Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. nawawala rin ang malaking gong. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina.<<pd>pd> sunod-sunod. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. <b>I</b>sang araw.. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay.. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>." <b>N</b>oong unang panahon.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. "<b>H</b>uwag kang magalit. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.. "Ang sinasabi ko lamang ay h .</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib....</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. hataw-tunog. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas." ang amo ni Mang Milyo. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay..</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang . Nagpasiya ang Pandita ng barangay. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. pandala s<pd>.. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay..</pd> patungo<pd >.

inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. <b>4</b><pd>. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. Samantala. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. Samantala. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. <b>3</b><pd>. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. Samantala." ang sang-ayon ni Mang Milyo. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. at para mas mapabilis pa. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. .</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. masisipag. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. Nang magtagal. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n.

Naisip ko. lola.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. pagkakaibigan. at pang-apat. at mula 1950 hanggang 1959. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. katapatan sa isang panata. pagbabayad sa kasamaan.</pd> Nina Morales.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. ina. pagmamahal sa hayop at kalikasan.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. katapatan sa sinumpaang tungkulin. at labinlima (15) naman noong dekada 50. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan.</pd>. panibugho. pagmamaha l sa kapatid. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. pangalawa. pag-asa. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. pagtit iwala. himala.</pd>Nina Morales.<b>5</b><pd>. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. at Direktor Danny Zialcita. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. at manunulat. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. at pamangkin g si Mr<pd>. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. Kwento ni Ms<pd>.</pd>. Sa tahanan din ni Ms<pd>. . Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>.</pd> Nina. pangatlo.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. Kay Ms<pd>. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. buhay-pamilya. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. Bi lang panimulang pag-aaral. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. pangarap na makaahon sa kahirapan. Una. buhay may-asawa. katalinuhan ng bab ae. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. mula 1940 hanggang 1949. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. at pananalig sa Maykapal. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. Para sa bawat dekada. pag-ibig sa bayan. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Sabi pa niya. mabuting pakikisama sa kapwa.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang.</pd> Teodoro Arcenas. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. kadakilaan.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. limampu't isa (51) noong dekada 30. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>.

Dahil dito. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon.</pd>.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. para sa ikatlong komponent.</pd> Arcenas Jr<pd>. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. 138) . (p. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.</pd> Soledad S<pd>. matagal ang p anahong ginugugol para rito. sa kanyang mga layunin.</pd> Reyes. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Samantala. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. Naging saksi si Mr<pd>. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Mula kay Mr<pd>. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.

Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Kalimutan na muna ang bok sing. makibaka sa kanilang kah irapan. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Bilang pangwakas. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. nanini wala akong napunan ang kakulangan. makasamang mangarap ng magandang buhay. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. 4 . Gayundin naman. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Sa palagay ko. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. Higit sa lahat. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. dahil sa pag-aaral na ito. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. makidalangin sa Maykapal.

nag-aaruga." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. at malapit sa Diyos. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. may konsiderasyon. Narciso-Apuan Symposium. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. mapagmalasakit. malaya. mapagpatawad. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. De Mesa 1991). mabait. mapagbigay. . ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. mapagk umbaba. mapaglingkod. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. maawain. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. mapagbigay (De Mesa 1991. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). hindi nanghahamak o nanlalait . ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. mapagkumbaba. malawak ang pag-unaw a. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao.Title:Sanaysay (44) Text 136 . mapagtiwala. nagpapatibay ng loob ng kapwa. buk as ang loob. marespeto.Essay Word Count: 2. Nobyembre 24. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. humi hingi ng tawad. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. 2005) naman. 2005). si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. mapagpasensya. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. pakikiramay sa kanila. mapagmalasakit. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. Ayon rin kay Ferrucci (2006). <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991)." Kay Narciso-Apuan (Symposium. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). Sa Ingles. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. nagpapakatoto o. maalalahanin. marunong makipagkapwa. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. Nobyembre 24. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. matulungin (De Mesa 1991). nagbibigay ng pag-asa.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. at mas ayahin. Sa ngayon. may magandang intensyon para sa ibang tao. maunawain. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). May mga ilan nang sumubok na magbuo. m apag-aruga. hindi ito mad aling sagutin.

Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. Sa pananaw ng mananaliksik. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. isang madre. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto.</pd>47. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. at dalawang <i>charity volunteer</i>. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Sa kulturang Pilipino. isang pari. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. <i>content analysis</i> ang ginamit. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. Sa 14 na kalahok. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. isang propesor ng wikang Pilipino. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino.

sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. sa tingin ng mananaliksik. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. . Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. Sa pagsusuri naman ng datos. Sa sitwasyong ito. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. Knox. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. may mga ilan ding naging pagsubok. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. Knox. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Williams at Ladany 2005). sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. Sa bawat talaan. isang <i>counselor</i>. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Hess. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. Williams at Ladany (2005). para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. porsyento. Thompson. at ur i ng mga ito. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. Ayon kay Hill. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. may pakikipagkapwa. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o.bumuo ng mga domeyn at kategorya. pagdodomina ng isang miyembro. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. nakalagay ang mga deskripsyon. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Thompson. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Hess. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill.

nagbibigay ng serbisyo. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. may konsiderasyon. bukal ang loob. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. Siya ay may malasakit. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. <i>unconditional</i>. marangal. maalalaha nin May utang na loob. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. hindi iniinda ang abala. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong.

Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban.. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. <i>Malinis na kalooban</i>. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. hindi nang-aabala. <i>Pakikipagkapwa</i>. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. kahit saan. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. handang magsakripisyo 75 31 . Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. disiplinado. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . hindi sila naghihintay ng kapalit. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. iniisip ang kapakanan ng iba. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay.

Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. . Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. sigaw ni inahing manok. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw." ang wika ng inahing manok. Sila'y mga bibi. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. sa kanyang trono. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. hanggang sa maabot na niya ito. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. "Masaya ako sa buhay natin.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. Ang bodega ay puno ng mga mais. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Hilig nila talaga ang tubig. kay a't siya'y nalunod. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. para marinig natin kung siya ay parating na. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. bigas. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Halina kayo't tayo'y aalis na. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. at damo. Isang araw. "Hindi iyon mga sisiw. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Walang may gusto na gawin ito." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan." ang sigaw ng isang sisiw. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas.

Tapos ngayon. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Sa halip. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Huminga ng malalim ang ama. Isang araw. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Agad nitong pinalaki ang katawan. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Sa kanyang paglipad. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Bibili siya ng pagkain. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Isang araw. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. sagot ng lima. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Minsan. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. "Kumusta na kayo . Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. lumabas ng bakuran ang usa. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. pupunta si Mang Isko sa bayan. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Pagbalik ni Mang Isko. Panay ang pamamasyal. "ama. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay." Isang araw. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. b ibigyan kita ngayon. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. pero sa susunod ay hindi na". hihingi ka sa akin. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Isang araw. O sige. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. gamit naman ang kanyan g bibig. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Nang dumating ang tag-ulan.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. siya ay nagulat sa nakita.

Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Ang isa ay mayaman. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Ngunit sa kanyang kabiglaan.?" sigaw niya. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. G ayunpaman." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Isang araw. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas." Natuwa ang mayamang kapatid. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Lubos namang natuwa ang hari. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. . Ang sabi niya. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. "Isa itong kamangha-manghang bagay. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Laking tuwa ng hari. Naisin man niyang kainin ito. ang pagong ay nahulog. Isang gabi.

Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. magkikita pa rin sila kung Linggo. 5 Title:Kwento (4) Siguro." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Sa wakas. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Nang buk san niya iyon. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Nawa'y tanggapin ninyo.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Animo bumigat iyon. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo." ang sabi ng isa. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Nagtaka and isang pulubi. Natuwa and dalaw ang pulubi. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon." ang sabi pa nito sa hari." ang sabi pa nito." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. ang mga tunog. mga mito. Dito. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Sa kanilang pagsakop. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto.o. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. Sa madaling salita. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Sa ganito. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. mga pangangaila ngan nito at relasyon. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. partikular na ang advertisement. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili.119). Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanyang librong Mythologies. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Sa kasalukuyan. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. Sa madaling salita. ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. May kani-k anilang karanasan. Sa teoryang ito. makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Kadalasan. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 .51). Sa kabilang banda. Bukod dito. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya.

Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. Sa pagaaral na ito.sa tah anan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. kanayunan. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Mula pa ggising sa umaga. makapagpakilos at makapagpalaya. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. Mula paggising sa umaga. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa ganito. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. Ngunit sa katotohanan. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. mga balita sa radyo. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. makapagpakilos at makapagpalaya. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. polisemik at multi-direksyunal. Kaugnay nito.. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan.midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. Sa mundo ng pamamahayag. mga balita sa radyo . ang audience o mamimili. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. ang ugnayan ay masalimuot . Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. sa Kongreso. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. simbahan. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. sa kalsada.

Sarnantala. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. i . pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. bab ae at sugal. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Natatangi ang kanyang istilo . pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . anyo . Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). KATAUHAN Tulad ng isang molave. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. hanggang mabalitaan ito ni Leona. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Muling nagbalik ang karam daman nito. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. matatag at matigas . Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. tradisyon. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. kultura. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. sosyal at moral val yus. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication.

Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. itinatangi. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. pananampalataya. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. Ang valyus ay ginugusto. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Ayon naman kay Bryn Hall. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. pp. pag-asa. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik.79). Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay.y panghinaan ng kalooban. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. valyus. pagtitiis at pagtitimpi. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. may asawa at mga anak. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. 77. Dekada. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo." She never vered from crises by the heart. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. hinahangad at ikinasisiya ninuman. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig.

Carla Pacis. Vi rgilio Almario.</pd>K<pd>. Noong 2003. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Kaugnay nito. Dahil dito. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Noong ika-17 ng Mayo 2003. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. at Rene Villanueva.</pd>N<pd>. Noong 1996. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. Augie Rivera. Noong 2000. sa kauna-unahang pagkakataon. Nauna silan g lahat sa atin. Lara Saguis ag at May Tobias. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon. magpalabas. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. Gintong Aklat Award at iba pa. Samakatuwid. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Amelia Lapeña-Bonifacio.</pd>N<pd>. magpabilis. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic.n . kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Bukod dito.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. National Book Award. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>. ang noo'y secretary general ng PBBY. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca. PBBY-Salang a Writers' Prize.</pd>K<pd>. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. Robert Magnuson. ma gturo.

at iba pang propesyunal. Sa pagtakbo ng panahon. Regular a ng kanilang mga pulong. mural.</pd>K<pd>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. at iba pa. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. lalong na ang mga batang mahi hirap.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala .</pd>N<pd>. aklatan.</pd>N<pd>. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989.</pd>K<p d>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. naitatag Ang I<pd>.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</d>K<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . hospital. Noong ika-7 ng Hunyo. bahay-ampunan at iba pa. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. paglalathala ng newsletter. Ang I<pd>. n aniniwala Ang I<pd>. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. 1991. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</d>N<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>K<pd>. pintor. textbook. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata.agkakaroon ng mukha. Felix Mi guel. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan. hugis o katawan.</pd>K<pd>. Joanne de Leon.</d>K<pd>. Dahil dito.</pd>N<pd>.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Mel Silvestre at Jason Moss.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas.</pd>N<pd>. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. manunulat. products design and merchandising. Mula sa orihinal na kasapi na 21. bukod sa mga aklat-pambata. Hanggang sa kasalukuyan. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. manunulat.</pd>N<pd>. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento.</pd>N<pd>. graphic desi gner. at mga edukador. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. Patuloy Ang I<pd>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. animated features . ang mga tauhan.</pd>K<pd>.

Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. Sa blg. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Ang resulta. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya.</pd>P <pd>. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. Di magtatagal." Sa makatuwid. narito na ang 2001 Revisyon. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. G ayunman. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. materyal na ginamit. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . Tiyak na di magtat agal. si Mardi ko. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Simplisidad at Ekonomiya. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito.</pd> Pineda. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. Sa kabila ng dako. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. Upang maiwasan ito.</pd> Ponciano B<pd>. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. Gayunman . at mangyari pa. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. asahan natin ang masalimuot. ang kalidad ng kuwento. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Germany at Japan. tulad ng naunang patnubay. na siyang target na mambabasa ng mga ito.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Ang anak kong si Ma riz. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Malinaw itong nabanggit sa blg. ilustrasyon .</pd> Nita P. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Sa puntong ito.

nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin. Pero. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika.me/ kaysa sa /unipo r. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. /Pilipi. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. Ganoon pa man. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan. Kung ito naman ang pag-uusapan. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. Muli. takot din siya sa galit ng matanda. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. iyon nga lamang. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli.mer/ ba o /pri. Tapos. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura.si Laya at si Aling Amanda. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. . may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip.me/. /v/ at /z/. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor.

Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . "Berting." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting. A. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan.. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?. "A. si Caloy.. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa.</pd>" tunog ng bumubuwelo. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. Oo. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. "Otsenta'y singko na po iyan. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. mukhang sisipunin ho yata ako . kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. Buti nama't nagbangon ka na. E.. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. Baka<pd>. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. "Aling Amanda<pd>. "O." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. medyo masama po ang pakiramdam ko. Wala siyang magagawa.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. Berting ikaw pala. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib. Sobra ng lima. malas daw sa negosyo. Aling Amanda <pd>. naroroon na siya.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. Ngayon... "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. Lunes.</pd>" may takot na n gayon. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo. " sabay ngiti na p arang nakaloloko." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga. Ayaw ng Intsik nang ganoon. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito..

Hindi nararapat. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Hindi siya nag-iis a. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Noon. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Ang akala nga . Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Sa wakas. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. Wala. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. Basta wala siyang iniisip. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Wala siyang balak na humimbing. Ngayon. Kayo na po ang masusunod. Naroroon si Laya. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Nang hapong iyon. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Inilabas din niya ang traysikel. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. Walang taglay na pait ang mata. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. may asawa si Berting. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. wala nang iba pa. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. Walang pungas. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. 'Di tul ad ngayon." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Maya-maya. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Agad siyang umuwi. Tama na ang isang matinding dahilan. Makapangyarihan si Laya. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting.

Minsan. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. 4 . NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. Hindi nagkakalayo. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. ang pagsi ping sa asawa. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. Si Aling Amanda. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. Lalong tumikom ang dila ni Berting. Wala na siyang pinagkakakitaan. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. may nanglilimahid na lababo. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. May dalawang silyang pilay pa ang isa. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. May iilang luman g muwebles ang naririto. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora.

binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. titser. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". tindera. m aging sa loob man o labas ng tahanan. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. ngunit u nawain nating bawa't isa. at pag-iisip. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. may prinsipyo. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. social worker. katulong sa bahay. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo .Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. doktora. nars. manggagawa sa pabrika.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. manunulat. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. ay may kanikaniyang katungkulan. emp leada sa opisina. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. at iba pa. at ng bahay ang sa mga babaye.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. Mga babae silang matalino. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . nangang ahulugan na ang babaye." (p. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. atendant s a ospital. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. Mga babae silang may sariling katauhan. Para kay Labog. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. mananahi. Mga babae silang may sariling pagpapasya. paninindigan. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>.

Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a .</pd>. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Gaya ng nabanggit na. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. o ng mga kamag -anak niya. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Muli ay naitanong ko sa sarili. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). pati na ang pamangking si Teodoro. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. pantahan lamang. kakilala ng mga kakilala niya. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. kaibigan ng mga kaibigan niya. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Sa halip. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. at Manuel. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan.a kanyang asawa. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan.

nobelista. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. lola. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. ang inyong lingkod. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. Mayo 13. at ginawaran ng mga parangal. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. isang malusog at magandang sanggol na babae. kaanak . sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. Para sa pangalawang komponent naman. pagpapakilala. 1962. binasa. 1962. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. tiya. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Ayon kay Louis Ke lly (2000). Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. kinilala. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. ang maisulat ang kanyang literari biografi. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. Mayo 16. isang teorista. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. kwentista. isinapelikula. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. Abril 1962. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . ina. at. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Mayo 1962. Gayunman. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin.

At kahit pa naipanalo namin ang bansa. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. Tulad ng iba pang kasapi. mula sa matinding pagsasanay. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor.<b>1</b><pd>. Subalit wala kaming napala. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. Sa kabuuan. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. At nang nasa Europa na kami. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Isinagawa namin ang prepara syon. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. at Lopez Memorial Museum. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). UP Diliman Main Library. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. tirahan. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo.

hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. . subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Nananatiling sa football field. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. sa mga malls. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Lalo pa. sila'y produktong pang-export. Buko d pa sa mga domestic helpers. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. Resulta. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Bukod pa rito. Ang nakalulungkot pa. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Ang siste sa ating lipunan. wala kang mararating at walang kang kikitain. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. ritmo at saliw. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. sa basketball court. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas.g sarili hanggang sa kamatayan. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. S a madaling salita. melodya.

Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. Mas tagos ito sa puso. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho.kumulang na US$4. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Higit pa rito. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Magkagayon pa man. may humigit. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. At sa kasalukuyan. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Telebisyon. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. At lalo pa. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. At ang mga producers at recording companies na napip .<b>Ang Radyo. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video.

Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Ikatlo.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Una. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. Una. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Ayon pa rin sa IFPI. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Ikalima. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Ikalawa. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. lalo pa sa mga musikero. . KATHA at MTV AWARDS. Ikaapat. maaar ing ito ang maging bentaha natin. At sa ganitong paraan. Ikalawa. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Kalimit an. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. Ikatlo. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. AWIT AWARDS. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan.

. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o.." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Sa isip ko. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral." bul ong ko sa sarili. "Alam kong galit ka sa akin." Isa pang malalim na buntunghinin . "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Lalo na ikaw. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. anak. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. "Mag-aral ka sana. Mahal kita. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito." dugtong ni Inay. anak. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. anak. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo." "Alam kong galit ka sa akin." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. 4 Title:Malaki na ko.

Isa pa. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Isang gabi. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Nagtaka ako . "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. "Ayoko na po talagang pumasok. Dito na lang ako sa bahay. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. "Mary Ann. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. di umatend siya." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Lalong tumibay sa aking sa . Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. Paminsan-minsan. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. O kaya naman. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Nagtatagumpay na ako. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Pero gustung-gusto ko ang ganito." Sa loob-loob ko." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko." "Sasamahan mo 'ko anak. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. "Sa Sabado na 'yon. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. Ikaw na lamang ang sasama. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Lalo akong nagalit ka y Inay. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya .e. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. "e ano sa 'kin. kapag naiinip ako sa amin. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. pu mupunta ako kina Rowena.

Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito.. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Umiwas akong sabayan siya. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. si Gracita nga yata. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. Kotse ang karamihan sa mga ito." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. "Maaga kang gumising sa Sabado. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . "O. "Parang si. Ako si Gracita. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. . "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan.. Gracit a Talaro. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. "Oho!" Ito na ang nasabi ko." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa.. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. At hindi nga ako nagkamali." giit ni Tita Flora.. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Nagbulungan naman ang iba pa. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo.

Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Tingnan mo 'ko. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. ako nga.. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. "Gracita?" "Oo. Ngayon<pd>. puntahan mo sila ro'n. sige." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. "Tayo na pong umuwi<pd>. Sige. Mayaman an g itsura nito. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay.. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Si Cecili naman abogada na. 'yung best friend mo. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Sinundan ko si In ay." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. "A. Marami itong suot na alahas sa katawan. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. CPA. Si Pia.."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Nagtatalo ang loob ko. Gusto kong magalit kay Inay. Napakunot ang noo. "Parang walang nangyari sa'yo. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti.. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. espesyalistang doktora na 'ko. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay.

ng mga laruang nakasabit. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. Pagkatapos. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. Hindi ko man sadyain. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Nagkakaganito ang aking si k aren. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . at ng mga regalo. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. narinig n iya ang isang awiting. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. Ngayon. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Napangiti si Tolits. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Hapi Bertdey. . Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan.

" ang bilin ni Mama. May mga puno. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. ikaw na ang bahala kay Lara. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. ikaw na ang bahala kay Lara. Pero isang araw. "Tulog na Lara. Sabi ni Mama. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. kapag dumating na raw ang aking anghel. aso. Tapos. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. mangga. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Si Angel Perl a ang una kong anghel. "Kain pa Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin. ikaw na ang bahala kay Kala. ang kanyang unang kaarawan. nagawa ko na. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. para lumaki ka agad. ang araw ng kanyang kapanganakan. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. araw." ang bi lin ni Mama. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. para lumaki ka agad. . pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. "O Angel Rowena." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Sabi ni Mama. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. sobrang saya ko. Puro tunog lang ng st apler. "O Angel Sally. Sabi ni Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. "O Angel Perla. patulugin mo sa tanghali. pero di pa rin tapos si Mama. Ka hit ayaw ko ng matulog. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. stamp pad. Di raw para sa mga bata a ng opisina. bulaklak. ang mga tao. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. talagang matagal ang ka nyang trabaho. maiiwan na ra w ako sa bahay." ang bilin ni Mama. telepono. Pero sabi ni Mama. pinatutulog pa rin niya ako. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. pakainin mo palagi. minsang naman sobrang konti.

nagpaalam si Angel Charito. paliguan mo. "Halika na Lara." ang lagi niyang aya sa akin. Pero isang hapon. Sandali lang akong mawala. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. magsisimula na ang palabas. Kahit konting dumi lang. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. Minsang sobrang init ng tubi g. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. pinaliliguan agad niya ako. pinapanood namin. paliliguan na kita. Mabait si Angel Lai. nagpaalam na rin si Angel Raki. pagdating ni Mama. pero sa buong maghapon. nagpaalam na si Angel Lai . magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo." ang bilin n i Mama. minsan naman sobrang lamig. "Halika Lara. Mabait si Angel Charito." a ng bilin ni Mama."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. ang pang-apat kong anghel. Pero isang gabi. isang hapunan. "O Angel Raki. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako."Halika Lara. para na akong ispasol. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. "Lara. si Angel Lai." ang bilin ni M ama. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. "O Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. si Angel Raki. habang nagpapahinga si Mama. "O Angel Charito. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. Sab i ni Mama. Tulad nung mga dati kong angel. libangin mo. nagpaalam si Angel Rowena . Pero tulad nung mga dati kong anghel. . Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos.' ang lagi niyang takot sa akin. 'wag mong hayaang lumabas. Bilin ni Mama. para di ka magkasak it. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. ikaw na ang bahala kay Lara. masarap itong tubig. ag ad niya akong hinahanap.

. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay.. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. At dahil kaisa-isang anak siya.. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Ito . para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga.. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. agad na siyang hinahanap.</pd> PAT <pd>.. Sa buong maghapon. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. anghel na magbabantay. binati ako ng halik ni Mama. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay.. at tutulong sa akin. At sigurado ako. ibig sabihin... Kung minsan nga.</pd> Pat <pd>. Bukod dito. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin.. "PAT <pd>. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali.. Totoo nga bang may anghel. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama.. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. nag-aalaga. "Mula ngayon Lara. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. kailangan na niyang umuwi ng bahay. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan.</pd> Pat <pd>. At kapag naki ta na siya. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod.Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. Kaisa-isang anak si Pat. kami na ang m agkasama. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. "Pat <pd>.</pd> PAT <pd>." ang sabi ni Mama sa akin. ako na ang iyong magiging anghel.. mag-aalaga.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel.

Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya.</pd>" ang sabi ng taya.</pd> isa <pd>..... At nagsimula na ngang maghanap ang taya. bibili tayo ng bagong alkansya mo..</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako.. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya. agad na siyang hinahanap.</pd> isa <pd>.. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an..</pd> Pat <pd>. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.</pd> tatlo <pd>... nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. kanyang Tatay... madali siyang nakikita.</pd> nakatago na kayo <pd>. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno. . Kahit nasa akikipaglaro.</pd> dalawa <pd>. Kapag n agtatago siya. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya.. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya.......</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.</pd> dalawa <pd>. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. ....' ang yaya ng kanyang Tatay." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. Isang hapon. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. "'Pag napuno mo na 'yan..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. kahit sandali. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. "Pat <pd>.... At kapag nakita na siya. .</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya..</pd> Pat <pd>.kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o.</pd> nakatago na kayo <pd>.. O kahit saan man siya magtago. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.</pd> tatl o <pd>. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.

6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. at sa naghahanap ng taya. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. "Siguro rito. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. mahihirapan na akong makita ng taya. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. ang kanyang malamang braso. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. at malalaking binti. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay.261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay." ang sabi ni P at sa sarili. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo.Essay Word Count: 2. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.

Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. Ayon sa magulang. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. at higit sa lahat. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. May mga iilang kritiko ang nag susuri. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Sa Seattle sa Amerika. Sa mga panggradwadong tesis naman. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. wala pang nangyayaring ganito. Samakatuwid. at iba pa. at bayograpikal na pagsusuri. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. Sa Pilipinas. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. ng ukol sa kasarian. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. pagsusuri sa wikang ginamit. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. Sa kasalukuyan. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas.

</pd> Gatmaita n.ntayan. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. Dito at maging doon. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Ngunit tulad ng mga naba nggit. Dahil dito. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. . Muli. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. paulit-ulit a ng pagkakamali. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. ang gumawa ng mga gawaing bahay. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. iisa ang gampanin ng babae. sa loob o labas man ng tahanan.

bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Sa huli ng kwento. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. "<i>Alam mo anak. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina.. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). Sa halip. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. Samakatuwi d. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. piga doon. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. kuskos dito.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. nagkaiba ng a lamang sa lunan. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. Sa m aghapon. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa.. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina.

"Paglaki ko. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. 5 Title:Alamat (3) Text 116 .</pd> Anonuevo. bilang bunso at "lalaking manok". Bilang isang batang manok. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. o isang manok na hindi galing sa itlog. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. Bilang mano k. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Dahil dito. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan.anyang ina. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. . Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Marahil.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok.

" <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. . si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. e." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. Matatapos na ako." ang pahayag ni Rufi na. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali." ang pagalit na tugon ni Rufina. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. "<b>B</b>akit."<b>A</b>. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." paliwanag ni Mang Milyo." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. "<b>S</b>andali na lamang po. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo.

kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. nguni't hindi maaari. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. Araw-araw.. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. kay ganda ng mga bulaklak mo. Maghahatinggabi na. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. Nang malapit ng maghatinggabi. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. "Mangyari'y." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. kung hindi.. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. sa kanyang pamamasyal. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. Is ang araw. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. walang makakatulad di to sa inyo. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. dumating ang prinsipe. Ang prinsipe naman pala'y gayon din."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g." ang pangako ng prinsipe. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. "<b>M</b>ariang Maganda. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. hihintayin kita sa halamanang ito. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Mariang Maganda. Hindi niya mabatang lisa . Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. "Kailangang umalis na ak o. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa." "<b>B</b>akit. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. Kaya paalam na irog. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Ibig ko sanang isama kita. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. hindi na ako makababalik.

nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Makaraan ang ilang araw. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. Kapag nangyari ito. o oras nang tapusin ang isang pulong. Hindi laman g isa o dalawang kopita. Nagkakalab an ang mga puno. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. damit at pagkain para sa pamilya. Natakot ang prins esa. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Araw-araw. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Parang mga daliring nagkakaaga pay.nin siya ng kanyang minamahal. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. datu at mga barangay sa bayan-bayan. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. lubos na nalulungkot si Sidapa. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. Sa kanilang paghahatakan. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. <b>I</b>lang araw. . Galit na galit si Sidapa. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. o oras nang humarap sa ilang bisita.

lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang.patawad po. "kita'y iniibig.. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Bilang parusa . <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at ." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. malapit sa munting ilog." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Bathalang Sidapa. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Wala kang utang na loob. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. "Dapat niya ng malaman!" ."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. "Magandang M utya. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . <b>N</b>oong unang panahon. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. galing sa kahariang malapit dito. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon." mungkahi ng lalaki. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat." "<b>P</b>a.. Minsan. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. "<b>I</b>sang araw.

naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Hindi pa siya nagbabalik. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo.Essay Word Count: 2008 Kung kaya. Nagkaroon ng maringal na handaan . Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang.kainan at sayawan. matapos ang anihan. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. Siya'y sumagot. naging proyekto ng mga gur .

. Anum ang gawin nating pag-iwas. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. ahen siya. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Muli. sa ating sinasalita. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata.</pd>180</i>). <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. at tanggapan ng pamahalaan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>.. at sa lahat-lahat na yata. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. nandoon pa rin sila. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. pagko ntrol sa mga kaalaman. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. sa mga babasahin. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. sa mga panoorin. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito .</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . ganito ang k anyang sinabi: <pd>. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan.

Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Big Book. At kung minsan. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Manuals. partikular ang televisyon. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Ika nga. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Klasrum Adarna. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Bukod di to. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Sa kasalukuyan. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. tulad ng Amerika. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n.g panitikang pambata sa Pilipinas. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. ba le wala rin. Bright M inds Read! at iba pa. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Teen Novellas at Teen Romance. Poster s Series. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Dahil dito. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Taon-taon. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Madalas.

maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Sa pamamagitan nito. payong hanggang sa mga laruan. medyas. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Kaya nga. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. May isang Preschool akong napuntahan. notebook. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. lapis. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . sa kanyang kultura at kasays ayan. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. kultura at kasaysayan. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. t-shirt. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. Higit sa lahat. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. pencil cas e. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. sa kanyang kapaligiran. Dahil dito. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino.

patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Tuwang-tuwa ako. toyo . Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. M insan sabi ni Mang Ruben. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. Mabait si Mang Ruben. may punggok. walang pahinga ang kariton. at gamot na parang matataas na bilding. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. blonde ang buhok. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. Walang daya ang kanyang timbangan. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. may mahaba at maiksi ang leeg. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. at gamot. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Si Kuya ang magmamaneho. Ang matinding problema. Papauwi. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin. . sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). Bukod pa rito. patis.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. patis. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. dati rin akon magkakariton. Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. Sasakay uli ako sa asul na kariton. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Sa murang edad pa lamang kasi. mga butas na timba at palanggana. toyo. "Tulad n'yo. Sa buong maghap on. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. may lapad at ku wadrado ang katawan." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Minsan. may parang bombilya at kulay sampalok. bakal. mapu ti ang balat at iba pa. Titimbangin ang mga bakal at plastik.

komiks. Kapag wala kaming makolekta. Kapag umuulan at bumabah a. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Napansin ko rin." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Sa aming pag-uwi. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. pero parang pagod na pagod ito. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay." ang sabi ni Kuya." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. At bigla-bigla. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Wala kasi kam ing masilungan noon. Tulad namin ni Kuya. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . "Kay sarap talagang mabusog. Ako naman ang loob at ang manibela. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. susulpot ang mga bulang-lobo. ng asul na pintura." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. At sa aming pagkukusot. Ang lamig ng tubig. Naisip ko kanina. . mga butas na timba at palanggana. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Pero alam naming matibay ito. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. nagiging bangka ito. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Giniginaw na ako. Busog na busog kami ni Kuya. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. bilhan kayo ng pintura. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Pero minsan. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Kapag gusto naman naming magpahinga. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Pagkatapos. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. bakal. mga bunging kaldero at kawali. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton.

Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Kinabukasan." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. kapag may-ensayklopedia sa bahay. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Sa gabi. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Matagal na silang wala. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Simul a noon." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Si kuya naman sa labas. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. ipinarada namin ang asul na kariton. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. mayaman o maykaya. lalo na ang asul na asul na kariton. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. at ubas. Kay saya ko noon at alam ko. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Bagamat nasa probinsya ako. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. ponkan. . "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. akala ko. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Noon din. Pagdating ko ng hayskul.

Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Natatandaan ko. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. At kahit saan man ako mapunta . kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Sabi nga. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . Yabangan kami ng aming mga nabasa. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. m atulin pa rin ito. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. media at iba pa. isang libro agad ang binibili ko. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. sa Balong Malayo. Kapag Sabado at Linggo. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Davao at iba pa. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Tanda ko. nabalutan ng putik ang aking mga libro . bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. SABI NI LOLO. sa Gul od. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat." Hindi kumibo si Lolo. Tumuloy siya sa k anyang silid. Cebu. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. kulturang popular. tulad noong tumira ako sa Si niloan. sa bukid at kung saan-sa an pa. Laguna sa loob ng dalawang taon. Kinabukasan. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Cagayan de Oro. Laguna. Problema ko kasi. Palitan at hiraman." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Nang d umating kami. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. sa Sapang Palay. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Minsan. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. "'Tay naman . Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. may collection ako. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. manipis ang gulong. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o.Pagdating ko ng kolehiyo. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. sa Dulong Bayan. Gusto kong matahimik na ang mga ito. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Pero sa kasamaang-palad. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Sa bawat perang natatanggap ko. napuntahan ko na. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Para akong namataya n noon. Paramihan kami ng nabas a. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. matinding depression ang naranasan ko. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. sinabi ni Lolo na. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. Ganoon 'ata talaga. malap it sa pilapil. naririto ang buhay ng bawat tao. "Ito ang buhay.

At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. upang doon siya magpahin ga. kamatsile at iba pa rito. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. makapagtanong na." Hindi ko napigilan ang magtanong. At h . uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Par ang laging may iniisip. Mula noon. sa di kayang abutin ni Lolo. pinaalis sila. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas." "Yun na nga po marahil. Pinakiramdaman ko ang paligid. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Alam ko. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. makikiraan na. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. laging matamlay si Lolo. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo.makita. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. Napansin ko. Nakatali ito nang mahigpit. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. "Dating may mga punong mangga. "Amang. Naroroon sa dakong iy on. Pakiramdam ko . "Tatang." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. May mga dayong pumutol dito para manirahan.

natagpuan ko ito. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Walang pagdadalawang-isip.indi pa man nagtatagal. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Umaambon. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Subalit hanggang doon na lamang. Umihip ang malamig at sariwang hangin. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Bata pa nga noon si Norm an. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Sa kabila ng kawalan ng ina. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. Halos hindi na siya kumukurap. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Kanya akong kinanlong. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. naisalba ng ama ang kanyang anak. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. animo'y kumakaway. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete.

Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Gayumpaman. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. sa kanila lang ang Diyos. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. ang paggalang dito. Sin anay siyang mag-alaga nito. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. <i>Marcos. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Ganyan ang buhay sa kanya. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. tuta ng Kano. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Nais niyang tu mulad sa ama. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Hiling niyang yumaman at magkaro. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Hindi niya maintind ihan. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Iba ang ama niya. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. . At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. " Si Totoy Tato. W ala siyang interes dito. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Laging ganito." ang b ilin pa ng kanyang ama.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Itinuro na rin ng ama. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito.

Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Anak. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. "Nasa tamang gulang ka na. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Malulunok mo ito. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. May matinong pulis. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Beynte-uno na siya. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Nagiisa na siya sa buhay. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Namatay siya sa saki t. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. sukab na estudyante. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. . Matagal mo na itong gustong malaman. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. napakadaling gawin. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Mag-uumaga na. Hindi na ito laru-laruan. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. hina wakan ang baril at bumababa. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Bukas. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. isang kalabit lang sa gatilyo. Sa una'y may kahirapan. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan.

ISANG HAPON. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. may malaking keyk. May biglang dumating na bata. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. May iba't ibang kulay ng lobo." sabi niya kay Aling Aida. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. Sabi n i Nanay. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. Si Nanay.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. kung banlawan. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. magan da rin ang suot. Mabait si Aling Aida. at kung itupi. si Jun-Jun. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. Gusto ko po kasing isuot ngayon. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. "O. Kasing-laki ko siya. "Mama. kung isampay. nagulat ako dahil ang daming bat a. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw. Laging huli pa rin ito kung kusutin. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. Bertdey pala ni Jun-Jun. 'yung ma y drowing na animè. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. nagiging akin ito. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. . Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw. Nagtataka ako.

Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. Tumango ako kay Aling Aida. mga kendi. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. sayang naman kung sa iba pa mapunta. Kahit di paborito ko pa rin ito. Kahit konti. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. maghahanda tayo.Lumapit sa akin si Jun-Jun. maglaro kayo ni Ju n-Jun. Agad ko itong kinuha at isinukat. Kahit Ngayon. "Bukas. "O. "Bigay ko kay Joey 'yan. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>." sabi ni Aling Aida. Di ko a kalaing kasama ito. dilaw. . Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. Joey. Nang pauwi na kami ni Nanay. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. Bigl ang napuno ang aking damitan. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. naiwan kami ni Nanay. PAG-UWI NAMIN NG bahay. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. Binuksan ko ang plastik. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. Puwede pa namang isuot. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. Pagkatapos ng masayang parti. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. w na lobo. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. munting laruan. nakalimutan ko. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay." sabi ni Nanay. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito." dagdag niya.

walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. lalong sumasarap ang aming hapunan. sahig. tabla. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. Buung-buo na ang aming bahay. magagawa rin natin itong munting bahay natin. pako. At tuwing hapunan. At pagdating ng hapon. at yero para sa aming bubungan. bubungan . Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. Minsan kapirasong kahoy. Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. ay nagagawa niyang mesa. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. Lahat ng bahay sa riles. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. silid. may tabla. Pagkatapos noon. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. bangko. "Hayaan mo Beng. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. Di na rin karto n ang aming dingding. Isang umaga. pintuan. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. at pako. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. bintana. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. pako. alulod. . at kung anu-ano pa. Ang mga sobrang kahoy. May pinto at mga bintana na ito.Karpintero ang tatay ko. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. lalagyan ng libro. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. tabla. napansin kong lagi siyang ma y dala. kaya niyang gumawa ng buon g bahay. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. at iba pa. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. basta di tayo nagug utom. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. namangha na lang ako sa aking nakita. "Beng. Kaya niyang gumawa ng hagdan. mura rin siyang sumingil." ang sunod na sabi niya. Para sa akin. at kung anu-ano pa . si Tatay ang g umawa. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay.

Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Kung titignan nga sa malayo ang aparador. Kulay-rosas ito. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. Isang araw. Kumar ipas ako ng takbo. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. Baka ito ang amoy ng higante. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. sa malapit man o ma layo. baka may natutulog na higante sa loob nito. Buhay na buhay ang mga r osas. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. Sa isip ko. gustong gayahin ang aming baha y. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. Naisip ko nga minsan. . Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. kitang-kita ang buong katawan ko. nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Natakot ako. Kulay-putik ito. parang isinukat ng isang modista. Lapat na lapat sa akin ang bestida. Pero di man lang natakot si Nanay. Ang mga ugatang kamay n i Tatay. tila isa itong malaking kuweba. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. Malaki kasi a ng salamin. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. "Sa Linggo. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip. Natatakot ako. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. Bumilis ang tibok ng aking puso. Mula noon. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Minsan. Pakiramdam ko. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit.

Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. at sa hal ip. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . Kapag may sobrang tela. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. di ko ito m abuksan. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. ang tibay-tibay. Bilang isang feminista. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Kinakabahan pa rin ako. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. Wala siya sa likod ng lalaki. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. Noong ako'y magkomunyon. itinatahi niya ako ng bestida. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. ay kapantay siya nito. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay.sa lakas man o sa kaalaman. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. Minsan. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito. Sa loob ng ating bahay. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki." kuwento ni Nanay.

Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan.ang mga tauhan at pangalan. . Sa katunayan. buhay man o patay. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. Ang <b>Canal De La Reina</b>. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. ayon kay Arceo. 1998. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. sa mga buhay ng tao. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. 1 972. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Ayon pa rin kay Arceo. gayundin ang mga pangyayari. Mayn ila. wika ng nobelista.n City noong ika-26 ng Pebrero. ay nagkataon lamang</b>. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. Ang sunog na ito ang naging dahilan. 1972. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. at ihanay sila sa mga lalaki. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. sa Tondo. Ayon kay Arceo.

Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Si Nyora Tentay. makasarili. ang mga resibo sa buwis. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. at higit sa lahat.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Makasala nan siya. isang babae. Sina Leni. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Gracia. Si Leni. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. masama ang ugali at mapang-api. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. isang asawa.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. mapang-api sa kapwa. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Manapa. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. ang tunay na m ay-ari ng lupa. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina.

Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. nangangarap at nagtata gumpay. at buuin itong muli. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. amin niya. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Kung mahirap maging isang ina. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. Pag kaawa.. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo.. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Subalit sa ka bila ng mga ito. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Samantala. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas.. si Ingga. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. Aywan niya kung ano. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Panlulumo. At napatunayan ko naman. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Paghanga.. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Pero ngayon ay wala na . Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Samantala. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. ang usurera.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. s . si Vi ctor. Matapos ang malaking baha. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Wala na akong paggalang sa kanya. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay.

pasensya na po kayo. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita.. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata.anhi man ng tao o ng kalikasan. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s." pagmamaka awa ng pulubi. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya. minu-minuto. Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. Hindi ko po alam na natutulog kayo. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. Sumagsag siyang pababa. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. hindi nagtataas ng boses. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. Nag-iisip sila. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang.. . at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. "<b>P</b>a. "<b>P</b>asensya.

Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i. lumaya s ka na!. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya.. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. Lu mayas ka. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman.kahit na isa man lang. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. Umali s kayo ngayon dito. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. Sige mabahong pulubi. "<b>A</b>no. Wala akong pakialam kung magutom ka man. Manigas ka riyan sa gutom. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako." "<b>K</b>a. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. umalis kayo sa harap ko!. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata.. Kayo rin mga pesteng bata kayo. Alis ngayon din. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. Ayokong makita ang pagmumukha mo. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre.

ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. <b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon. humigit kumulang. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko.ang aking sarili. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. Ang luha mo lamang ang tanging l unas. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. si Raha Matapang." "<b>O</b>o." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako." <b>N</b>aghiwalay sila. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro.lola patawarin ninyo ako. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai . Walang balitang galing kay ma rahas. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro.. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan. <b>M</b>insan. "Kaawa-awa ka Petronila. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw.. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya. "<b>L</b>o. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. lilisan kang baon ang aking pagmamahal. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman.

wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. . Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. Maning ning ang sikat ng araw. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay." "<b>I</b>kaw pala. <b>I</b>sang araw. Lunti ang mga halaman sa pali gid. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo. Humawak siya sa palababahan ng bintana. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian. ang halaman ay nalanta. Bu maling ang Datu. ng lagnat. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad. Magandang-maganda noon ang umaga. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. lumago ang mga dahong masisinsin." "<b>O</b>po. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. Masigla ang awit ng mga ibon. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman. Sariwa ang hanging amihan. aking Datu. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. Nagbuntong-hininga nang malalim. Tandang Limay. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Naalaala ko ang aking kab ataan." narinig niya sa may likuran." at nagbuntung-hininga muli. at n amumulaklak. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. "<b>O</b>o.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. Nalulungkot nga ako. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan." sang-ayon ni Tan dang Limay. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Bughaw ang kabundukan. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda. mahal na Datu. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon.

"<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero. dumating sa palasyo ang isang salamangkero. Tumaas nang tumaas iyo n. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak." turing ng Datu. Naging malu bha ang kanyang sakit. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan." malungkot na umiling ang Datu. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan." pasimula ni Tandang Limay. L aging lumuluha ang magandang prinsesa. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. 5 Title:Kwento (10) . "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin." saad ng salamangkero."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a." mabilis na pasiya ng Datu. Nagkaroon siya ng karamdaman. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. "<b></b>Aba. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. mahal na Datu. <b>S</b>amantala sa palasyo." pahayag ng panauhin. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. Ito'y par ang isang batong mutya.

at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. Di na ako takot. Buti na lang at di ako agad inantok. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. Kulay itim ang lahat ng damit. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. May agimat raw si Nardong Putik. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan.Madalas. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. pinggan at baso. puntahan mo na lang sa talyer. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. "Lando. "Nardong Itim". ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. nagigi ng imbisibol. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. gabing-gabi na kung umuwi. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. naging itim na itim rin ang tubig. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. Mula kanto hanggang looban. nasa inyo ba si Nardong Itim. Isang hapon. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. Teka. . dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. Pagkatapos. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. "Aling Laura. Akala ko. "Naku! 'Ala pa. sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. Pini lit kong 'wag makatulog. " ang sagot naman ni Nanay. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay.

Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. ay tinawag na Pend ong Pandak. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. Halatang pagod na pagod si Tatay. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay. Ma y sari-sarili silang puwesto. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. Ganoon naman 'ata talaga. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. Kaya pala. Maganda rin ang suot ni Nanay. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin." ang utos sa akin ni Nanay. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili." ang sagot ni Nanay. Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. 'tong si Lando. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. "O. 'yon ang binabansag nila. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. gusto hintayin ka namin. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. na galing kina Nanay at Tatay. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. magkakasundo at nagkakaisa sila. parang kakaiba na ang lahat. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. Dumating na si Tatay. pati ang kanyang mukha at mga kuko. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. "Maligo at magbihis ka na Lando. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. parang dala-dala na niya ang buong kalye. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. "Aba. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. At sa gitna ng gabi. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. puting-puti ang suot na kamiseta. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao. Ma kintab na makintab ang aming sahig." sabi ni Tatay. Bukod sa aking panga lan. Sa a moy ni Tatay. may pupuntahan tayo. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. "Kay dami kong ginawa sa talyer. At si Tatay.

Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito." "Bunso kong Tolits. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. "Tolits. "Bakit po. 'Tay?" "Basta. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. dalian mo. kumapit ka sa akin. Isang araw. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. payat at habaan." sabi ng kanyang Ta tay." utos naman ng kanyang Tiyo Ito.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. nagmamahal. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits." utos ng ka nyang Tiya Oro. di siya makalabas. "Tolits. At kapag sumara na ang munting bintana. "Tolits. kulay-pula. Lahat sila ay kabang-kaba. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. Pero kahit anong pilit niya. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. magtago ka na sa likod ng aking katawan. ang maging mataba. . 'Wag na 'wag kang bibitaw. pumunta ka sa bandang likod. di pa ngayon ang tamang panahon. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo.

"Oo. apo. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po." Mula noon. Isang umaga." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo. "Halika. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. "Talaga po. Kun . Pagsara ng bintana. "'Wag na 'wag kang lalabas. Kahit pupungas-pungas pa sila. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits." sabi ng kanyang Tatay. di pa ngayon ang panahon. bumukas na naman ang bintana. anak. magtago ka sa aking likuran. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. malabo pa rin ang lahat kay Tolits. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits." Tulad ng dati. Hingal na hingal ang lahat. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. Sa araw-araw. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. anak. "Dahil mahal ka namin. apo. hangga't di pa nawawala ang liwanag. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay." utos ng kanyang Lola Ali. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito."'Nay. liban kay Tolits. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak. Isang hapon. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. " "Talaga po." "Mahal? E. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. "Anak.

At dinala nga kami ni Titser doon. Laking gulat ko. Na akyat ko ang matataas na kabundukan. anak. di na kailangan pang siya ay utusan. "Paalam na aming mahal na Bunso. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. sa dating maagiw at maalikabok na silid. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw. kaydami kong agad na nalakbay. "Alam ko anak. Muling bumukas ang bintana. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay." sabi ng kanyang Nanay. "Anak. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. "Oo. nak . Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay.g minsan. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. nasisid ang pinakamalalim na karagatan. Sa sandaling iyon na nasa silid kami. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. "Talaga po. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. Lalo pang nalungkot si Tolit s. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri.

nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. Dahil dito. Ang makakahabol sa akin." sabi ni Titser. pangarap na maan gkin si Aling Ining. Rosas na rosas ang kanyang ilong. Tinitingala rin ng ibang pusa. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka. Naisip kong bigla. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. Isa pa. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. "Habulin muna ninyo ako. hati kami sa masasarap na ulam. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. Ngayo'y naka sara na ito uli. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo. kahit pa ang pinakaastig na pusa. naglalak bay sa iba't ibang mundo. na si Mang Adolfo. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. na kami naman ang hinihintay. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. Dalaginding palang si Aling Ining. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. Salamat sa inyong pakikiisa. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. . Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. Pagdating sa aming silid. maliliit na batang tahimik na nagbabasa." "Nakaalis na ang ating mga bisita. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. pati ang kanyang talampakan rosas din. tinanaw ko ang tahimik na silid. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio.

Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. "Dito rin tayo magkikita." paalam ni Mang Tuni ng. nagdalantao si Aling Ining. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Tiyak ni Mang Adolfo. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . At ilang araw na lang din." tug on ni Aling Ining. Kai langan na nilang umuwi. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya." pangarap ni Aling Ining. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining. At di nga nagtagal.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. At pagkaraan nga ng ilang araw. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay." sabi ni Man g Tuning. Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. Niyakap nila ang isa't isa. si Mang Tuning. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. pangakong ako'y magbabalik bukas. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. "Paalam na Ining. marami ang maghihirap. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . paglaki-laki ng iyong pitong kuting. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa. "Ining. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. Pano'y sa lahat ng pusa.

dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. may ngumingiyaw na nang malakas. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. di man ngayon. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. nag-ibiga . Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. basta dumito ka lang sa amin. Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. agad pa ring sisibat si Aling Ining." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. Pero isa lang ang tiyak ko. may naglilinis na ng sariling balahibo. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain." ang sabi naman ng isang binata. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas. ang lulusog ng aking mga anak. Tiyak ni Alin g Ining. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. wala na siyang naabutang kuting. May nagsasanay nang maglakad. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding. Hanggang isang hapon. "Ikaw kasi. "Aba." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. "Paumanhin. "Aba. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. Kasabay nito. matapos magpasalamat . " ang sabi ng isang ina. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. maaaring bukas. Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. kung saan sila nagkakilala.

" ang sabi ni Aling Ining. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. lalo akong b umilib sa kanyang unan. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay. Sabi ni Tatay. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. sa k anyang pagkain. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. Mawawala ang sakit ng kanyang likod. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Sabi ni Lola. kinakabag lang daw ako. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. "Totoo nga ang sinabi mo. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito." Saka yayakapin ni Lola ang unan.n at nag-isang-dibdib. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. Minsan sumakit ang aking tiyan. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. Matatapos niya ang pagbabasa. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. Di alam ni Lola. Mula noon. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. Maraming gamit ang unan ni Lola. . sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. may kulay-asul s a malakristal na mata. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan. Sabi ni Lola. Kakaiba ang unan ni Lola. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang.

. Pawis na paw is na siya. Nalilig aw na siya. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. Wala nang naghahanap sa kanya.5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa.. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay.. Sa wakas. .. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Isang pan aginip lang pala ang lahat. Pero walang makarinig sa kanya. walang masarap na pagkain. Pinagmasdan niya itong mabuti. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. ang masarap na pagkain. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. m adyik-tuwalya at pulbos. ang madyik-tuwalya. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. Walang mga barya. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay..</pd> Pat <pd>. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay.. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. Di na niya alam ang daan pabalik. Di na niya alam ang daan pauwi.</pd> Pat <pd>. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.

Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha.. Naiidlip na ang mga tao... At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay.... Walan g humpay. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. Hindi maaari. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit.. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Tahimik ang lansangan.</pd> Pat <pd>. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. Walang humpay. kahit laman at dugo pa niya ito. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Mapanga nib.. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.</pd> Pat <pd>. "Pat <pd>. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan.. Malamig ang umiihip na hangin. mga kamay a t mga paa. ang manikang nagkulong sa kanya. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan. mga kamay at mga paa. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito.. agad na siyang lumalapit. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Bago ang manika. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid.. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Ang silid ay kahon. Dito takot si Mamang.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Ayaw na niyang magtago. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Madalang sa pagkurap. agad na siyang umuuwi. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.. katawan. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. Mahal niya an g manika. ang mga manika.</pd> Pat < pd>. katawan. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal.Mula noon.</pd> Pat <pd>. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla.

Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. batid 'yan ng batang may bagong manika. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Walang humpay. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid.bagong manika. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. wala siyang nakita o naramdaman. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. . Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Gayunpaman. Walang nakaaalam.. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Kinaumagahan. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Hindi na niya ito pinansin pa. Natapos nang may katahimikan. tu loy ang balse ng mga katawan. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. wala nang galit na pagkahol. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Walang permanente sa isipan ng tao. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Tahimik ang buong paligid. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Dapat na magbayad. Nais ng bata ng bagong manika. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Nagbabayad ang may utang. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito.

bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Siya na ang nagtabi ng karet. Bumili ang Mamang ng mga manika. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Ilang araw ang nagdaan. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Wala na. sa kanya. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Gaya rin siya ng hangin. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Nabalisa na si Mamang.Walang pinipiling oras o lunan. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Kinailangan niyang maidlip. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Simple ang lahat ng plano. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Hindi maaari. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Wala na siya. Magliliyab. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Ngayon. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Kinakailangang maging malinis. nagbabago ng takbo. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante.

Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid.g at tahimik. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Mahal niya ang manika. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Nagising si Mamang nang madaling araw. . Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Tahimik na tahimik. Walang magawa. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Para sa bata.

Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. .Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Kung minsan. Kilala ako ng guidance. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. Mendiola. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . at kung saan-saan pa. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard.

Tila dininig yata ang aking kahilingan. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Naging sunud-sunod ang imb . Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Mataas ang tin gin sa mga guro. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Tulad ng dati. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Computer. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. at pati Phys ical Education. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Kaya noong nakar aang Marso. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. naka-graduate</b> Isang tag-araw. nagturo ako ng Filipino. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Pasong-paso na ako sa Maynila. Pero ngayon naisip ko. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Basta ang alam lang nila. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Laguna. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. Kung ano ang aking itinuturo. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. sa masikip at malupit na May nila. Alam kong alam na niya ang lahat. Napakasimple ng buhay. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Araling Panlipunan. 'di na ako sa May nila naglalagi. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas.

Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. pinalagyan ng magandang tiles. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Dahil ay ng ahay: tubo. aircon sa kwarto. sa kinita kong dolyar. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. component. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. at pinapinturahan. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. ref. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. water dispenser na may mainit at malamig. sala set. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. a t higit sa lahat. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. at isang magandang salamin. sikip at init. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. isang malambot at mamahaling kama. lalagyan ng sabon at tissue. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. pala-absent daw ako. walang-wala na akong mapeperwisyo. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. sabitan ng tuwalya. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Sa sampung guro na nagsanay. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. . Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Sa kasalukuyan. sa La Salle magaganap ang klase. de-flush at may shower pa. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. may maliit ding labab o. Marami na rin silang itinatanong sa akin. Wa lang-wala na akong maaabala. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. dining table. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. sa istasyon ng radyo. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. ako ang napiling magturo. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. Tamad naman daw akong istudy ante. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon.itasyon sa akin. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. pinalagyan ng magagarang ilaw. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Bukod sa Timpalak Palanca. pangalawa.

panghihinayang. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. panyo. . habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin .Naisip ko." "Bakit Mommy. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. "A kina itatago ko muna. cellphone. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Pero wala akong nakitang anuman. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. nalaman kong 1955 siya ipinanganak.gaya halimbawa ng pitaka." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. isang Mabuhay Miles card ng PAL. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. Sa transaction slip ng BPI." sa got ko. payong. Pakiramdam ko. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad." Nang nasa bahay na kami." sabi ko sa kanya. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. alahas. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. pagkainis. "Hindi anak. May mga bago na ring gusaling nadagdag. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. importante man o hindi . Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. "Mommy o. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. kundi bilang isang titser. "Alam ko lang kung ano ang gagawin." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. bag. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. S imple ang mga nabubuong pangarap. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit .000 ang remaining balance. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. Mababalik natin ito sa kanya. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. SSS ID. at iba pa.

isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. hindi niya makakaya ang maniwala. Nang muli kaming magkita ng aking klase. "walang bini gay sa akin. Pangalawa. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Kinabukasan. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Hindi naman ako nabigo. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka.Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. "ano'ng reward mo. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. sa aking klase. wala na ang makakasalo. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Sa tulong ng Merobank. Pero meron akong reward mula sa langit. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Sa harap ng kanilang mga kaklase. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya.

Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Madalas akong napapatulala. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. natagpuan ko ang isang buka l. Hinihintay niya. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Iba si Noah. Gusto niyang kumawala. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Madalas kong dalawin ito. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Paulit-ulit. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. lalo na kapag panahon ng anihan. Pista na naman sa riles. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. kaimito. Ganoon na lang palagi. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Ang lalaking kanyang makakasalo. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Nags awa na rin si Noah. Hindi na marahil mauulit pa. Makailang ulit niyang hinihintay. Palabiro kasi si Jua n. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. kamatsile at sine guwelas. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. May bumubulusok na tren. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Day dreaming. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Minsan. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Hindi naman ako ganito noon. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan.. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah.

Hindi ko naman talaga ito sinasadya. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Sabi pa nga ng tatay. Marahil. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database.y. Paulit-ulit lang araw-araw. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Ganito na lamang ang buhay ko. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. napapahigab at tuluyang nakakatulog. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. mula Lunes hanggang Biyernes. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Ito nga marahil ang FAQ. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Ang nangyayari. At mula noon. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. ito na ang aking naging tambayan. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno.

Pero gaya nga ng sinab i ko. . kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. ang pakikipaggitgita n. Kapag magaling. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. marangal. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. May kalakal dito. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. May producers at may consumers din. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. salamin at fiberglass. malimit tao an g nangunguna sa listahan. lakasan lang ng loob. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Ika nga. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. lalung-lalo na si tatay. At sa umaga at hapon. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Biruin mo. lak asan lang ng loob. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. pero walang magagaw a. Kagubatan din ang lungsod. kapaligiran.

Halimbawa." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. sa Lag una. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. sila na lang. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. I talked to her later at okay naman ang English niya. President Gloria Macapagal-Arroyo. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. so understandable that she's so t ense. President Macapagal Aroyo. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. Ang sa akin lang naman." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. lang. noong Marso 9. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. 2008. Sana. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. sinabi ni Charlene Gonzales. Nakapagtataka lang. Kasi. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. Rosa. It's the first time for her to join a contest." Noong Marso 14 .

.. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan.. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito.. basta magsi kap lang ako at maging masipag.. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. Napatunayan ko rin na . hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko." ang paniwala ko naman. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. saklolo di ko kaya 'to<pd>.</pd>. at sa gabi bago matulo g. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. tulungan mo naman ako<pd>." "Lord please<pd>. ako na yata ang ta ong ito. Naghanap ako ng iba pang padrino. bago kumain. hindi dininig ng Dios ang aking dasal.. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera..< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios.</pd>" o kaya'y "Lord.. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Lord<pd>. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. ako ang Kanyang pinakapaborito. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. nasanay ako sa ganito. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Pero bago ko pa ipagdasal ito. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. itinatawag ko sa Kan ya. Lord<pd>. Sa pagkakataong ito. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal... makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit..Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. At napatunayan kong tama ako. Pero nagkamali ako.</pd>" "Lord." wik a nga." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. kasunod ng aking "Tha nk you. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. bago umalis ng bahay. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Kahit pala hindi ako magdasal.. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako.

sa halip. nabibili ang mga gustong bilhin. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan.panahon ng tag-init. St<pd>. Sa kauna-unahang pagkakataon. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Bata pa lamang ako. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. pagkatapos ng mahabang panahon. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Mount Carmel.huwag silang umasa sa dasal. Sa ganitong mga pagkak ataon. lumalim. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. kontento sa buhay. San Miguel. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Abril 2005 . Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. </pd> Jude. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. kinakausap ang Dios. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal.</pd> Francis. at magnaknak. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. at St<pd>. Quiapo. mas asahan nila ang kanilang sarili. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. .

" Luntian ang kapaligiran. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. nadagdagan pa ang kinawilihang . Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. ngunit sa nangyari sa akin. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Minsan nga. ngunit kung magbibilang lang tayo. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Minsan kasi. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>.

Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Bagaman. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. pagrorosaryo. Isang araw na makulimlim. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Makalipas ang ilang buwan. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Tag-ulan na. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Puno ito ng mga deboto. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Malimit na malalim ang iniisip. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Walang imik. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Pero hindi si Marita. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Madalang na umuwi si Ben. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Walang kaus ap. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay.libangan ni Ben. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. B umagsak ang katawan ni Marita. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan.

Pinalapot ng matinding pag-iisip. Bagaman. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman.bang bumubuhos ang malakas na ulan. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Iniuwi ni Ben si Marita. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Umikot ang kanyang pani ngin. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. hiwa sa balat at . Walang malay. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita.

kililing ng sorbetero. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Walang sumalubong kay Be n. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Anim. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Hindi na makilala kung sino si B en. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Ilang araw nang maalinsangan. batang pakalat -kalat. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. busina at pag-atungal ng mga motor. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Puno ng tao ang patio ng simbahan. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. . at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. palahaw ng tindero. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Nanatiling walang imik ang asawa. manlalako ng swipsteyk. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib.

Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. Samantala. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . ang gripo sa lababo. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. Makalipas ang isang oras. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. ang <i>shower</i>. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. sabi ko pa sa kanya. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Nagmatigas pa rin ako. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. Tumanggi akong muli. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. . sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. ang nakikiigib ka.

binakbak nila ang<i>bath tub</i>. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. alikabok. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. Inabot ito ng mahigit isang linggo. at agam-agam. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Naisip ko na sa kaso namin. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. Natapos din ang pagtatrabaho. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. daling iyon. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. Gusto kong sabihing kahit paano. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Hindi na ako tumutol pa.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . pa ngamba. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. Naroon ang <i>leak</i>.

ang pangakong ito ay patu loy na napapako. idinagdag pa niya. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. at mga insidente ng nakawan. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. <i>elevators</i> na laging sira. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. Kaya lang. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. sa kaso namin . Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. kahit na malaki ang laban ko. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. Marahil. hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . 000). kaya lamang. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. at sa bandang huli. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan.mahirap magdemanda. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso.

hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. At sana. Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. subalit kinak ailangan ko itong gawin. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. iba na ang ipinagdarasal ko. Pero ngayon. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento.lumo. at ang kanyang sarili lamang. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. nanalangin ak o na sana. Muli. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. kundi gawa sa dugo at laman. sapagkat kam i ay TAO. Ipinagdarasal ko na sana. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. Nagdasal ako na sana. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Maselan ang kalagayan naming dalawa. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito.

Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Katatapos lamang ng taglamig. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan.awak ay pistol. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. uhaw at gutom. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Akala ko'y katapusan na nami n.. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Ako. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Sa naipon niyang salapi. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Isina ra ang klab ni Ilienno. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Gera hanggang Dresden. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Si Waldteim at ako. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. 1943. Oo. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Ika-6 ng Agosto 1942.. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Ika-27 ng Enero 1943. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Ako'y isang LIHIS. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Noong una. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong.

Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Mapanib ugho ang kanyang dila. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig.. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Sa barracks. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas.. Ayaw kong isipin ang<pd>. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Nan ghihina na ang kaibigan ko. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Takot na akong mawala pa siya. Nagpumilit siyan makatayo. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Tanggap na niya ako.. Kasama dito si Ilienno. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli.nagkakilala. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Wala kaming magawa. Ika-20 ng Mayo 1944. Ika-26 ng Mayo 1944. Kahapon ng tanghali. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw.. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. dalawa ang inutas ng punglo. Narating namin ang sinasabing Dresden. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. mabato at mainit ang aming hinihigan. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Pilit kong itinatali ang . Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Ika-17 ng Abril 1943. Ika-20 ng Abril 1944. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Hindi ko ma tiis. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. tinulungan ko siya. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Inaanay na ang aming katawan. Ganunpaman. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Binuhusan sya ng tubig. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno.

Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Makaraan ang ilang saglit. ang mga bahagi ng Koran. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. wala na. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan." Halos mag-aalas dos na ng hapon. malinis at marangal. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Walang nakakibo sa mga nakakita. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Lahat ng naniniwala sa gawi. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Tulala ang kanyang ina. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Wala nang limitasyon Waldteim. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. o dalisay.

At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Rumaragasa ang ulan. Nanlamig ang kanyang katawan. Siya pa ring batang masunurin. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Dilat ang mata. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Marahil. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Batid niyang may nais si Laya. Alas-otso na. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Nakalulula at nakal iliyo. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Makulimlim ang kalawakan. Ayaw niya sanang malaman. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK.

MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Nami mighati si Aurora. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Si Caloy. MALAKAS SI LAYA. MALAKAS SI LAYA. Kumakayod sa maligasgas na bato. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Lingid ito kay Berting. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. sa kanyang mat ang may kahulugan. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Alas siete ng umaga. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. walang ligtas. Humihingal. pula nga lamang ang bahid nito. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Bagamat ganoon ang panahon. Pinatay si Aling Amanda. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Malalim ang gabi. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan.g lunod. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Sumasamyo ng kulob na hangin. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora.

Pumanaw ang maghapon. puro kadiliman. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Walang imik. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Si Caloy. Wal a na siya at ikalawa ka na. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Kilalang-kilala siya ni Caloy. parang wala siyang muwang na tupa. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. At ikatlo. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. at si Caloy.uluha nang muli ang kalawakan. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. kay Berti ng isang buhay. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Nakapagtataka. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Dinadalaw ni Berting ang burol. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Mas malalagay siya sa peligro. hindi niya maipaliwanag. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Parang walang nangyari. Si Berting sa patay. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Dumilat nang muli ang umaga. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. par ang mga tinig ito na umuusig. Ang mga kapitbahay. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Ginawa niya ang nais nito. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. May katatagan na si Caloy. ngayon wal a na ang nag-utos. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Kay Berting. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. May kumurot sa kanyang takot. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Huwag mong itanong kung sino. Nilulukob ng pagtataka. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Mahimbing. Una. Pangalawa. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Ikatlong araw ng burol. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. nanatili siyang bigo. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Pagtatawanan mo lang ako. 'Yun lang.

Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya.. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. magsapatos. paikut-ikot. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Mayroon din silang guro. si Titser Trudy. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. "Huwag mo 'kong pakialaman. "Berting<pd>. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. "Nagmamadali ka. Nararapat na ang paglayo. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Malayong makalayo p a siya. Nakikisama na paninisi. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. Nilisan niya ang burol.. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito." may tonong nakapanunuya. paikut-ikot. Mahirap ang may kagalit. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. o magdal a ng mga gamit o bag. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Di sila lumiliban sa klase. . Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Araw-araw silang pumapasok. Tag-ulan na nga." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Intindihin mo ang buhay mo.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat." may talim ang kanyang mga mata.kanyang iniingatang garapon. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Saan ba lakad?. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Dama pa niya ang lamig ng umaga. Noong una. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Paikut-ikot. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. At sinuklian naman niya ng paglingon.

Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. uuwian nila si Mang Ben. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. bumibili sila ng tukneneng. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Araw-araw. Lilibutin n atin ang dagat. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Pagkatapos. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Pero bago sila umuwi. "Buknoy. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. Di na tayo magugutom. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. di na tayo tatapak sa lupa. pupunta sila sa Jones Bridge. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. "Ayos naman po. Masaya sina Buknoy at Berto. Kahit anong lugar. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. "Patuyo na po. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Huhulihin natin si la. Mula s a itaas ng tulay. Pagkatapos ng klase." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. hanggang sa matuto na si Buknoy. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. 'pag nagkabarko na tayo." matipid na sagot ni Berto. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. nagiging tunay silang mga bata. 'pag naging pulis na ako. pinu puntahan ni Titser Trudy.'Nung una. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. At 'yung mga liban naman. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Maraming pagkain sa barko. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Gusto niy ang maging pulis. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. na dapat isulat o basahin. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Siyempre. Ang langit na ang magiging bubong natin . Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. "Kuya. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. Sa mga oras na ito. Sa katunayan." sagot ni Buknoy. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. tatalon si Berto sa tubig.

drayber. May bilog at kuwadradong ho pya. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. matutuling dyip. si Mang Ben ang gumawa. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. intsik. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. naglalayag sa malaking barko. paa. siomai. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. at karitong itinutulak. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. sa malaking bahay namin tumitira. Sumasakay sa matuling matorsiklo. pero giba na ito. nagulat sila sa kanilang nadatnan. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. matapos nilang maligo. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. umuusok na pansit. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. Isang hapon. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. ang mabait na si Mang Ben. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay." tugon ni B erto. bumbay." balita ng isang ba ta sa kanila. o pako. doktor. may pustiso o wala. mainit-init na tukneneng. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. si Ti tser Trudy. Sa center. panadero. at ulo ng manok na may m . iba't ibang kulay ng palamig. mas marami kayong magiging kaibigan . kaya niyang gawing maliit na bahay. motor. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Mahusay na karpintero si Mang Ben. pulis. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. yero. tit ser. at kung sino-sino pa. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. babae o lal ake. tindero't tindera. kaya nagpunta agad ako rito. Sa center. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. Pinaaalis na tayo. Matanda o bata." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. bituka." "Salamat Titser Trudy. kahit kakau nti lang ang kahoy. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. adidas. madre. Mga totoong kotse.a bahay. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. maliit at malaking siopao. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. Dumating si Titser Trudy.

Kung minsan. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Araw-araw. Pero ngayon. may nandudukot ng ibang pitaka. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. Unang nawala si Tatay . nagtatrabaho rin ako. dyip. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. May gamot sa sipon at ubo. 'Yung iba sa kani la. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. Gano n naman sila e. tubig. may tulog sa araw at gising buong gabi. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. umulan man o umaraw. Natatandaan ko. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. ng ib ang mahihigaan. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. sigarilyo. minsan hindi. Dito na 'ata ako lumaki. May nanghi hingi ng limos. May nagpaparoo't parito. di niya nakakalimutang dalawin ako.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. si Kuya Anghel. May nagtitinda ng dyaryo. pagkagising ko isang umaga. para raw di ako maloko ng i ba. walang pinto na dapat ikandado. nude ls. Pero ako. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. May nagpaparoo't parito. tsitsaron. Pero tulad ng ibang bahay. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. kaya 'yung iba kong kasama. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. at kung ano-ano pa. kendi. . sabon. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. talagang matag al ang ulan. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. at itlog ng pugo. Pero kung minsan. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. pati magkuwenta. naghahanap ng ibang masisilungan. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. at trak. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. berde. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. Minsan naman. Matagal-tagal na silang wala. kilala ko. wala itong haligi at bubong. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. Lahat kami. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. minsan kasa-kasama ko. wala na silang pareho. mga ku wento ang pasalubong niya. Araw-araw. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. Mabait si Kuya Anghel. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. nakatayo at walang mahigaan. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. Astig magkuwento si Kuya Anghel. tulad nina Tatay at Nanay. Sa sobrang laki ng aming bahay. pinarurusahan. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. at pula. Kapag gumawa ng di mabuti. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. Walang tamad sa loob ng aming bahay. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. tapos sumunod si Nanay. K ay lamig ng tubig.

Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. May bahay pala na talagang para sa ak in. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Bahay na may haligi at bubong. Bahay na hindi bahay ng iba. NAISIP KO. Paano na sina Nanay at Tatay. Doon. Kahit sa maliit na is kinita. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. Titira kami sa iisang bahay. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Makikipagkaibigan ako. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. dyip. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. tanghalian at hapunan. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. "May bakanteng center na akong nakita. Di pala ito matatawag na bahay. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Bahay na bahay namin." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat." da gdag ni Kuya Anghel. maaalagaan ka nila at matut uruan. kayang-kaya niyang sumingit. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Pero kahit ganito ang aming bahay." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. nakakalu . IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Kailangan mong maging ligtas. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Mahira p ang walang bahay. Muli akong mangangarap. Tutulong sa maraming gawain.

Walang ibang may responsibilidad sa a kin. nagtutulak ng bahay. May kahon din kami ng damit. noong matagal na matagal na. pati piktyur ng iba't ibang tao. Pero naging tamad daw ang mga tao. laging may kwento si Tatay. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Mahilig akong mag-aral. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. Ako ang bahala sa aking mga gamit. Sabi ni Tatay. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. Paggabi na. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin.sot kami nang walang gasgas o daplis. "Aking Bunsong-bulinggit. At kapag gusto naman naming umidlip. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Tanda ko. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Lahat ng tao. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. dalawang baso. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. ipap arada lang ito ni Tatay. kund i ang mismong sarili ko lang. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. May dalawa kaming ping gan. Kahit saan kami magpunta. isang kutsara't platito. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. isang maliit na kaldero at yuping t akure.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 ." ang sasabihin ni Tatay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. noon daw. Sa aking pagtulog. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. sa aking pagtulog at paggising.

Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. "aral na nga sa iskwelahan. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. dahon ng sili. Magha-high school ako. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. gayundin ako. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. mas mabuti. Kaya ayos na ayos! . Tanda ko. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. naglalampaso ng sahig. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Hadlang na hadlang ang kahirapan . Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. Libre pa ang tanghalian at merienda. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. si Ka Amado. kaymito. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. 'di na kita napakinabangan sa bahay"." gusto ko siyang sagutin. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. ang bunso. nagbubunot ng mga ligaw na damo . na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. Grade four ako nang nawala si Tatay. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. at pang-matrikula. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. wala rin akon g kita. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. maging sa aking mga panagini p. Sa kanya. atis. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. at iba pa. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. nagpupuno ng tubig sa tapayan. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Talbos ng kamote at kangkong. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. aral pa rin pati sa bahay. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. bulaklak o bunga ng sampalok. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. at ako ang pang-siya m. banaba. sinigwelas. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. Sasabihin niya. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Apat na babae at apat na lalaki. langka.na libro o kaya'y nagsusulat. Kahit anong mang yari. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. uniporme. Nangunguha rin ako ng santol. papaya. at usbong. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. mangga. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos .

ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. at maide-deliver ko pa. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). at iba pang pwedeng talbusan. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. taga-lagay ng film. Naisi p ko. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. may dagdag akong kita. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. kundi akong-ako pa rin. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. pamasahe. malalanta ito at mangi ngitim. Pero may Chrismas Party. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. at sa iba pang matataong lugar. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. dahil kung plastik. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. ako ang tinatawag niya. ng aking dalawang polo at isang pantalon. At nakukuha pang ngumiti. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. nangunguha pa rin ako ng usbong. Pagkapitas. at pambili ng ilang mga kai langan. Ako ang taga-b uhat ng kamera. Walang ibang may pakialam sa akin. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. sa mga istambay sa kanto. Tuwang-tuwang ako noon. Walang mam amakyaw ang bumili. Simula noon . Nakabili ako ng bag.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. Pambaon sa araw-araw. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Ayokong maitiman uli ng usbong. Siguro nga. JS Prom. at iba pa. ng aking nanay noon. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. ng aking mga gamit s a school. Nagtanong din ako sa mga bih . at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. Kung 'di tama ang pagkakapitas. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. taga-resibo sa mga may downpayment. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. na kayang -kaya ko naman. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. baka talagang alam ng aking walong kapatid.

Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. mababawasan ang kita ko. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. kangkong. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . o malunggay. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. pulburon. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. pagkatapos ko ng high school. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Tanda ko'y mga first year high school na noon. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Sa mga panahong iyon. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Habang nag-aaral sa high school. Kaya noon. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Kasunod nito. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. pinabaunan ng tubig at tinapay. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. hinding-hindi ako nalulula . Matapos ang usbong. dahil ku ng mauubos. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. bunga naman. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. Minsan. at iba pa. Kayang-kaya ko namang bayaran. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. sili. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Kaya noong bakasyon. naranasan ko na ring mahulog. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Siguro. Pero pagkatapos kong mahulog. yema. pagkatanggal ng matinding sakit. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. ang alam nila. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Habang nagtuturo nga ang aking titser. lahat inaakyat ko para tal busan. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga.

ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. Sana magtayo siya ng ospital. ipaayos ang mga daan. Dagda g pa rito. binyagan. Masasabi ring habang may binub . Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Gayumpaman. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii).xviii). ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre. Ayon sa kanilang pananaliksik. edukasyon. pagkakaroon ng sariling tahanan. huwag. maagang pagtatrabaho. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. magpatayo ng mga poste ng ilaw. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. kak ulangan ng batayang serbisyo. pero sabi naman ng iba. dapat ipasara na ang tambakan. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Sabi ng ilan sa amin. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . 8<pd>. takpan ang mga kanal. Kamakailan. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. Sa bilang na ito. Hihingi kami ng mga laruan. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. Sana ipalinis niya ang Payatas. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. magbigay n g libreng pagkain at gamit. at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. kalusugan. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby. may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. at ng tirahan para sa mga street children. al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Habang may sinasalaming katotohanan. Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad.C). ipaayos ang basketball court. dalasan ang pangongolekta ng basura. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. birthday.

pabahay at karapatan ng mga bata. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. Bukod pa rito. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Batay sa mga sinuring print ad. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Bukod dito. Gayumpaman. Ayon nga kay Tolentino. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). mga uri ng tulong na naibigay. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Katulad ng nabanggit na. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. Sa ganito. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. Dito. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Gayumpaman. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. ang pag bibigay ng pag-asa. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito.

mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. Dahil dito. partikular ang kuwentong pambata. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Dahil sa globalisasyon. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. Bukod dito. Ibig sabihin. Ibig sabihin. Kung gayon. at iba pa. Sa halip. kasunduan. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. Dahil sa mga karanasang kong ito. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). preskriptibo an g mga ad. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. patakaran. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Maayos nang nailatag ang mga batas. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Samakatuwid. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. upang maging masaklaw at malalim.

Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa.a ng Pilipinas. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. paggamit ng Ingles at iba pa. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Sa ulat na ito. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan.. Hali mbawa noong 1969. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. at kinis ng kanyang katawan. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. kasaysayan at panitikan. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Pagkaraan nito." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya .Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. kurba.. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. hubog. hindi industriyalisado." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa." Katahimikan. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran.2). na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Kung saan niya ibabaling ang kata . 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa.

katas ng prutas at pukyutan. Naroroon si Impo at Ama. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. May signos ang panaginip. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Totoo ang signos ng panaginip. Tahimik ang paligid. At nang kinaumagahan. Wala akon g magawa. ay masanay. Ilang araw ang lumipas. Nagbangon ako. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Wala akong pinagsisisihan. at panlilinlang. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Iisa na lamang ang natitira. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Hindi ko alam kun g bakit. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Nagising ako ng isang panaginip. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. ang pagsanibi n ang aming katawan. sa mga krema. Naroroon si Impo at Ama. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. napuspos ng pa gkain ang hapag. Kilala na namin ang isa't isa. Nakapangkat ang mga diyos . Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. mortal man o imortal. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Nilulunod ako ng paninibugho. malapot na arnibal.wan at ihihilig ito sa akin. May posibilidad na ang isa sa am in. kasinungalingan. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Pagsasanibin ang init. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Nasa ilalim ako ng himbing. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Iniwan ko siya. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. makalimot at magsawa </i>. Dama nil a ang aking kalungkutan. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Wala siyang malay. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Pagod ako noon. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. tinapay at tsokolat e.

may sarili na siyang kaibigan. ng saya at siphayo. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. ika-anim ng hapon. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. May luha na ang kanyang mga mata. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Naglaho na ang datin g pait. Muli kong naramdaman ang kaba. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Naulinigan ko ang mga hikbi. Gubat ito ng tamis. Ngayon lamang ito nangyari. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Suot ang puting abito. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. ikatlo ng hapon. Maaawain si Pa dre. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Kinailangan pang . Masunurin si Kuba. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Gawin mo ang dapat." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. katapatan at kapalaluan. Malumanay ang pag-uusap n ila. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. ika-labing dalawa ng tanghali. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Kakaiba ito." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. ng katotohana n at kasinungalingan. Bumalik ka kay Duerme.at engkantada. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Alam namin ang pait at lungkot mo . Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Papalubog na ang ikalawang araw. an g kanyang sarili. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Nilapitan ko siya. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. At dito ko siya muling hinagkan. sa Dagat ng Tamis. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. At sa batuhan. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Muli kong natanawan ang parola. simba o pista. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal.

ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. Bago it o sa kanyang paningin. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. bahay-pari at tanggapan. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Mainit ang katanghalian. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. simbahan. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Paulit-ulit. Totoo ang kanyang mga inutas. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. .

Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Unang-una. "Iho. Pangala wa. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon.4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Wala siyang kalaban-laban. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Ang hindi alam ni Berting. Mahir ap na. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Buhat n oon. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Natiis ito ni Berting. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy.

Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo.siya si LAYA. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Dito unang nagpasya si Lay a. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. mahabang buhok na sasayad sa lupa. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Pero wala kang magagawa. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Naaalala na ni Berting ngayon. At lahat nang oras. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Dito siya na dehado. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. nagkaroon ka ng karamdaman. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Inaninag niya ito. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Tuloy hindi mo man gusto.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa .ot sa lalaking kinasama. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Dito siya walang laban. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Ang babae . Balik papag ka na naman. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Balik kayod na naman si Aurora.

Nagtagumpay si Laya. Payapa na. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. La Union. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Nakalilito. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Walang anino si Berting. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Maulap. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Uuwi sila. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Umaandap ang gasera. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Nagbangon si Berting. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. May banta ang pagbagsak ng ulan. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. alas dos ng umaga. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Ito ang tirahan ng kanyang kay . Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. In isip niya kung saan ito ilalagak. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Ang mukha ni Berting. Uuwi sila ng La Union.

MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. sa dilim. Ilang minuto lamang. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. mula sa gilid ng bundok. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan.amanan. at kumaripas ng takbo. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. dumating ang mga humahabol . pinaparusaha n niya ang mga ito.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Minsan. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. at "ng Makiling" .Folktales Word Count: 2. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Pagkaraan ng ilang saglit. narinig uli nila a ng mga sigaw. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. mas malapit. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. mas matapang. Isa sa mga mang angahoy. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Isang hapon. Hindi na binigyan. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. Sa isang kisap-mata. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. sa takot. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . umungol at tumabi sa kanila.

ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Upang makaiwas ang anak. SABI sa mga alamat. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Mula nuon. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. at lalo siyang naging tahimik. Ngayon. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. at ang kaisa-isa nilang anak. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. subalit tahi mik at malihim. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Mabait siya at mababa ang luob. Sabi ng iba. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Maganda at magiliw si Maria. Isa pa. Subalit ngayon. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Kahit na sila ay may hiwaga. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. "Sana sa akin ka ipinangako. Ang makapal niyang buhok. Hindi siya nagbago ng anyo. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Subalit dumating ang araw. Tapos. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Naglaho na si Mariang Makiling. ang uso nuon. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Hindi lum alayo ang mga Aeta. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Nalungkot ang binata nang marinig ito. si Maria. nagsalita sila at umibig. Kahit kaila n. Subalit sumbong ng iba. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. abot hanggang s akong ang haba. nagkapanahon nuong nakaraan. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. naglaho na si Maria Makiling. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. kahit na sa liwanag ng buwan. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. Pagdaan niya. ay may sabit na mga bulaklak ng suha.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. pati na ang iyong mga kamag-anak. Kaya naman kitang ipagtanggol. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. Ang binata mismo ay walang imik. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. laging sabi ay bata. sa halip. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Minsan. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo.

umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Isang araw. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. ang panginuon sa nayon ng Bai. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Siya ay nahawa. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. at nasuya sa pag-abala ng pulubi.akiling . hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. namatay ang ama. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. At malupit. laganap ang sakit duon. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Upang magkaruon ng hanap-buhay. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa.sa mga salakot. banig at sutla. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . subalit kahit kailan man. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. bitbit ang kanilang mga "panind a. Pagkaraan ng panahon. at lahat sa nayon ay nasa talipapa." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Nuon kasi. Nabalo nang namatay ang asawang babae. upang mamili at mag-aliw. nagkasakit at natuluyan. Bilang paghingi ng paumanhin. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Nagpasalamat ang matandang babae. Isang araw. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Gaano man katalik sila .wala pang salapi nuon. Tapos. lalo lamang namuhi si Larina. Dahil dito. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . At araw-araw naman. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. sa hinhin. Pagkatapos. Paminsan-minsan. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Sinigawan niya at iti nulak palayo. at nagkatinginan silang dalawa. Kaiba siya sa kapatid. . sina Mangita at L arina. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap. at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. tulad sa madalas na niyang gawa. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Hindi sin asadya. Mula nuon. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din.

Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. "umuwi na tayo!" At mula nuon. At tuwing malakas ang ulan at hangin. Pagbalik ng kanyang paningin. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. hinangad niyang mamatay na si Mangita. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. "Halika. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae." bigkas ng diwata. wala nang laman. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. walan g tigil ang suyod sa buhok. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. "Mula ngayon. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. 5 ." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. "Oo!" sagot ni Larisa. Kaya. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi." bulong ng diwata kay Mangita. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. sa halip na alagaan ang kapatid. hindi na pulubi ang nasa harap niya. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Isa-isa. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Katunayan. matapos ng ilang saglit. Ilang saglit lamang. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. sabay sa paratang at pataw ng parusa. at ipinak ita pa ang supot. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. pagkita ng mga tao.

kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. Samakatuwid. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. kahit paano . hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Katulad ng sa midya. Sa madaling salita. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Pangalawa. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Para sa pananaw ng magulang. bagkus. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. kalikasan. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Sa mga ganitong pagkakataon . simbahan. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Sa isang pagtingin.Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Ayon sa kanya . nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. Sa puntong i to pa lamang. Sa kabilang banda. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. trahedya at pagpaplano ng pamilya. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. halimbawa na ang mga magulang. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. Sa ganito. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. masasabing malay at. lugar na panlibangan at bakasyunan.

Dahil may paliwanag. Dahil bahagi ang mga negosyo. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. korporasyon o samahan. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Katulad ng nasabi na. makikita ang . Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Samakatuwid. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. they'll be home at last. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay. Sa madaling salita. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap.. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. Ibig sabihin nito. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. Batay sa mga pangungusap sa ad. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Gayumpaman. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. ang mga ad na pamprodukto. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. sila ang kinakausap ng mga ito." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan.

Sa halip. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Ibig sabihin. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. Gayumpaman. hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Upang masagot ito. Ibig sabih in. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . Batay sa deskripsyon sa body copy. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Sa isang b ahagi. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. ang realidad ang repleksyon ng midya. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Kung may suliranin man. Holmes 36). ang mga ito ay madaling maresolba. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa pangatlo. Sa una. * distorsyon ng realidad. Ibig sabihin. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. Kung gayon. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Dito. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Para sa kanya. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. ideyal ang pagtira rito. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Sa paimbabaw na pagbasa. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa kabilang banda naman.

Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. you can't ask for m ore. "It's a lifestyle so exiciting. kumpleto sa pasilidad. Ngunit ito ay i mahen lamang. Noon tanging ang m ga salitang basket. oval. development. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. apartment. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. Sa pagpasok ng bagong milenyo. mukhang hanggang ngayon. jar. vulga r. Bukod sa body copy. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. Maging sa tao." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral.ngusap sa copy. ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. sa pamamagitan ng revisyong ito. Sa kabuuan. N gayon. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. so complete. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. level. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. at frozen. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . boy. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin.

Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. paglalah ad at ang pagmamatuwid. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. pulitikal. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. Sa puntong ito. paglalarawan. Mangyari pa. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. Ayon nga kay Mabini. Unahin natin ang wikang F ilipino. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. Sa pananaw naman ng mga linggwista. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. Mula dito. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. Mula dito. ito ay ang mga karap atang sibil. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. Kay Rizal lamang. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. Sa kasalukuyan. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog.anilang wika. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. Sa modernong mundo. Pilipino at Filipino. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. Para sa akin. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>.</pd> Santos. Balikan natin ang apat. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. Maging sa aking mga lektyur sa klase. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. Muli. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. Aniya.

wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. pamahalaan.</pd> Abad at Kahapon. Sa panahon ding ito. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Sa kanyang mga tula. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>.ay ng mga lalaki. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. at sa lahat ng ito. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. at siyempre pa. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. Pagdating ng eleksyon. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. pananampalataya. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. Si Del Pilar. Sa panahong kasalukuyan.</pd> S antos. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. At masasabi kong higit sa la . Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. paggawa.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

Mali naw kasi ang mata niya. kaya niyang awitin. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. Kahit matataas pa ang tono. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. Malambot ang kanyang k atawan. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. sa mga bata ng naging kalapati. Ate Charito. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. naiiba na siya. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. walang lampas at parang toto Pangalawa. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. P . Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. Pang-anim. natatapos niya ang kanta . may duwende para sa pag-awit. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. Pang-apat. May duwende para sa pagdo-drowing. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. kapag may papel siya. Kaya niyang magdrowing ng puno. may duwende para sa pagbigkas ng tula. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. Bibihira siyang lumabas. may duwend e sa paggawa ng kuwento. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. nakakalimutan ko ang lahat. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. Panlima. magaling umawit ang aking Ate Charito. Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Kahit ano kaya niyang i mansanas. kapag may h awak siyang pamato o karayom. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. may duwende sa pagpipiko. Ang tapang-tapang ni Kukot. magaling magpiko ang aking Ate Charito. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. pinya. at may d uwende para sa pagsusulsi. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. Minsan nga naisip ko. at sa isang bangkang papel na naging isda. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga.Una. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. nagiging espada ang kanyang mga kuko. utas. . may duwende para sa pagsasayaw. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. nagagawan niya ng magagandang kuwento. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. Kahit anong bagong ka nta. Di halatang sinulsihan. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. Pampito. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. magaling magdrowing ang aking -drowing. Kahit ano. Pangatlo. Maganda ang boses ni Ate Charito.

Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. Magpipiko kami ni Ate. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate. Tapos bigla silang nagsigawan. Tinignan nila ako at si Ate Charito. "Tabi-tabi p o. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya.." . Nagtakbuhan sila papalayo. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. Nagpaalam muna kami kay Nanay. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy.. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. Sabi kasi ni Nanay. tahimik lan g ako. isa sa kanya at isa sa akin. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Siyempre. Kumuha siya ng dalawang pam ato. Pero sadyang nagpataya si Ate. di man lang niya natatapakan ang mga guh it.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. sasabihin kong. gusto niyang ako naman ang maglalaro. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Kaya bihira siyang lumabas. Saktong-sak to ito sa gitna. Sa kanyang paglundag. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid.

Pakiramdam ko. Pinigil ko ito. B igyan man ako ng maraming Ate. sa kanyang pagsulat ng mga kuwento." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry. sa k anyang pagsasayaw. Kung minsan. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. sa kanyang pag-awit. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. nalunok ko ang isang maliit na buto. sa kanyang pagbigkas ng tula. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako." "Sabi kasi niya. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. Naghahalong berde at abo ang paligid. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. magtatag-araw na naman. di ko tatanggapin. sa aming pagpipiko. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. Di ko napigilan. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. At kung may manunukso man sa aking Ate. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. nagkakasya na l . pero buto pa rin 'yon ng santol . Wala naman palang dapat katakutan. Simula noon.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. kapag nakalumok raw ng buto. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. handa na akong ipagtanggol siya. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito.

At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Gayunpaman. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. Sinang-ayunan ko. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. Matalino ang apo natin. Parati kit ang bibisitahin. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Nagbabalak na magdoktor.isang pagpapakasakit. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. kundi sa pangungulila sa iyo. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. Iba na nga an g panahon. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Tuwang-tuwa siya sa anak. mahal ko. Mainam sana kung naririto ka. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . Palibhasa'y nag-iisa naman. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. Pero matalinong bata siya. . Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. Hindi ko masisi ang anak natin.

Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. gawa o kilos. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. Noong isang hapon. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. Payapang nagtatapos ang araw. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. Lalo pa kung araw Biyernes. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. mukhang hindi naapektuhan. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. at pagninilay-nilay</i>. Huwag kang mag-alala. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. hanapbuhay. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. pag-iisip. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. <i>gun e ka yá quiao</i>. Wala naman siyang malalapitan. Puron g Filipino siya. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito.hindi nagpaapekto si David dito. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. pagsisi kap. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. At ngayon . <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. intensyon. pangungusap. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo.

Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. Kung minsan pa nga. Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. Bagaman. Ta glay niya ang lakas at biyaya. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. . Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. Wala ng iba pa. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita.talo. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. Maryben ang p angalan nito. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. Kung mi nsan. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. May trabaho si Ben. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. At kun g inaatake si Maryben. Ganun pa man. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya.ag-anak. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. lalo't batid ang bisyo ni Ben. Baon na sila sa utang. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita.

sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. nagmumura. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa." na di niya natapos sulatin. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Samantala. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. mabuting pakikipagkaibigan. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. Ang pangatlo niyang nobel a. Samantala. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. at pagmamahal sa Diyos. huwarang pamilya. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Dahil dito. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. at nagdadabog kapag nagmimisa. may Padre Agaton naman ang Makamisa. Sa panahon ng mga Kastila. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. ang "Makamisa. pag-iwas sa masama at kabuktutan. pagpapakasakit. dalisa y na pag-ibig. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. Sa larangan ng nobela. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. nambabato ng ta sa. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan.

na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Sila ang dapat manai g lagi. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. at higit sa lahat. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. bilang isang babae. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Lalaki ang malakas at makapangyarihan.nagbibili ng aliw.</pd>: 1977). Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. matiisin. lalo na ng mga babae. sapagkat higit sa pagiging prayle. ulirang asawa (ni Jose). Si Maria. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. sila ay mga lalaki. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. et<pd>.</pd>al<pd>. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Samantala. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. et<pd>. Malinaw ang dahilan ni to.</pd>al<pd>. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento.si Eba. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. mabuting ina.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. (Reyes: 1992). Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake.</pd> 1977). Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. Hindi nakatututol an . bilang isang tao. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. at masunuri n sa Diyos.

Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. naghintay. at tapat. Samantala. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. nag-abot ng bandang isusuot. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. mahinhin. si Sisa. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . Si Laura ay larawan ng kahinaan. Si Laura ang naggawa ng s agisag. mabait. Lagi. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. at iresponsableng asawa. mapaglingkod. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. nagtahi ng plumahe. Samantala. at naghiyas ng turbante ni Florante. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. panrelihiyon. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. bilang isang katangi-tanging baba e. bilang anak ni Haring Linceo. minsan man. maganda. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . katulad ng nabanggit na. Si Pia Alba. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. . Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. paglalaba. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Sa kasalukuyan. paglilinis ng bahay. batugan. pagluluto. nagsiyasat ng baluti't koleta. Siya kaya'y nasangguni. Samakatw id. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon.

Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . hindi palai sip (Reyes:1992). Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. may paninindigan. at alam kung ano ang gusto sa buhay. Samantala. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. tag asilbi sa asawa. at sikolohikal. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Sila ay mga babaeng pantahanan. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). Noong Agosto 1935. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992).natural. matapos ang walong taon. ulirang maybahay. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. Ito ay mapagtimpi. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. partikular na sa kanyang mga nobela. Ang babae ay parang kalikasan . . hindi maampat ang pag-agos.intelektwal. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. marunong magpasya. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. emosyonal. rasyunal at intelektwal. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. na itinatag n oong 1914. Ang <i>Varsity News</i>. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod.

Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. Yale. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. politiko. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. taong 1935. makata. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. ang mga kababaihan ay magaganda. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). D<pd>. Marlen E<pd>. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. </pd> Carl W<pd>. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo.</pd> Karig. Noong itatag ang CEG nang 1931. halos apat na buwan bago ang eleksyon.</pd> Pew. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. debatista. Princeton. Fordham at Marquette.</pd > Romulo. William Allen White.</pd> Ackerman. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild.Mula rito. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Wa lter M<pd>. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. orador. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. atleta. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Quezon. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. aktor. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa .</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Columbia. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. intelihente at dinamiko. editor a t mga lider kabataan.

Samantala. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. ayon kay Rodriguez. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Rufino R. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n .mga miyembro nito. lathalain. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Porfirio Miraflores. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. Ang taong 1933. Celestino C.</pd> Carlos. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Daisy Hontiveros. Vega ng <i>The National</i>. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Pascual at Duque. interby u. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Castro at Pabl o Viray. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Gil R<pd>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>.</pd> Rama. Enrique Quema at Poblador. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Sa kanyang pamumuno. Carlos A<pd>. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Kasa ma niya rito sina Torres. Garma. at mga miyembro sina Raul Manlapus. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Vinzons. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Leon M a<pd>. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. D<pd>.

Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Subalit para kay Manuel E<pd>. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. editor at mamamahayag sa ma instream. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Ayon kay Prop<pd>. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>.</pd> Modesto Farolan (1937). mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. kalihim ng Departamento ng Pinansya. . katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. isinulong ni Helen Benit ez. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Samantala. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. mga asignatura sa wikang Ingles. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006).a magasin. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas.

binugbog at halos patay na nang iw . A<pd>.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. Isang araw binuksan niya iyon. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo. Sa naturang kumperensya. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari. Sa kabutihang palad. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. pagkasakim at poot. pahayagan at magasin. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. pagkakasakit. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da.</pd> Crispino Jamias. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. 4 Title:Mitolohiya. Folktales. kinuha pati damit sa katawan. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. katalinuhan. Kwentong Bayan. ang Diyos ng lahat ng mga hari. sanaysay. Si Hupiter. Parables. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan.Sinusugan naman ni Prop<pd>. bago pa siya ipadala sa mundo. editoryal at b alitang pamapalakasan. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. pagseselos. Hinarang siya ng mga tulisan. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon.</pd>H<pd>. ang pahayag ng kalihim.Myths. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari.</pd>V<pd>. nagulat siya sa kanyang natuklasan. Pabula at Alamat Text 126 .

"Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. at sinabing. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . Lumapit siya. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. Noong panahon Syracuse. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya. Kinabukasan. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. babayaran ko sa aking pagbabalik. "Alagaan mo siya. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. At maliwanag ang kasagut an. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. S iya'y madamot at magagalitin. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib." Hindi nagtagal. at inalagaan doon. dumukot siya ng dalawang denaryo. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. dinala sa bahay-panuluyan. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. kung hindi mananagot ka na sa amin. Makaraan ang ilang araw. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. Ang kaawa-awang bata ay a." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . ngunit wala pa ring mga lo bo. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. Dumaan din ang isang Levita. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. at kung magkano man ang kaku langan niyan. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa.an. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao.

kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo." Ganoon nga nag nangyari. "Maria. mula sa itaas. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. sandali po lamang." ang wika ng hari. magmadali ka. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda." "Opo. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot." ang tawag na muli ng matanda. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo. "Wala tayong bigas na isas aing. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari." ang sagot ni Maria." ang tugon ni Maria. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo." ang wika ng ina. Madali ka." ang galit na g . nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig. "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon." "Masusunod ang kagustuhan mo. nguni't hindi siya kumilos."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo. "Maria. nakatapat ito sa kanyang ulo. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. magbayo ka ng palay. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot. Hindi na niya nais pang magtagal doon. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog. Ang maupo sa trono ng hari. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo. "Hari. n akabitin ang isang espada. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata. "Opo." wika ni Damokles. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras. "Maria. kumain ng masasarap na pagka in. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay. Nasunod lahat ng kanyang gusto. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito.

Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. nguni't hindi niya napapansin. "Hinubad niya ang kuwintas. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Inalis ang kanyang suklay. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. Kinabukan. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. H indi na niya maabot ang mga ito. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. Siya ay masipag at mabait. dahil dito ay gusto siya ng lahat. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. Si Maria ay responsible at masuring anak. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin ." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. Isang araw. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man." ang wika ni Maria sa kanyang sarili." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Tumaas nang tumaas ang langit. sina Mang Dondong at Aling Iska. Pagkatapos ng ilang sandali. siya ay pinawisan. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa.alit na utos ng matanda. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong.

parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. "Iligtas nyo po ang aking anak. ang h alaman ay mahiyain din. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria.Aling Iska at ang anak na si Maria. Katulad ng kanilang anak. Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. Muli. Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria." Biglang nabuksan ang pinto. ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito.pagkamahiyain . Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido.at tinawag na nga itong "mak ahiya". Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas. hinanap nila si Maria. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria. ganon din ang ginawa n i Aling Iska. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria . Pero di nila nakita ito. . Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Pero wala doon si Maria. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. bilog na kulay rosas na bulaklak.

Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Usaki Kimadori. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Batid ito ng kanyang Ditse. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. nanahanan ni Alfonso. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. si Hen. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon.Hindi niya malilimutan ito. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Sumisidhi ang digmaan. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Balighong pangamba ang kanyang nara . Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit.

Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin.mdaman. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik." pahayag ni D itseng Cora. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Kumukulimlim ang panahon. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Nabatid ni Hen<pd>. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. . lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Walang imik si Gloria. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Lumipas pa ang mga araw. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Karne an g laman ng bayong. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Kinabukasan. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko.

Hindi ako dapat abutan ng dilim. Marami na ang nagta ngkang hanapin.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Di ko lang batid kung saang direksyon. dilaw. wala na si Ditse. Isa lang ang batid ko. Lihim ito. Siya si Duerme. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Alam kong malayo na ito sa akin. Tumahimik ang paligid. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Kinabahan na ako. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Nakailang hakbang na ako. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. malapit at lumalapit siya sa akin. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. ang inisip ko. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Papalubog na an g ikalawang araw. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Ako si Dulce. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. . Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. magdidilim na. Piho ko'y naliligaw ito. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. pero walang nakatagpo. Mahalumi gmig. Papalapit siya. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. tunguhin at saliksikin. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa.

"An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Cassettes. Gayumpaman. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan.Nakita ko na ang daan patungong bayan. D oon ko ipinasyang tumakbo na. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Gamit a ng paa bilang talinghaga. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Ikawalo. Humahangos. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Tuluy-tuloy ako. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Ikapito. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Sa mga mungkahing ito. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Bagaman." . Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Ang resul ta. Ayon kay Prospero Covar (9). malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim.

ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. Samantala.<. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. ang print ad ang siyang masasabing palasak. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Sa ganito .Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. pagpapahalaga. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Sa lahat ng uri ng midya. kabutihang loob o pagkamakabayan. Una. Sa lahat ng sektor sa lipunan. Samakatuwid. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. Batay sa mga ideyang nailahad. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Kung gayon. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. imahen at pagpapakahulugan ng midya. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. ang pagtuturo ng mga kaugalian. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. Sa kabilang banda. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . pumanga . serbisyo at institusyonal. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. Sa bilang na ito. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad.

Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Kung kaya't ang resulta nito. Ibig sabihin. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Para naman kay Todd Gitlin. Una. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. ang ad na panserbisyo. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. isang sosyolohista. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Katulad ng nasabi na. Pangatlo. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Aniya. Sa yugtong ito. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. isang eksperto sa komunikasyon. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34).lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Para kay Hamid Mowlana. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Ang ng tahanan. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. lalung-lalo na ang mga magulang . Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). ay nakatuon naman sa mga nan. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Pangalawa. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol .

Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. at ib a pa.sa edukasyon. Sa kabilang ba nda. Sa yugtong ito. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Samakatuwid. Gayumpaman. simbahan. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. ang s ekundaryang sosyalisasyon. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Sa nasabing teksbuk. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano.</pd> Martin Luther King. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . . (4) ukol kay Dr<pd>. lubos man o bahagya lamang. libangan at kalusugan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. paglalakbay. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Gayumpaman. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Subalit kung sisipating mabut i. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan.

at mas pangmatagala n ang epekto. bagsakan ng mga sobrang produkto. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. politika. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Bilang sandata. upang kumita ng d olyar. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>.34).69)". maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Kadalasan. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. ay isang malaking banta sa globalisasyon. ekonomiya. Bilang pintungan.Dahil sa mga nabanggit na ito. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Sa panahon ng globalisasyon. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. at iba pa. at iba pa. titser at iba pa. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. kailangan itong laging bantayan. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. ang masama at higit na masakit. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. nars. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. <i>care giver</i>. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa.

kung kaya. brochures. Sa paniniwala ni McGillis. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . <i>Panitikang Pambata. Kay McGillis. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. at iba pa. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. simbahan. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. paaralan. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. lansangan at iba pa. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. at iba pa. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. makukulay na poster. Sa kanilang mga komersyal.8). bus. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. pagmamahal sa matanda at iba pa. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino.ng mismong wika nito. <i>flyers</i>. tulad halimbawa ng Rice Burger. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Sa paraan nga namang ito. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. tulad ng wika. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito.

kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. na dapat igalang sa lahat ng oras. Bukod sa kartilya at katon. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Tinatawag din itong "abesedaryo. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.</pd> Thomas. pagbigkas ng mga salita. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. at sa buhay ng mga santo. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd>I<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. at Sargent R ayme. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. Ang unang aklat na limbag. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Mula taong 1898 hanggang 1910. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</pd> Hancock. <i>The Filipino Twins</ . Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal.<p d>H<pd>.</pd> Eady. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.</pd>M<pd>. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Edward Stratemeyer. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol.. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon.. Sa bansang 1850. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.</pd> Stuart. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.</pd>P<pd>." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". bida. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd> Ralphson. Paglaon. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.

mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li.</pd> Perkins.</pd>P<pd>.i> (1923) ni L<pd>. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. <b>L</b>umipas ang mga araw. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama . Sa kasamaang-palad. bida ang mga Amerikano. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. Maganda.</pd>F<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Himala ng mga himala. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. Datu Balind a ang tawag sa kanya. 4 Title:Alamat (4) Text 117 .</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. mabuti siya ng pinuno.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. bilang alaala kay Daragang Magayon. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay.</pd> Stuart. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak.</pd> La Belle. Bukod sa kaisa-isa lamang. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan.</pd>H<pd>.31). Napakaganda at perpekto ang hugis.</pd>A<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito .

" sagot ni Prinsesa Taal. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. " Anak. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon." pakiusap ng Datu. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo ." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha." paliwanag ng Datu. Dahil siya ay isang Prin sesa. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. "<b>S</b>alamat ng marami po. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. na halos mapaiyak sa sandaling iyon." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. "<b>A</b>nak. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Panalangi . <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama." Sagot ng Prinsesa. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina." paamong wika ng Datu. tumayo ka at huwag ng lumuha. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. ang humingi ng tulong sa mga anito. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. na animo'y nahihintakutan. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ama ko. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. mapatawad po sana ninyo ako." "<b>A</b>nak. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa.

kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. dahil nabighani ito. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. <b>I</b>sang gabi. kapwa s ila lumubog. si Mariang Sinukuan. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Mayroon sayawan at kantahan. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. namasyal ang mag-asawa. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. <b>M</b>ula noon. W alang tigil sa paglangoy. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. bukod sa pag iging maitim. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Mula umaga hanggang hapon. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. pilit niyang inabot. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. Nagdiwang ang buong balangay.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Subalit. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Ngunit nabigo silang lahat. maliwanag ang sikat ng buwan.

Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. ni Mangga a ng Dalanghita. Masayang-masaya ang kagubatan. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. "Mad aling lutasin iyan. Kaya't sa cadena de amor. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Lahat ay kumakanta. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Sa gabi ng ng hayop at halaman. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. <b>S</b>a isang gubat na madawag. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. B . Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. ng Zibra ang Tsonggo. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. ni Saging ang Papaya. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. <b>I</b>sang araw. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi.

ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. Maawa kayo. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Nak akasama sila sa pagsasaya. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. Heto ako.Essay Word Count: 2. nakikita ang masayang paligid. "<b>M</b>abuti pa sila. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. mahal na Ada. kantahan. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay. ayon kay Mantikayan. Sa g anitong paraan.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. "Gusto kong maging maligaya ka. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. Naisasakatuparan lamang ito . Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Dagdag pa. 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. naibubuklod ng ritwal ang komunidad.

Mountain Province. ito ay maaaring magmanipula. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ayon sa kanya. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Una. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. upang maisagawa ang isang ritwal. Pangalawa. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. Dahil din dito. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Samakatwid. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Mountain Province. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. edad. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. buk . Sa kabilang dako. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. Ibig sabihin. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. relihiyon at ekonomiya. ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . at paniniwala ng pamilya ng namatay. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004).sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Pangatlo. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. Sa pamumuno ng isang babaylan. Dagdag ni Mojar es: Samantala. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. Ayon k ay Piluden-Omengan. bagkus. ang ritwal ay maituturing na gahum . Kung gayon. Sa ganito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Sa ganito. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. Bilang gahum. saloobin at ideolohiya ng grupo. kas aysayan. Gamit ang isang palapag o platform. Ayon kay Mojares. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay.

Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. upang maging masaklaw at malalim. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. kasunduan. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Dahil dito. at iba pa. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. partikular ang kuwentong pambata. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. patakaran. paggamit ng Ingles at iba pa. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Ha limbawa noong 1969. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Dahil sa mga karanasang kong ito. Ganito ang nakasaad sa . Dahil sa globalisasyon. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Maayos nang nailatag ang mga batas. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. kasaysayan at panitikan. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). Pagkaraan nito. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Sa ulat na ito. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata.

Sa panahon ng globalisasyon. upang kumita ng dolyar. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. hindi industriyalisado. bagsakan ng mga sobrang produ kto. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. (4) ukol kay Dr<pd>. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan.</pd>34) </i>. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Sa nasabing teksbuk. Dahil sa mga nabanggit na ito. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . at ib a pa.. titser at iba pa.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano.. Kadalasan. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. ang masama at higit na masakit. Walang m asama ang pangingibang-bansa.</pd>2) </i>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. <i>care giver</i>. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. nars. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>. at mas pangmatagal an ang epekto.</pd> Martin Luther King. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa.

