Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

"<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. "<b>H</b>uwag kang magalit." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. nawawala rin ang malaking gong. "Ang sinasabi ko lamang ay h .</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong.... "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon." <b>N</b>oong unang panahon. pandala s<pd>.. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala. hataw-tunog." ang amo ni Mang Milyo. <b>I</b>sang araw. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib... Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa.<<pd>pd> sunod-sunod... "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong.. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina...</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang .</pd> patungo<pd >. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. Nagpasiya ang Pandita ng barangay." ang galit na galit na wika ni Aling Sela.

<b>4</b><pd>. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. Samantala. Nang magtagal. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. . ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. <b>3</b><pd>. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento." ang sang-ayon ni Mang Milyo. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. masisipag. Samantala. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. Samantala. at para mas mapabilis pa. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54).

Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. mula 1940 hanggang 1949. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. pag-ibig sa bayan. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. at pananalig sa Maykapal. katalinuhan ng bab ae.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>.</pd>. . inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. at pang-apat. ina.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. panibugho. at mula 1950 hanggang 1959. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad.</pd>. buhay may-asawa. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. pagtit iwala. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. Sabi pa niya. Para sa bawat dekada. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. pangatlo. mabuting pakikisama sa kapwa. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. pagmamaha l sa kapatid.</pd> Nina Morales. pangarap na makaahon sa kahirapan. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. Kwento ni Ms<pd>. pagmamahal sa hayop at kalikasan. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya.</pd>Nina Morales. Bi lang panimulang pag-aaral. pag-asa. at Direktor Danny Zialcita.<b>5</b><pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. pagbabayad sa kasamaan. lola.</pd> Nina. at labinlima (15) naman noong dekada 50. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Kay Ms<pd>.</pd> Teodoro Arcenas. at manunulat. at pamangkin g si Mr<pd>. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. buhay-pamilya. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. katapatan sa isang panata. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. katapatan sa sinumpaang tungkulin.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. kadakilaan. pangalawa. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. limampu't isa (51) noong dekada 30. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. Naisip ko. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. himala. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. Una. pagkakaibigan. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. paghahangad ng pagbabagong-buhay.

kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. sa kanyang mga layunin. Dahil dito.</pd> Soledad S<pd>. Mula kay Mr<pd>. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. para sa ikatlong komponent.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Samantala. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino.</pd> Arcenas Jr<pd>. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. matagal ang p anahong ginugugol para rito. (p. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso.</pd> Reyes. 138) . Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat.</pd>. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. Naging saksi si Mr<pd>. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan.

Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. nanini wala akong napunan ang kakulangan. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Gayundin naman.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. makasamang mangarap ng magandang buhay. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. makidalangin sa Maykapal. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. Sa palagay ko. Kalimutan na muna ang bok sing. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Higit sa lahat. makibaka sa kanilang kah irapan. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. dahil sa pag-aaral na ito. 4 . napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Bilang pangwakas.

ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. mapagpasensya. nagpapakatoto o. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . 2005). at malapit sa Diyos. m apag-aruga. mapagkumbaba. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. Nobyembre 24. mapagmalasakit. mapagtiwala. mapaglingkod. maalalahanin. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. matulungin (De Mesa 1991). ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. may magandang intensyon para sa ibang tao. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. hindi nanghahamak o nanlalait . nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. malaya. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). marunong makipagkapwa. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. Ayon rin kay Ferrucci (2006). mapagpatawad. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). may konsiderasyon. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). Narciso-Apuan Symposium. humi hingi ng tawad. at mas ayahin." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. De Mesa 1991). wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. Nobyembre 24. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. mapagk umbaba. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. pakikiramay sa kanila. malawak ang pag-unaw a. mapagbigay. maunawain." Kay Narciso-Apuan (Symposium. hindi ito mad aling sagutin. mabait. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). Sa Ingles. . marespeto. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). mapagmalasakit. nag-aaruga. nagpapatibay ng loob ng kapwa. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. nagbibigay ng pag-asa. May mga ilan nang sumubok na magbuo.Essay Word Count: 2. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. 2005) naman. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". Sa ngayon. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. mapagbigay (De Mesa 1991. maawain.Title:Sanaysay (44) Text 136 . ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. buk as ang loob.

Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. <i>content analysis</i> ang ginamit. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. at dalawang <i>charity volunteer</i>. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. Sa pananaw ng mananaliksik. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. Sa 14 na kalahok. isang pari. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. isang propesor ng wikang Pilipino. isang madre. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya.</pd>47. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Sa kulturang Pilipino.

Williams at Ladany 2005). may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo.bumuo ng mga domeyn at kategorya. Hess. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Sa bawat talaan. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. may pakikipagkapwa. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. at ur i ng mga ito. isang <i>counselor</i>. Knox. pagdodomina ng isang miyembro. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. Williams at Ladany (2005). <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. Hess. Sa pagsusuri naman ng datos. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. porsyento. Ayon kay Hill. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. sa tingin ng mananaliksik. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. Thompson. may mga ilan ding naging pagsubok. Sa sitwasyong ito. Knox. Thompson. . Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. nakalagay ang mga deskripsyon. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito.

<i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . Siya ay may malasakit. marangal. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. <i>unconditional</i>. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. bukal ang loob. may konsiderasyon.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. hindi iniinda ang abala. maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng serbisyo. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong.

Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. disiplinado. hindi nang-aabala. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. kahit saan. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. hindi sila naghihintay ng kapalit. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. <i>Pakikipagkapwa</i>.. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. iniisip ang kapakanan ng iba. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. <i>Malinis na kalooban</i>. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. handang magsakripisyo 75 31 . 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema.

Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 .Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. . Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. sigaw ni inahing manok. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

" Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. Walang may gusto na gawin ito. hanggang sa maabot na niya ito. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Isang araw. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Kaya't siya'y tumalon sa tubig." ang sigaw ng isang sisiw. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Hilig nila talaga ang tubig. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. bigas. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. "Masaya ako sa buhay natin. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Nagkaroon ng mahabang katahimikan." ang wika ng inahing manok. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Ang bodega ay puno ng mga mais. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. at damo. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. para marinig natin kung siya ay parating na. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Halina kayo't tayo'y aalis na. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. "Hindi iyon mga sisiw. kay a't siya'y nalunod. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. sa kanyang trono. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Sila'y mga bibi.

Tapos ngayon. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Panay ang pamamasyal. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Sa halip. hihingi ka sa akin. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Minsan. gamit naman ang kanyan g bibig. Isang araw. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. lumabas ng bakuran ang usa.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. sagot ng lima. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Sa kanyang paglipad." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. O sige. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. b ibigyan kita ngayon. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito." Isang araw. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. pupunta si Mang Isko sa bayan. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. pero sa susunod ay hindi na". Pagbalik ni Mang Isko. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Nang dumating ang tag-ulan. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Huminga ng malalim ang ama. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. "ama. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. siya ay nagulat sa nakita. Isang araw. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Agad nitong pinalaki ang katawan. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Bibili siya ng pagkain. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Isang araw. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. "Kumusta na kayo . Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso.

Isang araw. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim.?" sigaw niya. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. ang pagong ay nahulog." Natuwa ang mayamang kapatid. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. . Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Naisin man niyang kainin ito. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Laking tuwa ng hari. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Lubos namang natuwa ang hari. "Isa itong kamangha-manghang bagay. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. G ayunpaman. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Isang gabi. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Ang isa ay mayaman. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Ngunit sa kanyang kabiglaan. Ang sabi niya. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag.

Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo." ang sabi pa nito. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama." ang sabi ng isa. 5 Title:Kwento (4) Siguro." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Animo bumigat iyon. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Nagtaka and isang pulubi. magkikita pa rin sila kung Linggo. Nang buk san niya iyon. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako." ang sabi pa nito sa hari. Natuwa and dalaw ang pulubi. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Sa wakas. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Nawa'y tanggapin ninyo.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

partikular na ang advertisement. Sa kanyang librong Mythologies. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan.51). Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . Batay sa mga tinalakay na konsepto. Sa ganito. Dito. Sa madaling salita. May kani-k anilang karanasan. mga pangangaila ngan nito at relasyon. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Sa madaling salita. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Sa teoryang ito. maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Kadalasan. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. Sa kabilang banda. Sa kanilang pagsakop.o. Sa kasalukuyan. ang mga tunog. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw.119). Bukod dito. mga mito.

mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. Sa mundo ng pamamahayag. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University.sa tah anan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo.midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. sa Kongreso. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. mga balita sa radyo. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. Sa ganito. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. kanayunan. makapagpakilos at makapagpalaya. sa kalsada. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. Mula pa ggising sa umaga. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. polisemik at multi-direksyunal. ang audience o mamimili. Mula paggising sa umaga. Ngunit sa katotohanan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. ang ugnayan ay masalimuot . Sa pagaaral na ito. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon. makapagpakilos at makapagpalaya. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. simbahan. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. mga balita sa radyo .. Kaugnay nito. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan.

Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Natatangi ang kanyang istilo . May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. KATAUHAN Tulad ng isang molave. anyo . pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Muling nagbalik ang karam daman nito. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). Sarnantala. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. bab ae at sugal. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. i . pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. matatag at matigas . Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina.

kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. tradisyon. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. sosyal at moral val yus. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. kultura. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya.

Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. valyus. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. itinatangi. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Ang valyus ay ginugusto. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. pp. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Dekada. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Ayon naman kay Bryn Hall. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. pagtitiis at pagtitimpi. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). hinahangad at ikinasisiya ninuman. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. may asawa at mga anak.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. 77. pananampalataya.79). Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. pag-asa. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo." She never vered from crises by the heart. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat.y panghinaan ng kalooban. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat .

<b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay.</pd>K<pd>. Robert Magnuson. at Rene Villanueva. Vi rgilio Almario. Samakatuwid. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. Noong 1996.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Lara Saguis ag at May Tobias. sa kauna-unahang pagkakataon. Carla Pacis. Augie Rivera. PBBY-Salang a Writers' Prize. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Kaugnay nito. Dahil dito. Noong 2003.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. Nauna silan g lahat sa atin. magpalabas. magpabilis. Noong ika-17 ng Mayo 2003.n .</pd>N<pd>. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. ang noo'y secretary general ng PBBY.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca.</pd>N<pd>. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>. ma gturo. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. Noong 2000. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera.</pd>K<pd>. Amelia Lapeña-Bonifacio. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Bukod dito. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . National Book Award. Gintong Aklat Award at iba pa. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas.

</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. ang mga tauhan.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Felix Mi guel.</pd>N<pd>. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan. naitatag Ang I<pd>. Noong ika-7 ng Hunyo.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi.</d>N<pd>. graphic desi gner.</pd>K<pd>. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. animated features .</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Mel Silvestre at Jason Moss.</pd >K<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. 1991. Regular a ng kanilang mga pulong. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. bukod sa mga aklat-pambata. Hanggang sa kasalukuyan.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. Joanne de Leon. bahay-ampunan at iba pa. hospital.</pd>N<pd>.</pd>N<pd>. at mga edukador. Patuloy Ang I<pd>. at iba pa. aklatan. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. products design and merchandising. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>. manunulat. textbook. n aniniwala Ang I<pd>. hugis o katawan. pintor. mural. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas.</pd>N<pd>. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. manunulat. Sa pagtakbo ng panahon. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . paglalathala ng newsletter. Dahil dito.</d>K<pd>. at iba pang propesyunal. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. Ang I<pd>.</pd>K<p d>. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila.</d>K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas.agkakaroon ng mukha.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. Mula sa orihinal na kasapi na 21.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. lalong na ang mga batang mahi hirap. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts.

mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>." Sa makatuwid. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. narito na ang 2001 Revisyon. Gayunman .</pd>P <pd>. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. Simplisidad at Ekonomiya. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. Sa puntong ito. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO.</pd> Nita P. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Sa kabila ng dako. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF.</pd> Pineda. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. si Mardi ko. materyal na ginamit.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. G ayunman. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Ang resulta. Di magtatagal.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. na siyang target na mambabasa ng mga ito. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. asahan natin ang masalimuot. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. Tiyak na di magtat agal. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. Ang anak kong si Ma riz. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. Sa blg. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Malinaw itong nabanggit sa blg. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. at mangyari pa. ang kalidad ng kuwento. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Germany at Japan. Upang maiwasan ito.</pd> Ponciano B<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. ilustrasyon . Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). tulad ng naunang patnubay. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro.

Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino.me/. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan. Kung ito naman ang pag-uusapan.mer/ ba o /pri. takot din siya sa galit ng matanda. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor.si Laya at si Aling Amanda. /Pilipi. Pero. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. /v/ at /z/. Muli. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Tapos. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. . Ganoon pa man. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. iyon nga lamang. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya.me/ kaysa sa /unipo r. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito.

Lunes. A. "O. Wala siyang magagawa. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta .Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan.</pd>" may takot na n gayon." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. E.. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. naroroon na siya.. Oo. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. "A. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo. malas daw sa negosyo. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga. Aling Amanda <pd>. "Otsenta'y singko na po iyan. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto. Berting ikaw pala. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya.. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. Buti nama't nagbangon ka na. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. Baka<pd>.</pd>" tunog ng bumubuwelo.. Sobra ng lima. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. mukhang sisipunin ho yata ako . "Berting. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting... " sabay ngiti na p arang nakaloloko. Ayaw ng Intsik nang ganoon. Ngayon. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang ." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. si Caloy. "Aling Amanda<pd>." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting. Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. medyo masama po ang pakiramdam ko.

Hindi nararapat. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. Walang taglay na pait ang mata. wala nang iba pa. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Inilabas din niya ang traysikel. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. Agad siyang umuwi. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. Walang pungas. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. Kayo na po ang masusunod. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Naroroon si Laya. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. Wala siyang balak na humimbing. Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Ngayon. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. 'Di tul ad ngayon. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. Makapangyarihan si Laya. Basta wala siyang iniisip. Maya-maya. may asawa si Berting. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. Sa wakas. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Noon. Wala. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Nang hapong iyon. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. Hindi siya nag-iis a." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Tama na ang isang matinding dahilan. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Ang akala nga . Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok.

NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. ang pagsi ping sa asawa. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. Lalong tumikom ang dila ni Berting. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. Si Aling Amanda. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Hindi nagkakalayo. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. May dalawang silyang pilay pa ang isa. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. May iilang luman g muwebles ang naririto. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Wala na siyang pinagkakakitaan. may nanglilimahid na lababo. 4 . Minsan. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga.

Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. nars. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. at pag-iisip. at iba pa. may prinsipyo. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". ay may kanikaniyang katungkulan. emp leada sa opisina. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. katulong sa bahay. nangang ahulugan na ang babaye. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. Mga babae silang may sariling pagpapasya. manggagawa sa pabrika. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. Mga babae silang may sariling katauhan. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . doktora. Para kay Labog. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. atendant s a ospital. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. social worker. m aging sa loob man o labas ng tahanan. titser. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. ngunit u nawain nating bawa't isa.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . at ng bahay ang sa mga babaye. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. mananahi. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. tindera. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. paninindigan. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. Mga babae silang matalino.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). manunulat." (p. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter.

Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Muli ay naitanong ko sa sarili.</pd>. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake.a kanyang asawa. at Manuel. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. pantahan lamang. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a . may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Sa halip. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. kakilala ng mga kakilala niya. kaibigan ng mga kaibigan niya. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. o ng mga kamag -anak niya. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). pati na ang pamangking si Teodoro. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. Gaya ng nabanggit na. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan.

Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. Mayo 13. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. binasa. Para sa pangalawang komponent naman. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. kwentista. at. Gayunman. nobelista. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. isang teorista. isinapelikula. ang maisulat ang kanyang literari biografi. Ayon kay Louis Ke lly (2000). kaanak . Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. 1962. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. ina. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. at ginawaran ng mga parangal. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. kinilala. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. tiya. Abril 1962. isang malusog at magandang sanggol na babae. lola. Mayo 1962. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. pagpapakilala. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. ang inyong lingkod. 1962. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. Mayo 16. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog .ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento.

<b>1</b><pd>. At nang nasa Europa na kami. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Sa kabuuan. Isinagawa namin ang prepara syon. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. Subalit wala kaming napala. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. Tulad ng iba pang kasapi. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. at Lopez Memorial Museum. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. UP Diliman Main Library.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. mula sa matinding pagsasanay. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. tirahan. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe.

Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. S a madaling salita. Lalo pa. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. . Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Maituturing pa nga itong i sang paradokso.g sarili hanggang sa kamatayan. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. ritmo at saliw. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. sa mga malls. melodya. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. sila'y produktong pang-export. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. Ang siste sa ating lipunan. Resulta. Ang nakalulungkot pa. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Buko d pa sa mga domestic helpers. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Bukod pa rito. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Nananatiling sa football field. sa basketball court. wala kang mararating at walang kang kikitain. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog.

Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Higit pa rito. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. At ang mga producers at recording companies na napip . Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Telebisyon. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. At sa kasalukuyan. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. At lalo pa. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media.<b>Ang Radyo. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Magkagayon pa man. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Mas tagos ito sa puso. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay.kumulang na US$4. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. may humigit. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho.

Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. . Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. Ikatlo. Ayon pa rin sa IFPI. Una. At sa ganitong paraan. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. Una. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Ikalawa. lalo pa sa mga musikero. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. AWIT AWARDS. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. Ikalima. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Ikalawa. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. maaar ing ito ang maging bentaha natin. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Ikaapat. Kalimit an. KATHA at MTV AWARDS. Ikatlo.

anak. anak." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Sa isip ko. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Mahal kita." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. anak. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy." dugtong ni Inay. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate." "Alam kong galit ka sa akin. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Lalo na ikaw. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. "Mag-aral ka sana. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin.. 4 Title:Malaki na ko. "Alam kong galit ka sa akin. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay." bul ong ko sa sarili.." Isa pang malalim na buntunghinin . Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin.

Magmumukha lang akong tanga 'ron. Nagtatagumpay na ako. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. pu mupunta ako kina Rowena. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. Paminsan-minsan. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Isang gabi. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Isa pa. Lalong tumibay sa aking sa . "Ayoko na po talagang pumasok. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. di umatend siya. Dito na lang ako sa bahay. O kaya naman." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. "Sa Sabado na 'yon. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. kapag naiinip ako sa amin. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. "Mary Ann. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. "e ano sa 'kin.e. Lalo akong nagalit ka y Inay. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili." Sa loob-loob ko. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Ikaw na lamang ang sasama. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Nagtaka ako . Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako." "Sasamahan mo 'ko anak.

" alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Gracit a Talaro.. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. "Maaga kang gumising sa Sabado. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon.. Ako si Gracita. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. "Parang si. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Kotse ang karamihan sa mga ito. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay." giit ni Tita Flora. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. si Gracita nga yata. .. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Umiwas akong sabayan siya. At hindi nga ako nagkamali.. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. "O. Nagbulungan naman ang iba pa. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo.

Si Cecili naman abogada na.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. "Parang walang nangyari sa'yo. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . "Emma!" Humarap ang babae kay Inay.. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. sige. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo.. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Si Pia. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Sige. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. puntahan mo sila ro'n. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Tingnan mo 'ko. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. "Gracita?" "Oo. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. CPA. ako nga. "A.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. "Tayo na pong umuwi<pd>. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Gusto kong magalit kay Inay. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. espesyalistang doktora na 'ko. Nagtatalo ang loob ko. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Ngayon<pd>. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Sinundan ko si In ay. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. 'yung best friend mo. Mayaman an g itsura nito. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Marami itong suot na alahas sa katawan. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k.. Napakunot ang noo. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates.." Parang nanginginig ang boses ni Inay.

at ng mga regalo. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. ng mga laruang nakasabit. . narinig n iya ang isang awiting. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. Ngayon. Hindi ko man sadyain. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Napangiti si Tolits. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Pagkatapos. Hapi Bertdey. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Nagkakaganito ang aking si k aren. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina.

Ka hit ayaw ko ng matulog. bulaklak. sobrang saya ko. mangga. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. ang mga tao. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. kapag dumating na raw ang aking anghel. "Kain pa Lara. ikaw na ang bahala kay Kala. "O Angel Sally. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. stamp pad." ang bilin ni Mama." ang bilin ni Mama. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. "Tulog na Lara. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. "O Angel Rowena. Sabi ni Mama. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. Si Angel Perl a ang una kong anghel.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. para lumaki ka agad. ang kanyang unang kaarawan. araw. Di raw para sa mga bata a ng opisina. maiiwan na ra w ako sa bahay. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Pero isang araw. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. pakainin mo palagi. pinatutulog pa rin niya ako. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Sabi ni Mama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Perla. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. aso. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Pauli t-ulit sa buong maghapon. telepono. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. Pero sabi ni Mama. Puro tunog lang ng st apler. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Sabi ni Mama." ang bi lin ni Mama. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. May mga puno. nagawa ko na. para lumaki ka agad." ang lagi niyang sinasabi sa akin. talagang matagal ang ka nyang trabaho. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. minsang naman sobrang konti. patulugin mo sa tanghali. . laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. ikaw na ang bahala kay Lara. Tapos. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. ang araw ng kanyang kapanganakan. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. pero di pa rin tapos si Mama.

kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. Tulad nung mga dati kong angel. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito." ang lagi niyang aya sa akin. 'wag mong hayaang lumabas." ang bilin n i Mama. para na akong ispasol. ikaw na ang bahala kay Lara. Kahit konting dumi lang. libangin mo. nagpaalam na si Angel Lai . Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. paliliguan na kita. nagpaalam si Angel Rowena . "O Angel Charito. pero sa buong maghapon. "Halika na Lara. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. minsan naman sobrang lamig. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. si Angel Lai. Pero isang hapon. si Angel Raki. magsisimula na ang palabas. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. "O Angel Lai. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. "Halika Lara. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. paliguan mo. para di ka magkasak it. ang pang-apat kong anghel. Sandali lang akong mawala. pagdating ni Mama. Mabait si Angel Charito. nagpaalam si Angel Charito. "O Angel Raki. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw." ang bilin ni M ama. Sab i ni Mama. "Lara. ikaw na ang bahala kay Lara. Bilin ni Mama. isang hapunan. Pero tulad nung mga dati kong anghel." a ng bilin ni Mama."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. nagpaalam na rin si Angel Raki. Pero isang gabi." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Mabait si Angel Lai. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. pinapanood namin.' ang lagi niyang takot sa akin. Minsang sobrang init ng tubi g. masarap itong tubig. habang nagpapahinga si Mama."Halika Lara. . pinaliliguan agad niya ako. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. ag ad niya akong hinahanap.

at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. Ito . Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. binati ako ng halik ni Mama. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay.</pd> Pat <pd>. Bukod dito. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. At kapag naki ta na siya.. ibig sabihin. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. kami na ang m agkasama. At dahil kaisa-isang anak siya. At sigurado ako. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. kailangan na niyang umuwi ng bahay..</pd> PAT <pd>. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay.</pd> Pat <pd>.. anghel na magbabantay. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel.. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. Kung minsan nga. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. "Mula ngayon Lara. "PAT <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. nag-aalaga.. Totoo nga bang may anghel." ang sabi ni Mama sa akin. "Pat <pd>. mag-aalaga... Sa buong maghapon. at tutulong sa akin. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n.Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay.. ako na ang iyong magiging anghel. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan...</pd> PAT <pd>.. Kaisa-isang anak si Pat. agad na siyang hinahanap.. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali.

kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o.</pd> nakatago na kayo <pd>.. O kahit saan man siya magtago.. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya.. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya.</pd> Pat <pd>.. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an.." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay.</pd> Pat <pd>. bibili tayo ng bagong alkansya mo.</pd> dalawa <pd>.. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya.</pd> isa <pd>..' ang yaya ng kanyang Tatay. kahit sandali. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. kanyang Tatay. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. madali siyang nakikita...</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. .</pd> tatlo <pd>. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya.</pd>" ang sabi ng taya. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. agad na siyang hinahanap.. Kahit nasa akikipaglaro..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya...</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>..</pd> dalawa <pd>. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya.. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>..</pd> isa <pd>. ..... habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.... Kapag n agtatago siya.. Isang hapon. "Pat <pd>. "'Pag napuno mo na 'yan...</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. .</pd> tatl o <pd>. At kapag nakita na siya..</pd> nakatago na kayo <pd>. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.

mahihirapan na akong makita ng taya. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan." ang sabi ni P at sa sarili. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. "Siguro rito. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . at malalaking binti. ang kanyang malamang braso. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!".261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan.Essay Word Count: 2. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . at sa naghahanap ng taya. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.

tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . Sa mga panggradwadong tesis naman. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. pagsusuri sa wikang ginamit. wala pang nangyayaring ganito. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. Sa Pilipinas. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. at higit sa lahat. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. at bayograpikal na pagsusuri.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Sa kasalukuyan. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Ayon sa magulang. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. May mga iilang kritiko ang nag susuri. Samakatuwid. ng ukol sa kasarian. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. at iba pa. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. Sa Seattle sa Amerika. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali.

Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. Dito at maging doon. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. . halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Ngunit tulad ng mga naba nggit. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Muli. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Dahil dito. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. sa loob o labas man ng tahanan. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. ang gumawa ng mga gawaing bahay. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. paulit-ulit a ng pagkakamali. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat.ntayan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. iisa ang gampanin ng babae.</pd> Gatmaita n.

Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. piga doon. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Samakatuwi d. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. nagkaiba ng a lamang sa lunan. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Sa halip. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. Sa huli ng kwento. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). kuskos dito. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. Sa m aghapon.. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay.. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. "<i>Alam mo anak. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata.

i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. "Paglaki ko. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. Bilang mano k. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin.</pd> Anonuevo. Marahil. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. . 5 Title:Alamat (3) Text 116 . Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Bilang isang batang manok. o isang manok na hindi galing sa itlog. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Dahil dito.anyang ina. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. bilang bunso at "lalaking manok". Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento.

Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit." ang pahayag ni Rufi na." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan." ang pagalit na tugon ni Rufina. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. Matatapos na ako. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. e. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela." paliwanag ni Mang Milyo." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "<b>S</b>andali na lamang po. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. "<b>B</b>akit. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. ."<b>A</b>. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak.

kay ganda ng mga bulaklak mo." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi." "<b>B</b>akit. hihintayin kita sa halamanang ito. Is ang araw. Hindi niya mabatang lisa . <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Kaya paalam na irog. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Ibig ko sanang isama kita. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. nguni't hindi maaari. "Mangyari'y. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. Mariang Maganda.. hindi na ako makababalik.. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. sa kanyang pamamasyal. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. Araw-araw."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. "<b>M</b>ariang Maganda." ang pangako ng prinsipe. dumating ang prinsipe. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. kung hindi. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. walang makakatulad di to sa inyo. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. Maghahatinggabi na. "Kailangang umalis na ak o. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. Nang malapit ng maghatinggabi.

<b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. . <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Kapag nangyari ito. Sa kanilang paghahatakan. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. <b>I</b>lang araw. Parang mga daliring nagkakaaga pay. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Nagkakalab an ang mga puno. Natakot ang prins esa. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. Hindi laman g isa o dalawang kopita. lubos na nalulungkot si Sidapa. datu at mga barangay sa bayan-bayan. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Araw-araw. damit at pagkain para sa pamilya. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya.nin siya ng kanyang minamahal. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Galit na galit si Sidapa. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Makaraan ang ilang araw. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. o oras nang humarap sa ilang bisita. o oras nang tapusin ang isang pulong. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw.

" mungkahi ng lalaki. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . "Magandang M utya. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Wala kang utang na loob. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Bathalang Sidapa. galing sa kahariang malapit dito. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan.." "<b>P</b>a. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal.patawad po. "kita'y iniibig.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. <b>N</b>oong unang panahon. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. Minsan. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. Bilang parusa . Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. "<b>I</b>sang araw. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga.. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. "Dapat niya ng malaman!" . Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. malapit sa munting ilog. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah.

Essay Word Count: 2008 Kung kaya. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. Siya'y sumagot. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya.kainan at sayawan. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Hindi pa siya nagbabalik. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. matapos ang anihan. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. Nagkaroon ng maringal na handaan . naging proyekto ng mga gur .

sa mga babasahin. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>.</pd>180</i>). Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas.. pagko ntrol sa mga kaalaman. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Muli. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. ganito ang k anyang sinabi: <pd>. Anum ang gawin nating pag-iwas.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. sa mga panoorin. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito . at tanggapan ng pamahalaan. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila..</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. ahen siya. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. nandoon pa rin sila.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan. sa ating sinasalita. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. at sa lahat-lahat na yata. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>.

kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . Dahil dito. Bukod di to. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Madalas. At kung minsan. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ika nga. tulad ng Amerika. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Klasrum Adarna. Big Book. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Manuals. Taon-taon. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Sa kasalukuyan. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. ba le wala rin. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Teen Novellas at Teen Romance. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. partikular ang televisyon. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Bright M inds Read! at iba pa. Poster s Series.g panitikang pambata sa Pilipinas. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits.

Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. May isang Preschool akong napuntahan. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Higit sa lahat. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. t-shirt. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. medyas. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Kaya nga. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. lapis. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. sa kanyang kapaligiran. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Sa pamamagitan nito. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. kultura at kasaysayan. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. notebook. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. Dahil dito. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. pencil cas e. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. sa kanyang kultura at kasays ayan. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. payong hanggang sa mga laruan.

Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. bakal. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. may parang bombilya at kulay sampalok. may lapad at ku wadrado ang katawan. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. patis. Minsan. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. M insan sabi ni Mang Ruben. Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. blonde ang buhok. Ang matinding problema. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. toyo . Papauwi. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. walang pahinga ang kariton. Titimbangin ang mga bakal at plastik. Sasakay uli ako sa asul na kariton. may mahaba at maiksi ang leeg. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. toyo. mga butas na timba at palanggana.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Sa buong maghap on. Si Kuya ang magmamaneho. patis. at gamot na parang matataas na bilding. at gamot. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. mapu ti ang balat at iba pa. sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. "Tulad n'yo. Bukod pa rito. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. dati rin akon magkakariton. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. Mabait si Mang Ruben. . kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. may punggok. Sa murang edad pa lamang kasi. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Walang daya ang kanyang timbangan. Tuwang-tuwa ako. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin.

Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Pagkatapos. Sa aming pag-uwi. ng asul na pintura. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Giniginaw na ako. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Ako naman ang loob at ang manibela. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Wala kasi kam ing masilungan noon. At sa aming pagkukusot." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. pero parang pagod na pagod ito. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. bakal. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Tulad namin ni Kuya. Kapag umuulan at bumabah a. Pero alam naming matibay ito. Naisip ko kanina. "Kay sarap talagang mabusog. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. mga butas na timba at palanggana. nagiging bangka ito. . Kapag gusto naman naming magpahinga.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Kapag wala kaming makolekta. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. mga bunging kaldero at kawali. komiks. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Napansin ko rin. susulpot ang mga bulang-lobo. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Ang lamig ng tubig." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran." ang sabi ni Kuya. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Pero minsan. bilhan kayo ng pintura. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Busog na busog kami ni Kuya. At bigla-bigla.

at ubas.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. mayaman o maykaya. Simul a noon. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. Noon din. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Kay saya ko noon at alam ko. kapag may-ensayklopedia sa bahay. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. lalo na ang asul na asul na kariton. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Si kuya naman sa labas. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. ipinarada namin ang asul na kariton. Matagal na silang wala. ponkan. . Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. Pagdating ko ng hayskul. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Sa gabi. Bagamat nasa probinsya ako. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Kinabukasan. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. akala ko.

Cagayan de Oro. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. SABI NI LOLO. Para akong namataya n noon. tulad noong tumira ako sa Si niloan. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Laguna sa loob ng dalawang taon. Minsan. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. malap it sa pilapil. napuntahan ko na. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon." Hindi kumibo si Lolo." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. isang libro agad ang binibili ko. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. Gusto kong matahimik na ang mga ito. Palitan at hiraman. may collection ako. Natatandaan ko. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. sinabi ni Lolo na. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. Nang d umating kami. kulturang popular. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. "Ito ang buhay. Davao at iba pa. Yabangan kami ng aming mga nabasa. nabalutan ng putik ang aking mga libro . dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Laguna. sa Sapang Palay. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. sa Dulong Bayan. sa Gul od. Ganoon 'ata talaga. Sabi nga. m atulin pa rin ito. Cebu. Sa bawat perang natatanggap ko. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. matinding depression ang naranasan ko. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Pero sa kasamaang-palad. media at iba pa. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. sa Balong Malayo. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. Tumuloy siya sa k anyang silid.Pagdating ko ng kolehiyo. At kahit saan man ako mapunta . Kinabukasan. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. manipis ang gulong. naririto ang buhay ng bawat tao. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. "'Tay naman . Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. sa bukid at kung saan-sa an pa. Paramihan kami ng nabas a. Problema ko kasi. Tanda ko. Kapag Sabado at Linggo. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro.

makapagtanong na.makita. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Nakatali ito nang mahigpit. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. May mga dayong pumutol dito para manirahan. "Dating may mga punong mangga. Par ang laging may iniisip. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Naroroon sa dakong iy on. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Pinakiramdaman ko ang paligid. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. "Amang. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. Napansin ko. "Tatang. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. At h ." Hindi ko napigilan ang magtanong. upang doon siya magpahin ga. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. Mula noon. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. kamatsile at iba pa rito. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Pakiramdam ko . pinaalis sila." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda." "Yun na nga po marahil. laging matamlay si Lolo. Alam ko. sa di kayang abutin ni Lolo. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. makikiraan na.

Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. natagpuan ko ito. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. naisalba ng ama ang kanyang anak. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Halos hindi na siya kumukurap. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Kanya akong kinanlong. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Subalit hanggang doon na lamang. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Umaambon. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Walang pagdadalawang-isip. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Sa kabila ng kawalan ng ina. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. animo'y kumakaway. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga.indi pa man nagtatagal. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Bata pa nga noon si Norm an. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot.

madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Gayumpaman. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Sin anay siyang mag-alaga nito. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. sa kanila lang ang Diyos. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Hindi niya maintind ihan. Laging ganito. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. W ala siyang interes dito. tuta ng Kano. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Itinuro na rin ng ama. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. . Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak." ang b ilin pa ng kanyang ama. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. " Si Totoy Tato. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Ganyan ang buhay sa kanya. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. ang paggalang dito. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. <i>Marcos. Hiling niyang yumaman at magkaro. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Nais niyang tu mulad sa ama. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. Iba ang ama niya.

Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Nagiisa na siya sa buhay. Sa una'y may kahirapan. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Anak. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. May matinong pulis. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Malulunok mo ito. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Matagal mo na itong gustong malaman. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Mag-uumaga na. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. napakadaling gawin. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. . masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Bukas. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Beynte-uno na siya. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Namatay siya sa saki t. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. hina wakan ang baril at bumababa. sukab na estudyante. Hindi na ito laru-laruan. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. "Nasa tamang gulang ka na. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. isang kalabit lang sa gatilyo. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap.

Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. may malaking keyk. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. nagiging akin ito. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. Laging huli pa rin ito kung kusutin. Mabait si Aling Aida. kung banlawan. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. kung isampay. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. . Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw." sabi niya kay Aling Aida. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. ISANG HAPON. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. Bertdey pala ni Jun-Jun. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. si Jun-Jun. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. Nagtataka ako. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. "O. Gusto ko po kasing isuot ngayon. at kung itupi. May iba't ibang kulay ng lobo. magan da rin ang suot. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. Sabi n i Nanay. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. nagulat ako dahil ang daming bat a. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. Kasing-laki ko siya. Si Nanay. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. May biglang dumating na bata.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. 'yung ma y drowing na animè. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. "Mama. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay.

" dagdag niya. Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay.Lumapit sa akin si Jun-Jun. Joey. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. "O. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. naiwan kami ni Nanay. maglaro kayo ni Ju n-Jun. Puwede pa namang isuot. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit." sabi ni Nanay. Kahit konti. sayang naman kung sa iba pa mapunta. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. Kahit di paborito ko pa rin ito. . mga kendi. Di ko a kalaing kasama ito. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. Nang pauwi na kami ni Nanay. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. w na lobo. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. maghahanda tayo. Kahit Ngayon." sabi ni Aling Aida. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. munting laruan. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>. nakalimutan ko. PAG-UWI NAMIN NG bahay. Pagkatapos ng masayang parti. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. dilaw. Bigl ang napuno ang aking damitan. "Bukas. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. Tumango ako kay Aling Aida. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. Binuksan ko ang plastik. Agad ko itong kinuha at isinukat. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. "Bigay ko kay Joey 'yan. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay.

kasya-kasya ang lahat na parang isinukat. pako. Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. "Beng. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. . Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay." ang sunod na sabi niya. Lahat ng bahay sa riles. lalagyan ng libro. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. tabla. bintana. at kung anu-ano pa . at yero para sa aming bubungan. pintuan. At tuwing hapunan. bubungan . Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. Kaya niyang gumawa ng hagdan. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay. Buung-buo na ang aming bahay. Minsan kapirasong kahoy. magagawa rin natin itong munting bahay natin. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. Pagkatapos noon. At pagdating ng hapon. napansin kong lagi siyang ma y dala. at pako. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. si Tatay ang g umawa. sahig. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. pako. lalong sumasarap ang aming hapunan. bangko. "Hayaan mo Beng. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay.Karpintero ang tatay ko. Isang umaga. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. ay nagagawa niyang mesa. Ang mga sobrang kahoy. kaya niyang gumawa ng buon g bahay. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. silid. basta di tayo nagug utom. Di na rin karto n ang aming dingding. mura rin siyang sumingil. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. at iba pa. at kung anu-ano pa." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. tabla. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. may tabla. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. alulod. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. Para sa akin. namangha na lang ako sa aking nakita. May pinto at mga bintana na ito.

Ang mga ugatang kamay n i Tatay. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. . di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. Sa isip ko. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. Isang araw. parang isinukat ng isang modista. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. Pero di man lang natakot si Nanay. "Sa Linggo. Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. Lapat na lapat sa akin ang bestida. Naisip ko nga minsan. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. Natatakot ako. Kung titignan nga sa malayo ang aparador. gustong gayahin ang aming baha y. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. Pakiramdam ko. sa malapit man o ma layo. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Natakot ako. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. Bumilis ang tibok ng aking puso. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. Buhay na buhay ang mga r osas. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. Kulay-putik ito. kitang-kita ang buong katawan ko. tila isa itong malaking kuweba. Kumar ipas ako ng takbo. Malaki kasi a ng salamin. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. Minsan. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. Kulay-rosas ito. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Mula noon. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. baka may natutulog na higante sa loob nito. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. Baka ito ang amoy ng higante. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. may isang babaing nakaputi sa aking likuran." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero.

Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. Sa loob ng ating bahay. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. Noong ako'y magkomunyon. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. Bilang isang feminista. Kinakabahan pa rin ako. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. ay kapantay siya nito. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga.sa lakas man o sa kaalaman. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. ang tibay-tibay. di ko ito m abuksan. Minsan. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki ." kuwento ni Nanay. itinatahi niya ako ng bestida. Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. at sa hal ip. Kapag may sobrang tela. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. Wala siya sa likod ng lalaki. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki.

ang mga tauhan at pangalan. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Ayon pa rin kay Arceo. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. 1972. sa Tondo. Ang sunog na ito ang naging dahilan. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. sa mga buhay ng tao." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. ayon kay Arceo.n City noong ika-26 ng Pebrero. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. buhay man o patay. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. Ang <b>Canal De La Reina</b>." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. 1 972. gayundin ang mga pangyayari. Mayn ila. Ayon kay Arceo. at ihanay sila sa mga lalaki. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. ay nagkataon lamang</b>. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. wika ng nobelista.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Sa katunayan. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. . Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. 1998. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina.

Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Manapa. Si Leni. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. Sina Leni. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. at higit sa lahat. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. mapang-api sa kapwa. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. isang babae. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Makasala nan siya. isang asawa. Gracia. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . Si Nyora Tentay. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. ang mga resibo sa buwis. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. makasarili. masama ang ugali at mapang-api. ang tunay na m ay-ari ng lupa.

noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. s . Samantala. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Panlulumo. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa.. nangangarap at nagtata gumpay. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. Aywan niya kung ano. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. si Ingga. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia.. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Wala na akong paggalang sa kanya. ang usurera. Pero ngayon ay wala na . Pag kaawa. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. at buuin itong muli. si Vi ctor. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca.. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Matapos ang malaking baha. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. amin niya. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. Kung mahirap maging isang ina. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Samantala. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Subalit sa ka bila ng mga ito. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. At napatunayan ko naman.. Paghanga. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay.

Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. "<b>P</b>a. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata.. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a.pasensya na po kayo. . huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya.anhi man ng tao o ng kalikasan. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi.. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. Nag-iisip sila." pagmamaka awa ng pulubi. minu-minuto. hindi nagtataas ng boses. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. Sumagsag siyang pababa. Hindi ko po alam na natutulog kayo. "<b>P</b>asensya.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan.

<b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. Wala akong pakialam kung magutom ka man. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo. Manigas ka riyan sa gutom. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre.. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata." "<b>K</b>a.. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako.kahit na isa man lang. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. lumaya s ka na!. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. Alis ngayon din. Lu mayas ka. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. Umali s kayo ngayon dito. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. "<b>A</b>no. umalis kayo sa harap ko!. Ayokong makita ang pagmumukha mo. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila. Kayo rin mga pesteng bata kayo. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. Sige mabahong pulubi. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman.

. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. <b>M</b>insan. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. si Raha Matapang. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya. lilisan kang baon ang aking pagmamahal. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan." "<b>O</b>o. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an.. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan.ang aking sarili. humigit kumulang. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. "Kaawa-awa ka Petronila. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Ang luha mo lamang ang tanging l unas. <b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. "<b>L</b>o. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. Walang balitang galing kay ma rahas. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing.lola patawarin ninyo ako. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai ." <b>N</b>aghiwalay sila. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin.

di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda." "<b>I</b>kaw pala. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. ang halaman ay nalanta. at n amumulaklak." at nagbuntung-hininga muli. lumago ang mga dahong masisinsin. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. Bughaw ang kabundukan. ng lagnat. Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. Lunti ang mga halaman sa pali gid. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman. Humawak siya sa palababahan ng bintana." narinig niya sa may likuran. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. Masigla ang awit ng mga ibon." "<b>O</b>po. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay. Sariwa ang hanging amihan. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. Magandang-maganda noon ang umaga. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. aking Datu. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. Nagbuntong-hininga nang malalim. "<b>O</b>o. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. Tandang Limay. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. mahal na Datu. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Naalaala ko ang aking kab ataan. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. Bu maling ang Datu. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay." sang-ayon ni Tan dang Limay. Maning ning ang sikat ng araw. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. <b>I</b>sang araw. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Nalulungkot nga ako. . Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu.

"<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. Tumaas nang tumaas iyo n. 5 Title:Kwento (10) . mahal na Datu." pasimula ni Tandang Limay. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan. dumating sa palasyo ang isang salamangkero. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha." turing ng Datu." pahayag ng panauhin. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero. Naging malu bha ang kanyang sakit. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. Nagkaroon siya ng karamdaman. Ito'y par ang isang batong mutya."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. L aging lumuluha ang magandang prinsesa." malungkot na umiling ang Datu. <b>S</b>amantala sa palasyo. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin." saad ng salamangkero. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero. "<b></b>Aba." mabilis na pasiya ng Datu.

" ang sagot naman ni Nanay. Teka. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. Buti na lang at di ako agad inantok. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. . Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. pinggan at baso. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. naging itim na itim rin ang tubig. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. "Aling Laura. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. Di na ako takot. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. Kulay itim ang lahat ng damit. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. "Nardong Itim". Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. May agimat raw si Nardong Putik. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. gabing-gabi na kung umuwi. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. Pini lit kong 'wag makatulog. nagigi ng imbisibol. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. Isang hapon.Madalas. Pagkatapos. Mula kanto hanggang looban. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . Akala ko. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. nasa inyo ba si Nardong Itim. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. puntahan mo na lang sa talyer. "Naku! 'Ala pa. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. "Lando.

kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. "Kay dami kong ginawa sa talyer." ang sagot ni Nanay. 'yon ang binabansag nila. Dumating na si Tatay. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. magkakasundo at nagkakaisa sila. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. At si Tatay. gusto hintayin ka namin. na galing kina Nanay at Tatay. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. Halatang pagod na pagod si Tatay. 'tong si Lando. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. ay tinawag na Pend ong Pandak. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . Sa a moy ni Tatay. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao. Ganoon naman 'ata talaga. parang dala-dala na niya ang buong kalye. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin." sabi ni Tatay." ang utos sa akin ni Nanay. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. Ma kintab na makintab ang aming sahig. Bukod sa aking panga lan. "Aba. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. At sa gitna ng gabi. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. Ma y sari-sarili silang puwesto. parang kakaiba na ang lahat. puting-puti ang suot na kamiseta. may pupuntahan tayo. "Maligo at magbihis ka na Lando. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. "O. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. Maganda rin ang suot ni Nanay. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. Kaya pala. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. pati ang kanyang mukha at mga kuko. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa.

"Tolits. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. kumapit ka sa akin. kulay-pula.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. pumunta ka sa bandang likod. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. Isang araw. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. At kapag sumara na ang munting bintana. "Tolits." sabi ng kanyang Ta tay." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. di pa ngayon ang tamang panahon. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. 'Tay?" "Basta. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits. Pero kahit anong pilit niya. 'Wag na 'wag kang bibitaw. "Tolits. nagmamahal. di siya makalabas. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits." utos naman ng kanyang Tiyo Ito. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. magtago ka na sa likod ng aking katawan." "Bunso kong Tolits. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. payat at habaan. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. "Bakit po. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. ang maging mataba. dalian mo. . Lahat sila ay kabang-kaba." utos ng ka nyang Tiya Oro.

hangga't di pa nawawala ang liwanag. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits." Tulad ng dati. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. "'Wag na 'wag kang lalabas. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. "Anak. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay. " "Talaga po. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. "Talaga po."'Nay. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. "Oo. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag." Mula noon. Hingal na hingal ang lahat. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. magtago ka sa aking likuran. "Halika. Kun . Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. bumukas na naman ang bintana. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. Kahit pupungas-pungas pa sila. Isang hapon. Isang umaga. anak." utos ng kanyang Lola Ali. apo. Sa araw-araw." "Mahal? E. malabo pa rin ang lahat kay Tolits. Pagsara ng bintana. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. apo. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo." sabi ng kanyang Tatay. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. "Dahil mahal ka namin. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. di pa ngayon ang panahon. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". anak. liban kay Tolits. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay.

