracita nga yata.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. .. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Nagbulungan naman ang iba pa. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. "Parang si. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo." giit ni Tita Flora. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora.. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Umiwas akong sabayan siya. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan.

" Parang nanginginig ang boses ni Inay. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas.. Mayaman an g itsura nito. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Si Pia. Nagtatalo ang loob ko. Marami itong suot na alahas sa katawan. "A. Sinundan ko si In ay.. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay.. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. "Parang walang nangyari sa'yo. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. "Gracita?" "Oo. "Tayo na pong umuwi<pd>. CPA. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Ngayon<pd>. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Si Cecili naman abogada na. sige."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Sige. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. puntahan mo sila ro'n.. Gusto kong magalit kay Inay. Tingnan mo 'ko.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. espesyalistang doktora na 'ko. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. 'yung best friend mo. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . Napakunot ang noo. ako nga. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. ngumiti naman pero halatang napilitan lang.

Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Napangiti si Tolits. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. at ng mga regalo. Ngayon. Hapi Bertdey. Nagkakaganito ang aking si k aren. ng mga laruang nakasabit. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Hindi ko man sadyain. Pagkatapos. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. . lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. narinig n iya ang isang awiting. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina.

Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. araw. para lumaki ka agad. Sabi ni Mama.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Pero isang araw. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. ikaw na ang bahala kay Lara. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Pero sabi ni Mama. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. kapag dumating na raw ang aking anghel. bulaklak. Tapos. Sabi ni Mama. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. pero di pa rin tapos si Mama." ang bilin ni Mama. talagang matagal ang ka nyang trabaho. May mga puno." ang lagi niyang sinasabi sa akin. stamp pad. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. sobrang saya ko. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Puro tunog lang ng st apler. "O Angel Sally. nagawa ko na. patulugin mo sa tanghali. Sabi ni Mama. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel." ang bi lin ni Mama. pinatutulog pa rin niya ako. "O Angel Rowena. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. . ang mga tao. ang araw ng kanyang kapanganakan. para lumaki ka agad. ang kanyang unang kaarawan. "Tulog na Lara. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. ikaw na ang bahala kay Lara. maiiwan na ra w ako sa bahay. pakainin mo palagi. "O Angel Perla. "Kain pa Lara. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. mangga. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. telepono. Ka hit ayaw ko ng matulog. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. minsang naman sobrang konti. aso. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. ikaw na ang bahala kay Kala. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Si Angel Perl a ang una kong anghel." ang bilin ni Mama.

ag ad niya akong hinahanap. Mabait si Angel Charito." ang bilin n i Mama. Pero isang gabi. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. "Halika Lara. pinaliliguan agad niya ako. "O Angel Charito. pagdating ni Mama. Kahit konting dumi lang.' ang lagi niyang takot sa akin. habang nagpapahinga si Mama. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. si Angel Raki. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv." a ng bilin ni Mama."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Sandali lang akong mawala. libangin mo. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Raki. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. "O Angel Lai. "Lara. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. pinapanood namin." ang lagi niyang sinasabi sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo." ang bilin ni M ama. para na akong ispasol. para di ka magkasak it. magsisimula na ang palabas. 'wag mong hayaang lumabas. ikaw na ang bahala kay Lara. . pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. nagpaalam na si Angel Lai . kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya." ang lagi niyang aya sa akin. isang hapunan. nagpaalam na rin si Angel Raki. paliguan mo. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. nagpaalam si Angel Charito. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. Sab i ni Mama. Pero isang hapon. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. si Angel Lai. pero sa buong maghapon. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. Tulad nung mga dati kong angel. paliliguan na kita. Bilin ni Mama. Minsang sobrang init ng tubi g. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. minsan naman sobrang lamig. Mabait si Angel Lai. "Halika na Lara. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. nagpaalam si Angel Rowena . Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. masarap itong tubig. ang pang-apat kong anghel."Halika Lara. Pero tulad nung mga dati kong anghel.

Isang masarap na a lmusal ang aming kinain.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay..</pd> Pat <pd>. binati ako ng halik ni Mama. Kung minsan nga. nag-aalaga. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Kaisa-isang anak si Pat.. kailangan na niyang umuwi ng bahay. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. "PAT <pd>.. anghel na magbabantay. Ito ...</pd> PAT <pd>. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. kami na ang m agkasama..</pd> Pat <pd>. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya.. At dahil kaisa-isang anak siya. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito.Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. Sa buong maghapon. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay." ang sabi ni Mama sa akin. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. at tutulong sa akin. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod.. "Pat <pd>. At kapag naki ta na siya.</pd> PAT <pd>. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan.. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan.. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis.. ako na ang iyong magiging anghel. "Mula ngayon Lara.. Bukod dito. ibig sabihin. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. Totoo nga bang may anghel. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. mag-aalaga. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan. At sigurado ako. agad na siyang hinahanap. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel.

. . Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako... "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya..." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay.. kahit sandali.. "'Pag napuno mo na 'yan.. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. agad na siyang hinahanap... . "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. kanyang Tatay.</pd> tatl o <pd>.... At kapag nakita na siya..</pd> nakatago na kayo <pd>..</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala.. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. Kahit nasa akikipaglaro." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay.</pd> tatlo <pd>. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.</pd> isa <pd>..</pd> Pat <pd>. bibili tayo ng bagong alkansya mo. "Pat <pd>.' ang yaya ng kanyang Tatay. O kahit saan man siya magtago..</pd>" ang sabi ng taya.kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya.</pd> isa <pd>. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an... ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.</pd> nakatago na kayo <pd>.. Kapag n agtatago siya.</pd> dalawa <pd>. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. ... Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.... Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya.</pd> Pat <pd>.</pd> dalawa <pd>.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. madali siyang nakikita..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.. Isang hapon.

at malalaking binti. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. "Siguro rito. at sa naghahanap ng taya.261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. ang kanyang malamang braso.Essay Word Count: 2. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya." ang sabi ni P at sa sarili. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. mahihirapan na akong makita ng taya. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki.

ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. at higit sa lahat. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. May mga iilang kritiko ang nag susuri. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. at bayograpikal na pagsusuri. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. at iba pa. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . Sa Seattle sa Amerika. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa kasalukuyan. ng ukol sa kasarian. Ayon sa magulang. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. wala pang nangyayaring ganito. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. pagsusuri sa wikang ginamit. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. Sa mga panggradwadong tesis naman. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. Sa Pilipinas. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. Samakatuwid. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu.

hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda.ntayan. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6.</pd> Gatmaita n. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. Ngunit tulad ng mga naba nggit. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. sa loob o labas man ng tahanan. iisa ang gampanin ng babae. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. Dito at maging doon. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. Dahil dito. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. . ang gumawa ng mga gawaing bahay. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. Muli. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. paulit-ulit a ng pagkakamali.

ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Sa halip. kuskos dito. Sa m aghapon. "<i>Alam mo anak. Sa huli ng kwento. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k .. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. nagkaiba ng a lamang sa lunan. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. piga doon.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7).. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Samakatuwi d. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan.

si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. "Paglaki ko. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23).anyang ina. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. . o isang manok na hindi galing sa itlog. Dahil dito. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . 5 Title:Alamat (3) Text 116 . Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok.</pd> Anonuevo. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. Bilang isang batang manok. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Marahil. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. bilang bunso at "lalaking manok". i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Bilang mano k.

wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "<b>B</b>akit." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. . "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela."<b>A</b>. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. At nang dumating ito ay walang dalang kahon." ang pagalit na tugon ni Rufina. "<b>S</b>andali na lamang po. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. Matatapos na ako. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. e." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela." paliwanag ni Mang Milyo. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan." ang pahayag ni Rufi na.

Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g.. "<b>M</b>ariang Maganda. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. kay ganda ng mga bulaklak mo. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda.. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Mariang Maganda. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. Hindi niya mabatang lisa . "Mangyari'y. Araw-araw. hihintayin kita sa halamanang ito. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. hindi na ako makababalik. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda." "<b>B</b>akit. kung hindi. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. sa kanyang pamamasyal. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Ibig ko sanang isama kita. dumating ang prinsipe. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe." ang pangako ng prinsipe. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. Nang malapit ng maghatinggabi." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Kaya paalam na irog. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. nguni't hindi maaari. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. "Kailangang umalis na ak o. Is ang araw. walang makakatulad di to sa inyo. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Maghahatinggabi na."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak.

. Galit na galit si Sidapa. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. Nagkakalab an ang mga puno. damit at pagkain para sa pamilya. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Natakot ang prins esa. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Sa kanilang paghahatakan. o oras nang tapusin ang isang pulong. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Hindi laman g isa o dalawang kopita. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Araw-araw. Kapag nangyari ito. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. <b>I</b>lang araw. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. datu at mga barangay sa bayan-bayan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak.nin siya ng kanyang minamahal. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. o oras nang humarap sa ilang bisita. lubos na nalulungkot si Sidapa. Makaraan ang ilang araw.

" "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. malapit sa munting ilog. galing sa kahariang malapit dito. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. <b>N</b>oong unang panahon. "<b>I</b>sang araw. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak." mungkahi ng lalaki. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. "Dapat niya ng malaman!" . Minsan. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Bilang parusa . Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. "kita'y iniibig. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. Wala kang utang na loob. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan." "<b>P</b>a. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at .patawad po.. "Magandang M utya. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah.. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. Bathalang Sidapa. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib.

"<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang.kainan at sayawan. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. matapos ang anihan. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. Siya'y sumagot. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. naging proyekto ng mga gur . <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. Nagkaroon ng maringal na handaan .Essay Word Count: 2008 Kung kaya. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. Hindi pa siya nagbabalik. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen.

Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. pagko ntrol sa mga kaalaman. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito . Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. ganito ang k anyang sinabi: <pd>. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. at tanggapan ng pamahalaan. at sa lahat-lahat na yata.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. nandoon pa rin sila. Muli. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. Anum ang gawin nating pag-iwas. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. sa mga babasahin. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. sa ating sinasalita. ahen siya. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>.</pd>180</i>). masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito..ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. sa mga panoorin. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino..

Bukod di to. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Madalas. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Ika nga. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. At kung minsan. Teen Novellas at Teen Romance. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Biyaheng Eskuwela ng Adarna. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. partikular ang televisyon. tulad ng Amerika. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Dahil dito. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Big Book. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Sa kasalukuyan. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Poster s Series.g panitikang pambata sa Pilipinas. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Bright M inds Read! at iba pa. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Taon-taon. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Manuals. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . Klasrum Adarna. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. ba le wala rin. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan.

Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. medyas. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. Kaya nga. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Sa pamamagitan nito. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. Dahil dito. sa kanyang kultura at kasays ayan. t-shirt. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. payong hanggang sa mga laruan. May isang Preschool akong napuntahan. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Higit sa lahat. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. notebook. pencil cas e. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. lapis. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. sa kanyang kapaligiran. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. kultura at kasaysayan. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap.

Tuwang-tuwa ako. Ang matinding problema. Titimbangin ang mga bakal at plastik. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. at gamot na parang matataas na bilding. "Tulad n'yo. walang pahinga ang kariton. dati rin akon magkakariton. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. patis. blonde ang buhok. toyo. Papauwi. toyo . Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. M insan sabi ni Mang Ruben. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. patis. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). may punggok. may mahaba at maiksi ang leeg. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. at gamot. mapu ti ang balat at iba pa. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Mabait si Mang Ruben. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. may parang bombilya at kulay sampalok. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Bukod pa rito. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. bakal. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Si Kuya ang magmamaneho. Minsan. may lapad at ku wadrado ang katawan. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. mga butas na timba at palanggana. Sa murang edad pa lamang kasi. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. . Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Sasakay uli ako sa asul na kariton. Walang daya ang kanyang timbangan. Sa buong maghap on. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks.

At sa aming pagkukusot. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Kapag wala kaming makolekta. komiks. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Pero minsan. susulpot ang mga bulang-lobo. Naisip ko kanina. Kapag gusto naman naming magpahinga. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. ng asul na pintura. nagiging bangka ito. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. bakal. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago." ang sabi ni Kuya. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Pagkatapos. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Busog na busog kami ni Kuya. bilhan kayo ng pintura. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. mga butas na timba at palanggana. Sa aming pag-uwi. "Kay sarap talagang mabusog. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Kapag umuulan at bumabah a. . tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Ang lamig ng tubig. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Pero alam naming matibay ito. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. At bigla-bigla." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. Giniginaw na ako. Napansin ko rin. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Wala kasi kam ing masilungan noon. Ako naman ang loob at ang manibela. pero parang pagod na pagod ito. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Tulad namin ni Kuya. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. mga bunging kaldero at kawali. Pinulsuhan namin ang asul na kariton.

matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Kay saya ko noon at alam ko. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Noon din. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Matagal na silang wala. Si kuya naman sa labas. lalo na ang asul na asul na kariton. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Bagamat nasa probinsya ako. Sa gabi. mayaman o maykaya. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. Kinabukasan. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. Simul a noon. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. ipinarada namin ang asul na kariton." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. . Pagdating ko ng hayskul. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. akala ko. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. at ubas. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. kapag may-ensayklopedia sa bahay. ponkan. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon.

media at iba pa. sa Dulong Bayan. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. isang libro agad ang binibili ko. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Pero sa kasamaang-palad. Cebu. napuntahan ko na. ang bukid ang di ko makakalimuta n. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Problema ko kasi. "'Tay naman . "Ito ang buhay. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. sa Sapang Palay. malap it sa pilapil. Tumuloy siya sa k anyang silid. may collection ako. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Paramihan kami ng nabas a. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. naririto ang buhay ng bawat tao. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. sa Balong Malayo. nabalutan ng putik ang aking mga libro . kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . Minsan. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. m atulin pa rin ito. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Gusto kong matahimik na ang mga ito. sa Gul od. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. kulturang popular. Natatandaan ko. At kahit saan man ako mapunta . ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. Ganoon 'ata talaga. Laguna. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. manipis ang gulong. Laguna sa loob ng dalawang taon. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Cagayan de Oro." Hindi kumibo si Lolo. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. tulad noong tumira ako sa Si niloan. Tanda ko. SABI NI LOLO. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Kinabukasan. Sabi nga. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. matinding depression ang naranasan ko. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. sinabi ni Lolo na." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Kapag Sabado at Linggo. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Yabangan kami ng aming mga nabasa. Nang d umating kami. Sa bawat perang natatanggap ko. Palitan at hiraman. Davao at iba pa.Pagdating ko ng kolehiyo. sa bukid at kung saan-sa an pa. Para akong namataya n noon.

pinaalis sila. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. Napansin ko. kamatsile at iba pa rito." Hindi ko napigilan ang magtanong. May mga dayong pumutol dito para manirahan. sa di kayang abutin ni Lolo. "Dating may mga punong mangga. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. At h . Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Par ang laging may iniisip. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Naroroon sa dakong iy on. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Mula noon.makita. upang doon siya magpahin ga. makikiraan na. Nakatali ito nang mahigpit. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. makapagtanong na. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Pinakiramdaman ko ang paligid. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. "Amang. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. laging matamlay si Lolo. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Pakiramdam ko . Alam ko. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. "Tatang." "Yun na nga po marahil.

Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Umaambon. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. naisalba ng ama ang kanyang anak.indi pa man nagtatagal. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. natagpuan ko ito. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Bata pa nga noon si Norm an. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Sa kabila ng kawalan ng ina. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Walang pagdadalawang-isip. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Halos hindi na siya kumukurap. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Subalit hanggang doon na lamang. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Kanya akong kinanlong. animo'y kumakaway. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Nahilig siya sa mga baril-barilan . kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama.

Ganyan ang buhay sa kanya. Hiling niyang yumaman at magkaro. " Si Totoy Tato. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Itinuro na rin ng ama. . Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Gayumpaman. Iba ang ama niya. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Sin anay siyang mag-alaga nito. <i>Marcos. ang paggalang dito. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. W ala siyang interes dito. sa kanila lang ang Diyos. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama." ang b ilin pa ng kanyang ama. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Nais niyang tu mulad sa ama. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Hindi niya maintind ihan. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Laging ganito. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. tuta ng Kano.

Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. May matinong pulis. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Anak." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. isang kalabit lang sa gatilyo. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Matagal mo na itong gustong malaman. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Bukas. sukab na estudyante. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. . malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. hina wakan ang baril at bumababa. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Malulunok mo ito. Nagiisa na siya sa buhay. Beynte-uno na siya. Mag-uumaga na. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. Hindi na ito laru-laruan. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. napakadaling gawin. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Sa una'y may kahirapan. Namatay siya sa saki t. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. "Nasa tamang gulang ka na. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones.

Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. Nagtataka ako. si Jun-Jun. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. Laging huli pa rin ito kung kusutin.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. Si Nanay. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. Mabait si Aling Aida. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. may malaking keyk. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. "Mama. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. nagulat ako dahil ang daming bat a. kung isampay. Gusto ko po kasing isuot ngayon. kung banlawan. May biglang dumating na bata." sabi niya kay Aling Aida. Bertdey pala ni Jun-Jun. "O. Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. nagiging akin ito. ISANG HAPON. at kung itupi. Sabi n i Nanay. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. May iba't ibang kulay ng lobo. 'yung ma y drowing na animè. Kasing-laki ko siya. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. . magan da rin ang suot. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan.

At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw." dagdag niya. Bigl ang napuno ang aking damitan. "Bigay ko kay Joey 'yan. "Bukas. Pagkatapos ng masayang parti. Puwede pa namang isuot. Nang pauwi na kami ni Nanay. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain." sabi ni Aling Aida. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. naiwan kami ni Nanay. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. "O. maglaro kayo ni Ju n-Jun. dilaw. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. Tumango ako kay Aling Aida. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. sayang naman kung sa iba pa mapunta.Lumapit sa akin si Jun-Jun. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. munting laruan. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. mga kendi. Kahit Ngayon. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. Binuksan ko ang plastik. Kahit di paborito ko pa rin ito. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. Agad ko itong kinuha at isinukat." sabi ni Nanay. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. . Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. Di ko a kalaing kasama ito. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. nakalimutan ko. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. w na lobo. maghahanda tayo. Joey. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. Kahit konti. PAG-UWI NAMIN NG bahay. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga.

nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. Para sa akin. pako. "Beng. napansin kong lagi siyang ma y dala. may tabla. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. silid. at yero para sa aming bubungan. bubungan ." ang sunod na sabi niya. May pinto at mga bintana na ito. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. bintana. Di na rin karto n ang aming dingding. alulod. lalong sumasarap ang aming hapunan. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. pintuan. Buung-buo na ang aming bahay. basta di tayo nagug utom. si Tatay ang g umawa.Karpintero ang tatay ko. Isang umaga. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. . tabla. bangko. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. kaya niyang gumawa ng buon g bahay." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. namangha na lang ako sa aking nakita. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. pako. mura rin siyang sumingil. sahig. Ang mga sobrang kahoy. "Hayaan mo Beng. tabla. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. Kaya niyang gumawa ng hagdan. magagawa rin natin itong munting bahay natin. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. at kung anu-ano pa. At pagdating ng hapon. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. Minsan kapirasong kahoy. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. ay nagagawa niyang mesa. at pako. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. lalagyan ng libro. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. Lahat ng bahay sa riles. Pagkatapos noon. at iba pa. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay. At tuwing hapunan. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. at kung anu-ano pa .