Sa kanilang mga komersya l. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. at iba pa. simbahan.S<pd>. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. kail angan itong laging bantayan. politika. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. ekonomiya. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . at iba pa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. bus. lansangan at iba pa. makukulay na poster. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. at iba pa. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. 5 .</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. tulad halimbawa ng Rice Burger. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. Bilang sandata. paaralan. <i>brochures</i>. at iba pa. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. <i>fly ers</i>. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Bilang pintu ngan. kung kay a. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. pagmamahal sa matanda at iba pa. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Sa paraan nga namang ito.</pd>69) </i>. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon.

may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. lungsod at la lawigan. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito. (3) elaborasyon.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na.A. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. At ang huli. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. kasama ang mga pre-school. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. Kung hi ndi ako nagkakamali. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. Iyon nga lamang. lalo na sa mga la lawigan. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito. at para maging matagumpay ito. tanging si Dr<pd>. Sa p agkakaalam ko. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. Sa antas gradwado naman. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. mabuha . (2) kodipikasyon. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. Filip ino. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. matapos ang revisyong ito. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. Bicol at Za mboanga. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli.

ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. Upang higit ninyong maunawaan." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. ilagay natin sa pangungusap. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. ika-19 na siglo pa lamang. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. kung palaging iyon nang iyon. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. ni hindi pa nagde-debut.</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. Bilang halimbawa. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA." .y ang wikang Filipino. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. na sa aking palagay. Kung gayon . Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. ang ikaapat na wika. naroon na ang mga salitang abaca. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. At kung pakakasuriin pa." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. Kung may pagkakahawig man. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. at dahi l ang Diyos ay makatarungan. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles.

teknikal o sa yantifik. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra.com. na kung hihiramin sa orihinal na anyo." Sa aking palagay. naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. At siyempre pa. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. Kung ma aari po sana. barayti. mga salitang may kahulugang kultural. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama. gamitin ang digrap . ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. worksyap b a o workshap? Malinaw. Nang sa gayon. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. sa Oregon University at maging sa Toronto.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. Dahil dito. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. Maging konsistent sa paggamit. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). Narito ang halimbawa: "Inay.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. mas higit na pipillin ang ang huli. globalpinoy. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. Canada. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. sayanti fik at ilang salitang katutubo. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. Pangatlo at higit sa lahat. sa mga mahihilig sa internet. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. sa takdang ika-6 ng gabi. Ibig sabihin. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. Maitatanong ninyo. Inaasahan na sa darating na panahon. Upang higit ninyong maunawaan. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language.com at maging ang pinakamaganda. </pd>Niño. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. Sa wakas." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo.

"Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing." ang sabi ng lobo. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Agad itong tumalon sa balon. ." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo." ang sabi naman ng kambing. "Ako muna ang lalabas . At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. Di man napapansin. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. Dati. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n." ang sabi ng kambing. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. Pagkuwa'y sinab ing. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig." pangako nito. Dati. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax. "Oo. magtulungan tayo. At kapag nakalabas na ako. 4 Title:Pabula Text 124 . "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. "Kung gusto mong makaalis dito.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. "S ige. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. at saka kita hahatakin palabas. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Dahil sa RTS.ong SH.

hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. Ngunit muli. Isang araw. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" ." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani.Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. Dahil dito. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. At sinabing. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. at sinabing . "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. "Buk as na bukas din. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay." ang wika ng inahing manok. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. Dahil dito.

Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya." ang sabi ng lobo. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Parurusahan ka Niya. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Marami ring masasarap na pagkain. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo.Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Isang araw. naghain si Dagang Bukid." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan." Ayaw maniwala ng tigre. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Sabi niya. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. halamanan at palaisdaan sa bukid. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. "Masaya sa lungsod. Humanga si Dagang-b . Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Nakadama ng takot si munting daga. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. "Sa pagkakaalam ko. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Ang hi ndi nito alam. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Pagkatapos nilang kumain. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. karne at tinapay. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Su mama ka sakin. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Sinugod ang munting daga. laking gu lat nila sa nasaksihan. may keso. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o.

" Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. . May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d.karne at iba pa. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Sabi ni Dagang-bukid. Sa naging pahayag ng hukom. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Nang wala na ang pusa. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. prutas. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. napag. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Pag may trabahong dapat gawin. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. nauwi ito sa korte. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin.

sa nayon ng Hannanga. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Katunayan. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. sa nayon ng Daligdigan. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. at hanga ang mga tao sa kanya. isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 . nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Nang mag-binata si Aliguyon. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. si Pum bakhayon. tiningala na siya bilang pinuno. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Kaya kahit nuong bata pa.Folktales and Epics Word Count: 2. Ano pang mahihil ing ko. ang kaaway ng kanyang ama. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. . Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Ang pangalan niya ay Aliguyon.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon.Sa kasamaang palad. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay.

Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. upang puksain si Rabot. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Sa paglawak ng katahimikan. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. at pagkaraan ng 3 taong b akbakan.ang sumabak.Si Angongoluod. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. ang bakulaw. pinili niyang asawa si Bugan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. si Aginaya. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. Kasing bilis ng kidlat. Handyong at Bantong . Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. nagsimula ang sunud-sunod na lindol. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . ang ginamit niya laban sa halimaw.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . umunlad ang dalawang nayon. at kalahati ay hayop. Tapos. Bumaon ang lupa. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. Ang halimaw na Buwaya . Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. si Tandayag. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Ang dambuhalang baboy-da mo . N agsama ng 1. .000 mandirigma si Bantong subalit talino. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao.ang Hantik. umangat ang Pasacao mula sa dagat. Ang mga pating.sina Baltog. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang tatlong bayani . sa wakas. kagila-gilalas. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. at hindi lakas ng katawan. pati mga bundok ay gumuho. ang ba kbakan. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. Tulad ng dalaw ang sawa . Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. at ang Bicol. Pabalik-balik at walang tigil. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Hindi nila sinugod agad ang lungga. Si Buringkantada na iisa ang mata . si Rabot. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. sa Magarao. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. si Bantong. kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot.mga tao na gina wang bato ni Rabot. Sa lakas ng mga lindol. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. ang Kolasi at ang Isarog.

upang makalapit sa bahay. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. ginapang siya ni Bantong. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Sa Kandon. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Bumagsak ang kalan . kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Pagkaraan ng tatlon g taon. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Tapos. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. mga alahas. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Kaginsa-ginsa. . Sa kasamaang-pa lad. napatay ang ama. Isinumpa ni Lam-Ang .na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Bilang ganti. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. at sinakmal ang bayani. Ayon masam ang panaginip. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Sa kabilang dako. Isang araw. Pagsapit ng takdang araw. ang dambuhalang halimaw na pating. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Nuong araw ding iyon. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. gamit ang tangi niyang sandata . binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. at sa kanyang m ga ninuno. namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. pinugutan niya ng ulo. Kaya minsang tulog si Rabot. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin.isang sibat. Siksikan silang lahat at. umuga ang hagdan. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Kinabukasan. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. isang munting nayon sa hilaga. dumumog ang lahat ng tao sa nayon. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. kung saan siya pumasok sa bahay. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Humangos siya pabalik sa in a. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya.Pagtagal. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. Sa bahay . pati na sa mga kala pit sa paligid. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. isang babae taga-Kandon.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan.

siya ay maniwaring isang diwata. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. at mala-kandila ang mga daliri. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Natigilan ang lalaki. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. "Sa akin iyong baboy damo. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. at sugatan. "at hindi mo dap at hinabol. Biglang-bigla. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. batang inahen na hindi p a nangingitlog. Minsan. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. mah aba at makapal ang buhok. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. Paminsan-minsan. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Halika sa loob. Ang sabi naman ng iba. binyagan at pista. Gagaling ka. Sabi ng iba.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. at inuwi sa bahay. hindi tumatanda. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. Dati-rati. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. Ang kutis niya ay makinis. nilalapitan daw sila. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Malaki at itim ang kanyang mga mata. na nagka-galos-galos sa mga tinik. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. at pati alahas. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. para sa mga kasal. pati mga alahas. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. wala . sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. barya. magpahinga ka at kumain." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Paminsan-minsan. Walang naglalakas-luob na kumausap. Sa madling salita. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Kung minsan daw. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. O kung paano siya namamahay. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. at maliliit ang mga kamay at paa. Pumasok siya sa kubo at. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. narating nila ang isang ma liit na kubo. kayumanggi ng kaligatan. ayon sa kwento. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. sa bigkas ng mga Tagalog. tapos maaari ka nang umuwi. Pagkaraan ng ilang sandali lamang.

Samakatuwid. Una. computer. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo.ng imik. ay yumuko lamang bago umalis. utal pa rin. tulad ng snow. Sa formulang ito. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. radyo at spaghetti. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Kinabukasan. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. matematiks. manong at dyutay. kinain lahat ng lugaw na hinain. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. batas at iab pa. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Mula 2001. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Sa pun tong ito mga kaibigan. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. . Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Gayunman. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi. "Ibigay mo ito sa iyong asawa." sinabi niya sa lalaki na. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z.

at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. encyclopedia o encycl opaedia. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Maging sa Ingles naman ay gayundin. . nararanasan sa iba. At ngayon. kimono at tempura (Hapones). Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. color o colour. pagkat iyan ang nararapat talaga. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. makipag-away o makipagtulungan. patuloy itong nanghihiram. o maga1it . At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika.1 :26:5. Mga kaba bayan. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . lasagna at spaghetti (Italyan). Halimabawa. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Sa ayaw at sa gusto natin. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. sa Espanyol at sa Ingles. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. Inuulit ko. hindi problema kung center o centre. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . intelektwalisado na ang wikang Filipino. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Ganito ang nangyari sa Ingles. at pagkat buhay. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang .</pd>1:31 ). yayaman at yayaman ang atin g wika. enroll o enrol. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. may pananagutan siya sa iba. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. Upang higit na maging intelektwalisado. patuloy itong nagbabago. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Sa kasal ukuyan. H indi siya nag-iisa. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . . ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). acknowledgment o acknowledgement. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. Galing Zoo (Dao Ming Zi). Hanggang ngayon. gayong kapag nasa krisis. 1-2 ).

Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama .Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Upang maunawaan ito nang higit. masipag. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. ideya. tulad ng kahalagahang pa ntao. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. siya. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. pagtitiyaga. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Ang pagiging mabait . si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Tinuruan . Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin.at pagsisipag. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. karanasan. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. at katauhan. upang hindi mahirapan. damdamin. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Sakay ng kalesa. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento.

Ganito pala sa labas. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. A. Ma. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Hudyat iyon ng pamamahinga. Bilang panghabambuhay . Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon.Ayoko na sa labas ...na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa.. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat.. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan.. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. nagbalik siya sa dating bisyo.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. "<b>G</b>a. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. bumuhos na ang malakas na ulan." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. 4 Title:Alamat (5) Text 118 . i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito.. kasayahan at mga koronasyon. Sapagka't malapit na.

<b>N</b>oong unang panahon. Sapagkat walang awa sa kapwa. mangga. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. May kayabangan din siya. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Lalo itong nagalit-galitan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Para sa nakararami. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . <b>M</b>arami na siyang pinapatay. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Dali dali itong nagpunta. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas .

<b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. akala mo kung sino ka. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos.mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. sila lang ang dapat na may anihin. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar . Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Sa anumang kanilang itinanim. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Mga magulang ko ang iyong inalipin. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan.

ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. Barabas. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. "Barabas. na ang gustong sabihi'y munting tinik. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Nakita nilang ang balat ng bunga . Ang bata'y pinangalanan g Durian. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Si Durian ay nagkasakit. Ito ay natupad. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>I</b>sang araw. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. <b>L</b>umakad ang mga araw. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila.ungang Sultan. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Lumago ang halaman. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas.

Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Nalason siya. pinagkatakutan ang lansones. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya." At nawala ang babae. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Kanya itong pinarusahan. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Gayunman . "Alam kong nagugu tom kayo. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. <b>S</b>a mayamang kaharian. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Isang araw. Walang nangahas kumain nito. At naroon nga ang bakas ng kurot. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. ang mga Bilaan at Manobos. ngunit ang laman nama'y matamis. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. noong unang panahon.ay manipis at maliit ang buto. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon.. Kumain na k ayo. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. Ang laman ay malasutla at matamis. pumitas siya ng lansones at kumain. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. isang babaing nakaputi ang dumating. Maaari na ninyong kainin. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. inalisan ko na ito ng lason. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Mula noon. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Pinawalan ang kidlat at kulog. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. ." Takot pa rin a ng mga tao. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. sones. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. walang gaanong pumapansin dito. <b>M</b>insan. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae.

ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. tulad ng akala ng bata. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil.Essay Word Count: 2. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Alam din ng bata na <i . Dahil di to. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Sa mga simulang pahayag sa kwento.<b>D</b>ahil sa prinsesa. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. ngunit sa halip na mahatsing ito.063 Samakatuwid. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita.

suklay. ang Ruming ay pangalang hindi lik .</pd> Anon uevo. <i>O nagpapatintero. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. hapung-hapo siya. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. tulad ng <i >ruler</i>. kasama ng mga kalaro</i>. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Pero hindi na ito ang mahalaga. pambomba ng bola. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. ng kanilang mga iniidolo. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Isang babae ang sumulat ng kwento. torotot. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. at iba pa. <i>antenna</i> ng TV. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. stik ng <i>fishball< /i>. <i>Gumagala buong gabi. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. Sa kwento. taguan. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Sa mga inilapat na ilustrasyon. at iba. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. ugali. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. tumbang-preso. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos.

Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. Ngunit isang araw. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. pagtanaw sa mga b ituin. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. tulad ng pagpunta sa hardin. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. <i>loko lang</i>. negatibo. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Sa ngayon. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. nag-iisip at hindi emosyonal. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. agad na lalabas ang mainit na kape. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. ga . Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. biglang nagbago ang lahat. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. kung kaya hanggang ngayon. na ang lalaki ay laging malakas. magpahangin. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. umawit sa buwang hugis karit. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. plantsadong damit at iba pa. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Ang katulong ay hindi lamang katulong. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Sa pamamagitan nito. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Ang maganda sa kwento. agad niyang nagagawa. sumukob sa malalaking puno. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. o <i>w alang lang</i>. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. bakla o t omboy. Sa kwento ni Garlitos.as na panlalaki. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong.

ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. taglay ng panitikang pambata. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. anumang kasarian. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. sentimen tal. Tulad ng mga babae. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. nang hindi namamalayan ng mga bata. Dahil ang katoto hanan. Taglay nito kultura. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Kung kaya. wika. at higit sa lahat.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Sa kanila ng kamalayan. Samakatuwid. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. upang malikha ang isang lip unang malaya. Sa pamamagitan nito. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. pananaw. Sa pamamagitan ng kwento. . Emosyonal (nalulungkot. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. Kung mangyayari ito. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. maunlad. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Maaaring ituro ng mga kwento. nagseselos. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. at paniniwala ng isa ng lipunan. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran.

ma pa-family problem open sa barkada. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan... Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin.</pd>" . nagkakaintindihan kayo. pangit<pd>..Essay Word Count: 2. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. yung di mo ma-open sa magulang<pd>. nagyoyosi. may iniinom mang beer o wala.</pd> magkakabarkada.. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. nag-iinom. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo... parang hindi baduy tignan..</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.. nanonood ng bold<pd >.</pd> 'pag nakatambay. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito.. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin.. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .</pd> 'pag umiiyak ka. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae.. mapa-love life..</pd> Exel 19 "<pd>. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan.

hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.</pd> kasi ako<pd>... ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang..."pare. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.</pd> 'ayun an<pd>..</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>..</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>..</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka... ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>... Herpes simplex.. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. bakit kailangan.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004)...</pd> gumigimik....27 taong gulang.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex.. basta nakausap lang.. HIV 2.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>.</pd>" ... sabay may kainumang babae. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila..... Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.</pd>" Anthony 19 "<pd>. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . Candida albicans.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. Hepatitis B.. so alam mo na yon. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex. at Treponema pallidium.</pd>" Gary 15 "<pd>. 'pag yung gir l lasing na rin. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003).. . Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).. may chance talaga na mangyari<pd>. paglasing na parang wala ng paki..</pd> para makaiwas sa sakit.. pwede namang hindi<pd>.</pd> 'pag lasing na.</pd>" Roel 19 "<pd>.... ok na!" Ken 20 "<pd>.</pd>" Nico 16 "<pd>. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .

. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Gayundin. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex... Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>.. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki... Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis.. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki..Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>..... Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol.</pd> kapit sa patalim<pd>. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Una.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak.</pd> dun sa walang trabaho<pd>. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito.. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan..</pd>" Benedict 17 "<pd>.</p .

Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. paninigar ilyo. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. tigilan ang panlalaki<pd>. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . ehersiyo. may konsiderasyo n. at marangal). pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. nagbibigay-serbisyo.. <i>unconditional</i> .</pd> para maka-iwas sa AIDS. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.. . at inuuna ang kapakanan ng iba). Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon.. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Sa literatura. nagbibigay ng lakas n g loob. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. Ayon sa resulta. Ang paninigarilyo. hindi iniinda ang abala. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. bukal ang kalooban..

ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik." "kusang loob" at "kagandahang loob. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. <b>M</b>insan. ang loob ang siyang panloob na sarili. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. <b>S</b>amantalang ang ina naman.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura." "sama ng loob. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. <b>A</b>ng ama. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. Sa salitang 'kagandahang loob'.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Salazar (1985). Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob.' 5 Title:Alamat Text 114 . kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. . si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ayon kay Il eto (1979). Inaalagaan nito ang pamilya. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao.

" at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. Nagkaroon sila ng maraming anak. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. "<b>I</b>na. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. at napailalim sa tubig ang mag-aama. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. At ikaw Magda. <b>B</b>igla. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. <b>M</b>ula sa malayo. Nais sanang magbago ng isip si Magda . nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. At sa kanyang paglayas." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. <b>A</b>t isang araw nga. humaba ang kanilang mga nguso.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. hangga't ikaw Damaso. <b>M</b>ula sa malayo. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. . "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas.

A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. <b>N</b>oong araw. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. ginabi ka yata ng uwi ngayon. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak." ang pagsisinungaling ni Juan. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata." ang wika ni Aling Rosa sa anak. si Helena. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. <b>M</b>insan. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. <b>A</b>ng anak. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. Palagi siyang nagdara sal. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. Bago dumilim. <b>A</b>ng ina. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. kung kaya't agad umibig dito si Juan. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. "<b>P</b>asensiya na po. <b>S</b>a paglipas ng panahon. "<b>O</b> anak. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. gabi na ito nang makauwi. isang baba e ang kanyang nakilala. mabilis na tumanda si Aling Rosa. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway." . Hangang minsan. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin.

"<b>D</b>ios ko po. at naglaro sa paligid. At bigla. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. Baka masira lang ito. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. bakit? Sabihin mo. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. <b>M</b>ula sa malayo. Si Juan ay naging isang butiki. <b>S</b>a takot. "Lumayu-layo ka nga rito. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. At bilang pag-alala sa kanyang i na. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Lay . dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. "<b>A</b>te. "<b>A</b>nak. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Hu malakhak itong lumapit." ang pagsusumamo ni Juan. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon."<b>N</b>gunit. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. wala kang perang ipambayad dito. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena.

minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. Doon ka sa Nanay magpasulsi.. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. Iniistorbo na naman ninyo ako. Bilang parusa. napakahirap abutin. Ate tulungan mo naman ako. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t . Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. Inuu lit ko." "<b>G</b>amba. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. Istorbo ka talaga. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. tulungan mo. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain." "<b>W</b>ala kayong pakialam. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak... pagalit itong sumig aw." luhaang sabi ng ina. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya .. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba." Parang walang narini g si Gamba.. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. Parang langit ang taas nito." pagpigil ng mapagmahal na ina. <b>M</b>aya-maya." "<b>L</b>umayo ka rito. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Kung humihingi sila ng tulong. "<b>A</b>te. iha. oras-oras. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina." dugtong ng kapatid niyang lalaki. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya.o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. kung malilipasan ka sa pagkain. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. humabi nang humabi.. Kung nanghihiram sila sa iyo. "Ano ba kayo. pahiramin mo. Gamba. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito.baka magkasakit ka. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo.

674 Sa paniniwala ni McGillis. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Sa pamamagitan n . malakas. Kay McGillis. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap.Essay Word Count: 2. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan.igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 .Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. tulad ng wika. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. at buo ang tunog. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat.

ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. na dapat igalang sa lahat ng oras. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. . Tinatawag din itong "abesedaryo.</ pd>8) </i>. Sa bansang 1850.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. <i>Panitikang Pambata. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari.. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Ang unang aklat na limbag. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Bukod sa kartilya at katon. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.

Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento.</pd>P<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</pd>A<pd>. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Muli.</pd> Thomas. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910.</pd>H<pd>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Ito ang napansin ni Morton J<pd>.</pd> Stuart.</ pd>H<pd>. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</pd>P<pd>.</pd> Eady. Edward Stratemeyer. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino.</pd>M<pd>. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. at Sa rgent Rayme. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Kung kaya. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . bida ang mga Amerikano.</pd>I<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . Ayon kay Luna Sicat Cleto. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>.</pd>F<pd>.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. pagbigkas ng mga salita. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. Paglaon.</pd> Stuart. mababait na kaibigan at higit sa lahat. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. at sa buhay ng mga santo.</pd> Ralphson. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim .</pd> Perkins. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</pd> Hancock.</pd> La Belle. bida. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).