Na akyat ko ang matataas na kabundukan. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. Sa sandaling iyon na nasa silid kami. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na. nasisid ang pinakamalalim na karagatan. At dinala nga kami ni Titser doon. "Oo. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag.g minsan. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. sa dating maagiw at maalikabok na silid. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. "Alam ko anak. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay." sabi ng kanyang Nanay. di na kailangan pang siya ay utusan. Lalo pang nalungkot si Tolit s. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. "Talaga po. kaydami kong agad na nalakbay. "Paalam na aming mahal na Bunso. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase. Laking gulat ko. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. anak. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Muling bumukas ang bintana. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. "Anak. nak .

Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. Salamat sa inyong pakikiisa. Naisip kong bigla. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. "Habulin muna ninyo ako. naglalak bay sa iba't ibang mundo. Dahil dito. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. Rosas na rosas ang kanyang ilong. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. pangarap na maan gkin si Aling Ining. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. na si Mang Adolfo. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining." sabi ni Titser. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. na kami naman ang hinihintay. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. pati ang kanyang talampakan rosas din. Dalaginding palang si Aling Ining. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. kahit pa ang pinakaastig na pusa. tinanaw ko ang tahimik na silid. . Ngayo'y naka sara na ito uli. Ang makakahabol sa akin. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. Tinitingala rin ng ibang pusa. Pagdating sa aming silid. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo." "Nakaalis na ang ating mga bisita. hati kami sa masasarap na ulam. Isa pa.

"Ining. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. pangakong ako'y magbabalik bukas. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw. Pano'y sa lahat ng pusa. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. "Dito rin tayo magkikita. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. "Paalam na Ining. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. At ilang araw na lang din." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay. Tiyak ni Mang Adolfo." paalam ni Mang Tuni ng. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. At di nga nagtagal. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. Niyakap nila ang isa't isa." sabi ni Man g Tuning. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa. Kai langan na nilang umuwi." tug on ni Aling Ining. nagdalantao si Aling Ining. si Mang Tuning. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. At pagkaraan nga ng ilang araw. Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting." pangarap ni Aling Ining. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo .Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. marami ang maghihirap. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining.

Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. Tiyak ni Alin g Ining. "Aba. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. Pero isa lang ang tiyak ko. "Ikaw kasi." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . basta dumito ka lang sa amin." ang sabi naman ng isang binata. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. agad pa ring sisibat si Aling Ining. kung saan sila nagkakilala. " ang sabi ng isang ina. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. may ngumingiyaw na nang malakas. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating. May nagsasanay nang maglakad. Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. "Aba. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. matapos magpasalamat . Kasabay nito. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. di man ngayon. Hanggang isang hapon. maaaring bukas. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. wala na siyang naabutang kuting. "Paumanhin. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. nag-ibiga . Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. ang lulusog ng aking mga anak. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. may naglilinis na ng sariling balahibo.

Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. "Totoo nga ang sinabi mo. Mawawala ang sakit ng kanyang likod. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. Matatapos niya ang pagbabasa.n at nag-isang-dibdib. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. may kulay-asul s a malakristal na mata. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. sa k anyang pagkain. MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. lalo akong b umilib sa kanyang unan. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. Sabi ni Tatay. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay. Mula noon. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. Di alam ni Lola. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. Sabi ni Lola. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. Sabi ni Lola. Kakaiba ang unan ni Lola. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. Maraming gamit ang unan ni Lola. kinakabag lang daw ako. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning." Saka yayakapin ni Lola ang unan. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. Minsan sumakit ang aking tiyan. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. ." ang sabi ni Aling Ining.

Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Nalilig aw na siya. Pero walang makarinig sa kanya. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Sa wakas.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag... ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. Di na niya alam ang daan pauwi. Isang pan aginip lang pala ang lahat. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. ang madyik-tuwalya. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. Di na niya alam ang daan pabalik.. m adyik-tuwalya at pulbos.. Pawis na paw is na siya. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay.</pd> Pat <pd>. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay.. .5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. Wala nang naghahanap sa kanya. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. walang masarap na pagkain. ang masarap na pagkain.. at ang pulbos ng kanyang Nanay. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay.</pd> Pat <pd>. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. Walang mga barya. Pinagmasdan niya itong mabuti.

</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.... ang mga manika. "Pat <pd>. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. mga kamay at mga paa. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Naiidlip na ang mga tao. agad na siyang lumalapit. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Ang silid ay kahon. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. agad na siyang umuuwi.</pd> Pat <pd>. mga kamay a t mga paa. katawan. Malamig ang umiihip na hangin.. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.. Walan g humpay. Ayaw na niyang magtago.. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. Mahal niya an g manika. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit.</pd> Pat <pd>. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. Madalang sa pagkurap.. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Walang humpay. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. ang manikang nagkulong sa kanya.</pd> Pat < pd>. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. kahit laman at dugo pa niya ito. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. katawan. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. Bago ang manika. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Hindi maaari.</pd> Pat <pd>. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan.. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla... Tahimik ang lansangan. Dito takot si Mamang.Mula noon. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. Mapanga nib. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak.

Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Nais ng bata ng bagong manika. Dapat na magbayad. Walang nakaaalam. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika.bagong manika. Hindi na niya ito pinansin pa. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Walang humpay. Natapos nang may katahimikan. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. wala siyang nakita o naramdaman. Gayunpaman. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Kinaumagahan. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. batid 'yan ng batang may bagong manika. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. . Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. tu loy ang balse ng mga katawan. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Walang permanente sa isipan ng tao. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. wala nang galit na pagkahol.. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Nagbabayad ang may utang. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Tahimik ang buong paligid.

Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Kinakailangang maging malinis. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Wala na. Ilang araw ang nagdaan. Magliliyab. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Kinailangan niyang maidlip. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Ngayon. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Siya na ang nagtabi ng karet. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Hindi maaari. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Wala na siya. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Gaya rin siya ng hangin. Nabalisa na si Mamang. sa kanya. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Bumili ang Mamang ng mga manika. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. nagbabago ng takbo. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama.Walang pinipiling oras o lunan. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Simple ang lahat ng plano. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Ito ang bentahe ng dalawang utak.

Tahimik na tahimik. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Para sa bata. . Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Nagising si Mamang nang madaling araw. Mahal niya ang manika. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Walang magawa.g at tahimik. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha.

napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Kung minsan.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. . Minsan sa tapat ng Korte Suprema. at kung saan-saan pa. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Mendiola. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles .Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. Kilala ako ng guidance.

Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Laguna. Alam kong alam na niya ang lahat. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. at pati Phys ical Education. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Kaya noong nakar aang Marso. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. Pero ngayon naisip ko. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Napakasimple ng buhay. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Basta ang alam lang nila. sa masikip at malupit na May nila. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Pasong-paso na ako sa Maynila. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Mataas ang tin gin sa mga guro. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Tila dininig yata ang aking kahilingan. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Kung ano ang aking itinuturo. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Computer. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. 'di na ako sa May nila naglalagi. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Araling Panlipunan. naka-graduate</b> Isang tag-araw. nagturo ako ng Filipino. Naging sunud-sunod ang imb . Tulad ng dati.

sala set. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. at isang magandang salamin. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Sa kasalukuyan. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. isang malambot at mamahaling kama. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. . Wa lang-wala na akong maaabala. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. sa kinita kong dolyar. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. water dispenser na may mainit at malamig. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. sabitan ng tuwalya. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. sa istasyon ng radyo. Marami na rin silang itinatanong sa akin. ako ang napiling magturo. aircon sa kwarto. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. may maliit ding labab o. pangalawa. pinalagyan ng magandang tiles. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. component. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. Tamad naman daw akong istudy ante. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. ref. at pinapinturahan. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. pinalagyan ng magagarang ilaw. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Dahil ay ng ahay: tubo. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. dining table. de-flush at may shower pa. lalagyan ng sabon at tissue. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. sa La Salle magaganap ang klase. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. walang-wala na akong mapeperwisyo. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili .itasyon sa akin. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. a t higit sa lahat. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Sa sampung guro na nagsanay. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. sikip at init. Bukod sa Timpalak Palanca. pala-absent daw ako.