Pero di man lang natakot si Nanay. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. Sa isip ko. parang isinukat ng isang modista. Minsan. Pakiramdam ko. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Bumilis ang tibok ng aking puso. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. Malaki kasi a ng salamin. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. Mula noon. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. Isang araw. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. Natatakot ako. Kumar ipas ako ng takbo. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. Natakot ako. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. Lapat na lapat sa akin ang bestida. sa malapit man o ma layo. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . . Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. Naisip ko nga minsan. tila isa itong malaking kuweba. Ang mga ugatang kamay n i Tatay. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. "Sa Linggo. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. Buhay na buhay ang mga r osas. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. gustong gayahin ang aming baha y. Kulay-putik ito. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. Kulay-rosas ito. nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. Baka ito ang amoy ng higante. kitang-kita ang buong katawan ko. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. baka may natutulog na higante sa loob nito. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. Kung titignan nga sa malayo ang aparador. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay.

Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. ay kapantay siya nito. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. at sa hal ip. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Minsan. Sa loob ng ating bahay. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita." kuwento ni Nanay.sa lakas man o sa kaalaman. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. ang tibay-tibay. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. Wala siya sa likod ng lalaki. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. di ko ito m abuksan. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. Bilang isang feminista. Kapag may sobrang tela. Kinakabahan pa rin ako. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. itinatahi niya ako ng bestida. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito. Noong ako'y magkomunyon. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay.

Ayon kay Arceo. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. wika ng nobelista. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. gayundin ang mga pangyayari. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Ang <b>Canal De La Reina</b>. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. at ihanay sila sa mga lalaki. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. . Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. sa Tondo. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. 1972. ay nagkataon lamang</b>.n City noong ika-26 ng Pebrero. 1998." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Ang sunog na ito ang naging dahilan. Sa katunayan." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. ayon kay Arceo. 1 972. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Mayn ila. sa mga buhay ng tao. buhay man o patay.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. Ayon pa rin kay Arceo.ang mga tauhan at pangalan. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo.

ang mga resibo sa buwis. at higit sa lahat. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. Sina Leni. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. masama ang ugali at mapang-api. Makasala nan siya. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. makasarili.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . ang tunay na m ay-ari ng lupa. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. isang asawa. Si Leni. isang babae. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Gracia. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. Manapa. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. mapang-api sa kapwa. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Si Nyora Tentay. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae.

Samantala.. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa.. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. s . Pero ngayon ay wala na . Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Samantala. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Pag kaawa. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. ang usurera. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay.. At napatunayan ko naman. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Wala na akong paggalang sa kanya. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. Subalit sa ka bila ng mga ito. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Panlulumo. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Kung mahirap maging isang ina. Matapos ang malaking baha. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Paghanga. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. si Ingga. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. si Vi ctor. amin niya. at buuin itong muli. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Aywan niya kung ano.. nangangarap at nagtata gumpay.

Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata... . May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. "<b>P</b>asensya. Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . hindi nagtataas ng boses. Nag-iisip sila.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. "<b>P</b>a. Sumagsag siyang pababa. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s.pasensya na po kayo.anhi man ng tao o ng kalikasan. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya." pagmamaka awa ng pulubi. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya. Hindi ko po alam na natutulog kayo. minu-minuto. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela.

Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. Lu mayas ka. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran.. Sige mabahong pulubi. umalis kayo sa harap ko!." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila.kahit na isa man lang. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin.. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. "<b>A</b>no. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. Umali s kayo ngayon dito. Alis ngayon din." "<b>K</b>a. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo. Ayokong makita ang pagmumukha mo. Manigas ka riyan sa gutom. Wala akong pakialam kung magutom ka man. Kayo rin mga pesteng bata kayo. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. lumaya s ka na!. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda.

<b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro. humigit kumulang. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. lilisan kang baon ang aking pagmamahal. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako. "Kaawa-awa ka Petronila. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin." <b>N</b>aghiwalay sila. si Raha Matapang. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. Ang luha mo lamang ang tanging l unas. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko." "<b>O</b>o.ang aking sarili.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai . Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok.lola patawarin ninyo ako. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. "<b>L</b>o. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya. Walang balitang galing kay ma rahas.. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan. <b>M</b>insan. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon..

Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay. Nalulungkot nga ako. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. <b>I</b>sang araw. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. mahal na Datu." "<b>I</b>kaw pala. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. ng lagnat. Tandang Limay. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. ang halaman ay nalanta." at muling nagbuntung-hininga ang Datu.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian. . at n amumulaklak. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. Bu maling ang Datu. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s. Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. Naalaala ko ang aking kab ataan. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Masigla ang awit ng mga ibon. Nagbuntong-hininga nang malalim. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon. aking Datu. "<b>O</b>o. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad." at nagbuntung-hininga muli. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin." narinig niya sa may likuran. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. lumago ang mga dahong masisinsin. Sariwa ang hanging amihan. Humawak siya sa palababahan ng bintana. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. Bughaw ang kabundukan. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. Lunti ang mga halaman sa pali gid." "<b>O</b>po." sang-ayon ni Tan dang Limay. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. Magandang-maganda noon ang umaga. Maning ning ang sikat ng araw. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda.

dumating sa palasyo ang isang salamangkero. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin. Nagkaroon siya ng karamdaman. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. Tumaas nang tumaas iyo n. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak." turing ng Datu." malungkot na umiling ang Datu. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. mahal na Datu. L aging lumuluha ang magandang prinsesa. 5 Title:Kwento (10) . Ito'y par ang isang batong mutya." saad ng salamangkero." pahayag ng panauhin. Naging malu bha ang kanyang sakit. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman." pasimula ni Tandang Limay. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. <b>S</b>amantala sa palasyo. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan. "<b></b>Aba. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha." mabilis na pasiya ng Datu. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno.

gabing-gabi na kung umuwi. Akala ko. Kulay itim ang lahat ng damit. . Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. "Nardong Itim". Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. nasa inyo ba si Nardong Itim. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . naging itim na itim rin ang tubig. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. Buti na lang at di ako agad inantok. Isang hapon. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. "Lando. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. "Aling Laura. " ang sagot naman ni Nanay. pinggan at baso. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. Mula kanto hanggang looban. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. puntahan mo na lang sa talyer. nagigi ng imbisibol. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite .Madalas. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. Di na ako takot. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. May agimat raw si Nardong Putik. Teka. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. Pini lit kong 'wag makatulog. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. Pagkatapos. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. "Naku! 'Ala pa.

Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao. magkakasundo at nagkakaisa sila. Ma y sari-sarili silang puwesto." ang sagot ni Nanay. Ma kintab na makintab ang aming sahig. parang dala-dala na niya ang buong kalye. At sa gitna ng gabi. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. Bukod sa aking panga lan. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . Sa a moy ni Tatay. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. "O. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili. gusto hintayin ka namin. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. Kaya pala. puting-puti ang suot na kamiseta. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. 'yon ang binabansag nila. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. "Kay dami kong ginawa sa talyer. Dumating na si Tatay. Maganda rin ang suot ni Nanay. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. ay tinawag na Pend ong Pandak. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. may pupuntahan tayo. parang kakaiba na ang lahat. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. Ganoon naman 'ata talaga. "Aba. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay." sabi ni Tatay. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay. Halatang pagod na pagod si Tatay. "Maligo at magbihis ka na Lando. At si Tatay. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay." ang utos sa akin ni Nanay. na galing kina Nanay at Tatay. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. 'tong si Lando. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. pati ang kanyang mukha at mga kuko. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay.

Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. "Bakit po. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. At kapag sumara na ang munting bintana.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito." utos ng ka nyang Tiya Oro. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. ang maging mataba." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. pumunta ka sa bandang likod. magtago ka na sa likod ng aking katawan. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits. 'Tay?" "Basta." "Bunso kong Tolits. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. nagmamahal." utos naman ng kanyang Tiyo Ito. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. dalian mo. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. kulay-pula. . Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. "Tolits. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits. di siya makalabas. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. kumapit ka sa akin. "Tolits." sabi ng kanyang Ta tay. Isang araw. "Tolits. di pa ngayon ang tamang panahon. 'Wag na 'wag kang bibitaw. Lahat sila ay kabang-kaba. Pero kahit anong pilit niya. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. payat at habaan.

Kahit pupungas-pungas pa sila. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". anak. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. "'Wag na 'wag kang lalabas." Tulad ng dati. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. magtago ka sa aking likuran. Isang umaga. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay."'Nay. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay. Kun . Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay." Mula noon. Pagsara ng bintana. hangga't di pa nawawala ang liwanag. "Halika. apo. apo. Sa araw-araw. "Dahil mahal ka namin. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito. anak. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. di pa ngayon ang panahon. "Anak. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. "Talaga po. "Oo. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito." sabi ng kanyang Tatay." "Mahal? E. malabo pa rin ang lahat kay Tolits. Isang hapon. liban kay Tolits. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. Hingal na hingal ang lahat. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak. bumukas na naman ang bintana. " "Talaga po." utos ng kanyang Lola Ali." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo.

Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit. nasisid ang pinakamalalim na karagatan. At dinala nga kami ni Titser doon. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay. Muling bumukas ang bintana. Laking gulat ko. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. "Oo. anak. "Anak. di na kailangan pang siya ay utusan. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. Sa sandaling iyon na nasa silid kami. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. sa dating maagiw at maalikabok na silid.g minsan. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay. "Paalam na aming mahal na Bunso. Na akyat ko ang matataas na kabundukan. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. nak . "Talaga po. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas. "Alam ko anak. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. kaydami kong agad na nalakbay. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase." sabi ng kanyang Nanay. Lalo pang nalungkot si Tolit s. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag.

na kami naman ang hinihintay. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. hati kami sa masasarap na ulam. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. Rosas na rosas ang kanyang ilong. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. Salamat sa inyong pakikiisa. kahit pa ang pinakaastig na pusa. Isa pa. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. Naisip kong bigla. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. naglalak bay sa iba't ibang mundo." sabi ni Titser. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. Tinitingala rin ng ibang pusa. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining. "Habulin muna ninyo ako. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. Dahil dito. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo." "Nakaalis na ang ating mga bisita. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. tinanaw ko ang tahimik na silid. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. pangarap na maan gkin si Aling Ining. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. Dalaginding palang si Aling Ining. Ngayo'y naka sara na ito uli. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. na si Mang Adolfo. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining. pati ang kanyang talampakan rosas din. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. . ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. Pagdating sa aming silid. Ang makakahabol sa akin.

Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. At ilang araw na lang din. pangakong ako'y magbabalik bukas. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining." paalam ni Mang Tuni ng. At pagkaraan nga ng ilang araw. "Dito rin tayo magkikita. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta." pangarap ni Aling Ining. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. Tiyak ni Mang Adolfo. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. "Ining. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. si Mang Tuning. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. Kai langan na nilang umuwi. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. marami ang maghihirap. Pano'y sa lahat ng pusa. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw." sabi ni Man g Tuning. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay." tug on ni Aling Ining. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. nagdalantao si Aling Ining. At di nga nagtagal. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay. Niyakap nila ang isa't isa. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. "Paalam na Ining.

Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. "Aba. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. May nagsasanay nang maglakad. "Paumanhin. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. matapos magpasalamat . Hanggang isang hapon." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. basta dumito ka lang sa amin. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. wala na siyang naabutang kuting.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. agad pa ring sisibat si Aling Ining. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. Kasabay nito. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. may naglilinis na ng sariling balahibo. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. maaaring bukas. Pero isa lang ang tiyak ko. nag-ibiga . Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. di man ngayon. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. " ang sabi ng isang ina. ang lulusog ng aking mga anak. may ngumingiyaw na nang malakas. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . "Ikaw kasi. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. "Aba." ang sabi naman ng isang binata. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. kung saan sila nagkakilala. Tiyak ni Alin g Ining.

Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. Di alam ni Lola. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. Sabi ni Lola. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. Sabi ni Tatay. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. Maraming gamit ang unan ni Lola. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. Mawawala ang sakit ng kanyang likod. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan." ang sabi ni Aling Ining. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. may kulay-asul s a malakristal na mata. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay." Saka yayakapin ni Lola ang unan. "Totoo nga ang sinabi mo. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili.n at nag-isang-dibdib. sa k anyang pagkain. Kakaiba ang unan ni Lola. Sabi ni Lola. . MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. kinakabag lang daw ako. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. Minsan sumakit ang aking tiyan. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. Mula noon. Matatapos niya ang pagbabasa. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. lalo akong b umilib sa kanyang unan. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon.

"'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay.</pd> Pat <pd>. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya.. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan..5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. ang madyik-tuwalya. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Di na niya alam ang daan pauwi. . "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay.. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Pawis na paw is na siya. ang masarap na pagkain. m adyik-tuwalya at pulbos.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. Nalilig aw na siya. Wala nang naghahanap sa kanya. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Walang mga barya.. walang masarap na pagkain. Pinagmasdan niya itong mabuti. Sa wakas. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. Di na niya alam ang daan pabalik. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Pero walang makarinig sa kanya. Isang pan aginip lang pala ang lahat. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay..</pd> Pat <pd>.

<b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.</pd> Pat < pd>. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag.</pd> Pat <pd>. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol.Mula noon. Hindi maaari.. agad na siyang lumalapit. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Mahal niya an g manika. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.</pd> Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.. Malamig ang umiihip na hangin. Tahimik ang lansangan. Walan g humpay.. Dito takot si Mamang. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. "Pat <pd>. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao.. kahit laman at dugo pa niya ito. Walang humpay. katawan. Bago ang manika.. Madalang sa pagkurap. ang mga manika. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo.. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. Ang silid ay kahon. Mapanga nib. mga kamay at mga paa. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla... Ayaw na niyang magtago. ang manikang nagkulong sa kanya. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. mga kamay a t mga paa.. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Naiidlip na ang mga tao. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw.. katawan.</pd> Pat <pd>. agad na siyang umuuwi.. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak.

Dapat na magbayad. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. wala nang galit na pagkahol. Kinaumagahan. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Natapos nang may katahimikan. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Nais ng bata ng bagong manika. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang.. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Tahimik ang buong paligid. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Nagbabayad ang may utang. Walang permanente sa isipan ng tao. tu loy ang balse ng mga katawan. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto.bagong manika. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Hindi na niya ito pinansin pa. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Nakaliliyo ang amoy ng siga. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. batid 'yan ng batang may bagong manika. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Walang nakaaalam. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. . Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Gayunpaman. Walang humpay. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. wala siyang nakita o naramdaman.

bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Magliliyab. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Wala na siya. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Bumili ang Mamang ng mga manika. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. sa kanya. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Ngayon. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nabalisa na si Mamang. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Simple ang lahat ng plano. Gaya rin siya ng hangin. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse.Walang pinipiling oras o lunan. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Ilang araw ang nagdaan. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Kinakailangang maging malinis. Hindi maaari. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Kinailangan niyang maidlip. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Wala na. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Siya na ang nagtabi ng karet. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. nagbabago ng takbo.

Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Mahal niya ang manika. Tahimik na tahimik. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. . walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Walang magawa. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha.g at tahimik. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Para sa bata. Nagising si Mamang nang madaling araw. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan.

Kung minsan. at kung saan-saan pa.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Mendiola. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Kilala ako ng guidance. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. .

ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Tila dininig yata ang aking kahilingan. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. sa masikip at malupit na May nila. at pati Phys ical Education. Computer. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Basta ang alam lang nila. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Araling Panlipunan. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Kung ano ang aking itinuturo. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Laguna. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Naging sunud-sunod ang imb . Pasong-paso na ako sa Maynila. Pero ngayon naisip ko. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. 'di na ako sa May nila naglalagi. Alam kong alam na niya ang lahat. Napakasimple ng buhay. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Mataas ang tin gin sa mga guro. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Tulad ng dati. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. nagturo ako ng Filipino. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Kaya noong nakar aang Marso. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon.

Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. sikip at init. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. Wa lang-wala na akong maaabala. Sa sampung guro na nagsanay. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. pangalawa. Dahil ay ng ahay: tubo. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay.itasyon sa akin. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. ako ang napiling magturo. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. pinalagyan ng magandang tiles. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. pala-absent daw ako. pinalagyan ng magagarang ilaw. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. lalagyan ng sabon at tissue. ref. component. isang malambot at mamahaling kama. aircon sa kwarto. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. sa kinita kong dolyar. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. de-flush at may shower pa. sabitan ng tuwalya. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. walang-wala na akong mapeperwisyo. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. sa La Salle magaganap ang klase. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. may maliit ding labab o. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. sala set. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Marami na rin silang itinatanong sa akin. water dispenser na may mainit at malamig. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. dining table. Tamad naman daw akong istudy ante. at pinapinturahan. Sa kasalukuyan. at isang magandang salamin. sa istasyon ng radyo. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Bukod sa Timpalak Palanca. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. a t higit sa lahat. .

Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. cellphone. alahas. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok." Nang nasa bahay na kami. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. Sa transaction slip ng BPI. payong. panyo. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. . Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. "Hindi anak. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. Mababalik natin ito sa kanya. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle." "Bakit Mommy. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. at iba pa. Pakiramdam ko. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. Pero wala akong nakitang anuman." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka.gaya halimbawa ng pitaka.panghihinayang. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. kundi bilang isang titser. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. importante man o hindi . nalaman kong 1955 siya ipinanganak. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. SSS ID. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato." sabi ko sa kanya. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. bag." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. "A kina itatago ko muna. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. May mga bago na ring gusaling nadagdag. Ang laman ng walet ay limandaang pis o.000 ang remaining balance.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin.Naisip ko. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit ." sa got ko. S imple ang mga nabubuong pangarap. isang Mabuhay Miles card ng PAL. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . "Mommy o. pagkainis.

Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Kinabukasan. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig.Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari ." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. sa aking klase. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Hindi naman ako nabigo. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. wala na ang makakasalo. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Nang muli kaming magkita ng aking klase. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Pangalawa. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. "ano'ng reward mo. "walang bini gay sa akin. Sa harap ng kanilang mga kaklase. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. Sa tulong ng Merobank. Pero meron akong reward mula sa langit. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. hindi niya makakaya ang maniwala.

madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. May bumubulusok na tren. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Minsan. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Paulit-ulit. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Madalas kong dalawin ito. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Gusto niyang kumawala. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan.. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Ang lalaking kanyang makakasalo. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Day dreaming. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Palabiro kasi si Jua n. Hindi na marahil mauulit pa. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Makailang ulit niyang hinihintay. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Madalas akong napapatulala. Ganoon na lang palagi. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. natagpuan ko ang isang buka l. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Nags awa na rin si Noah. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. lalo na kapag panahon ng anihan. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Iba si Noah. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. kaimito. Hinihintay niya. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. kamatsile at sine guwelas. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Hindi naman ako ganito noon. Pista na naman sa riles. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan.

Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. At mula noon. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. mula Lunes hanggang Biyernes. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Sabi pa nga ng tatay. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Ang nangyayari. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso.y. ito na ang aking naging tambayan. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Marahil. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Ganito na lamang ang buhay ko. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Husto naman ang tulog ko sa gabi. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. napapahigab at tuluyang nakakatulog. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Paulit-ulit lang araw-araw. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Ito nga marahil ang FAQ.