<i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. tulad ng Amerika. nandoon pa rin sila. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Sa mga kasalukuyang teksbuk. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon.. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. sa mga panoorin. at tanggapan ng pamahalaan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi.. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. sa mga babasahin. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. at sa lahat-lahat na yata. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . Tinawag silang mga pen sionados. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. sa ating sinasalita. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. pagkontrol sa mga kaalaman.</pd>180) </i>. k . Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Anumang gawin nating pag-iwas. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. ahen siya.

higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. partikular ang televisyon. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Klasrum Adarna. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Poster s Series. Sa kasalukuyan. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Bukod di to. Madalas. Taon-taon. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. At kung minsan. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Dahil dito. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . ba le wala rin. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Manuals.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Big Book. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Bright M inds Read! at iba pa. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Teen Novellas at Teen Romance. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Ika nga. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino.

tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Dahil dito. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Nakabukas noon ang bintana. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Higit sa lahat. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. kay lapit namin sa mga bituin. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Pakiramdam ko. Naisip ko. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata.panitikang-pambata. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. At kailan man. . Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Sa pamamagitan nito.

bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. . 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Alam ko. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan." ang Nanay ko. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. bente." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Araw-araw. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw.Pero ang ipinagtataka ko lang. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo." si Nanay uli. magsasama pa kami nang matagal na matagal. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. Nagiging makakalimutin na ang N anay. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. di ka ba nagtataka. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay." an g Tatay ko. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. madumi na ang hangin. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. di papayag ang Nanay. di pa natin siya gaanong naaal agaan." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. Di na sumagot si Tatay. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. "Siguro. "Saka. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Naku. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Dito sa atin. "Sana. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Sikwenta. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. "Di papayag si Bing-Bing." sabi ni Tatay. Isa pa.

Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. tabla. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. kaunting yero. nagulat ako sa aki ng nakita. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. panali. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. Lahat ay may gamit sa kanya. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. MAY parang gustong abutin si Lola. dumating sina Tito Juan. . pati mga pako. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Binuhat ni Tatay si Lola. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. alambre. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Nataranta sina T atay at Nanay. pinupulot din niya. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Pagkatapos. Walang nasasayang kay Tatay. At nang mabuksan. Isa pa. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. maging si Tito Juan. Di na ku mikibo si Lola. Tinulungan ako ni Tatay. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Sabi ng doktor. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Sa araw-araw. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. ISANG GABI. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. at maging kay Tito Juan. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Kinabukasan. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. maging si Tito Juan. tansan. ang kanyang asawa at mga anak. karton. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. pira-pirasong tabla. di nauubusan ng dalaw si Lola. Pinaalis niya sa akin ang punda. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. ISANG UMAGA. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. pati sina Tatay at Nanay.

" "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. nasanay na sa balitang ito. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. tinatanggap ni Tatay. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. Basta pagdating ng hapon. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. pako. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. tabla. Ganoon lagi si Tatay. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. ayos na ayos sa aking paglalaba. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. at kung anu-ano. masinsin ang mga kahoy. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. lawanit . Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. parang totoo na ang lahat. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita." dagdag pa nila. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. makupad at di pa pulido ang g awa. Aba'y Mang Tomas. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Pero ngayon. Lahat ng puwede pang gamitin." ang sabi ni Tatay. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil." sabi ng isang nakauniporme. kahoy. Dahil kay Tatay. bisagra. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Gigibain na talaga ang mga bahay . lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal."Aba'y kay gandang bangkito nire. "Mang Tomas. Dahil dito. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Tuwing hapunan. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n." dagdag ng nakauniporme." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. ibinibigay nila kay Tatay. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. alambre.

At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Tuwing umaga. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Kahit tira na lang ang pandesal. Iininin niya ang sinaing. Parang agawan sa beys. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo." ang sabi ni Tatay. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. maglalaga siya ng kape sa takure. Si Na nay naman. W alang umaayaw. AT ISANG UMAGA. Nagsilabasan ang mga tao. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Tapos. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Sa tanghalian naman." ang sabi naman ni Nanay. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga.sa Daang-bakal. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. parang bagong bili . Tapos saka niya sasalain. Hinarangan nila ang paparating na trak. Naghihiyawan ang mga tao. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. "Tamang-tama ang asim. Mapapangiti lamang si Lola Epang. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. maraming bahay na ang nasira. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . sinigang na bangus ang lagi naming ulam. Tapos maririnig ko na lang. Sa isang iglap lang. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Tulad ng aking mga ka laro. Sana manalo kami. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Ipagpapalaman ako ni nanay.

Matapos. . meeting na naman ang kanyang haharapin. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Tapos ikukula niya ang damit. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Madaming inihanda si Mr<pd>.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. <b>10:00AM-11:00AM<pd>.</pd> Exaltacion ang natira. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Release and Orientation Department. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Minsan. Lumabas sila sa 7th floor. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Siyempre. Pang-apat siya sa laman ng elevator.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo.</pd>Joey Pabling.alian.</pd> Ang Elevator</b>. At sa araw na ito. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Nagmamadali ang lahat dito. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Kapag naglalaba si Lola Epang. Ang Meeting</b>.

Pwede bang magpatulong sa 'yo. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Nagbabakas akali.</pd> Alfonso. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo.</pd> Sa Cafeteria</b>.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Mula sa pagiging DH. Masuwerteng naabutan. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Ester. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Natapos ang meeting. "Mr<pd>. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape.</pd> Trabaho lang. mga kalatog ng plato't kubyertos . Na-love at first-sight yata." ani Joey. Alam ni Ester at Mr<pd>. tumango at naupo. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. walang personalan</b>. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit.</pd>Pabling<pd>. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. 'Wag kang pakasiguro. Hindi makakain si Mr<pd>. At agad na tinungo ni Mr<pd>. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha.. Natulala.</pd> Joey Pabling. secretary. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. nasulyapan at natagpuan pa niya ito.</pd> Ang Babala</b>. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Nagtungo siya sa 2nd floor. "Pasensya na. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. caregiver. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala.</pd>Pabling ito. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito.. humigop ng kape sabay inilapag sa ta . Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. nananahimik sa kanyang pag-iis a. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Mr<pd>. Bukod pa.<b>11:00AM-12:00NN<pd>. Minsan na kasing pino rmahan. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester.</pd> Ehemm. para makuha ang record ng babae. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. teacher. Libo-libo ang apli kanteng babae. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. si Mr<pd>. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. nurse. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. encode r. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. Ngumiti si Ester. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Big o niyang nilisan ang silid. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Nilamigan na siya ng pananghalian. niligawan. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya.</pd>Pabling.

Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Mamayang uwian. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi.</ pd>Marites Almonte. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. Malalim ang kanyan g iniisip. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. "Mr<pd>. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. Kakatwa man.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. ako na magha hanap. Buko dito.</pd>Pabling. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Syempre pa si Mr<pd>. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. I want you to meet my friend. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. siya na mi smo ang tatapos nito. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. Naghanda na si Mr<pd>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. "Pare. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Buo ang loob ni Mr<pd>. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Ms<pd>. "Hindi. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. <pd>. Excuse me. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. Si Ms<pd>." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Masyado siyang abala.</pd> Pabling.</pd >Pabling ang taya. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Bagama't muli niyang nasamyo a .ble at inusal ang tugon.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section.</pd> Ang Kasunduan</b>." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. <b>5:00PM-6:00PM<pd>.</pd>Pabling. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. punta ko d'yan. ako na bahala sa 'yo.

Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Ipinakilala si Joey kay Marites.</pd> Balik office</b>.</pd>R<pd>. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Sonata. Si Ester ito at kasama si Marites. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. ikaw ang bahala. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Namula. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. para sa babaeng nais niy ang makilala. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd> Pabling.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Lalo na nang<pd>. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. cellphon e.</pd> ng babae: Cute siya.ng pamilyar na bango. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. May ngiti sa kanyang muk ha. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Sadyang pinagpala ang araw niya. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Sa C<pd>. Sa C<pd>. Biology.</pd> ng lalake</b>. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun.</pd> Sa C<pd>. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate.</pd>Marites Almonte. Sa puntong ito. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. At kaibigan pa pala n i Ester. basta. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Komiks at Bed. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo.</pd>R<pd>.</pd>R<pd>. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.< /pd>Pabling. Pinatay ni Mr <pd>. Nagdiwang siyang mag-isa.</pd> Ang Cellphone</b>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>.</pd>Pabling ang cellphone.. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>.</pd> Carpark</b>.</pd> "Sir Pabling. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap.</pd> Pabling.</pd>Pabling. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa.</pd>R<p d>. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. Sadyang may kemistri nga si . Napakaliit ng mundo. Napakaliit ng office. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Ah. yung totoo.. namutla. Maganda ang porma.</pd> ng babae.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Andres Bonifacio. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal.</pd> Villanueva. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa.pambata para sa mga batan . tahanan at iba pa. Batman. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Superman. Rene O<pd>. Ronald McDonald. at iba pa. Napatay niya ang isang pulis. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Amerika. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Bukod pa sa higit na makukulay. slav ery o pang-aalipin. Kaya nga. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. Aesop Fables. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. snow. Japan. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Iran.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Sa ganitong kalagayan. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Butirik. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran. Severino Reyes o Lola Basyang.</pd> Marcos. at iba pa. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat. migrasyon. aklatan. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore.

At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. NGOs at mga indibidual. Si Gahinlalaki (Thumbelina). Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo.</pd>sa halip ng mga Nobena. Trisahiyo. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. Ayon kay R izal: <pd>. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang. Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. bound in leather and sent home. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875. at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino.. na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. na may layuning kumita. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling".. Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. Rueda. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. with a dedication to his nephews and nieces. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. Kung tutuusin pa nga. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. na walang ka . when it was published (11).. Sa abot ng kasalukuy ang salisik. Si Jose P<pd>.. at Misteriyo. upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>.g Pilipino. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree).

Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. Ayon kay H<pd>.tuturan.. Sa pagsusuri ni Rizal.</pd> Paul ay "The Fir Tree". Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila. sa London noong buwan ng Hulyo. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. ang itlog.</pd> Lucas at H<pd>. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109).</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. bilang 245. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables. Ngayon nga. dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. ang pambayo o halo. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. Ang isa'y sa Hapon. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. 1889. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango.. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango. ang pag-aalaga ng m ga hayop.. inuulit namin. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. Bukod dito. Samakatuwid. bilang 245. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata.. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas.</pd>V<pd>.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas. ang pukyutan.</pd>B<pd>.

guro. Samakatuwid. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. tubig. kung di man sila n ag-aaral. maka-elite at maka-middle class lamang. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. lapis. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. Pero sa katotohanan. murang pabahay. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. Dahil dito. pagkain. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. at iba pa. na di elite o nabibilang sa middle class. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. dahil kung tutuusin. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. Laguna. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. sa mga gawaing-bahay. kla srum. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. kulang sa aklat. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. serbisyong pangkalusugan. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. . Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo.

Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. "May mga pagbabago sa mun do. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. Tuwing gabi raw. Alam ko. kahit masakit man sa atin. Nahuhukot na siya at laging masasakitin. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. Sa hapon. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. Bilang tao. Sa pupuntahan ni Lolo. "May mga pagbabago sa mundo. upang punasan ito at malangisan. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. isinugod sa ospital si Lolo. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. kahit masakit man sa atin. nababasa ko sa mga mata ni Lolo. Ngunit tiyak na magagalit si Papa." ang malungkot na sabi ni Papa. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . tiyak na magiging malak as na uli siya. ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. Bilang tao. Isang araw. Sa umaga. Di alam nina Mama at Papa. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. Kaysarap palang maging malaya. gigisingin ako ni Lolo. At habang ang lahat ay tahimik. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. "Talagang matanda na si Tatay. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo." Kahit wala na si Lolo. Sabi ng Doktor." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. pareho naming mararamdaman ang paglaya. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. Kaytulin namin ni Lolo. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo.

minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay.imik na tahimik ang lahat. tignan mo ang buwan. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. nagawa na namin ni Buknoy. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. Kinabukasan. Tulad nung bertdey ko. m asaya naman kami. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. kalabaw. ang aking bunsong kapatid. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. At ang mga bituin. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. Pareho pala kami ng iniisip. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. Pero kung minsan. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. Biglang umihip ang malamig na hangin. at tuwing Pasko. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Kung min san. "Kuya. Laging nakabisikleta si Tatay. ang kinang-kinang. bertdey ni Nanay. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. bertdey ni Tatay. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. Para akong nagbibisikleta sa . Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. at kambing. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. laging may uwing gaas si Tatay. Nagbabalot siya ng mga bihon. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw. Tuwing hapon. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. Kaya kailangan bago dumili m. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. "Sana Kuya. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. pero nangawit lang kami sa kahihintay. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. Pinailaw na nila. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. "Kuya. May gasera nam an kami." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol. pero di kami natatakot. bertdey ni Bu knoy.

Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol.isang napakaliwanag na palasyo. Ang liwa-liwanag. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. Kinabukasan. Ang lamig-lamig. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. sana. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. Sabi ko. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. hinabaan ko ang aking dasal. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. Sana magkatotoo ang aking dasal. . Pero tulad uli ng dati." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. Natulog kami ni Bu knoy. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. Kinagabihan. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. tinapay at coco jam. Pero ginising kami ni Nanay. Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol. muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. May pansit sa bilao. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. at may namamawis pang juice sa pitsel. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. Siguro nagkulang ang parol. At alam ko. 'Kinagabihan. Alam ko." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. "Panginoon. Kinabukasan. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. Kahit madilim. Totoo ang balita ni Tatay. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. Siguro. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. Kay ganda ng mesa.

Sama-sama pa rin ang pu ti." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. Unti-unti. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. Araw-araw. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Kakulay ng hinog na saging. lagi akong tumutulong. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. Alam ko. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. Ito ang trabaho niya. kukunin na ito ni Nanay. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. Gustung-gusto ko ang kulay. dahil di ba kapag huli. Linggo-linggo. "Oo. Isa pa. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. espes yal daw. Para di raw mahawahan ang ibang damit. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. may maganda itong drowing sa harapan. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. Kapag tuyo na ang mga damit."Kuya. Sama-sama pa rin ang put i. Ang ganda-ganda kasi nito. ARAW-ARAW. Labandera kasi si Nanay. . lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay. Nagsasayawan pa ang mga ito. Sama-sama ang mga de-kolor. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. Kapag naglalaba si Nanay. Ako naman sa maliliit na damit. bumababa sila tuwing Pasko. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. May malalapad ding kumot at kurtina. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. nagkukusot din ako. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Tapos. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. Natutuwa ako. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. tutulong din ako sa pa gsasampay. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. di madali ang maging laba ndera. Kung minsan. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. May da mit na pansanggol.

kasinglakas ng batang nasa kamiseta. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. my cockney accent na ang epal. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Nakapasa na raw siya sa board. Ibig sabihin lamang. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Nang dumaan ang konduktor. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Hmmm. Pransya. bumanat siya ng: Excuse me. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. Ibig sabihin. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. dahil hindi pa siya nas usuklian. kumbaga. Kasyang-kasya ito sa ak in. I have not received my change yet. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. habang sakay ako ng JAC Liner. sa aking palagay. Ma laysia. bigla akong lumakas. Kanina. Sa Philcoa. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit.Minsan. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Humarap ako sa salamin. Habang wala si nanay. Pakiramdam ko. Naalala ko. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. sangkatutak ang nakabalandrang ponk . 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. di nga pala sa akin ang kamiseta .219 Magandang umaga sa ating lahat. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. wala silang katulad na pagdiriwang. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Kinakailangang taon-taon. Sa mga bansang Hapon. Rusya at iba pa. limitado ang iyong oportunidad. Habang nagkukuwentuhan ka mi. isinukat ko ang kamiseta. Astig na an g mga wika nila. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. naisip ko. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Thailand. S abi ko.Essay Word Count: 2. panay ang kanyang Ingles.

Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Vietnam at Indonesia. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. Pero. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. kapag napakahusay natin sa Ingles. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Noong maliit pa ako. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Noong nakaraang taon. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. Pinapatay nito ang lokal na industriya. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. tayo. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Walang makakatakas dito. uunlad ang ating bansa. Ibig sabihin. ang tungo'y sa Kachina. anak naman ng pating. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. Minsan sa inis ko. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. kuting pa rin. pag nag-uusap kami. Sa isang linang sa aming bayan. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. Walang duda na mahalaga ang In gles. ang website lahat nasa Ingles. nautot ako. Sa atin. malaki ang posibilidad. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Ngayon. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. partikular na yaong mga nasa gobyerno. citizens of E nverga Republic. Nang marinig ko ito. sa simpleng termin o. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. sulat-bulate. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Evian ang tatak. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. sign language. At Ripley's B elieve it or Not. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Naririyan na ang globalisasyo n. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. isang buwan lang sa kanila. isang upscale shopping mall sa Maynila. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. Kung sila ay tiger economy na. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . Subalit. Recio.an. a ng puntahan namin ay Padillo. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. kabilang na ang UP. Wala ng nagtitindang dalanghita. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. yes. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. sa bi nga. believe it or not. Ramchand. ito ang ating kinasadlakan. Pag lumabas naman ng hotel. maniwala man kayo o hindi. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon.

Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Sa isang kumperensya.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Cze ch Republic. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. gusto kong mautot. Tayo. Slovakia at Bulgaria. bobo. na nasa wikang Pranses. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. agham at teknolohiya sa sariling wika. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. ayaw kong maiyak. panay Ingles ang titulo. Ang reklamo ng isa. sa Math. ang mga aklat ay nasa wika nila. PE ang kanyang tinapos. Nakakaiyak Kuya Cesar. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Ang resulta. pisika. may ma . Nasa likod tayo ng South Africa. hindi pa rin tayo matuto. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Filipi no man o Cebuano. Muli. Samantala sa Sci ence. Kasunod sa kaputian ng laha t. industrial park at no swerving. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Ang tawag sa Silicon Valley nila. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. Nang magsagawa ng pagsusulit. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Putra Jaya. cute. Lagi't lagi. Kalimitan daw. Sa ating bansa. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Kapag magaling ka sa Ingles. Kalimitan. mat alino ka. Sa UP Integrated School halimbawa. itinuturo ang matematika. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. ibinibigay na laman g kahit kanino. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. isa mga higante ng ating panitikan. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Sa Malaysia. no left turn. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Sa mga bansang mauunlad. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Sa kanilang mga bookstore. Ang kanilang dahil an. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. South Korea. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. moinseur at. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Subalit hanggang sa ngayon. kapag Filipino ang subject. Ayon din sa mga guro. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. boses lamang ng guro ang nariri nig. subalit hanggang ngayon. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. BOBO.</pd> Sionil Jose. kapag balubaluktot ang I ngles. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. comment sava. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. at pag hindi. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Kuwait at Colombia. may nak alapit akong babaeng guro. Noong 1997. Kilitiin nyo ako. sa mga unibersidad. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika.

Malalim daw kasi ang Filipino ko. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. San Chai.Legends . Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. Nang matapos na akong magb asa. piniritong Pranses. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Hahahaha. hahahaha. Maraming salamat. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. ngumiti ako. Ayon nga kay F<pd>. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay.</pd> Santos. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. mulang akademya hanggang bahay . Maya-maya. Kaya naman. pinapahina ang Ingles. Hindi niya naintindihan. Kawawa naman ang mga taong ito. Bilang pagresbak. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Bigla siyang natahimik. Ang sagot ko sa kanya. Mababaw lang talaga kayo. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Putang Ina ang sinasabi ko. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. at Balarila ni Lope K<pd>. Fish Tayo. Kung may hawak akong bomba atomika. kapag ako'y nagagalit. sabi ko. minukmok at sinaludsod. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Teacher daw siya ng Ingles. humikab. semiotika. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas.kapal na salamin. sabi ko Filipino. pahinante sa dyip. Hindi po ako nagmumura. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Laganap na ito sa media. kargador sa pier. super duper mega katangahan. so you teach sugnay. Ako naman ang nagtawa. hah ahahaha. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Ngayon. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. post-kolonyalismo. Dagdagan ko pa.</pd> Sionil Jose. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. pandiwa. Eh di gamitin ang French Fries. Gusto kong maiyak para sa kanila. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Ang sabi ko. Hanggang ngayon. Ito ang hamon sa ating lahat. post-istrukturalismo. Hahaha haha. Namilog a ng kanyang mga mata." Ito ang kasawian ng ating bansa. hindi na ako mabait. pang-uri. Nakangiting-nakangiti siya. maglalako ng pansit at taho. pinahiran ng crayola ang mukha. "Hindi po malalim ang aking Filipino. hindi ako su misigaw ng Fuck You. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. amoy albatross. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g.

Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw.Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Sa paglipas ng mga araw. At isa pa. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. bagay na kinasasabikan na niya. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. At upang lalo pang makita ang sarili. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Madali naman siyang natuto. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Sa katuna yan. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Leyte nagdaos ng unang misa. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. matangos na ilong. siya ay si Narcissus. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Bagamat sa L imasawa. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Sa kasamaang palad. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. marami ang naliwanagan sa katotohanan. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Sapagkat misyunero. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Upang magawa ito. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. At isang araw.

Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . Ginimbal sila ng katotohanan. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. ganyan din ang sa tao. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. at nakaaalis ng uhaw. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda." magalang na tanggol ng bina ta. "Siyanga pala." Mula noon ay naging malikhain ang binata." "Naku. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. . Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. ang binata ay tinawag na Irog. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Nagawa niyang panali ang mga baging. Napakabait mo. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay." anang matanda. Magmula noon. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. "Salamat. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Sila po ang mga kaibigan ko rito. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Noong unang panahon. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. matamis. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Upang makatiyak. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. huwag po. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Kat ulad ni Kristo. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles." usal ng matanda. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo.misyunerong nangangaral. "Totoo palang napakabait mo. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily." "Tulad sa halaman. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Minsan. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi.

T inawag itong Giliw ni Irog. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. ito ay tahimik. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Malayo na ang kanyang narating. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Dito nagmula ang pangalang Panay. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n . "Sige. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. hindi ba. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. "Nakaganda niya. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. anak. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. mamahalin kita sa isang kondisyon." Sumagot si Irog. May pakpak ang mga ito. Ang maganda ay pulutin ninyo. "Patawad po sa aking karahasan." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. "Huwag kang magtaka. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Isang umaga. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Hindi ito makalilipad. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Napaluha si Giliw. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. "Oo. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. "Ako nga pala si Irog. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Agad nila itong ipinakita sa ina. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Matalino naman siya at maraming alam.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Nagulat ito nang makita si Irog." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. ito ay maingay." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. Ngayon . Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo." hinging paumanhin ng binata. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. iyan si Panay. ang aming panginoon.

Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. katiwasayan ng isip. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. kaginhawahan. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. prestihiyo. Ayon sa alamat. at iba pa. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. seguridad. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw." pal iwanag ng pinuno. Ilang sandali pa. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. "Ganito. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong." Utos niya. Para s a kanila. Umawit din ito. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. kapanatagan. . Muli silang naghintay. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. ang lawin ay malas na ibon.a nag-aawitan. kapanatagan ng loob. Kahit may namu muno sa bayan. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw.

Biglang-bigla. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. hindi sa bintana.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko." sabi ko sarili. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue. wala nang baha sa loob n . Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>. dahil nang sumunod na tag-ulan. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. Totoo nga naman. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. Nang panahong iyon. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. "Senyales ng pag-unlad. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit.

Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. dalawang taon. "malaking trabaho po ito." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. labing-isang taong gulang. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. Isa lang ang malinaw sa kanila. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. Sa pagkakataong ito. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Sa halip. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . <i>ma'am</i>. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. papunta sa kitchen area. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika.

Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. Sa pagkakataong ito. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>.sa loob ng sementong kinababaunan nito. Una. Nang mga sandaling iyon. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi." Walang ngang abug-abog. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. agad na pinutol ang aming tubig. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. Subalit kahit anong pakiusap namin. Pangalawa. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. Matapos marinig ang aking kwento. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak.

Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. kumot at unan. At ang mga anak ko naman. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa.it</i>. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Ngayon. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Sa kabilang banda. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Sa malayo. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. May naghaharing katahimikan. Nag-iisa na siya. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. Sa bandang huli. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. mayroon kaming bagong <i>property</i> . Subalit ngayon.

Wala siyang magawa sa takot. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Walang magawa si Berting.</pd>" sumisiklab. Hindi na siya makalalayo pa. Wasak na si Berting. Pipi na si Be rting." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. si Lay Kinabukasan. Lumpo na si Berting. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Sabay ulit sa pantog. Si Caloy. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Ang lalaking bihag ni Laya. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon." tapos wala na siyang nasabi pa. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. May tila pinupunit na hininga. Madalas atakihin ang bata." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. ang kip kip ni Laya. At muli doon n . Di ako nagkamali. sa dibdib at leeg. Nagising ang kanyang ulirat. May katandaan na siya.. Lumipas na ang araw kay Berting. Nagsimulang rumagasa ang ulan. "Tama. Napipiho niyang kilala niya ito.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Kilala niya ito. "Hindi ako lilimot a. Kipkip ing bilin. Sabay ulit sa dibdib. Pero wala nang ligtas pa. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Batid niyang kilala niya ito. Malapit na. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Mahirap ang may kagalit. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. nakilala niya ang tinig nito. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. nakapaninilab. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Nakita ko. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Lumalapit pa. Nasa kanya na nananahan si Laya. Malupit ka Berting <p d>. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. May kasama akong tutulong sa akin. May nakabuhol na lubid sa paa.. Lumalapit pa . Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Hindi kita titigilan. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Si Caloy. Sabay ulit sa leeg. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. sa kamay. Nakaumang sa kanya. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa.

Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Kung minsan pa nga. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Kasama sila sa bayong ng hirap. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Tahimik ang paligid. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Masaya ang gabi. Kung minsan naman. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. pati pa ang pa mumuhay. Ganyan ang gabi kay Marco. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. iba't iba ang k asama. Maputla. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Lumabas na ang doktor. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. si Marco kung gabi. May takdang paggamit at takda . <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Wala nang naghihirap sa bahay. Kung minsan lima. Siya si Bobot. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. ang mga kapatid. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Gipit na gipit na silang mag-ama. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Hindi na siya ang B obot na madusing. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Tahimik din ang bata. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Baldado ang ina. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. wala na ang kanyang anak. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos.

Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Naghihintay sa asawa. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. . Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Buntis si Ema noon. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Para hig it na masamyo ang bango. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. ang makata sa ilog.ng tapos. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Hindi na paulit-ulit pa. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Papalubo g na ang araw. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Gulat at tulala ang lahat. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Minsan. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Huli na. Ilang ulit itong nang yari. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Pinanawaan ng hinagpis. Bla ngko ang kanyang mukha. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Umaasa. Dito niya nasabing. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Patay na ang kan yang asawa. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay." Papalubog na ang araw. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat.

" "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. nalulunod i to at namamatay. At di na magiging isang puno." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. malalaki at paliku-likong ugat. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." . At di na magiging isang puno. iinom ako ng maraming-maraming tubig." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay." "A! Alam ko na. May maliliit.

"Sa Maynila." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. binibili pa 'yan. "Para sa aking mahal na apo. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. bibig. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian." si Lola Terry uli. "Martina. at mata?" "Paano na ako makakahinga. teng a. At si Kuya Lester.' ang utos sa akin ni Lola Terry. Ngayon. At sandali lang. makaririnig." ang sabi ng isip ko. tiyak na makakakain uli ako ng santol." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. hapunan na. saka isinawsaw sa isang platitong asin. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. naalala kong bigla. "Sarap talagang panghimagas ng santol."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. makapagsasalita. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. is ang matamis na matamis na santol.

Dahan-dahan lang. Magkamukhang-magkamukha sila. Si Ate Perla. sasama 'yon kapag umoo ka." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. Sila an g kambal kong kapatid na babae. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Ate Rowena. Kuya Puti. bukas nang umaga." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. TUWING HAPON. Ate Charito. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. siyam kaming magkakapatid. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. "Anak. nakahinga na ako. Ate Sally. Sabi ni Nanay. hane?" ang bilin ni Lola. "Aba e. May sobra pang isa sa aking mga daliri. ." "Pero anak. "Gener. Piliin mo 'yung mga hinog. Kuya Ruben." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. 'Pag balik ko sa mesa. Kaya bin ibilang kong lagi. "Si Lola naman." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Kapag nasa malaking bahay na kami. at si Kuya Tuan. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid."Ayos maman po ako dito 'Nay. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Malapit na ang pasukan anak. "Lester." Sa sinabi ni Nanay. Rowena puwera at Sally kasali. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. "Kung maliit lang naman ang buto. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Taguan sa salamin ang aming laro. Bumalik na uli sa dati lah at. Kuya Itim. di totoo 'yon. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally." sagot ni Nanay. naglalaro kami ng taguan. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. mukhang nakakarami ka na. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama.

nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Halika na Bunso. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. . Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Tapos malakas na. Tapos isang malakas na. Si Ate Sally. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Idadaan nila ako sa mataas na bintana." aya ni Ate Rowena. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig." aya ni Ate Rowena. bilisan mo at may mumu sa bintana. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Pauwi. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. "Halika na Bunso. KINABUKASAN."Gener. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Sa malaking salamin ng lumang aparador. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Gener. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Taguan uli sa salamin ang aming laro.

at siyempre. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Tapos. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Pagdating namin sa malaking bahay. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Tulad uli ng dati. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Kuya R uben. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally." "Oo anak. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. . Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. KINABUKASAN NG HAPON. Kuya Itim. Kuya Ruben. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. at Kuya Tuan ay malalaki na. Tapos natulog na kami. Kuya Puti." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. ibang-iba talaga ang lahat. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. "Talaga 'Nay. Parang kakaiba ang lahat. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Kuya Puti. Ate Charito. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Ate Rowena. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. GABI. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Kuya Tuan. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Sina Ate Perla. Kuya Itim. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Ate Ch arito. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. Binilang ko silang lahat. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Dumating din pala si Ate Perla. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. si Ate Rowena at Ate Sally. Ate Sally.

magkakalatugan ang mga pinggan at baso. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. Medyo natakot ako sa kanya. Hinawakan niya ako sa balikat. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari." si Kuya Tuan . "Nakakamukha natin siyang lahat. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. "Tay." ang sabi ni Ate Perla. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. "Tay." ang sabat naman ni Kuya Ruben . siya na po si Gener. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. Biglang sumaya ang malaking bahay. TUWING GABI. At sa hating-gabi. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally." ang sabi ni Kuya Puti. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay." ang sabi ng mumu. siya po ang bunso naming kapatid. Hanggang ngayon. "Nardo." ang sabi ni Ate Charito." At nakapalibot silang lahat sa akin. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. mabibilang ko na talaga. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. "Mga anak. gusto po namin na dito na siya tumira. . "Tay. "Aba. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. hanggang lumakas nang lumakas. Ngayon. simula ngayon dito na siya titira sa atin." si Ate Sally naman. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. SIMULA NOON."Tay. pahina. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. nakaalis na siya. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. Lumapit sa akin ang mumu.

basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. kahit na sa liwanag ng buwan. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. Sa isang kisap-mata. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Ngayon. sa takot. Sabi ng iba. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. narinig uli nila a ng mga sigaw. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. dumating ang mga humahabol .mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. mas matapang. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Hindi siya nagbago ng anyo. umungol at tumabi sa kanila. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta.Folktales Word Count: 2. Ilang minuto lamang. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Subalit sumbong ng iba. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Pagkaraan ng ilang saglit. sa dilim. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. Naglaho na si Mariang Makiling. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 . binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. Subalit ngayon. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Hindi na binigyan. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Isa sa mga mang angahoy. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Minsan. mas malapit. laging sabi ay bata. at kumaripas ng takbo. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Isang hapon. pinaparusaha n niya ang mga ito. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita.

Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. at ang kaisa-isa nilang anak. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . Hindi lum alayo ang mga Aeta. Isang araw. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. Minsan. Bilang paghingi ng paumanhin. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Isa pa. Ang binata mismo ay walang imik. Tapos. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. nagkapanahon nuong nakaraan. subalit tahi mik at malihim. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. SABI sa mga alamat. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . si Maria." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Upang makaiwas ang anak. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. Pagdaan niya. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Kahit na sila ay may hiwaga. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. pati na ang iyong mga kamag-anak. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. Mabait siya at mababa ang luob. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . banig at sutla. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. ang uso nuon. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Ang makapal niyang buhok. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. abot hanggang s akong ang haba. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Kaya naman kitang ipagtanggol. at nagkatinginan silang dalawa. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid.wala pang salapi nuon. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Hindi sin asadya. ang panginuon sa nayon ng Bai. Subalit dumating ang araw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. sa halip.sa mga salakot. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. Mula nuon.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. bitbit ang kanilang mga "panind a. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Nalungkot ang binata nang marinig ito. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. at lalo siyang naging tahimik. "Sana sa akin ka ipinangako. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay ." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. naglaho na si Maria Makiling. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Maganda at magiliw si Maria. nagsalita sila at umibig. sa hinhin. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. nagkadikit ang kanilang mga balikat. upang mamili at mag-aliw. Kahit kaila n.

Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Mula nuon. Siya ay nahawa. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Isang araw. tulad sa madalas na niyang gawa. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. At araw-araw naman. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. Nuon kasi. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. at nagsalit a pa ng paghamak. hinangad niyang mamatay na si Mangita. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Ilang saglit lamang. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Tapos. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Kaiba siya sa kapatid. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Pagkatapos. namatay ang ama. sina Mangita at L arina. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Nagpasalamat ang matandang babae. subalit kahit kailan man. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi.uusap. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. sa halip na alagaan ang kapatid. Dahil dito. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Gaano man katalik sila . Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. laganap ang sakit duon. At malupit. nagkasakit at natuluyan. Katunayan. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Kaya. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Paminsan-minsan. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Agaw-buha .

sabay sa paratang at pataw ng parusa. at ipinak ita pa ang supot. wala nang laman. Pagbalik ng kanyang paningin. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. hindi na pulubi ang nasa harap niya. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw." bulong ng diwata kay Mangita. "Mula ngayon. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin. pagkita ng mga tao. "Oo!" sagot ni Larisa." bigkas ng diwata. matapos ng ilang saglit. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin.247 . "Halika. Isa-isa. walan g tigil ang suyod sa buhok. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa.Essay Word Count: 2. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . "umuwi na tayo!" At mula nuon. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa.

<i>filipinalady<pd>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. at <i>filipi nawife<pd>. <i>nurse</i>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Sa ngayon.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. ililigtas sila sa kahirapan .pd>com</i>. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>.</pd>com</i>. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. panitikan. may mga prinsipeng darating. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. </i>" mga mahihina. at iba pa.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino.</pd>com</i>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. syensa. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa.</pd>com</i>. <i>flier</i>. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. Sa parehong <i>search engines</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. teknoloh iya. edukasyon. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. o kahit na sinong banyagang lalake. Pangalawang ayoko. at pag yamanin ang hindi nila bansa. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Batay sa RA 6955. British.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW.

Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>.</pd>com</i>. <i>www<pd>. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. at iba pa.</pd>com</i>. sa <i>hegemonic linearity</i>. upang magkaroon ng boses. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. mga website gaya ng <i>www<pd>. hindi tumataba. Sa <i>world wide web</i>. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. piling-pili.000. kundi mga seks objek. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. <i>www<pd>.high fiber<pd>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. rad yo. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. bagamat ang karamihan ng texto. at diyaryo ang pag-aari ni to.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Impormasyon . hindi tumataba. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. seksi. ako. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. ng kontent. Walang artikulo sa diyaryo. seksi. dildo. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. oil. ang <i>hegemony</i>. piling-pili.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. Isa tayo sa maaaring . at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. sa mga kababaihan.</pd>com</i>.</pd>putanginamo<pd>. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan.</pd>superpekpek <pd>. imahen at kapangyarihan. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at marami pang iba. at hindi rin nagrereklamo. Kapangyarihan g makontra ang gahum.

kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. kultura. wika at kamalayan..makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. ang ating pagi ging tao.. ng lmga kataga. ano po kaya ang iiwanan nating salita. Alam kong ang ating pagiging babae. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. kultural. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. MAY multiply factor ang midya. at kapangyarihang makontr a ang gahum. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. ang ating pagiging Pilipino. . imahen. Alam kong may magagawa tayo. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>." <i"there is no need to fear or hope. but only to look for new weap ons</i>. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. mukha. boses. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. Babae yata ako. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. and silences</i>. boses at presensya ang kababaihang Pilipino.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan.</pd> sa mga tenga nila. exclusions. bansa. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Sa karanasan ko. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. Ibig sabihin. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. kultura at pag-iisip. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Nasa bitu ka mo na. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Ngayon. ang iba't ibang bab ae tao. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba.

bawat edisyon. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network.</pd> S<pd>. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao.</pd>A<pd>. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. ang sabi ng lead anchor. 'scoop. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Sabi sa Webster Dictionary. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Agosto 14). May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram.</pd>P. Agosto 13). Siyempre. Kaya nga eksklusibo.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network." Kinabukasan. At wala akong karapatan na tutulan. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay.</pd>O<pd>. Sila lang daw ang mayroon noon. May Eat Bulaga yung isa. sabi ng isang brodkaster nila. A<pd>. Narito si (pangalan ng reporter). Para sa akin. Ang kabila wala. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco.</pd> vs<pd>. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Kung tutuusin. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. . Bawat araw. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan.</pd>P<pd>.' Wala naman akong tutol doon. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. Mani la. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. " (Mula sa 24 Oras. malakas ang dating ng konseptong ito. Quezon City. may Wowowee naman ang kabila. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. wala naman talagang kompetisyon na umiiral .</pd> S<pd>. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood." Kung sino ang makauna. StarStru ck sa Siyete. exclusive!.Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Star Circle Quest sa Dos. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Unahin naman natin ang Kapuso. sila ang 'exclusive.

damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Ani brodkaster. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan.' tila nang-iinsulto ang mga ito." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Na rito si (reporter). kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Nababawan ako sa praktis na ito. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. Samakatuwid. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. 6 Title:Malaki na ko. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Wala namang umaangal dito. ako. exclusive!. patayan. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Sa akin. . nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Dahil kung ganoon. ang kaisa-isa kong anak. "Negosyante. ikaw. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti.

"Naku. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. ang tsismosa naming kapitbahay. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Hindi ko alam kung bakit. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Mabait si Tita Flora sa amin. Sa aming magkapatid. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Ito rin . may kasama pang palo ang pangaral niya. Parang ako. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Ewan ko ba. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Ganyan si Inay. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Ku. Per o si Inay. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Hindi katulad nu'ng isa.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Gaya ni Gina. Sabi kasi ni Aling Tale. ng kuwento namin ni Inay. Minsan tuloy. Ang alam ko kasi. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Kung anu -anong iniisip mo. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Kapag minalas pa kami. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong.. Bakit nga hindi e. naiisip kong ampon lang ako. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Ang totoo nga niyan. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. di ko pa narinig na pinuri niya ako.. Kahit minsan kasi. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon.

Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Pinagpapawisan ako n ang malamig. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. K aya lang. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Pangalawa. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. "Sama ka sa 'kin. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. 'lilibre kita." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Sa simula. "Mahal ka ng Inay mo. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Ako naman. "A basta! Hindi ako naniniwala." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Una. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Lalo akong kinabahan. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Dinaanan ko muna si Rowena. Libang na libang kami. Manood tayo ng sine sa bayan. Hindi niya kasi ako pinapalo. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Pero nang bandang huli. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. dahil may edad na siya. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena.

" gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Bukod kay Tita Flora." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. "Pigilin mo si Inay. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin.. Sinasadya kong mahul i o mauna. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo.. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay.ng lupa nang mga oras na iyon. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Nagd adabog ako. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. . "Inay.

Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. "Rowena. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Sa modernong panahon. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. gabi. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. . araw-araw na tayong papasyal. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. opisina. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. At madalas. ang mga relasyon. simbahan o mga organisasyon. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena.

Sa mas malawak na pagtingin..</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Up ang mabuhay ang mga unang tao.. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran.. may sarili nang itong materyal na realidad. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement.. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. imahen at simbolo. Ibig sabihin. Ang mga ito ay: A<pd>. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. Dito rin nila ibinabatay kun . Sa madaling salita. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Gayunpaman. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto.. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). radyo. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. kita at konsumerismo. Para sa kanila.. Sa ganito. alin ang pagtatawanan o iiyakan.</pd> to create INTEREST D<pd>.. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). Bago pa man sumulpot ang tao. magdedesis yon o mag-iisip. Sa kabilang banda. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay..Sa ganito. Ayon kay Prospero Co var (9). ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito..

ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. awit. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito.75). Sa antas na ito. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. Ibi g sabihin. Samakatuwid. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. at sa mga susunod pang salinlahi. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. epiko. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. panggagagad at pa gsasalin sa iba. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. Dagdag nina Berger at Luckman.95). Sa paraang ito. komersyal sa tv at radyo. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Sa larangang ito. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . Sa madaling salita." (Hall 69). sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. ay kanyang kagagawan (89). lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. likhang sining. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Sa madaling salit a. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. Para sa kanya. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). . Ayon nga kay Roland Barthes. Ibi g sabihin. Gayumpaman. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. ang mga ad ay hin di inosente. siya na ang umaayon dito. kasabihan. Upang magawa. istruktura at daloy ng pagpapahayag. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. sayaw o ritwal.

Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. sa pamama gitan ni Cuneta.Ibig sabihin. mahirap." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. sa produkto. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. Gayumpaman. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Samantala. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. Matapos mailagay ang load. asawa. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. kaibigan. tined yer. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Sa advertisement sa radyo. amo. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Sa ad na ito. Nang makita ang isang tindahan. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . karaniwan. Dahil itinapat sila. Sa simula. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao.21). Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Hindi nagtagal. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Batay sa mga inilahad sa itaas. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. api. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Kamakailan. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. mangingibig. mayaman. . isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit.

may mahaba at punggok ang leeg. "Hulaan mo. Natuwa ako. At 'yung mga sirang kagamitan. mga sirang washin g machine. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Minsan nga. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. Si Nanay ang nasa larawan. Minsan. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. Pakiramdam ko. at kung anu-ano pa. pak o. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. pero pagdating niya sa hapon. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. may kwadrado. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. bakal. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. . nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko. may mga diyaryo rin. electric fan na walang elesi. Kay ganda nilang pagmasdan. per piraso ang bayad. 'Yung mga bote ay isa-isang binibilang. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . Kaya rep ang aking damitan. 'nung Buwan ng Wika. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. ito ang kanyang trabaho. Basta ang alam ko lang. Inisa-isa ko ang mga larawan. at dyaryo ay kinikilo. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan. Sa bawat larawan na tignan ko.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. kilalang-kilala niya ako. iba't iba ang kanyang dala. At nang buksan ang isa pang kahon. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. Mula noon. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. may timbang may lamat. bakal. palangganang may uka. Kapag umaalis si Tatay sa umaga. Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. kaserolang butas. Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang kanyang mga inuuwi. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. may bilog at lapad. kalderong bingaw. turnilyo. rep na walang pintuan. Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. at iba pa. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. ang aking Lola Dominga. Mga sirang tv at radyo ang mga dipley namin sa bahay . 'Yung mga plastik. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay. punung-puno na ito. Washing machine ang tag uan namin ng bigas at ulam. Bigla akong nasabik.

MGA LIBRONG kulang-kulang ang pahina naman ang uwi ni Tatay . Maganda at bago pa naman ang tsinelas. matagal-tagal na rin akong nagtitiis sa aking lumang tsinelas. dinadala nila ako sa magandang pagtaguan. ang dami ko raw tsinelas kahit magkakaiba an g kulay at hindi magkakasing-paa. Masarap palang magkulay. Sabi nila. "Nakuha ko ito kanina. Kapag taguan. Dapa t ay walang lampas. nakapagsalamin sa malinis na batis. naghanap ako ng magkakasinlaking tsine las kahit hindi magkamukha. basta sa gabi . kailangang maging maingat na maingat sa pagkukulay. Bago pa