Biruin mo. lakasan lang ng loob. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Kagubatan din ang lungsod. walang bibili at patutunguhan ang sarili. lak asan lang ng loob. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. salamin at fiberglass. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Pero gaya nga ng sinab i ko. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. May producers at may consumers din. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. marangal. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Ika nga. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. kapaligiran. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. May kalakal dito. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. pero walang magagaw a. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. . Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. At sa umaga at hapon. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. lalung-lalo na si tatay. Kapag magaling. ang pakikipaggitgita n.

bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. It's the first time for her to join a contest. Kasi. Halimbawa. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. 2008. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. President Macapagal Aroyo. sinabi ni Charlene Gonzales. Rosa. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. Nakapagtataka lang. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. sila na lang. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. lang. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. so understandable that she's so t ense. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Ang sa akin lang naman. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . I talked to her later at okay naman ang English niya." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. noong Marso 9. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. Sana." Noong Marso 14 . Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. President Gloria Macapagal-Arroyo. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. sa Lag una. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13.

pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko.. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko.. basta magsi kap lang ako at maging masipag.. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. nasanay ako sa ganito.. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. ako na yata ang ta ong ito.." "Lord please<pd>. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. itinatawag ko sa Kan ya. Pero bago ko pa ipagdasal ito. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. saklolo di ko kaya 'to<pd>.. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. tulungan mo naman ako<pd>. At napatunayan kong tama ako. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. Sa pagkakataong ito. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Kahit pala hindi ako magdasal. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin.. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino.</pd>.. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>.</pd>" "Lord.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. bago umalis ng bahay." ang paniwala ko naman. at sa gabi bago matulo g. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Lord<pd>. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko." wik a nga. Pero nagkamali ako.. kasunod ng aking "Tha nk you.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. Naghanap ako ng iba pang padrino.. ako ang Kanyang pinakapaborito. Kinalimutan ko na ang pagdarasal... Napatunayan ko rin na . Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Lord<pd>. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko.</pd>" o kaya'y "Lord.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. bago kumain.

buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. sa halip. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. mas asahan nila ang kanilang sarili. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Sa kauna-unahang pagkakataon. kontento sa buhay. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito.panahon ng tag-init. pagkatapos ng mahabang panahon. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Quiapo. at magnaknak. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i.huwag silang umasa sa dasal. </pd> Jude. Sa ganitong mga pagkak ataon. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal.</pd> Francis. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. San Miguel. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Bata pa lamang ako. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. Mount Carmel. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. nabibili ang mga gustong bilhin. at St<pd>. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Abril 2005 . St<pd>. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. . Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. kinakausap ang Dios. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. lumalim. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko.

Minsan kasi. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin." Luntian ang kapaligiran. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Minsan nga. nadagdagan pa ang kinawilihang . N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. ngunit kung magbibilang lang tayo. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. ngunit sa nangyari sa akin. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi.

Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Pero hindi si Marita. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Walang imik. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Tag-ulan na. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Malimit na malalim ang iniisip. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Isang araw na makulimlim. Puno ito ng mga deboto. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Nagpatuloy siya sa paglalakad.libangan ni Ben. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Walang kaus ap. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. B umagsak ang katawan ni Marita. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Makalipas ang ilang buwan. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Madalang na umuwi si Ben. pagrorosaryo. Bagaman. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena.

napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Bagaman. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Iniuwi ni Ben si Marita.bang bumubuhos ang malakas na ulan. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Walang malay. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. hiwa sa balat at . Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Umikot ang kanyang pani ngin. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Pinalapot ng matinding pag-iisip. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa.

Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. busina at pag-atungal ng mga motor. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. kililing ng sorbetero. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. palahaw ng tindero. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Anim. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. batang pakalat -kalat.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. manlalako ng swipsteyk. Nanatiling walang imik ang asawa. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Hindi na makilala kung sino si B en. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. . at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Ilang araw nang maalinsangan. Walang sumalubong kay Be n. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo.

nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . sabi ko pa sa kanya. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. ang <i>shower</i>. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. Makalipas ang isang oras. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . ang nakikiigib ka. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. Tumanggi akong muli. Nagmatigas pa rin ako. Samantala. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. . ang gripo sa lababo. "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako.

Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. Naisip ko na sa kaso namin. Hindi na ako tumutol pa. at agam-agam. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Naroon ang <i>leak</i>. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. alikabok. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. daling iyon. Inabot ito ng mahigit isang linggo. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. pa ngamba. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. Gusto kong sabihing kahit paano. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. Natapos din ang pagtatrabaho. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>.

nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. Kaya lang. patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. idinagdag pa niya. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. 000). pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. at mga insidente ng nakawan. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. <i>elevators</i> na laging sira.mahirap magdemanda. kaya lamang. Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. Marahil. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. kahit na malaki ang laban ko. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. at sa bandang huli. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. sa kaso namin . ang pangakong ito ay patu loy na napapako. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig.

walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. nanalangin ak o na sana.lumo. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. kundi gawa sa dugo at laman. Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. subalit kinak ailangan ko itong gawin. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. Ipinagdarasal ko na sana. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. Muli. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. sapagkat kam i ay TAO. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. At sana. Pero ngayon. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . Nagdasal ako na sana. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. Maselan ang kalagayan naming dalawa. at ang kanyang sarili lamang. iba na ang ipinagdarasal ko. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon .

awak ay pistol. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Noong una. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Ika-6 ng Agosto 1942. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Si Waldteim at ako. Ako. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Ako'y isang LIHIS. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Katatapos lamang ng taglamig. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan.. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. 1943. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Akala ko'y katapusan na nami n.. Ika-27 ng Enero 1943. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. uhaw at gutom. Sa naipon niyang salapi. Oo. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Gera hanggang Dresden. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Isina ra ang klab ni Ilienno. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan.

Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Ika-20 ng Abril 1944. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Ganunpaman. Ika-20 ng Mayo 1944. Tanggap na niya ako. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko.. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Binuhusan sya ng tubig. Kasama dito si Ilienno. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Takot na akong mawala pa siya. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Ika-17 ng Abril 1943. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan.. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat... dalawa ang inutas ng punglo. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya.nagkakilala. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Sa barracks. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Mapanib ugho ang kanyang dila. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. tinulungan ko siya. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Ika-26 ng Mayo 1944. Hindi ko ma tiis. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Ayaw kong isipin ang<pd>. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. mabato at mainit ang aming hinihigan. Nan ghihina na ang kaibigan ko. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Narating namin ang sinasabing Dresden. Pilit kong itinatali ang . Nagpumilit siyan makatayo. Inaanay na ang aming katawan. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Kahapon ng tanghali. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Wala kaming magawa.

At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Makaraan ang ilang saglit. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . wala na. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Walang nakakibo sa mga nakakita. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. ang mga bahagi ng Koran. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. malinis at marangal. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Lahat ng naniniwala sa gawi. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. o dalisay. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Wala nang limitasyon Waldteim. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Tulala ang kanyang ina. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman." Halos mag-aalas dos na ng hapon. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo.

Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Rumaragasa ang ulan. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Dilat ang mata. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Batid niyang may nais si Laya. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Makulimlim ang kalawakan. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Nanlamig ang kanyang katawan. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Marahil. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Ayaw niya sanang malaman. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Nakalulula at nakal iliyo. Alas-otso na. Siya pa ring batang masunurin.

Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Pinatay si Aling Amanda. Humihingal. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. pula nga lamang ang bahid nito. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Bagamat ganoon ang panahon. MALAKAS SI LAYA. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. sa kanyang mat ang may kahulugan. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Nami mighati si Aurora. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. walang ligtas. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata .g lunod. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Kumakayod sa maligasgas na bato. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Lingid ito kay Berting. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Si Caloy. Alas siete ng umaga. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. MALAKAS SI LAYA. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Sumasamyo ng kulob na hangin. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Malalim ang gabi. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E.

Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Dumilat nang muli ang umaga. parang wala siyang muwang na tupa. Huwag mong itanong kung sino. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Kay Berting. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. At ikatlo. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. puro kadiliman. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Ikatlong araw ng burol. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Si Caloy. hindi niya maipaliwanag. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. 'Yun lang. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad.uluha nang muli ang kalawakan. par ang mga tinig ito na umuusig. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Mahimbing. ngayon wal a na ang nag-utos. kay Berti ng isang buhay. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Si Berting sa patay. at si Caloy. May kumurot sa kanyang takot.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. May katatagan na si Caloy. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Walang imik. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Nilulukob ng pagtataka. Una. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Mas malalagay siya sa peligro. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Pagtatawanan mo lang ako. Ginawa niya ang nais nito. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Wal a na siya at ikalawa ka na. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Pumanaw ang maghapon. Nakapagtataka. Parang walang nangyari. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Ang mga kapitbahay. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Pangalawa. nanatili siyang bigo. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Dinadalaw ni Berting ang burol.

Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Intindihin mo ang buhay mo. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. magsapatos.. Paikut-ikot.. paikut-ikot. "Huwag mo 'kong pakialaman. Mayroon din silang guro. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Nakikisama na paninisi. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Dama pa niya ang lamig ng umaga. paikut-ikot. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. . "Nagmamadali ka. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Noong una. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. "Berting<pd>. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. Saan ba lakad?. o magdal a ng mga gamit o bag. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting.kanyang iniingatang garapon." may talim ang kanyang mga mata. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Mahirap ang may kagalit." may tonong nakapanunuya. At sinuklian naman niya ng paglingon. Tag-ulan na nga. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. si Titser Trudy. Nararapat na ang paglayo. Nilisan niya ang burol. Di sila lumiliban sa klase. Araw-araw silang pumapasok. Malayong makalayo p a siya. Nap asandal na lamang siya sa tukador.

Pagkatapos ng klase. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. pinu puntahan ni Titser Trudy. Ang langit na ang magiging bubong natin . mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Sa katunayan. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. Di na tayo magugutom. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. hanggang sa matuto na si Buknoy. "Buknoy. tatalon si Berto sa tubig. uuwian nila si Mang Ben. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Huhulihin natin si la. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. Sa mga oras na ito. pupunta sila sa Jones Bridge. nagiging tunay silang mga bata. Masaya sina Buknoy at Berto. Pagkatapos. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. na dapat isulat o basahin. "Ayos naman po." matipid na sagot ni Berto." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. At 'yung mga liban naman. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. "Patuyo na po. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Siyempre." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. 'pag nagkabarko na tayo. bumibili sila ng tukneneng. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. 'pag naging pulis na ako. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid.'Nung una. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Maraming pagkain sa barko. di na tayo tatapak sa lupa. Lilibutin n atin ang dagat. Araw-araw. "Kuya. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay." sagot ni Buknoy. Kahit anong lugar. Mula s a itaas ng tulay. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Gusto niy ang maging pulis. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Pero bago sila umuwi. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo.

tit ser. matutuling dyip. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. nagulat sila sa kanilang nadatnan. o pako. kaya nagpunta agad ako rito. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. babae o lal ake. Mga totoong kotse. mas marami kayong magiging kaibigan . bumbay. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. May bilog at kuwadradong ho pya." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. Isang hapon. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. adidas. sa malaking bahay namin tumitira. Sa center. at karitong itinutulak. kaya niyang gawing maliit na bahay." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. at ulo ng manok na may m . maliit at malaking siopao. intsik. panadero. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. siomai. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. iba't ibang kulay ng palamig. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. Sumasakay sa matuling matorsiklo. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. paa. si Mang Ben ang gumawa." "Salamat Titser Trudy. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. doktor. kahit kakau nti lang ang kahoy. drayber. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. pulis. bituka. Pinaaalis na tayo. Sa center. mainit-init na tukneneng. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap.a bahay." tugon ni B erto. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. yero. madre. at kung sino-sino pa. Mahusay na karpintero si Mang Ben. matapos nilang maligo. ang mabait na si Mang Ben. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Matanda o bata. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay." balita ng isang ba ta sa kanila. si Ti tser Trudy. naglalayag sa malaking barko. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. tindero't tindera. pero giba na ito. umuusok na pansit. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Dumating si Titser Trudy. motor. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. may pustiso o wala.

Natatandaan ko. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. Astig magkuwento si Kuya Anghel. nakatayo at walang mahigaan. umulan man o umaraw. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Pero ako. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. . tsitsaron. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. pati magkuwenta. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Pero tulad ng ibang bahay. K ay lamig ng tubig. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. minsan kasa-kasama ko. nagtatrabaho rin ako. Dito na 'ata ako lumaki. tapos sumunod si Nanay. mga ku wento ang pasalubong niya. at pula. berde. para raw di ako maloko ng i ba. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. Unang nawala si Tatay . may nandudukot ng ibang pitaka. Sa sobrang laki ng aming bahay. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. kilala ko. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Kapag gumawa ng di mabuti. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. Minsan naman. tubig. tulad nina Tatay at Nanay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. Mabait si Kuya Anghel. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. wala na silang pareho. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. at kung ano-ano pa. sigarilyo. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. May nagpaparoo't parito. minsan hindi. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. sabon. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. Pero ngayon. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. may tulog sa araw at gising buong gabi. pinarurusahan. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Araw-araw. Kung minsan. nude ls. walang pinto na dapat ikandado. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. dyip. May gamot sa sipon at ubo. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. at itlog ng pugo. talagang matag al ang ulan. Matagal-tagal na silang wala. wala itong haligi at bubong. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. kaya 'yung iba kong kasama. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. ng ib ang mahihigaan. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. pagkagising ko isang umaga. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. Pero kung minsan. si Kuya Anghel. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. May nanghi hingi ng limos. Lahat kami. at trak. di niya nakakalimutang dalawin ako. kendi. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Araw-araw. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Gano n naman sila e. May nagtitinda ng dyaryo. Walang tamad sa loob ng aming bahay. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. May nagpaparoo't parito. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. naghahanap ng ibang masisilungan. 'Yung iba sa kani la.

May bahay pala na talagang para sa ak in. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Bahay na hindi bahay ng iba. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. dyip. NAISIP KO. Tulad ng ibang batang di na bumalik.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel." da gdag ni Kuya Anghel. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Bahay na may haligi at bubong. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Muli akong mangangarap. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Doon. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Mahira p ang walang bahay. Bahay na bahay namin. Titira kami sa iisang bahay. Tutulong sa maraming gawain. Kahit sa maliit na is kinita. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Di pala ito matatawag na bahay. Paano na sina Nanay at Tatay. "May bakanteng center na akong nakita." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. tanghalian at hapunan. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Pero kahit ganito ang aming bahay. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. nakakalu . Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Kailangan mong maging ligtas." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. kayang-kaya niyang sumingit. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. maaalagaan ka nila at matut uruan. Makikipagkaibigan ako.

ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Mahilig akong mag-aral. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. dalawang baso. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. ipap arada lang ito ni Tatay. Paggabi na. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa.sot kami nang walang gasgas o daplis. Tanda ko. Lahat ng tao. May dalawa kaming ping gan. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Pero naging tamad daw ang mga tao. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. At kapag gusto naman naming umidlip. Sabi ni Tatay. isang maliit na kaldero at yuping t akure. "Aking Bunsong-bulinggit. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. isang kutsara't platito. pati piktyur ng iba't ibang tao. nagtutulak ng bahay." ang sasabihin ni Tatay. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. Ako ang bahala sa aking mga gamit. Sa aking pagtulog.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. noon daw. sa aking pagtulog at paggising. noong matagal na matagal na. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. May kahon din kami ng damit. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . kund i ang mismong sarili ko lang. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Walang ibang may responsibilidad sa a kin. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Kahit saan kami magpunta. laging may kwento si Tatay. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke.

naglalampaso ng sahig. Hadlang na hadlang ang kahirapan . aral pa rin pati sa bahay. gayundin ako. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Tanda ko. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. nagpupuno ng tubig sa tapayan. ang bunso. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. at pang-matrikula. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Talbos ng kamote at kangkong. maging sa aking mga panagini p. Grade four ako nang nawala si Tatay. at ako ang pang-siya m. 'di na kita napakinabangan sa bahay". kung mapakikinabangan na nang mas maaga. dahon ng sili. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. banaba." gusto ko siyang sagutin. atis. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. at usbong. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. Kahit anong mang yari. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. Libre pa ang tanghalian at merienda. kaymito. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. langka. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. uniporme. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. papaya. at iba pa. bulaklak o bunga ng sampalok. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis.na libro o kaya'y nagsusulat. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. nagbubunot ng mga ligaw na damo . Magha-high school ako. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. sinigwelas. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. mas mabuti. Sa kanya. Kaya ayos na ayos! . wala rin akon g kita. mangga. si Ka Amado. Sasabihin niya. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. "aral na nga sa iskwelahan. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. Nangunguha rin ako ng santol. Apat na babae at apat na lalaki.

Pagkapitas. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Nagtanong din ako sa mga bih . at iba pang pwedeng talbusan. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. Walang mam amakyaw ang bumili. Nakabili ako ng bag. Pero may Chrismas Party. Tuwang-tuwang ako noon. nangunguha pa rin ako ng usbong. Ako ang taga-b uhat ng kamera. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. ng aking mga gamit s a school. may dagdag akong kita. Simula noon . kaya 'di nila ako pinakikialamanan. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. At nakukuha pang ngumiti. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Siguro nga. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. ako ang tinatawag niya. at sa iba pang matataong lugar. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. at maide-deliver ko pa. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. taga-lagay ng film. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). pamasahe. Pambaon sa araw-araw. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. ng aking nanay noon. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. at iba pa. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Naisi p ko. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. taga-resibo sa mga may downpayment. Ayokong maitiman uli ng usbong. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. at pambili ng ilang mga kai langan. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Walang ibang may pakialam sa akin. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. na kayang -kaya ko naman. kundi akong-ako pa rin. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. JS Prom. dahil kung plastik. ng aking dalawang polo at isang pantalon. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. malalanta ito at mangi ngitim. sa mga istambay sa kanto. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin.

kangkong. pagkatanggal ng matinding sakit. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. pulburon. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Habang nag-aaral sa high school. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. mababawasan ang kita ko. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. yema. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Minsan. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. Kaya noong bakasyon. Tanda ko'y mga first year high school na noon. bunga naman. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Matapos ang usbong. Pero pagkatapos kong mahulog. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Kasunod nito. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). o malunggay. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Siguro. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. sili. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. pinabaunan ng tubig at tinapay. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. pagkatapos ko ng high school. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Habang nagtuturo nga ang aking titser. Kayang-kaya ko namang bayaran. Kaya noon. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. ang alam nila. dahil ku ng mauubos. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. hinding-hindi ako nalulula . naranasan ko na ring mahulog. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. lahat inaakyat ko para tal busan. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Sa mga panahong iyon. at iba pa. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw.

edukasyon. at ng tirahan para sa mga street children. maagang pagtatrabaho. Gayumpaman. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. pagkakaroon ng sariling tahanan. dapat ipasara na ang tambakan. Kamakailan. ipaayos ang basketball court. Sa bilang na ito. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. Habang may sinasalaming katotohanan. Sana magtayo siya ng ospital. kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii .xviii).2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Sana ipalinis niya ang Payatas. binyagan. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. Sabi ng ilan sa amin. al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. dalasan ang pangongolekta ng basura. kalusugan.C). Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. pero sabi naman ng iba. Ayon sa kanilang pananaliksik. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente. takpan ang mga kanal. ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>. ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. Hihingi kami ng mga laruan. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. birthday. kak ulangan ng batayang serbisyo. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Masasabi ring habang may binub . Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. huwag. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. magpatayo ng mga poste ng ilaw.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan.</pd> Aguirre. ipaayos ang mga daan. Dagda g pa rito. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. magbigay n g libreng pagkain at gamit. 8<pd>.

Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Gayumpaman. ang pag bibigay ng pag-asa. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. Batay sa mga sinuring print ad. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . mga uri ng tulong na naibigay. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. Katulad ng nabanggit na. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Sa ganito. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. Ayon nga kay Tolentino. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. Gayumpaman. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. Bukod dito. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. Bukod pa rito. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. pabahay at karapatan ng mga bata. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Dito. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito.

sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Ibig sabihin. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. at iba pa. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Ibig sabihin. upang maging masaklaw at malalim. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. Samakatuwid. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . Dahil dito. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). kasunduan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Sa halip. patakaran. Kung gayon. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. partikular ang kuwentong pambata. Dahil sa globalisasyon. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Dahil sa mga karanasang kong ito. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Maayos nang nailatag ang mga batas. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). Bukod dito. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. preskriptibo an g mga ad. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya.

2)." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa.. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. kasaysayan at panitikan. Sa ulat na ito. Hali mbawa noong 1969. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . Kung saan niya ibabaling ang kata . binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul.a ng Pilipinas. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. kurba. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon." Katahimikan. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. paggamit ng Ingles at iba pa. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. at kinis ng kanyang katawan. hubog. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno.. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito. kung saan ang ekonomya ay atrasado. hindi industriyalisado. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena.

Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. sa mga krema. Iisa na lamang ang natitira. makalimot at magsawa </i>. Nilulunod ako ng paninibugho. Wala akon g magawa. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. ang pagsanibi n ang aming katawan. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Dama nil a ang aking kalungkutan. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Totoo ang signos ng panaginip. Nagbangon ako. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. katas ng prutas at pukyutan. kasinungalingan. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Naroroon si Impo at Ama. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. May posibilidad na ang isa sa am in. Nakapangkat ang mga diyos . Nakapirmi ang mga kaluluwa. Hindi ko alam kun g bakit. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Pagsasanibin ang init. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. malapot na arnibal. ay masanay. Nasa ilalim ako ng himbing. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . tinapay at tsokolat e. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Nagising ako ng isang panaginip. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. napuspos ng pa gkain ang hapag. Wala akong pinagsisisihan. May signos ang panaginip. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Hindi ko maintindihan pero may takot ako.wan at ihihilig ito sa akin. Iniwan ko siya. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. At nang kinaumagahan. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Ilang araw ang lumipas. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Naroroon si Impo at Ama. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. at panlilinlang. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Pagod ako noon. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Wala siyang malay. Kilala na namin ang isa't isa. mortal man o imortal. Tahimik ang paligid.

Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Nilapitan ko siya. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Masunurin si Kuba. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Bumalik ka kay Duerme. Naglaho na ang datin g pait. ng saya at siphayo. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Gawin mo ang dapat. sa Dagat ng Tamis. Suot ang puting abito. Kinailangan pang . Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. At sa batuhan. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Maaawain si Pa dre. Alam namin ang pait at lungkot mo . Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Papalubog na ang ikalawang araw. Ngayon lamang ito nangyari. Kakaiba ito. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . simba o pista. Gubat ito ng tamis. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Muli kong natanawan ang parola. ng katotohana n at kasinungalingan. Muli kong naramdaman ang kaba. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. may sarili na siyang kaibigan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. At dito ko siya muling hinagkan. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Malumanay ang pag-uusap n ila. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. katapatan at kapalaluan.at engkantada. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. ika-labing dalawa ng tanghali. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. an g kanyang sarili. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Naulinigan ko ang mga hikbi. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. May luha na ang kanyang mga mata. ika-anim ng hapon. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. ikatlo ng hapon. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan.

Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. simbahan. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Bago it o sa kanyang paningin. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Paulit-ulit. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Totoo ang kanyang mga inutas. bahay-pari at tanggapan. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. . nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Mainit ang katanghalian. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba.

Ang hindi alam ni Berting." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Buhat n oon. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Pangala wa. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda .4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Wala siyang kalaban-laban. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. "Iho. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. Mahir ap na. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Unang-una. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Natiis ito ni Berting. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas.

'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Nag-isip nang nag-isip si Berting.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Ang babae . At lahat nang oras.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Tuloy hindi mo man gusto. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. IBANG MAGPARUSA SI LAYA.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita.ot sa lalaking kinasama. Inaninag niya ito. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. IBANG MAGPARUSA SI LAYA.siya si LAYA. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Dito siya walang laban. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. Dito siya na dehado. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Dito unang nagpasya si Lay a. Balik papag ka na naman. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. nagkaroon ka ng karamdaman. Pero wala kang magagawa. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Naaalala na ni Berting ngayon. Balik kayod na naman si Aurora. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya.

Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Uuwi sila. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. May banta ang pagbagsak ng ulan. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Payapa na. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Maulap. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. La Union. Ang mukha ni Berting. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Uuwi sila ng La Union. Nakalilito. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Walang anino si Berting. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Umaandap ang gasera. Nagbangon si Berting. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Ito ang tirahan ng kanyang kay . Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. In isip niya kung saan ito ilalagak. Nagtagumpay si Laya. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. alas dos ng umaga. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan.

Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. mas malapit. narinig uli nila a ng mga sigaw. sa dilim. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. Minsan. mula sa gilid ng bundok. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. at kumaripas ng takbo.Folktales Word Count: 2. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. pinaparusaha n niya ang mga ito. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Ilang minuto lamang. umungol at tumabi sa kanila. mas matapang. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. at "ng Makiling" .155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. sa takot. Isa sa mga mang angahoy. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. Hindi na binigyan. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. Isang hapon. Pagkaraan ng ilang saglit. Sa isang kisap-mata.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. dumating ang mga humahabol .amanan.

Mabait siya at mababa ang luob. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Pagdaan niya. Maganda at magiliw si Maria. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. nagsalita sila at umibig. Kaya naman kitang ipagtanggol. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. Subalit sumbong ng iba. kahit na sa liwanag ng buwan. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. abot hanggang s akong ang haba. "Sana sa akin ka ipinangako. pati na ang iyong mga kamag-anak. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Ang makapal niyang buhok." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Isa pa. Upang makaiwas ang anak. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. Hindi siya nagbago ng anyo. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. Subalit dumating ang araw. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Subalit ngayon. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Ang binata mismo ay walang imik. naglaho na si Maria Makiling. SABI sa mga alamat. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. Nalungkot ang binata nang marinig ito. Minsan. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. subalit tahi mik at malihim. Mula nuon. Tapos. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. at lalo siyang naging tahimik. Naglaho na si Mariang Makiling. nagkapanahon nuong nakaraan. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Hindi lum alayo ang mga Aeta. ang uso nuon. Kahit na sila ay may hiwaga. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Ngayon. si Maria. Kahit kaila n. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. at ang kaisa-isa nilang anak. laging sabi ay bata. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. sa halip. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Sabi ng iba. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati.

Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. at nagsalit a pa ng paghamak. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . Isang araw. Hindi sin asadya. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. laganap ang sakit duon. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Bilang paghingi ng paumanhin. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. namatay ang ama. Dahil dito. yumuko si Gat Dula kay Maria na. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. lalo lamang namuhi si Larina. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. ang panginuon sa nayon ng Bai. sa hinhin. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Tapos. nagkadikit ang kanilang mga balikat." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. Nuon kasi. nagkasakit at natuluyan." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. At malupit. Siya ay nahawa.akiling . at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Isang araw. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. sina Mangita at L arina. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Pagkaraan ng panahon. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Mula nuon. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap.wala pang salapi nuon. Gaano man katalik sila . Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. subalit kahit kailan man. At araw-araw naman. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. upang mamili at mag-aliw. Paminsan-minsan. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. banig at sutla. Pagkatapos. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. at nagkatinginan silang dalawa. Kaiba siya sa kapatid.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Sinigawan niya at iti nulak palayo. . Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok.sa mga salakot. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. bitbit ang kanilang mga "panind a. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Nagpasalamat ang matandang babae. tulad sa madalas na niyang gawa. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon.

walan g tigil ang suyod sa buhok. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. "umuwi na tayo!" At mula nuon. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Isa-isa. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi." bulong ng diwata kay Mangita. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. hinangad niyang mamatay na si Mangita. "Halika. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. hindi na pulubi ang nasa harap niya. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. pagkita ng mga tao. At tuwing malakas ang ulan at hangin. sa halip na alagaan ang kapatid. sabay sa paratang at pataw ng parusa. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Kaya. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. at ipinak ita pa ang supot." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. Katunayan. "Oo!" sagot ni Larisa. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. "Mula ngayon. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Ilang saglit lamang. Pagbalik ng kanyang paningin. 5 . wala nang laman. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. matapos ng ilang saglit. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo." bigkas ng diwata. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa.

Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Pangalawa. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Samakatuwid. Katulad ng sa midya. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Para sa pananaw ng magulang. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. halimbawa na ang mga magulang. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. simbahan. lugar na panlibangan at bakasyunan. kalikasan. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad.Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. Sa isang pagtingin. bagkus. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Sa mga ganitong pagkakataon . ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. Sa puntong i to pa lamang. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. Sa kabilang banda. masasabing malay at. trahedya at pagpaplano ng pamilya. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Sa madaling salita. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. Ayon sa kanya . Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Sa ganito. kahit paano . Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing.

Batay sa mga pangungusap sa ad. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. makikita ang . Katulad ng nasabi na. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Batay sa mga tinalakay. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Samakatuwid. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. ang mga ad na pamprodukto. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. Sa madaling salita. Dahil bahagi ang mga negosyo. sila ang kinakausap ng mga ito. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. Gayumpaman. they'll be home at last. Ibig sabihin nito. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. korporasyon o samahan. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. Dahil may paliwanag. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak.. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang.

magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Dito. Sa halip. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Upang masagot ito. Sa isang b ahagi. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Ibig sabih in. * distorsyon ng realidad. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. Kung may suliranin man. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Gayumpaman. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. Kung gayon. Ibig sabihin. Para sa kanya. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Holmes 36). Batay sa deskripsyon sa body copy. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan. ang mga ito ay madaling maresolba. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Ibig sabihin. Sa kabilang banda naman. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo. ang realidad ang repleksyon ng midya. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Sa paimbabaw na pagbasa. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Sa una. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. ideyal ang pagtira rito.

ngusap sa copy. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. apartment. jar. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. "It's a lifestyle so exiciting. Maging sa tao. boy. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. oval. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. development." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. Sa kabuuan. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. sa pamamagitan ng revisyong ito. level. Bukod sa body copy. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. you can't ask for m ore. vulga r. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. N gayon. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. Noon tanging ang m ga salitang basket. kumpleto sa pasilidad. Sa pagpasok ng bagong milenyo. mukhang hanggang ngayon. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. so complete. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. at frozen. Ngunit ito ay i mahen lamang. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri.

na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. Mula dito. Mula dito. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Unahin natin ang wikang F ilipino. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. Mangyari pa. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. paglalarawan. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. Maging sa aking mga lektyur sa klase. Muli. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Para sa akin. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. ito ay ang mga karap atang sibil. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. paglalah ad at ang pagmamatuwid. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. pulitikal. Kay Rizal lamang. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . Sa kasalukuyan. Sa modernong mundo. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado.</pd> Santos. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. Balikan natin ang apat. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. Pilipino at Filipino. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. Sa pananaw naman ng mga linggwista. Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. Sa puntong ito. Aniya. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. Ayon nga kay Mabini. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino.anilang wika. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta.

paggawa. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. Sa panahong kasalukuyan. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya.</pd> Abad at Kahapon. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. at siyempre pa. pananampalataya. wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. Si Del Pilar. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. At masasabi kong higit sa la . Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila.ay ng mga lalaki. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito.</pd> S antos." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Pagdating ng eleksyon. pamahalaan. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. at sa lahat ng ito. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. Sa panahon ding ito. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. Sa kanyang mga tula. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. at sa isang bangkang papel na naging isda. Kahit matataas pa ang tono. May duwende para sa pagdo-drowing. Maganda ang boses ni Ate Charito. Bibihira siyang lumabas. Ang tapang-tapang ni Kukot. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. P . Pampito. Kahit ano kaya niyang i mansanas. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. Di halatang sinulsihan. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. may duwende para sa pagsasayaw. . walang lampas at parang toto Pangalawa. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. Pang-apat. naiiba na siya. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. may duwende para sa pagbigkas ng tula. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. Malambot ang kanyang k atawan. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. kapag may h awak siyang pamato o karayom. Panlima.Una. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. magaling magdrowing ang aking -drowing. pinya. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. may duwend e sa paggawa ng kuwento. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. magaling umawit ang aking Ate Charito. Ate Charito. Kahit ano. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. Pang-anim. nakakalimutan ko ang lahat. may duwende para sa pag-awit. Kahit anong bagong ka nta. Mali naw kasi ang mata niya. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. utas. Minsan nga naisip ko. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. magaling magpiko ang aking Ate Charito. kaya niyang awitin. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. nagiging espada ang kanyang mga kuko. may duwende sa pagpipiko. at may d uwende para sa pagsusulsi. Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. kapag may papel siya. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. nagagawan niya ng magagandang kuwento. Kaya niyang magdrowing ng puno. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. Pangatlo. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. natatapos niya ang kanta . sa mga bata ng naging kalapati. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya.

makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid. Siyempre. Magpipiko kami ni Ate. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. Kumuha siya ng dalawang pam ato. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. Nagtakbuhan sila papalayo. Nagpaalam muna kami kay Nanay. Saktong-sak to ito sa gitna. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. "Tabi-tabi p o.. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Pero sadyang nagpataya si Ate. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate.. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. Sa kanyang paglundag. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. Kaya bihira siyang lumabas. Sabi kasi ni Nanay. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko." . Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. Tapos bigla silang nagsigawan. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. isa sa kanya at isa sa akin. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. tahimik lan g ako. gusto niyang ako naman ang maglalaro. sasabihin kong.

" 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. Kung minsan. sa kanyang pagbigkas ng tula. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. pero buto pa rin 'yon ng santol . Naghahalong berde at abo ang paligid." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. sa kanyang pagsulat ng mga kuwento." "Sabi kasi niya. Di ko napigilan. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. Wala naman palang dapat katakutan. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. Pakiramdam ko. kapag nakalumok raw ng buto. handa na akong ipagtanggol siya. sa aming pagpipiko." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry. At kung may manunukso man sa aking Ate. sa k anyang pagsasayaw. nagkakasya na l . Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. nalunok ko ang isang maliit na buto. di ko tatanggapin. sa kanyang pag-awit.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. B igyan man ako ng maraming Ate. magtatag-araw na naman. Simula noon. Pinigil ko ito. Mahal kong <i>Kán chiu</i>.

Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. Mainam sana kung naririto ka. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Tuwang-tuwa siya sa anak. kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Matalino ang apo natin. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Pero matalinong bata siya. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. kundi sa pangungulila sa iyo. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Nagbabalak na magdoktor. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Parati kit ang bibisitahin. mahal ko. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>.isang pagpapakasakit. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Palibhasa'y nag-iisa naman. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. . Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Hindi ko masisi ang anak natin. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . Sinang-ayunan ko. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Iba na nga an g panahon. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. Gayunpaman.

pangungusap. pag-iisip. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. mukhang hindi naapektuhan. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. Lalo pa kung araw Biyernes. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. intensyon. <i>gun e ka yá quiao</i>. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. Puron g Filipino siya. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito.hindi nagpaapekto si David dito. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. hanapbuhay. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. at pagninilay-nilay</i>. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. Huwag kang mag-alala. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>. pagsisi kap. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. Wala naman siyang malalapitan. At ngayon . gawa o kilos. Payapang nagtatapos ang araw. Noong isang hapon. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko.

Maryben ang p angalan nito. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. Ta glay niya ang lakas at biyaya. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay.ag-anak. Baon na sila sa utang. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. Ganun pa man. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. Kung mi nsan. Wala ng iba pa. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. At kun g inaatake si Maryben. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. . Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. lalo't batid ang bisyo ni Ben. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. May trabaho si Ben. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso.talo. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. Kung minsan pa nga. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. Bagaman.

mabuting pakikipagkaibigan. Samantala. Ang pangatlo niyang nobel a. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . huwarang pamilya. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. pag-iwas sa masama at kabuktutan. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. at nagdadabog kapag nagmimisa. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. may Padre Agaton naman ang Makamisa. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Sa panahon ng mga Kastila. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa." na di niya natapos sulatin. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. at pagmamahal sa Diyos. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. ang "Makamisa. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Dahil dito. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. dalisa y na pag-ibig. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Sa larangan ng nobela. nagmumura. nambabato ng ta sa. Samantala. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. pagpapakasakit. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864.

</pd>: 1977). Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. Samantala. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Hindi nakatututol an . (Reyes: 1992). Lalaki ang malakas at makapangyarihan. sapagkat higit sa pagiging prayle. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. sila ay mga lalaki. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak.</pd>al<pd>. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. lalo na ng mga babae. at higit sa lahat.</pd>al<pd>. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. et<pd>. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. et<pd>. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang.</pd> 1977). mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. at masunuri n sa Diyos. Malinaw ang dahilan ni to. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. matiisin. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. mabuting ina. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. ulirang asawa (ni Jose).si Eba. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. bilang isang babae. Si Maria. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Sila ang dapat manai g lagi. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. bilang isang tao.nagbibili ng aliw. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento.

at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Si Pia Alba. mapaglingkod. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. at iresponsableng asawa. bilang isang katangi-tanging baba e. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. Samakatw id. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. Si Laura ay larawan ng kahinaan. . Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Samantala. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Si Laura ang naggawa ng s agisag. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Sa kasalukuyan. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. pagluluto. Siya kaya'y nasangguni.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Samantala. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. mahinhin. si Sisa. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. at tapat. naghintay. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. nag-abot ng bandang isusuot. paglilinis ng bahay. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . nagtahi ng plumahe. Lagi. katulad ng nabanggit na. panrelihiyon. nagsiyasat ng baluti't koleta. batugan. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . minsan man. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. maganda. bilang anak ni Haring Linceo. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. at naghiyas ng turbante ni Florante. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e. paglalaba. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. mabait.

</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. matapos ang walong taon. Ang babae ay parang kalikasan . Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. emosyonal.natural. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. hindi maampat ang pag-agos. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). partikular na sa kanyang mga nobela.intelektwal. Noong Agosto 1935. na itinatag n oong 1914. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. hindi palai sip (Reyes:1992). Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . Samantala. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. . Ito ay mapagtimpi. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. ulirang maybahay. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. at alam kung ano ang gusto sa buhay. marunong magpasya. at sikolohikal. tag asilbi sa asawa. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). may paninindigan. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. Sila ay mga babaeng pantahanan. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. rasyunal at intelektwal. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Ang <i>Varsity News</i>.

Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. editor a t mga lider kabataan. Fordham at Marquette. politiko. Columbia. Quezon. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim.</pd> Karig. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. William Allen White. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. Noong itatag ang CEG nang 1931. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. debatista. Yale. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Sa loob ng ilang taon p a lamang. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. Wa lter M<pd>. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. ang mga kababaihan ay magaganda. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. atleta. taong 1935.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente.Mula rito. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl.</pd> Pew. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. orador. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente.</pd > Romulo. makata. Marlen E<pd>. intelihente at dinamiko.</pd> Ackerman. aktor. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. D<pd>. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. </pd> Carl W<pd>. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Princeton.

naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Porfirio Miraflores. Rufino R. D<pd>. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. interby u. Garma. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Vinzons. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon.mga miyembro nito. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez.</pd> Rama. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Carlos A<pd>. at mga miyembro sina Raul Manlapus. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Leon M a<pd>. Samantala. Kasa ma niya rito sina Torres. Gil R<pd>. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Sa kanyang pamumuno. Ang taong 1933.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Enrique Quema at Poblador. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Pascual at Duque. Castro at Pabl o Viray. lathalain.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Vega ng <i>The National</i>. Daisy Hontiveros. Celestino C. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13).</pd> Carlos. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Sa loob ng tatlong taon ng Guild.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. ayon kay Rodriguez.

katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Ayon kay Prop<pd>. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. editor at mamamahayag sa ma instream. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. mga asignatura sa wikang Ingles. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). isinulong ni Helen Benit ez. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. Iprinesenta rin ni Kal<pd>.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Samantala. . Subalit para kay Manuel E<pd>.a magasin. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas.</pd> Modesto Farolan (1937). ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG.

4 Title:Mitolohiya. ang Diyos ng lahat ng mga hari. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. katalinuhan. pagseselos. sanaysay. bago pa siya ipadala sa mundo. Sa naturang kumperensya. naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon. Sa kabutihang palad. binugbog at halos patay na nang iw . pahayagan at magasin. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay.Myths. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. Si Hupiter. Isang araw binuksan niya iyon. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. Kwentong Bayan. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. editoryal at b alitang pamapalakasan.</pd>V<pd>. pagkakasakit. Folktales. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. ang pahayag ng kalihim. Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. kinuha pati damit sa katawan. Pabula at Alamat Text 126 . Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>.</pd> Crispino Jamias.Sinusugan naman ni Prop<pd>. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. nagulat siya sa kanyang natuklasan. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. pagkasakim at poot. Parables. A<pd>. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari.</pd>H<pd>. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. Hinarang siya ng mga tulisan.

Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . at kung magkano man ang kaku langan niyan. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. S iya'y madamot at magagalitin. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. dumukot siya ng dalawang denaryo. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. Dumaan din ang isang Levita. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. Makaraan ang ilang araw. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid." Hindi nagtagal. "Alagaan mo siya. Ang kaawa-awang bata ay a. Lumapit siya. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. babayaran ko sa aking pagbabalik. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. at inalagaan doon. at sinabing. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. At maliwanag ang kasagut an. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. ngunit wala pa ring mga lo bo. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya. Noong panahon Syracuse. kung hindi mananagot ka na sa amin. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. dinala sa bahay-panuluyan. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius.an. Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. Kinabukasan. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya.

"Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. magmadali ka. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon." "Masusunod ang kagustuhan mo." ang galit na g . Sa kanyang pag-alis sa palasyo. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata." ang sagot ni Maria. Madali ka. n akabitin ang isang espada. Ang maupo sa trono ng hari. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. "Maria. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito. "Maria. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. nakatapat ito sa kanyang ulo. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras. Nasunod lahat ng kanyang gusto." ang wika ng ina."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius." Ganoon nga nag nangyari. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot. "Opo. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay." ang tawag na muli ng matanda. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon." "Opo. Hindi na niya nais pang magtagal doon. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto." ang tugon ni Maria. kumain ng masasarap na pagka in. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. "Maria. mula sa itaas. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig. "Hari." wika ni Damokles. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon. sandali po lamang. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo." ang wika ng hari. magbayo ka ng palay. nguni't hindi siya kumilos. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari. "Wala tayong bigas na isas aing.

Tumaas nang tumaas ang langit. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . Isang araw." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. siya ay pinawisan. "Hinubad niya ang kuwintas. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa. Inalis ang kanyang suklay. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas.alit na utos ng matanda. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. Pagkatapos ng ilang sandali. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Si Maria ay responsible at masuring anak. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. Kinabukan. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. sina Mang Dondong at Aling Iska. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin . Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong. Siya ay masipag at mabait. H indi na niya maabot ang mga ito. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. nguni't hindi niya napapansin." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas.

bilog na kulay rosas na bulaklak. Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. Katulad ng kanilang anak. Pero di nila nakita ito. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido. . nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Muli. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong.at tinawag na nga itong "mak ahiya". Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag." Biglang nabuksan ang pinto. ganon din ang ginawa n i Aling Iska. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". ang h alaman ay mahiyain din. ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit.pagkamahiyain . Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria .Aling Iska at ang anak na si Maria. Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria. Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. hinanap nila si Maria. Pero wala doon si Maria. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. "Iligtas nyo po ang aking anak. Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido.

Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Balighong pangamba ang kanyang nara . Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Usaki Kimadori. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Sumisidhi ang digmaan.Hindi niya malilimutan ito. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. si Hen. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Batid ito ng kanyang Ditse. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. nanahanan ni Alfonso. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse.

"Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Matapos ay nawala na lamang si Gloria." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Kumukulimlim ang panahon. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. ." pahayag ni D itseng Cora. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Karne an g laman ng bayong. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi.mdaman. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Lumipas pa ang mga araw. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Nabatid ni Hen<pd>. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Kinabukasan. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Walang imik si Gloria.

Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Lihim ito. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Isa lang ang batid ko. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. magdidilim na. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Ako si Dulce. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Marami na ang nagta ngkang hanapin. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Nakailang hakbang na ako. ang inisip ko. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Papalubog na an g ikalawang araw. Papalapit siya. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. . At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Di ko lang batid kung saang direksyon. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Siya si Duerme. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. tunguhin at saliksikin. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. pero walang nakatagpo. wala na si Ditse. Mahalumi gmig. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Alam kong malayo na ito sa akin. Piho ko'y naliligaw ito. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Tumahimik ang paligid. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. dilaw. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Kinabahan na ako. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. malapit at lumalapit siya sa akin. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela.

At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Tuluy-tuloy ako. Ang resul ta. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Sa mga mungkahing ito. Cassettes. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Ayon kay Prospero Covar (9)." . 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. D oon ko ipinasyang tumakbo na. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Gayumpaman. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Bagaman. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika.Nakita ko na ang daan patungong bayan. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Humahangos. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Ikawalo. Ikapito.

Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Sa kabilang banda. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Samantala. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. pagpapahalaga. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. pumanga . Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Sa lahat ng sektor sa lipunan. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. Samakatuwid. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Sa lahat ng uri ng midya. kabutihang loob o pagkamakabayan. imahen at pagpapakahulugan ng midya. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Kung gayon. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. ang print ad ang siyang masasabing palasak. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Una. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. serbisyo at institusyonal. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9.<. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). Sa bilang na ito. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. ang pagtuturo ng mga kaugalian. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Batay sa mga ideyang nailahad. Sa ganito . Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang.

Ibig sabihin. Una. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. ang ad na panserbisyo. Aniya. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). Katulad ng nasabi na. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. isang eksperto sa komunikasyon. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Sa yugtong ito. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. Para naman kay Todd Gitlin. Ang ng tahanan. ay nakatuon naman sa mga nan. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Para kay Hamid Mowlana. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. isang sosyolohista. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Pangatlo. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Kung kaya't ang resulta nito. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Pangalawa. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). lalung-lalo na ang mga magulang .

Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. libangan at kalusugan. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. Samakatuwid. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. at ib a pa. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Gayumpaman. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Sa nasabing teksbuk. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. . simbahan. lubos man o bahagya lamang. Gayumpaman. (4) ukol kay Dr<pd>. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Subalit kung sisipating mabut i. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Sa kabilang ba nda.</pd> Martin Luther King. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak.sa edukasyon. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Sa yugtong ito. paglalakbay. ang s ekundaryang sosyalisasyon.

itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi.69)". Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Sa panahon ng globalisasyon. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. ang masama at higit na masakit. bagsakan ng mga sobrang produkto. at mas pangmatagala n ang epekto. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Bilang pintungan. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Kadalasan.34). Walang ma sama ang pangingibang-bansa. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. upang kumita ng d olyar. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. <i>care giver</i>. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. ekonomiya. nars. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. titser at iba pa. at iba pa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. at iba pa. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Bilang sandata. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . kailangan itong laging bantayan. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino.Dahil sa mga nabanggit na ito. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. politika. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran.

Sa paraan nga namang ito. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. simbahan. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. paaralan. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Kay McGillis. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. at iba pa.8). na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. makukulay na poster. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Sa paniniwala ni McGillis. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. pagmamahal sa matanda at iba pa. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. tulad halimbawa ng Rice Burger. Sa kanilang mga komersyal. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. <i>Panitikang Pambata. bus. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. kung kaya. tulad ng wika.ng mismong wika nito. lansangan at iba pa. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. brochures. at iba pa. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. <i>flyers</i>. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular.

<i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. na dapat igalang sa lahat ng oras. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Sa bansang 1850. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. at Sargent R ayme. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.</pd> Eady.. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara.<p d>H<pd>. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Tinatawag din itong "abesedaryo.</pd> Hancock. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.</pd>P<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</pd>I<pd>. at sa buhay ng mga santo. Paglaon. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.</pd> Ralphson. pagbigkas ng mga salita. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860.</pd>M<pd>. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. Edward Stratemeyer. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. <i>The Filipino Twins</ . bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. Bukod sa kartilya at katon. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd> Stuart. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. bida. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd> Thomas. Ang unang aklat na limbag.

Bukod sa kaisa-isa lamang. Maganda. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. Sa kasamaang-palad. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Ayon kay Luna Sicat Cleto. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon.31).</pd> Perkins. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>.</pd> Stuart.</pd>A<pd>. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. bida ang mga Amerikano. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Datu Balind a ang tawag sa kanya. Himala ng mga himala.</pd>P<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama .</pd> La Belle. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li.</pd>F<pd>.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga.i> (1923) ni L<pd>. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. <b>L</b>umipas ang mga araw. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. Napakaganda at perpekto ang hugis. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p. mabuti siya ng pinuno. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu.</pd>H<pd>. bilang alaala kay Daragang Magayon.

Dahil siya ay isang Prin sesa. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. ang humingi ng tulong sa mga anito. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. "<b>A</b>nak. mapatawad po sana ninyo ako. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama." Sagot ng Prinsesa." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. na halos mapaiyak sa sandaling iyon." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo." pakiusap ng Datu. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. "<b>S</b>alamat ng marami po. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. tumayo ka at huwag ng lumuha. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. " Anak. na animo'y nahihintakutan." paliwanag ng Datu." sagot ni Prinsesa Taal. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ama ko. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Panalangi . Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na." "<b>A</b>nak. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon." paamong wika ng Datu. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran.

"Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. Nagdiwang ang buong balangay. si Mariang Sinukuan. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. maliwanag ang sikat ng buwan. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Mula umaga hanggang hapon. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. kapwa s ila lumubog. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. dahil nabighani ito. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. <b>M</b>ula noon. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. namasyal ang mag-asawa. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. Subalit. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. bukod sa pag iging maitim. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Mayroon sayawan at kantahan. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. W alang tigil sa paglangoy. Ngunit nabigo silang lahat. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. <b>I</b>sang gabi.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. pilit niyang inabot. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala.

may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. <b>I</b>sang araw.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Kaya't sa cadena de amor. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Masayang-masaya ang kagubatan. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Lahat ay kumakanta." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. ng Zibra ang Tsonggo. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. <b>S</b>a isang gubat na madawag. B . siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. ni Saging ang Papaya. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. ni Mangga a ng Dalanghita. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. "Mad aling lutasin iyan. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan.

Maawa kayo. nakikita ang masayang paligid. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Sa g anitong paraan. Dagdag pa. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. kantahan. mahal na Ada. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay. "Gusto kong maging maligaya ka. "<b>M</b>abuti pa sila. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. ayon kay Mantikayan." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. naibubuklod ng ritwal ang komunidad. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. Naisasakatuparan lamang ito . 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada.Essay Word Count: 2. Heto ako. Nak akasama sila sa pagsasaya. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon.

ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. Sa pamumuno ng isang babaylan. naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. Ayon kay Mojares. relihiyon at ekonomiya. saloobin at ideolohiya ng grupo. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. ito ay maaaring magmanipula. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. bagkus. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa ganito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mountain Province. Ayon sa kanya. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. Samakatwid. edad. buk . Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. Gamit ang isang palapag o platform. kas aysayan. ang ritwal ay maituturing na gahum . Kung gayon. Pangalawa. Ibig sabihin. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. Pangatlo. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan. Dagdag ni Mojar es: Samantala. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Una. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Mountain Province.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Dahil din dito. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. upang maisagawa ang isang ritwal. Bilang gahum. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Sa ganito. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Sa kabilang dako.

mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Dahil dito. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. kasunduan. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Dahil sa mga karanasang kong ito. Sa ulat na ito. paggamit ng Ingles at iba pa. ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. kasaysayan at panitikan. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Maayos nang nailatag ang mga batas. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Ganito ang nakasaad sa . malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. upang maging masaklaw at malalim. Pagkaraan nito. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Dahil sa globalisasyon. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Ha limbawa noong 1969. patakaran. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . at iba pa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul.

</pd>34) </i>. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. bagsakan ng mga sobrang produ kto. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. nars.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. titser at iba pa. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. (4) ukol kay Dr<pd>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa.</pd> Martin Luther King. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. <i>care giver</i>. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>. kung saan ang ekonomya ay atrasado.</pd>2) </i>. Sa panahon ng globalisasyon. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. upang kumita ng dolyar. at mas pangmatagal an ang epekto. Walang m asama ang pangingibang-bansa. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. at ib a pa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. hindi industriyalisado. Kadalasan. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. ang masama at higit na masakit. Dahil sa mga nabanggit na ito. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo.. Sa nasabing teksbuk. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos.

Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. makukulay na poster. bus. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. at iba pa.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. lansangan at iba pa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". kung kay a. <i>brochures</i>. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. ay isang malaking banta sa globalisasyon. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. paaralan. <i>fly ers</i>. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. kail angan itong laging bantayan. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. Sa kanilang mga komersya l. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. pagmamahal sa matanda at iba pa. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. at iba pa.</pd>69) </i>. na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Bilang pintu ngan. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. at iba pa. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. politika. 5 . tulad halimbawa ng Rice Burger. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's.S<pd>. Sa paraan nga namang ito. simbahan. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. ekonomiya. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. Bilang sandata. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. at iba pa. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>.

magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. matapos ang revisyong ito. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. At ang huli. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. Filip ino. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. (2) kodipikasyon. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. Sa antas gradwado naman. Kung hi ndi ako nagkakamali. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. Sa p agkakaalam ko. lalo na sa mga la lawigan. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa.A. (3) elaborasyon. lungsod at la lawigan. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. Bicol at Za mboanga. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. Iyon nga lamang. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. mabuha . Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. kasama ang mga pre-school. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. at para maging matagumpay ito. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito. tanging si Dr<pd>.

</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya.y ang wikang Filipino. Kung gayon . Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. At kung pakakasuriin pa. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. naroon na ang mga salitang abaca. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. kung palaging iyon nang iyon. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. Upang higit ninyong maunawaan. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977." . sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. Bilang halimbawa. ilagay natin sa pangungusap." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. na sa aking palagay. ika-19 na siglo pa lamang. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. Kung may pagkakahawig man." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. ang ikaapat na wika. at dahi l ang Diyos ay makatarungan. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. ni hindi pa nagde-debut. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda.

teknikal o sa yantifik. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. Nang sa gayon. Dahil dito. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. </pd>Niño. Pangatlo at higit sa lahat. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan.com at maging ang pinakamaganda. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. Canada. sayanti fik at ilang salitang katutubo. Maitatanong ninyo. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. globalpinoy. Sa wakas. barayti.com. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama." Sa aking palagay. na kung hihiramin sa orihinal na anyo. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay. Narito ang halimbawa: "Inay. mas higit na pipillin ang ang huli. sa takdang ika-6 ng gabi. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. gamitin ang digrap . Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. Inaasahan na sa darating na panahon. At siyempre pa. Maging konsistent sa paggamit.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. Ibig sabihin. sa mga mahihilig sa internet. Kung ma aari po sana. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. mga salitang may kahulugang kultural." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. worksyap b a o workshap? Malinaw. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. Upang higit ninyong maunawaan. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. sa Oregon University at maging sa Toronto. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit.

nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. Pagkuwa'y sinab ing." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. At kapag nakalabas na ako. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon.ong SH." pangako nito. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Di man napapansin.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. "Ako muna ang lalabas . nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Dati. "Oo. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. . "Kung gusto mong makaalis dito. 4 Title:Pabula Text 124 . Agad itong tumalon sa balon. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito." ang sabi ng lobo. "S ige. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. magtulungan tayo." ang sabi ng kambing. Dati." ang sabi naman ng kambing. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. Dahil sa RTS. at saka kita hahatakin palabas.

"Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina." ang wika ng inahing manok. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak.Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. Dahil dito. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. at sinabing . kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. At sinabing. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Ngunit muli. "Buk as na bukas din. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. Isang araw. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. Dahil dito. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan.

Isang araw. Parurusahan ka Niya. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Su mama ka sakin. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. may keso." ang sabi ng lobo. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. halamanan at palaisdaan sa bukid. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Ang hi ndi nito alam. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Humanga si Dagang-b . magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Noon ito marahang lumapit sa munting daga. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Sabi niya. naghain si Dagang Bukid. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. "Masaya sa lungsod. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Nakadama ng takot si munting daga. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Sinugod ang munting daga. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. karne at tinapay. laking gu lat nila sa nasaksihan. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. "Sa pagkakaalam ko. Pagkatapos nilang kumain. Marami ring masasarap na pagkain.Noon lumabas sa lungga ang munting daga." Ayaw maniwala ng tigre. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon.

Pag may trabahong dapat gawin." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Sabi ni Dagang-bukid." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Sa naging pahayag ng hukom. napag. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. prutas.karne at iba pa. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. . May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Nang wala na ang pusa.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. nauwi ito sa korte.

marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". Katunayan. . Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. tiningala na siya bilang pinuno. Ano pang mahihil ing ko. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. Kaya kahit nuong bata pa. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. ang kaaway ng kanyang ama. si Pum bakhayon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 .Sa kasamaang palad. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. sa nayon ng Hannanga. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Nang mag-binata si Aliguyon. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . sa nayon ng Daligdigan. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. at hanga ang mga tao sa kanya.Folktales and Epics Word Count: 2. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao.

Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. sa wakas. kagila-gilalas. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos.ang Hantik. kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. . Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. N agsama ng 1. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Ang halimaw na Buwaya . Ang dambuhalang baboy-da mo . si Tandayag.sina Baltog. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. si Aginaya. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Ang mga pating. umangat ang Pasacao mula sa dagat. pinili niyang asawa si Bugan. Biglang bigla. at ang Bicol. natuto silang igalang ang isa't isa. Kasing bilis ng kidlat. Tapos. ang ba kbakan. na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan.mga tao na gina wang bato ni Rabot. ang Kolasi at ang Isarog. Handyong at Bantong . si Rabot. at hindi lakas ng katawan. Ang tatlong bayani .Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. umunlad ang dalawang nayon. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. Sa paglawak ng katahimikan. nagsimula ang sunud-sunod na lindol. Tulad ng dalaw ang sawa . Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon.ang sumabak. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. pati mga bundok ay gumuho. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. Bumaon ang lupa. Sa lakas ng mga lindol. ang bakulaw. at pagkaraan ng 3 taong b akbakan. sa Magarao. Si Buringkantada na iisa ang mata . Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . si Bantong. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga .ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao.Si Angongoluod. Pabalik-balik at walang tigil. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. at kalahati ay hayop.000 mandirigma si Bantong subalit talino. ang ginamit niya laban sa halimaw. upang puksain si Rabot. Hindi nila sinugod agad ang lungga.

Kaginsa-ginsa. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. isang munting nayon sa hilaga.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. pati na sa mga kala pit sa paligid. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. at sinakmal ang bayani. namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Isang araw. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. dumumog ang lahat ng tao sa nayon.Pagtagal. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Bumagsak ang kalan . Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay. gamit ang tangi niyang sandata . Pagsapit ng takdang araw. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. ginapang siya ni Bantong. Nuong araw ding iyon. Sa kabilang dako. Sa bahay . Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Ayon masam ang panaginip. Isinumpa ni Lam-Ang . ang dambuhalang halimaw na pating. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. pinugutan niya ng ulo. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Kinabukasan. mga alahas. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. napatay ang ama. isang babae taga-Kandon. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. at sa kanyang m ga ninuno. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito.isang sibat. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. Tapos. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagkaraan ng tatlon g taon. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. umuga ang hagdan. upang makalapit sa bahay. Kaya minsang tulog si Rabot. Siksikan silang lahat at. kung saan siya pumasok sa bahay. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. . Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. Sa Kandon. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Humangos siya pabalik sa in a. Bilang ganti. Sa kasamaang-pa lad. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita .

P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. wala . binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. pati mga alahas. batang inahen na hindi p a nangingitlog. narating nila ang isang ma liit na kubo. at maliliit ang mga kamay at paa. Pumasok siya sa kubo at. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. nilalapitan daw sila. at inuwi sa bahay. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Biglang-bigla. barya. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. "Sa akin iyong baboy damo. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. Malaki at itim ang kanyang mga mata. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. at mala-kandila ang mga daliri. Pagkaraan ng ilang sandali lamang. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. tapos maaari ka nang umuwi. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Sa madling salita. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. ayon sa kwento. Paminsan-minsan. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. "at hindi mo dap at hinabol. Kung minsan daw. para sa mga kasal. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. Walang naglalakas-luob na kumausap. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. O kung paano siya namamahay. Halika sa loob. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. at pati alahas. kayumanggi ng kaligatan. Gagaling ka. Minsan. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. hindi tumatanda. Ang sabi naman ng iba. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. siya ay maniwaring isang diwata. Sabi ng iba. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. na nagka-galos-galos sa mga tinik. binyagan at pista. Paminsan-minsan. Dati-rati. sa bigkas ng mga Tagalog. mah aba at makapal ang buhok. Natigilan ang lalaki. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Ang kutis niya ay makinis. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. magpahinga ka at kumain.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. at sugatan.

. computer. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Habang pauwi. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. utal pa rin. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Gayunman. ay yumuko lamang bago umalis. Kinabukasan. kinain lahat ng lugaw na hinain. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. radyo at spaghetti. Sa pun tong ito mga kaibigan. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. manong at dyutay. Samakatuwid. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. tulad ng snow. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. matematiks. batas at iab pa. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Hindi T agalog ang mga salitang gurang." sinabi niya sa lalaki na.ng imik. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. Sa formulang ito. Mula 2001. Una. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito.

Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. color o colour. Galing Zoo (Dao Ming Zi). Halimabawa. kimono at tempura (Hapones). sa Espanyol at sa Ingles. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. At ngayon. . hindi problema kung center o centre. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Inuulit ko. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. patuloy itong nanghihiram. lasagna at spaghetti (Italyan). patuloy itong nagbabago. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. gayong kapag nasa krisis. intelektwalisado na ang wikang Filipino. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. at pagkat buhay. may pananagutan siya sa iba. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Hanggang ngayon. pagkat iyan ang nararapat talaga.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. acknowledgment o acknowledgement. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. yayaman at yayaman ang atin g wika. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. Sa kasal ukuyan. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. encyclopedia o encycl opaedia. Mga kaba bayan. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta.</pd>1:31 ). 1-2 ). Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. enroll o enrol. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Sa ayaw at sa gusto natin. Ganito ang nangyari sa Ingles. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. H indi siya nag-iisa. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. nararanasan sa iba. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. o maga1it .1 :26:5. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Upang higit na maging intelektwalisado. Maging sa Ingles naman ay gayundin. . Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. makipag-away o makipagtulungan. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement".

masipag. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. Sakay ng kalesa. Ang pagiging mabait . Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. karanasan. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . at katauhan. Upang maunawaan ito nang higit. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. damdamin. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . siya. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Tinuruan . Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya.at pagsisipag. ideya. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. pagtitiyaga. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. upang hindi mahirapan. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. tulad ng kahalagahang pa ntao. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay.

Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. nagbalik siya sa dating bisyo. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o.. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Hudyat iyon ng pamamahinga. <b>T</b>ulad ng dapat asahan... Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad.Ayoko na sa labas . 4 Title:Alamat (5) Text 118 . Sapagka't malapit na. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. bumuhos na ang malakas na ulan. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. "<b>G</b>a. A. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona..Ganito pala sa labas.. Bilang panghabambuhay . kasayahan at mga koronasyon.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Ma. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1.. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. gawa na rin ng kanyang mga magulang. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan .Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw.

Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Dali dali itong nagpunta. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. Lalo itong nagalit-galitan. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Para sa nakararami. mangga. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. May kayabangan din siya. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. <b>N</b>oong unang panahon. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Sapagkat walang awa sa kapwa. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas .

akala mo kung sino ka. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Mga magulang ko ang iyong inalipin. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan .Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar . <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo.mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Sa anumang kanilang itinanim. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. sila lang ang dapat na may anihin." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako.

<b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Nakita nilang ang balat ng bunga . <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. "Barabas. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. Barabas. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Ito ay natupad. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. <b>I</b>sang araw. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. Ang bata'y pinangalanan g Durian.ungang Sultan. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. <b>L</b>umakad ang mga araw. Si Durian ay nagkasakit. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. Lumago ang halaman. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. na ang gustong sabihi'y munting tinik.

pumitas siya ng lansones at kumain. Kanya itong pinarusahan. isang babaing nakaputi ang dumating. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. noong unang panahon. "Alam kong nagugu tom kayo. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. <b>S</b>a mayamang kaharian. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. pinagkatakutan ang lansones. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. ngunit ang laman nama'y matamis. Maaari na ninyong kainin. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Nalason siya. Walang nangahas kumain nito. Kumain na k ayo. sones. At naroon nga ang bakas ng kurot. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan.ay manipis at maliit ang buto. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Pinawalan ang kidlat at kulog. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. walang gaanong pumapansin dito." Takot pa rin a ng mga tao. Ang laman ay malasutla at matamis. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. Mula noon. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. . Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili." At nawala ang babae. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Isang araw.. inalisan ko na ito ng lason. <b>M</b>insan. ang mga Bilaan at Manobos. Gayunman .

<i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita.063 Samakatuwid. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. tulad ng akala ng bata. Sa mga simulang pahayag sa kwento. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>.<b>D</b>ahil sa prinsesa. ngunit sa halip na mahatsing ito. <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Dahil di to.Essay Word Count: 2. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Alam din ng bata na <i . Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na.

Pero hindi na ito ang mahalaga. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. at iba pa. tumbang-preso. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. tulad ng <i >ruler</i>. ng kanilang mga iniidolo. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. torotot. Sa kwento.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. suklay. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. pambomba ng bola. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Isang babae ang sumulat ng kwento. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. <i>O nagpapatintero.</pd> Anon uevo. taguan. stik ng <i>fishball< /i>. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. at iba. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. kasama ng mga kalaro</i>. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. <i>Gumagala buong gabi. ang Ruming ay pangalang hindi lik . hapung-hapo siya. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. ugali. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. <i>antenna</i> ng TV. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema.

Ang maganda sa kwento. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay.as na panlalaki. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. biglang nagbago ang lahat. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. bakla o t omboy. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. Sa kwento ni Garlitos. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. Sa ngayon. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. agad niyang nagagawa. Ang katulong ay hindi lamang katulong. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. ga . Sa pamamagitan nito. pagtanaw sa mga b ituin. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. na ang lalaki ay laging malakas. tulad ng pagpunta sa hardin. umawit sa buwang hugis karit. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. agad na lalabas ang mainit na kape. plantsadong damit at iba pa. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. negatibo. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. sumukob sa malalaking puno. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. <i>loko lang</i>. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Ngunit isang araw. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. kung kaya hanggang ngayon. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. o <i>w alang lang</i>. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. nag-iisip at hindi emosyonal. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. magpahangin.

wika. at paniniwala ng isa ng lipunan. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. . pananaw. Sa pamamagitan ng kwento. Sa pamamagitan nito. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. at higit sa lahat. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Sa kanila ng kamalayan. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. nang hindi namamalayan ng mga bata. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. sentimen tal. Samakatuwid. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Kung kaya. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. taglay ng panitikang pambata. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. Maaaring ituro ng mga kwento. anumang kasarian. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Taglay nito kultura. Emosyonal (nalulungkot. Kung mangyayari ito. maunlad. upang malikha ang isang lip unang malaya. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. Dahil ang katoto hanan. Tulad ng mga babae. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. nagseselos. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a.

Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. sa barkada rin ang bida! "<pd>. parang hindi baduy tignan. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.</pd> 'pag nakatambay. may iniinom mang beer o wala. mapa-love life.</pd> 'pag umiiyak ka.. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae.. ma pa-family problem open sa barkada. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. nanonood ng bold<pd >. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. nagkakaintindihan kayo. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.Essay Word Count: 2. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>..... pangit<pd>.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman.</pd> magkakabarkada.</pd> Exel 19 "<pd>...... nagyoyosi. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. nag-iinom.</pd>" .. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.

. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex...</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral... . may chance talaga na mangyari<pd>. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).... Hepatitis B. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.</pd>" Anthony 19 "<pd>. paglasing na parang wala ng paki. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> .. so alam mo na yon.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. sabay may kainumang babae.. bakit kailangan..27 taong gulang...</pd>" Roel 19 "<pd>. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex..</pd>" Nico 16 "<pd>.. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .. Candida albicans.. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan. HIV 2. 'pag yung gir l lasing na rin..</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka. ok na!" Ken 20 "<pd>. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali..</pd>" . ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>..</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004). at Treponema pallidium.. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003)......</pd> para makaiwas sa sakit. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis...</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.</pd> 'ayun an<pd>...."pare.. pwede namang hindi<pd>.</pd>" Gary 15 "<pd>...</pd> kasi ako<pd>.</pd> 'pag lasing na. Herpes simplex. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang. basta nakausap lang.</pd> gumigimik. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>..

ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>.. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki.</p .</pd>" Benedict 17 "<pd>.. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki.. Gayundin..< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>.</pd> kapit sa patalim<pd>.</pd> dun sa walang trabaho<pd>. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>..</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin..Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki.... Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer.. Una.. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki.. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito...

<i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. . Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit.. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito.</pd> para maka-iwas sa AIDS. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. Sa literatura. at inuuna ang kapakanan ng iba). Ayon sa resulta. nagbibigay-serbisyo.d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . hindi iniinda ang abala. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. tigilan ang panlalaki<pd>. paninigar ilyo. bukal ang kalooban. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. may konsiderasyo n.. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. nagbibigay ng lakas n g loob. ehersiyo. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. at marangal). Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Ang paninigarilyo. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa... <i>unconditional</i> . Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino .

. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. <b>S</b>amantalang ang ina naman. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao." "sama ng loob. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. Sa salitang 'kagandahang loob'." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman.' 5 Title:Alamat Text 114 . ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. Ayon kay Il eto (1979).Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. Ayon kay Salazar (1985). <b>A</b>ng ama. ang loob ang siyang panloob na sarili. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. Inaalagaan nito ang pamilya. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992)." "kusang loob" at "kagandahang loob. <b>M</b>insan. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya.

hangga't ikaw Damaso.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. . <b>B</b>igla. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. at napailalim sa tubig ang mag-aama. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>A</b>t isang araw nga. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. At sa kanyang paglayas. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. <b>M</b>ula sa malayo. "<b>I</b>na. Nagkaroon sila ng maraming anak. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. humaba ang kanilang mga nguso. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. At ikaw Magda. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. Nais sanang magbago ng isip si Magda . <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. <b>M</b>ula sa malayo. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak.

<b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. Hangang minsan. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. gabi na ito nang makauwi. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. "<b>O</b> anak. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. Palagi siyang nagdara sal. isang baba e ang kanyang nakilala. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. <b>A</b>ng anak. "<b>P</b>asensiya na po. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. kung kaya't agad umibig dito si Juan. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. <b>S</b>a paglipas ng panahon. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. <b>M</b>insan." ang pagsisinungaling ni Juan. si Helena. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>A</b>ng ina. Bago dumilim. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata." ang wika ni Aling Rosa sa anak. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. mabilis na tumanda si Aling Rosa. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. <b>N</b>oong araw. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena." .

Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. Baka masira lang ito. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Si Juan ay naging isang butiki. <b>S</b>a takot. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. "<b>A</b>te. <b>M</b>ula sa malayo. at naglaro sa paligid. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. wala kang perang ipambayad dito. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. ang kaunaunahang butiki sa daigdig."<b>N</b>gunit. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. At bilang pag-alala sa kanyang i na. bakit? Sabihin mo. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Hu malakhak itong lumapit. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina." ang pagsusumamo ni Juan. "<b>D</b>ios ko po. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. At bigla. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. "Lumayu-layo ka nga rito. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. "<b>A</b>nak. Lay . Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko.

"<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Ate tulungan mo naman ako. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. "Ano ba kayo. Parang langit ang taas nito. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. "<b>A</b>te. Iniistorbo na naman ninyo ako.. kung malilipasan ka sa pagkain. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya." Parang walang narini g si Gamba. Gamba." "<b>G</b>amba. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Kung humihingi sila ng tulong..o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba." luhaang sabi ng ina. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. pahiramin mo. Kung nanghihiram sila sa iyo.baka magkasakit ka." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain." "<b>L</b>umayo ka rito. Bilang parusa.. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Inuu lit ko.. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala." "<b>W</b>ala kayong pakialam. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba.. oras-oras. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko.. tulungan mo. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Istorbo ka talaga. napakahirap abutin. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t ." dugtong ng kapatid niyang lalaki. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a." pagpigil ng mapagmahal na ina. iha. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. <b>M</b>aya-maya. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. humabi nang humabi. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. pagalit itong sumig aw.

igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito.674 Sa paniniwala ni McGillis. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.Essay Word Count: 2. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Kay McGillis. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. tulad ng wika. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 . Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Sa pamamagitan n . malakas. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. at buo ang tunog. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular.

Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko.." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. <i>Panitikang Pambata. Sa bansang 1850.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ang unang aklat na limbag. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. na dapat igalang sa lahat ng oras. Tinatawag din itong "abesedaryo. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas.</ pd>8) </i>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Bukod sa kartilya at katon.. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. . ganito ang kanyang sinab i: <pd>.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.

at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Muli. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</pd> Ralphson.</pd>H<pd>.</pd>A<pd>. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908.</pd> Thomas. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim . Edward Stratemeyer. at sa buhay ng mga santo. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</pd>P<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito .</ pd>H<pd>.</pd>P<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. bida. bida ang mga Amerikano. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata.</pd>F<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Paglaon. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Ayon kay Luna Sicat Cleto. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. at Sa rgent Rayme. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol.</pd> Hancock. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Kung kaya.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Mula taong 1898 hanggang 1910. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat.</pd> Stuart.</pd> Eady. pagbigkas ng mga salita. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Ito ang napansin ni Morton J<pd>.</pd> Stuart. mababait na kaibigan at higit sa lahat. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd>M<pd>. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>.</pd> Perkins. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.</pd>I<pd>.</pd> La Belle.

Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. nandoon pa rin sila. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. at tanggapan ng pamahalaan. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . at sa lahat-lahat na yata. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. pagkontrol sa mga kaalaman. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon.</pd>180) </i>. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). sa ating sinasalita. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. tulad ng Amerika. Anumang gawin nating pag-iwas. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. sa mga babasahin. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. k . at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. sa mga panoorin. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. ahen siya. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Tinawag silang mga pen sionados...

Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. ba le wala rin. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Teen Novellas at Teen Romance. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Ika nga.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. At kung minsan. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Poster s Series. Sa kasalukuyan. Klasrum Adarna. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Taon-taon. Bright M inds Read! at iba pa. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Manuals. Big Book. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Madalas. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Dahil dito. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Bukod di to. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. partikular ang televisyon.

Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. kay lapit namin sa mga bituin. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. Naisip ko. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Higit sa lahat. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. At kailan man. Nakabukas noon ang bintana. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. Sa pamamagitan nito.panitikang-pambata. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. . magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Pakiramdam ko. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Dahil dito. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin.

lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. "Saka. Araw-araw. Di na sumagot si Tatay. Nagiging makakalimutin na ang N anay. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Isa pa. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. Sikwenta. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. . Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Alam ko. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. "Di papayag si Bing-Bing. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola.Pero ang ipinagtataka ko lang. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo." si Nanay uli. Dito sa atin. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. bente. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. di ka ba nagtataka." an g Tatay ko. di pa natin siya gaanong naaal agaan. "Naku. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay." sabi ni Tatay. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Siguro. di papayag ang Nanay. madumi na ang hangin." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. "Sana. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Hitik na hitik na ito sa bulaklak." ang Nanay ko.

nagulat ako sa aki ng nakita. panali. pati mga pako. pira-pirasong tabla. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. dumating sina Tito Juan. alambre. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. di nauubusan ng dalaw si Lola. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. tabla. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. maging si Tito Juan. At nang mabuksan. ang kanyang asawa at mga anak. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Pagkatapos. MAY parang gustong abutin si Lola. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. pinupulot din niya. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Lahat ay may gamit sa kanya. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. pati sina Tatay at Nanay. Walang nasasayang kay Tatay. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Sabi ng doktor. Nataranta sina T atay at Nanay. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. Sa araw-araw. Pinaalis niya sa akin ang punda. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. ISANG GABI. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Tinulungan ako ni Tatay. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Binuhat ni Tatay si Lola. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. at maging kay Tito Juan. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. ." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Kinabukasan. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. karton. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. Di na ku mikibo si Lola. maging si Tito Juan. Isa pa. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. kaunting yero. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. ISANG UMAGA. tansan.

nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. alambre. Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Gigibain na talaga ang mga bahay . "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. nasanay na sa balitang ito. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. lawanit . tinatanggap ni Tatay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. tabla. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. Lahat ng puwede pang gamitin. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod." dagdag pa nila. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. ayos na ayos sa aking paglalaba. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Dahil kay Tatay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Basta pagdating ng hapon." dagdag ng nakauniporme. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. bisagra." sabi ng isang nakauniporme. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. ibinibigay nila kay Tatay. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam." ang sabi ni Tatay. at kung anu-ano. makupad at di pa pulido ang g awa. Tuwing hapunan. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay."Aba'y kay gandang bangkito nire. Pero ngayon. masinsin ang mga kahoy. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. Dahil dito." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. kahoy. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. parang totoo na ang lahat." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. Ganoon lagi si Tatay. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. Aba'y Mang Tomas. pako. "Mang Tomas.

AT ISANG UMAGA. Tapos. Mapapangiti lamang si Lola Epang." ang sabi naman ni Nanay. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Tuwing umaga. Ipagpapalaman ako ni nanay. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto." ang sabi ni Tatay. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Sa isang iglap lang. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto.sa Daang-bakal. Sa tanghalian naman. maglalaga siya ng kape sa takure. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Kahit tira na lang ang pandesal. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Tulad ng aking mga ka laro. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Si Na nay naman. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Naghihiyawan ang mga tao. Parang agawan sa beys. Tapos maririnig ko na lang. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. "Tamang-tama ang asim. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. parang bagong bili . nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Sana manalo kami. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Iininin niya ang sinaing. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. maraming bahay na ang nasira. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . Nagsilabasan ang mga tao. W alang umaayaw. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Hinarangan nila ang paparating na trak. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Tapos saka niya sasalain.

Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Nagmamadali ang lahat dito. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW).</pd>Joey Pabling bago ang meeting. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Ang Meeting</b>. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Release and Orientation Department. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Siyempre. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Lumabas sila sa 7th floor. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. meeting na naman ang kanyang haharapin. Tapos ikukula niya ang damit. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Matapos. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Madaming inihanda si Mr<pd>. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>.</pd>Joey Pabling. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Minsan. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan.</pd> Exaltacion ang natira. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa.alian. Pang-apat siya sa laman ng elevator. . Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Kapag naglalaba si Lola Epang. At sa araw na ito.</pd> Ang Elevator</b>. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon.

Nagtungo siya sa 2nd floor.</pd> Ang Babala</b>. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Na-love at first-sight yata.</pd> Sa Cafeteria</b>. Alam ni Ester at Mr<pd>. Ngumiti si Ester.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Natapos ang meeting. 'Wag kang pakasiguro. caregiver.</pd>Pabling<pd>. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. tumango at naupo. "Pasensya na. secretary. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria. humigop ng kape sabay inilapag sa ta . Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito.</pd>Pabling ito. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Natulala." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Libo-libo ang apli kanteng babae. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>." ani Joey. nurse. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. si Mr<pd>. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester.</pd> Alfonso. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. Papalabas na ito at wala siyang nagawa.</pd> Joey Pabling. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Mr<pd>. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. Nilamigan na siya ng pananghalian.</pd> Ehemm. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Mula sa pagiging DH. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Big o niyang nilisan ang silid. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter.</pd> Trabaho lang. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan. walang personalan</b>.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag.</pd>Pabling. para makuha ang record ng babae. niligawan. mga kalatog ng plato't kubyertos . Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. encode r. Masuwerteng naabutan.<b>11:00AM-12:00NN<pd>. Hindi makakain si Mr<pd>. Minsan na kasing pino rmahan... Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. "Mr<pd>. teacher. Bukod pa. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Nagbabakas akali. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. nananahimik sa kanyang pag-iis a. Ester.

Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. ako na bahala sa 'yo.</pd >Pabling ang taya. Si Ms<pd>. Kakatwa man.ble at inusal ang tugon. <pd>. "Mr<pd>. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Masyado siyang abala. I want you to meet my friend. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. ako na magha hanap. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. <b>3:00PM-4:00PM<pd>.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. Buko dito. punta ko d'yan. Excuse me. Malalim ang kanyan g iniisip. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo." <b>2:00PM-3:00PM<pd>.</pd> Ang Kasunduan</b>. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. siya na mi smo ang tatapos nito. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Ms<pd>. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files.</pd> Pabling. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . <b>5:00PM-6:00PM<pd>.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Naghanda na si Mr<pd>. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Mamayang uwian. Syempre pa si Mr<pd>.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order.</pd>Pabling.</ pd>Marites Almonte. Bagama't muli niyang nasamyo a . Buo ang loob ni Mr<pd>. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. "Hindi. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. "Pare.</pd>Pabling.

. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Napakaliit ng mundo.</pd> Pabling. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Sonata. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>.</pd> Carpark</b>. yung totoo. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Ipinakilala si Joey kay Marites.</pd>Pabling ang cellphone.</pd>Pabling. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Lalo na nang<pd>.</pd> Sa C<pd>.</pd>Marites Almonte. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Sadyang may kemistri nga si . Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. namutla. Ah.</pd> Ang Cellphone</b>. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>.</pd> Balik office</b>. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Napakaliit ng office.</pd>R<pd>. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. cellphon e.</pd>R<pd>. ikaw ang bahala.</pd>R<p d>.</pd> ng lalake</b>.</pd>R<pd>. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. At kaibigan pa pala n i Ester. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Biology. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Maganda ang porma. Nagdiwang siyang mag-isa. Komiks at Bed.< /pd>Pabling. basta. May ngiti sa kanyang muk ha.</pd> ng babae: Cute siya.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Pinatay ni Mr <pd>.</pd> ng babae. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Namula. para sa babaeng nais niy ang makilala. Si Ester ito at kasama si Marites. Sa puntong ito.ng pamilyar na bango. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. Sa C<pd>. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan.</pd> "Sir Pabling. Sadyang pinagpala ang araw niya. Sa C<pd>.. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd> Pabling.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. aklatan. Amerika. Severino Reyes o Lola Basyang. Rene O<pd>. Sa ganitong kalagayan. snow. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb.</pd> Marcos. Superman. Aesop Fables. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Bukod pa sa higit na makukulay. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Batman. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Kaya nga. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Ronald McDonald.</pd> Villanueva. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. at iba pa. Napatay niya ang isang pulis. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. slav ery o pang-aalipin.pambata para sa mga batan . Iran. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. tahanan at iba pa. Butirik. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Japan. Andres Bonifacio. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore. at iba pa. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran. migrasyon.

Sa abot ng kasalukuy ang salisik. at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. Ayon kay R izal: <pd>. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. Kung tutuusin pa nga. Rueda. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio. At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin. na walang ka .g Pilipino. with a dedication to his nephews and nieces. Si Gahinlalaki (Thumbelina). NGOs at mga indibidual. Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log.</pd>sa halip ng mga Nobena. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang. bound in leather and sent home. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree). at Misteriyo. na may layuning kumita. isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). Trisahiyo.. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino.. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling". na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino.. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. when it was published (11).. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Si Jose P<pd>.

. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. Ayon kay H<pd>. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas.tuturan. inuulit namin. bilang 245." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon. ang pukyutan.</pd> Paul ay "The Fir Tree". Ang isa'y sa Hapon. Bukod dito. Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. ang itlog. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango.</pd> Lucas at H<pd>. 1889. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata.</pd>B<pd>. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. Sa pagsusuri ni Rizal. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan. Samakatuwid. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). sa London noong buwan ng Hulyo. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. ang pambayo o halo.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. Ngayon nga.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman. bilang 245. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino.</pd>V<pd>. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango. Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern.. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen.. ang pag-aalaga ng m ga hayop.. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160).

seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. dahil kung tutuusin. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. guro. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. serbisyong pangkalusugan. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. Dahil dito. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. sa mga gawaing-bahay. malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. lapis. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. kla srum. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. . Samakatuwid. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. tubig. na di elite o nabibilang sa middle class. pagkain. maka-elite at maka-middle class lamang. kulang sa aklat. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. Pero sa katotohanan. murang pabahay. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. kung di man sila n ag-aaral. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. at iba pa. Laguna. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay.

ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. "May mga pagbabago sa mun do. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . Alam ko. Tuwing gabi raw. Sabi ng Doktor. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. pareho naming mararamdaman ang paglaya. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. nababasa ko sa mga mata ni Lolo." ang malungkot na sabi ni Papa. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. At habang ang lahat ay tahimik. Bilang tao. Sa umaga. Isang araw. Sa pupuntahan ni Lolo. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. "Talagang matanda na si Tatay. "May mga pagbabago sa mundo. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. kahit masakit man sa atin. upang punasan ito at malangisan. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. Nahuhukot na siya at laging masasakitin.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. Bilang tao. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. gigisingin ako ni Lolo." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. Kaysarap palang maging malaya." Kahit wala na si Lolo. Ngunit tiyak na magagalit si Papa. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. isinugod sa ospital si Lolo. Sa hapon. kahit masakit man sa atin. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. Di alam nina Mama at Papa. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. Kaytulin namin ni Lolo. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. tiyak na magiging malak as na uli siya. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo.

"Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol. "Sana Kuya. Kinabukasan. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. Tuwing hapon. kalabaw. tignan mo ang buwan.imik na tahimik ang lahat. pero nangawit lang kami sa kahihintay. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. Kung min san. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. At ang mga bituin. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. May gasera nam an kami. Pareho pala kami ng iniisip. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. Para akong nagbibisikleta sa . Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. bertdey ni Nanay. at tuwing Pasko. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. "Kuya. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. Laging nakabisikleta si Tatay. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. pero di kami natatakot. m asaya naman kami. "Kuya. Pinailaw na nila. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. Pero kung minsan. Tulad nung bertdey ko. nagawa na namin ni Buknoy. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. ang kinang-kinang. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Nagbabalot siya ng mga bihon. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. bertdey ni Bu knoy. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. at kambing. bertdey ni Tatay. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. laging may uwing gaas si Tatay. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. Kaya kailangan bago dumili m. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Biglang umihip ang malamig na hangin. ang aking bunsong kapatid. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi.

maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. Pero tulad uli ng dati. Kinagabihan. Kahit madilim. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim.isang napakaliwanag na palasyo. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. at may namamawis pang juice sa pitsel. Sabi ko. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. Alam ko. Ang lamig-lamig. Siguro. Sana magkatotoo ang aking dasal. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. Kinabukasan." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. "Panginoon. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. May pansit sa bilao. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. At alam ko. Siguro nagkulang ang parol. Kay ganda ng mesa. Totoo ang balita ni Tatay. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. hinabaan ko ang aking dasal. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. tinapay at coco jam. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. Ang liwa-liwanag. Kinabukasan. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. Pero ginising kami ni Nanay. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. . Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. Natulog kami ni Bu knoy. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. 'Kinagabihan. sana.

Para di raw mahawahan ang ibang damit. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. dahil di ba kapag huli. lagi akong tumutulong. nagkukusot din ako. Alam ko. Ito ang trabaho niya. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. may maganda itong drowing sa harapan. Sama-sama pa rin ang put i. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. Sama-sama ang mga de-kolor. Isa pa. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Araw-araw. May malalapad ding kumot at kurtina. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. Natutuwa ako. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. Kapag naglalaba si Nanay." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. Linggo-linggo. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. Labandera kasi si Nanay. Ako naman sa maliliit na damit. tutulong din ako sa pa gsasampay. kukunin na ito ni Nanay. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. ARAW-ARAW. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. Kung minsan. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. Sama-sama pa rin ang pu ti. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. Ang ganda-ganda kasi nito. Nagsasayawan pa ang mga ito. "Oo. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. di madali ang maging laba ndera. May da mit na pansanggol. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. Tapos. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. . bumababa sila tuwing Pasko. Kapag tuyo na ang mga damit. Unti-unti. Gustung-gusto ko ang kulay. Kakulay ng hinog na saging. espes yal daw. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay."Kuya.

Essay Word Count: 2. sangkatutak ang nakabalandrang ponk . Hmmm. kumbaga. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Kasyang-kasya ito sa ak in.219 Magandang umaga sa ating lahat. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Ibig sabihin. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Thailand. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Pakiramdam ko. Habang wala si nanay. Kanina. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Rusya at iba pa. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. limitado ang iyong oportunidad. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. naisip ko. Ibig sabihin lamang. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Nang dumaan ang konduktor. Sa mga bansang Hapon. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Naalala ko. Astig na an g mga wika nila. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Humarap ako sa salamin. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. S abi ko. di nga pala sa akin ang kamiseta . sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Kinakailangang taon-taon. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. isinukat ko ang kamiseta. wala silang katulad na pagdiriwang. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . I have not received my change yet. Pransya. panay ang kanyang Ingles. Sa Philcoa. bigla akong lumakas. Ma laysia. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. habang sakay ako ng JAC Liner. sa aking palagay. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Nakapasa na raw siya sa board. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas.Minsan. bumanat siya ng: Excuse me. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. dahil hindi pa siya nas usuklian. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. my cockney accent na ang epal. Habang nagkukuwentuhan ka mi.

ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. tayo. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. sa bi nga. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Sa atin. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. Wala ng nagtitindang dalanghita. Pag lumabas naman ng hotel. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. maniwala man kayo o hindi.an. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. malaki ang posibilidad. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Minsan sa inis ko. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. ang tungo'y sa Kachina. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Walang duda na mahalaga ang In gles. Ramchand. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Nang marinig ko ito. yes. believe it or not. isang buwan lang sa kanila. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. a ng puntahan namin ay Padillo. kuting pa rin. ang website lahat nasa Ingles. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Recio. uunlad ang ating bansa. Pero. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. At Ripley's B elieve it or Not. Subalit. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. citizens of E nverga Republic. anak naman ng pating. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Kung sila ay tiger economy na. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. Naririyan na ang globalisasyo n. sign language. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. isang upscale shopping mall sa Maynila. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Sa isang linang sa aming bayan. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Ibig sabihin. kapag napakahusay natin sa Ingles. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. kabilang na ang UP. sa simpleng termin o. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. nautot ako. Walang makakatakas dito. Noong nakaraang taon. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Evian ang tatak. Ngayon. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Noong maliit pa ako. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Vietnam at Indonesia. pag nag-uusap kami. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. sulat-bulate. ito ang ating kinasadlakan. Pinapatay nito ang lokal na industriya.

mat alino ka. Samantala sa Sci ence. kapag Filipino ang subject. comment sava. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Kalimitan daw. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Kapag magaling ka sa Ingles. PE ang kanyang tinapos. Noong 1997. sa mga unibersidad. Subalit hanggang sa ngayon. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Ayon din sa mga guro. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. South Korea. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Slovakia at Bulgaria. Sa isang kumperensya. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Nasa likod tayo ng South Africa. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. na nasa wikang Pranses. Sa kanilang mga bookstore. may ma . Sa Malaysia. Cze ch Republic. pisika. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Lagi't lagi. Tayo. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. agham at teknolohiya sa sariling wika. itinuturo ang matematika.</pd> Sionil Jose. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. Sa ating bansa. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Kilitiin nyo ako. moinseur at. subalit hanggang ngayon. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. boses lamang ng guro ang nariri nig. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. isa mga higante ng ating panitikan. Ang resulta. kapag balubaluktot ang I ngles. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. ibinibigay na laman g kahit kanino. Ang tawag sa Silicon Valley nila. gusto kong mautot. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. panay Ingles ang titulo. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. at pag hindi. ayaw kong maiyak. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Ang kanilang dahil an. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Filipi no man o Cebuano. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. cute. BOBO. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. may nak alapit akong babaeng guro. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Muli. Ang reklamo ng isa. no left turn. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Nang magsagawa ng pagsusulit. Sa UP Integrated School halimbawa. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. ang mga aklat ay nasa wika nila. Kalimitan. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. iilan pa lamang ang gumagawa nito. hindi pa rin tayo matuto.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Kasunod sa kaputian ng laha t. Sa mga bansang mauunlad. Nakakaiyak Kuya Cesar. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. bobo. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. sa Math. Putra Jaya. Kuwait at Colombia. industrial park at no swerving. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan.

Kaya naman. kapag ako'y nagagalit. Bilang pagresbak. piniritong Pranses. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. hah ahahaha. amoy albatross. Hindi niya naintindihan. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Nang matapos na akong magb asa. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. Kung may hawak akong bomba atomika. Maya-maya. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas." Ito ang kasawian ng ating bansa. hindi ako su misigaw ng Fuck You. post-istrukturalismo. Hahaha haha. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. hindi na ako mabait. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. super duper mega katangahan. Ito ang hamon sa ating lahat. maglalako ng pansit at taho. San Chai. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Ngayon. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Maraming salamat. Kawawa naman ang mga taong ito. Laganap na ito sa media. Hindi po ako nagmumura. at Balarila ni Lope K<pd>. "Hindi po malalim ang aking Filipino. Fish Tayo. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. kargador sa pier. Bigla siyang natahimik. minukmok at sinaludsod. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. Hahahaha. Ako naman ang nagtawa. Mababaw lang talaga kayo. Putang Ina ang sinasabi ko.</pd> Santos. ngumiti ako. Ano ba daw ang Filipino sa French fries.kapal na salamin. post-kolonyalismo. Dagdagan ko pa. sabi ko.</pd> Sionil Jose. Ang sabi ko. pahinante sa dyip. Nakangiting-nakangiti siya. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Ayon nga kay F<pd>. pinahiran ng crayola ang mukha. Hanggang ngayon. pandiwa. pinapahina ang Ingles. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Ang sagot ko sa kanya. Namilog a ng kanyang mga mata. hahahaha. pang-uri. Eh di gamitin ang French Fries. Teacher daw siya ng Ingles. semiotika. Malalim daw kasi ang Filipino ko. sabi ko Filipino. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. humikab. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. Gusto kong maiyak para sa kanila. mulang akademya hanggang bahay . Ang ganda-g anda raw ng papel ko.Legends . wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . so you teach sugnay. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko.

L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. siya ay si Narcissus. Madali naman siyang natuto. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Sa paglipas ng mga araw. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. At isang araw. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. At upang lalo pang makita ang sarili. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar.Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Leyte nagdaos ng unang misa. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Bagamat sa L imasawa. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Sa kasamaang palad. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. At isa pa. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. matangos na ilong. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. Sapagkat misyunero. Upang magawa ito. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. Sa katuna yan. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. bagay na kinasasabikan na niya.

Napakabait mo. ang binata ay tinawag na Irog. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. "Totoo palang napakabait mo. ganyan din ang sa tao. . "Salamat. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin." magalang na tanggol ng bina ta. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Kat ulad ni Kristo. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan." "Naku. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Minsan. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. "Siyanga pala. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Upang makatiyak. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Magmula noon." anang matanda. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Taga-ilog ang tawag sa kanya." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. huwag po. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Sila po ang mga kaibigan ko rito. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Ginimbal sila ng katotohanan. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan." Mula noon ay naging malikhain ang binata. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan.misyunerong nangangaral." "Tulad sa halaman. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. at nakaaalis ng uhaw. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. matamis." usal ng matanda. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Noong unang panahon. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Nagawa niyang panali ang mga baging.

hindi ba. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Hindi ito makalilipad. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. T inawag itong Giliw ni Irog. iyan si Panay. "Sige. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Nagulat ito nang makita si Irog. ito ay maingay. Ang maganda ay pulutin ninyo." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Agad nila itong ipinakita sa ina. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. "Nakaganda niya. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Palagi siyang nagpupunta sa batis.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Malayo na ang kanyang narating. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Dito nagmula ang pangalang Panay. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. "Ako nga pala si Irog. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. mamahalin kita sa isang kondisyon. Subalit kapag ang dagat ay malalim. "Oo. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Ngayon . Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. anak. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. May pakpak ang mga ito. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig." hinging paumanhin ng binata. "Huwag kang magtaka." Sumagot si Irog. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Isang umaga. "Patawad po sa aking karahasan. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Matalino naman siya at maraming alam. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n . ito ay tahimik. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Napaluha si Giliw. ang aming panginoon.

Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. kapanatagan. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. seguridad. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Para s a kanila. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ayon sa alamat. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. ang lawin ay malas na ibon. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. prestihiyo. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo.a nag-aawitan. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. . Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. at iba pa. kapanatagan ng loob. Muli silang naghintay. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. "Ganito. kaginhawahan. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Kahit may namu muno sa bayan." Utos niya. Umawit din ito. Ilang sandali pa. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. katiwasayan ng isip. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon." pal iwanag ng pinuno. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan.

Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Nang panahong iyon.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. wala nang baha sa loob n . "Senyales ng pag-unlad. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. dahil nang sumunod na tag-ulan. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. hindi sa bintana. Totoo nga naman. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>." sabi ko sarili. Biglang-bigla. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz.

"malaking trabaho po ito.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. dalawang taon. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. Sa pagkakataong ito. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. Sa halip. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. papunta sa kitchen area. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. Isa lang ang malinaw sa kanila. <i>ma'am</i>. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. labing-isang taong gulang.

o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. Sa pagkakataong ito. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>." Walang ngang abug-abog. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Nang mga sandaling iyon. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin.sa loob ng sementong kinababaunan nito. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. Pangalawa. agad na pinutol ang aming tubig. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. Subalit kahit anong pakiusap namin. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. Matapos marinig ang aking kwento. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Una. Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin.

Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas.it</i>. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Nag-iisa na siya. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. At ang mga anak ko naman. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Ngayon. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Sa malayo. Sa bandang huli. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. kumot at unan. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. Subalit ngayon. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Sa kabilang banda.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. May naghaharing katahimikan. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. mayroon kaming bagong <i>property</i> .

May tila pinupunit na hininga." tapos wala na siyang nasabi pa. Nagsimulang rumagasa ang ulan. Wala siyang magawa sa takot. Malapit na. si Lay Kinabukasan. Hindi na siya makalalayo pa. ang kip kip ni Laya. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. May katandaan na siya. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. nakilala niya ang tinig nito. Lumalapit pa. Lumpo na si Berting. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Malupit ka Berting <p d>. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Walang magawa si Berting. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Si Caloy. "Tama." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Wasak na si Berting. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Mahirap ang may kagalit. Nagising ang kanyang ulirat. Di ako nagkamali. Madalas atakihin ang bata. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Pipi na si Be rting. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Pero wala nang ligtas pa.. Ang lalaking bihag ni Laya. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Sabay ulit sa dibdib. nakapaninilab. sa dibdib at leeg. Batid niyang kilala niya ito. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Sabay ulit sa leeg. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Nasa kanya na nananahan si Laya." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. May kasama akong tutulong sa akin. Nakita ko. Kilala niya ito. sa kamay. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Nakaumang sa kanya. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. "Hindi ako lilimot a. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Napipiho niyang kilala niya ito. Lumipas na ang araw kay Berting. Kipkip ing bilin. Si Caloy. Lumalapit pa .</pd>" sumisiklab. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. At muli doon n . Hindi kita titigilan. Sabay ulit sa pantog.. May nakabuhol na lubid sa paa.

si Marco kung gabi. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Tahimik ang paligid. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. pati pa ang pa mumuhay. Masaya ang gabi. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Wala nang naghihirap sa bahay. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Kasama sila sa bayong ng hirap. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Baldado ang ina.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. wala na ang kanyang anak. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Tahimik din ang bata. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Hindi na siya ang B obot na madusing. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Siya si Bobot. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Ganyan ang gabi kay Marco. Kung minsan lima. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Kung minsan pa nga. Gipit na gipit na silang mag-ama. ang mga kapatid. Kung minsan naman. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. May takdang paggamit at takda . <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Lumabas na ang doktor. Maputla. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. iba't iba ang k asama.

Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Hindi na paulit-ulit pa. Minsan. Umaasa. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. . Pinanawaan ng hinagpis. Gulat at tulala ang lahat. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Naghihintay sa asawa.ng tapos. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Buntis si Ema noon. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Huli na. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Papalubo g na ang araw. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo." Papalubog na ang araw. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Para hig it na masamyo ang bango. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. Patay na ang kan yang asawa. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. ang makata sa ilog. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Ilang ulit itong nang yari. Dito niya nasabing. Bla ngko ang kanyang mukha. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig.

nalulunod i to at namamatay." "A! Alam ko na." "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan." .4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. May maliliit. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. At di na magiging isang puno. malalaki at paliku-likong ugat. iinom ako ng maraming-maraming tubig." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. At di na magiging isang puno. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay.

Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. at mata?" "Paano na ako makakahinga." ang sabi ng isip ko. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. At si Kuya Lester. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. hapunan na." si Lola Terry uli. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. naalala kong bigla. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. makapagsasalita.' ang utos sa akin ni Lola Terry. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. Ngayon. saka isinawsaw sa isang platitong asin. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. tiyak na makakakain uli ako ng santol. "Sarap talagang panghimagas ng santol. bibig. binibili pa 'yan. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. "Para sa aking mahal na apo." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. At sandali lang."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. makaririnig. "Martina. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. is ang matamis na matamis na santol. "Sa Maynila. teng a.

"Kung maliit lang naman ang buto." sagot ni Nanay. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. mukhang nakakarami ka na. hane?" ang bilin ni Lola. ."Ayos maman po ako dito 'Nay. Sabi ni Nanay." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Bumalik na uli sa dati lah at. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. TUWING HAPON." Sa sinabi ni Nanay. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. May sobra pang isa sa aking mga daliri. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Magkamukhang-magkamukha sila. Ate Sally. Si Ate Perla. Piliin mo 'yung mga hinog. Ate Rowena. "Anak. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Malapit na ang pasukan anak. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. naglalaro kami ng taguan." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Kapag nasa malaking bahay na kami. siyam kaming magkakapatid. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kuya Itim. di totoo 'yon. sasama 'yon kapag umoo ka. at si Kuya Tuan. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. nakahinga na ako. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. "Lester. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. "Aba e. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Ate Charito. Taguan sa salamin ang aming laro. 'Pag balik ko sa mesa. Rowena puwera at Sally kasali. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Kaya bin ibilang kong lagi. Kuya Ruben. bukas nang umaga. Kuya Puti." "Pero anak. Dahan-dahan lang. "Si Lola naman." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. "Gener.

Idadaan nila ako sa mataas na bintana. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Tapos isang malakas na. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Tapos malakas na. Si Ate Sally. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. . "Halika na Bunso. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay."Gener. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana." aya ni Ate Rowena. "Gener. KINABUKASAN. bilisan mo at may mumu sa bintana. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan." aya ni Ate Rowena. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Taguan uli sa salamin ang aming laro. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. Pauwi. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Halika na Bunso. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko.

Tapos. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. ibang-iba talaga ang lahat. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. ." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Binilang ko silang lahat. Kuya Itim. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. at Kuya Tuan ay malalaki na. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. KINABUKASAN NG HAPON. Tulad uli ng dati. Pagdating namin sa malaking bahay. Ate Charito. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Parang kakaiba ang lahat. Kuya R uben. Ate Ch arito. Kuya Itim. "Talaga 'Nay. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. si Ate Rowena at Ate Sally. GABI. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Dumating din pala si Ate Perla. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Tapos natulog na kami. Kuya Puti." "Oo anak. at siyempre. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Sina Ate Perla. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Ate Rowena. Kuya Ruben. Ate Sally. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Kuya Tuan. Kuya Puti. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan.

para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Hanggang ngayon. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. At sa hating-gabi. ." si Ate Sally naman. pahina. hanggang lumakas nang lumakas. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. "Tay. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. "Aba." ang sabi ni Ate Charito. SIMULA NOON. Lumapit sa akin ang mumu. nakaalis na siya. TUWING GABI. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa."Tay. gusto po namin na dito na siya tumira. simula ngayon dito na siya titira sa atin." ang sabi ng mumu." ang sabi ni Kuya Puti." At nakapalibot silang lahat sa akin. "Nardo." ang sabi ni Ate Perla. "Mga anak. Hinawakan niya ako sa balikat. Medyo natakot ako sa kanya. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. Ngayon. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. "Tay." si Kuya Tuan . mabibilang ko na talaga. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. "Nakakamukha natin siyang lahat." ang sabat naman ni Kuya Ruben . ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. "Tay. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. siya po ang bunso naming kapatid. Biglang sumaya ang malaking bahay. siya na po si Gener.

lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. mula sa gilid ng bundok. Ilang minuto lamang. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. mas malapit. kahit na sa liwanag ng buwan. narinig uli nila a ng mga sigaw.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . pinaparusaha n niya ang mga ito. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 . ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Isa sa mga mang angahoy. Sa isang kisap-mata. Hindi na binigyan. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. at kumaripas ng takbo. mas matapang. Naglaho na si Mariang Makiling. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. sa takot. Subalit ngayon. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Minsan. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso.Folktales Word Count: 2.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. umungol at tumabi sa kanila. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. Sabi ng iba. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. dumating ang mga humahabol . Pagkaraan ng ilang saglit. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. laging sabi ay bata. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . Hindi siya nagbago ng anyo. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Isang hapon. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. Subalit sumbong ng iba. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Ngayon. sa dilim.

ilang araw lamang bago s iya ipakasal. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Mula nuon. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Minsan. Hindi sin asadya. Kahit kaila n. nagkadikit ang kanilang mga balikat. bitbit ang kanilang mga "panind a. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. nagkapanahon nuong nakaraan. Bilang paghingi ng paumanhin. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Mabait siya at mababa ang luob. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. SABI sa mga alamat. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. "Sana sa akin ka ipinangako. Ang binata mismo ay walang imik. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. si Maria. at nagkatinginan silang dalawa." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. upang mamili at mag-aliw. Kaya naman kitang ipagtanggol. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. nagsalita sila at umibig. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. at ang kaisa-isa nilang anak. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Isang araw. sa hinhin. Nalungkot ang binata nang marinig ito. Tapos. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. sa halip." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Pagdaan niya. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Upang makaiwas ang anak. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Kahit na sila ay may hiwaga. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Maganda at magiliw si Maria. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Hindi lum alayo ang mga Aeta. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. Ang makapal niyang buhok.wala pang salapi nuon. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. ang panginuon sa nayon ng Bai. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. at lalo siyang naging tahimik. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. subalit tahi mik at malihim. yumuko si Gat Dula kay Maria na. ang uso nuon. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling .sa mga salakot. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. banig at sutla. Subalit dumating ang araw. naglaho na si Maria Makiling. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. pati na ang iyong mga kamag-anak. Isa pa. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. abot hanggang s akong ang haba. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon.

Gaano man katalik sila . tulad sa madalas na niyang gawa. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Ilang saglit lamang. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. Katunayan. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. lalo lamang namuhi si Larina. subalit kahit kailan man. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. laganap ang sakit duon. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. Mula nuon. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. nagkasakit at natuluyan. Isang araw. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Kaiba siya sa kapatid. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko.uusap. namatay ang ama. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. sa halip na alagaan ang kapatid. Nuon kasi. At araw-araw naman. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . hinangad niyang mamatay na si Mangita. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Tapos. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. At malupit. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. sina Mangita at L arina. Nagpasalamat ang matandang babae. Dahil dito. Kaya. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Pagkaraan ng panahon. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Pagkatapos. Agaw-buha . Siya ay nahawa. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Paminsan-minsan. at nagsalit a pa ng paghamak. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita.

wala nang laman. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na.Essay Word Count: 2. Pagbalik ng kanyang paningin.247 . At tuwing malakas ang ulan at hangin. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. hindi na pulubi ang nasa harap niya. "umuwi na tayo!" At mula nuon. "Halika. matapos ng ilang saglit." bulong ng diwata kay Mangita. "Mula ngayon. walan g tigil ang suyod sa buhok. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . pagkita ng mga tao. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. at ipinak ita pa ang supot. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. sabay sa paratang at pataw ng parusa. Isa-isa. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. "Oo!" sagot ni Larisa. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin." bigkas ng diwata.

at iba pa. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino.</pd>com</i>. Pangalawang ayoko. <i>nurse</i>.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas.</pd>com</i>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. syensa. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. British. may mga prinsipeng darating. panitikan. at pag yamanin ang hindi nila bansa. ililigtas sila sa kahirapan .</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. <i>flier</i>.</pd>com</i>. teknoloh iya.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. at <i>filipi nawife<pd>. <i>filipinalady<pd>. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. o kahit na sinong banyagang lalake. Batay sa RA 6955. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW.pd>com</i>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. </i>" mga mahihina. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. Sa parehong <i>search engines</i>. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Sa ngayon. edukasyon. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.

Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. mga website gaya ng <i>www<pd>. Kapangyarihan g makontra ang gahum. at diyaryo ang pag-aari ni to.</pd>superpekpek <pd>. ang <i>hegemony</i>. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. at hindi rin nagrereklamo. piling-pili. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. kundi mga seks objek.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. at iba pa. seksi. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. imahen at kapangyarihan.high fiber<pd>. rad yo. dildo. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas.</pd>putanginamo<pd>.</pd>com</i>. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. ng kontent.</pd>com</i>. sa <i>hegemonic linearity</i>. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. Impormasyon . at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. hindi tumataba. bagamat ang karamihan ng texto. ako. hindi tumataba. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. <i>www<pd>. sa mga kababaihan. oil.</pd>com</i>. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. upang magkaroon ng boses. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. Sa <i>world wide web</i>. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>.000. seksi. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. piling-pili. <i>www<pd>. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. at marami pang iba. Isa tayo sa maaaring . Walang artikulo sa diyaryo. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao.

kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. Nasa bitu ka mo na. kultural. kultura. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip..makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. kultura at pag-iisip. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. imahen. Sa karanasan ko. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. Alam kong may magagawa tayo. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. and silences</i>. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control.. ang ating pagi ging tao. ang ating pagiging Pilipino. Ibig sabihin. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. MAY multiply factor ang midya. exclusions. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web.</pd> sa mga tenga nila. . At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Babae yata ako. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. ng lmga kataga. mukha. Ngayon. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. bansa." <i"there is no need to fear or hope. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. Alam kong ang ating pagiging babae. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. boses. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. ang iba't ibang bab ae tao. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. wika at kamalayan. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. but only to look for new weap ons</i>. ano po kaya ang iiwanan nating salita.

At wala akong karapatan na tutulan. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. Narito si (pangalan ng reporter). StarStru ck sa Siyete. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao.</pd>A<pd>.</pd>P<pd>. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Siyempre. may Wowowee naman ang kabila. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. Sila lang daw ang mayroon noon. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. sabi ng isang brodkaster nila. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood.' Wala naman akong tutol doon. malakas ang dating ng konseptong ito. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). bawat edisyon. sila ang 'exclusive. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Bawat araw. Kung tutuusin. ang sabi ng lead anchor.</pd>P.</pd> vs<pd>. Sabi sa Webster Dictionary. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. exclusive!. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Ang kabila wala. Mani la. . May Eat Bulaga yung isa. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport.</pd>O<pd>. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Agosto 14).Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan." Kinabukasan. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . Kaya nga eksklusibo." Kung sino ang makauna. 'scoop. Agosto 13). hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Star Circle Quest sa Dos. A<pd>.</pd> S<pd>. Quezon City.</pd> S<pd>. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Para sa akin. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Unahin naman natin ang Kapuso. " (Mula sa 24 Oras. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita.

ako. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. exclusive!. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. patayan. Nababawan ako sa praktis na ito. Wala namang umaangal dito. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. Ani brodkaster. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. ikaw. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. "Negosyante. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Na rito si (reporter). may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. Samakatuwid. Dahil kung ganoon. 6 Title:Malaki na ko. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin.' tila nang-iinsulto ang mga ito. . Sa akin.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. ang kaisa-isa kong anak.

Ganyan si Inay. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Per o si Inay. ng kuwento namin ni Inay." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Gaya ni Gina. ang tsismosa naming kapitbahay. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Sa aming magkapatid.. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Hindi ko alam kung bakit. Kahit minsan kasi. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Minsan tuloy." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Ang totoo nga niyan. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Ku. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. "Naku. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Sabi kasi ni Aling Tale. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. may kasama pang palo ang pangaral niya. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira.. Ewan ko ba. naiisip kong ampon lang ako. Kapag minalas pa kami. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Bakit nga hindi e. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Kung anu -anong iniisip mo. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Mabait si Tita Flora sa amin. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Hindi katulad nu'ng isa. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Ang alam ko kasi. Ito rin . Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Parang ako.

s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Ako naman. dahil may edad na siya. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Hindi niya kasi ako pinapalo. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Lalo akong kinabahan. Libang na libang kami. Pangalawa. Dinaanan ko muna si Rowena. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. K aya lang. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Manood tayo ng sine sa bayan.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Una. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. 'lilibre kita. "A basta! Hindi ako naniniwala. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Sa simula. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. "Mahal ka ng Inay mo. Pero nang bandang huli. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. "Sama ka sa 'kin. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw.

mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. "Pigilin mo si Inay.ng lupa nang mga oras na iyon. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi.. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Bukod kay Tita Flora. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala.. Sinasadya kong mahul i o mauna. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Nagd adabog ako. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. "Inay. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. . Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin.

nagi ging kumplikado at nalulusaw. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. . ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. gabi. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. simbahan o mga organisasyon. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Sa modernong panahon. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. ang mga relasyon. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. araw-araw na tayong papasyal. opisina. At madalas. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. "Rowena.

ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Sa madaling salita. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. Sa mas malawak na pagtingin. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). kita at konsumerismo. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. imahen at simbolo. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. radyo." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. alin ang pagtatawanan o iiyakan. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal.. Gayunpaman. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid... ang realidad ay isang konstruksyon ng tao.. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Ibig sabihin. Ang mga ito ay: A<pd>. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Bukod sa pagbibigay-impormasyon..</pd>to attract ATTENTION I<pd>.. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Ayon kay Prospero Co var (9). Sa kabilang banda. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). Bago pa man sumulpot ang tao. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan.. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Dito rin nila ibinabatay kun . Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan.. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto.</pd> to create INTEREST D<pd>.Sa ganito. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Sa ganito. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. may sarili nang itong materyal na realidad. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala.. magdedesis yon o mag-iisip. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Up ang mabuhay ang mga unang tao. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Para sa kanila. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes.

Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan." (Hall 69). Sa madaling salit a. likhang sining. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. . totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. sayaw o ritwal.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. awit. Samakatuwid. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). Sa madaling salita. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. ay kanyang kagagawan (89). Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). ang mga ad ay hin di inosente. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Gayumpaman. Sa antas na ito. istruktura at daloy ng pagpapahayag. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. siya na ang umaayon dito. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Upang magawa. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. komersyal sa tv at radyo. epiko.75). kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. Sa larangang ito. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). Dagdag nina Berger at Luckman. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala.95). kasabihan. Ibi g sabihin. Ayon nga kay Roland Barthes. Ibi g sabihin. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. at sa mga susunod pang salinlahi. Para sa kanya. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Sa paraang ito.

amo. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. sa produkto. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. mayaman. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. mahirap. Samantala.21). ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. api. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Sa advertisement sa radyo. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. Nang makita ang isang tindahan.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. Gayumpaman. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. . Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Matapos mailagay ang load.Ibig sabihin. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Sa ad na ito. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . tined yer. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. asawa. Kamakailan. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Sa simula. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Batay sa mga inilahad sa itaas. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. Dahil itinapat sila. mangingibig. isang lalaki ang pangunahing tauhan. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Hindi nagtagal. sa pamama gitan ni Cuneta." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. karaniwan. kaibigan. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. Dahil sa mga ginampanang papel na ito.

Mula noon. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay. "Hulaan mo. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. Minsan nga. may bilog at lapad. at iba pa. 'nung Buwan ng Wika. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. at kung anu-ano pa. Sa bawat larawan na tignan ko. Minsan. bakal. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. kalderong bingaw. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . ito ang kanyang trabaho. 'Yung mga bote ay isa-isang binibilang. kilalang-kilala niya ako. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. pak o. Kapag umaalis si Tatay sa umaga. nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko. turnilyo. rep na walang pintuan. may mahaba at punggok ang leeg. ang aking Lola Dominga. Kaya rep ang aking damitan. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. may mga diyaryo rin. may timbang may lamat. Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Pakiramdam ko. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. Si Nanay ang nasa larawan. Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. At 'yung mga sirang kagamitan. Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang kanyang mga inuuwi. mga sirang washin g machine. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. palangganang may uka. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. iba't iba ang kanyang dala. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. Basta ang alam ko lang. 'Yung mga plastik. kaserolang butas. At nang buksan ang isa pang kahon. Washing machine ang tag uan namin ng bigas at ulam. punung-puno na ito. pero pagdating niya sa hapon. bakal. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. Inisa-isa ko ang mga larawan. electric fan na walang elesi. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. at dyaryo ay kinikilo. may kwadrado. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. Bigla akong nasabik. Kay ganda nilang pagmasdan. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. Mga sirang tv at radyo ang mga dipley namin sa bahay . per piraso ang bayad. . Natuwa ako.

Dapa t ay walang lampas. Masarap palang magkulay.Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang lahat ng ito. Napansin ko. Nagu lat nga ang aking mga kalaro dahil araw-araw iba't ibang disenyo at kulay ng tsi nelas ang isinusuot ko. "Nakuha ko ito kanina. Nakatulay kami sa mahabang bahaghari. Kaya ang ginawa ko. At mula sa patung-patong na dyaryo. Bago pa." Itinabi