"Hindi anak." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. . tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito." "Bakit Mommy.000 ang remaining balance. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. nalaman kong 1955 siya ipinanganak. cellphone. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik." sabi ko sa kanya. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. Sa transaction slip ng BPI. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. pagkainis. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. "A kina itatago ko muna. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . S imple ang mga nabubuong pangarap. Pakiramdam ko. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . importante man o hindi . "Alam ko lang kung ano ang gagawin. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. alahas.panghihinayang. payong. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon." sa got ko. bag. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. at iba pa. panyo. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. Mababalik natin ito sa kanya. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. isang Mabuhay Miles card ng PAL. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. sa kanyang birthday na nakasulat sa card.Naisip ko. Ang laman ng walet ay limandaang pis o." Nang nasa bahay na kami. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. May mga bago na ring gusaling nadagdag.gaya halimbawa ng pitaka. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. Pero wala akong nakitang anuman. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. kundi bilang isang titser. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. SSS ID. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. "Mommy o.

Dalawang bagay ang layunin ko: Una. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. hindi niya makakaya ang maniwala. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Sa tulong ng Merobank. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. wala na ang makakasalo. "ano'ng reward mo. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Hindi naman ako nabigo. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Kinabukasan. Sa harap ng kanilang mga kaklase. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. sa aking klase." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka.Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Pangalawa. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Pero meron akong reward mula sa langit. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. "walang bini gay sa akin. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no.

Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Minsan. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Pista na naman sa riles. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Madalas kong dalawin ito. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Madalas akong napapatulala. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. May bumubulusok na tren. natagpuan ko ang isang buka l. Gusto niyang kumawala. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Paulit-ulit. Hindi naman ako ganito noon. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Ganoon na lang palagi. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Hinihintay niya. Makailang ulit niyang hinihintay. Ang lalaking kanyang makakasalo. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. lalo na kapag panahon ng anihan. kaimito. Iba si Noah. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Palabiro kasi si Jua n. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Nags awa na rin si Noah. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Day dreaming. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. kamatsile at sine guwelas. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas.. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Hindi na marahil mauulit pa. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah.

Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Ang nangyayari. Ito nga marahil ang FAQ. Paulit-ulit lang araw-araw. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Ganito na lamang ang buhay ko. mula Lunes hanggang Biyernes. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Sabi pa nga ng tatay. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . Husto naman ang tulog ko sa gabi. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. ito na ang aking naging tambayan. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Marahil. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . napapahigab at tuluyang nakakatulog. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama.y. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. At mula noon.

Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. At sa umaga at hapon. Biruin mo. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. . lak asan lang ng loob. Ika nga. Kagubatan din ang lungsod. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. lakasan lang ng loob. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. marangal. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. kapaligiran. lalung-lalo na si tatay. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Nagdalawang isip din naman ako nung una. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. ang pakikipaggitgita n. salamin at fiberglass. Pero gaya nga ng sinab i ko. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. May producers at may consumers din. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. May kalakal dito. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Kapag magaling. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. pero walang magagaw a.

I talked to her later at okay naman ang English niya. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. sa Lag una. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? ." Noong Marso 14 . noong Marso 9. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Halimbawa. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. lang. Kasi. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Ang sa akin lang naman." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. so understandable that she's so t ense. sinabi ni Charlene Gonzales." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. President Gloria Macapagal-Arroyo. It's the first time for her to join a contest. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. President Macapagal Aroyo. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. Sana. Nakapagtataka lang. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Rosa. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. sila na lang. 2008. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo.

. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising.. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko." ang paniwala ko naman. Napatunayan ko rin na .. bago umalis ng bahay.. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal." wik a nga. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. ako ang Kanyang pinakapaborito. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino.</pd>.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. Sa pagkakataong ito. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko.. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. nasanay ako sa ganito. At napatunayan kong tama ako. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. tulungan mo naman ako<pd>. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Lord<pd>. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. itinatawag ko sa Kan ya. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang..</pd>" "Lord. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. Naghanap ako ng iba pang padrino. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. at sa gabi bago matulo g. kasunod ng aking "Tha nk you.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios.. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako..." "Lord please<pd>. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Pero bago ko pa ipagdasal ito. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. bago kumain. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. ako na yata ang ta ong ito.. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Pero nagkamali ako. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon.</pd>" o kaya'y "Lord.. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Lord<pd>..< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Kahit pala hindi ako magdasal. saklolo di ko kaya 'to<pd>.

Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. .hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. San Miguel. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Quiapo. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Sa kauna-unahang pagkakataon. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. St<pd>. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. nabibili ang mga gustong bilhin. pagkatapos ng mahabang panahon. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Bata pa lamang ako. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Mount Carmel. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. sa halip.panahon ng tag-init. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Sa ganitong mga pagkak ataon. kinakausap ang Dios. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. at magnaknak. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. </pd> Jude. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. Abril 2005 . Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita.</pd> Francis. kontento sa buhay. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. mas asahan nila ang kanilang sarili. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako .huwag silang umasa sa dasal. at St<pd>. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. lumalim.

matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. ngunit kung magbibilang lang tayo. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. ngunit sa nangyari sa akin. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Minsan nga. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Minsan kasi. nadagdagan pa ang kinawilihang . Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin." Luntian ang kapaligiran.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan.

Walang imik. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Pero hindi si Marita. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Tag-ulan na. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Walang kaus ap. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan.libangan ni Ben. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. pagrorosaryo. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Malimit na malalim ang iniisip. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Makalipas ang ilang buwan. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Isang araw na makulimlim. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Bagaman. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. B umagsak ang katawan ni Marita. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Madalang na umuwi si Ben. Puno ito ng mga deboto. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay.

<i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay.bang bumubuhos ang malakas na ulan. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. hiwa sa balat at . Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Bagaman. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Umikot ang kanyang pani ngin. Pinalapot ng matinding pag-iisip. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Walang malay. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Iniuwi ni Ben si Marita. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan.

Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. batang pakalat -kalat.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Anim. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Ilang araw nang maalinsangan. busina at pag-atungal ng mga motor. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Nanatiling walang imik ang asawa. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. kililing ng sorbetero. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . palahaw ng tindero. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Walang sumalubong kay Be n. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. . Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Hindi na makilala kung sino si B en. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. manlalako ng swipsteyk.

Nagmatigas pa rin ako. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. ang nakikiigib ka. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. ang gripo sa lababo. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. . Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. Samantala. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. Makalipas ang isang oras. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. Tumanggi akong muli. sabi ko pa sa kanya. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. ang <i>shower</i>.

ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. daling iyon. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Gusto kong sabihing kahit paano. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. Naroon ang <i>leak</i>. at agam-agam. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. Natapos din ang pagtatrabaho. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Hindi na ako tumutol pa. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. alikabok. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. pa ngamba. Inabot ito ng mahigit isang linggo. Naisip ko na sa kaso namin. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila .

ang pangakong ito ay patu loy na napapako. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. idinagdag pa niya. Kaya lang. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . Marahil. sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. at sa bandang huli. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. kaya lamang. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. sa kaso namin . 000). patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. at mga insidente ng nakawan. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. kahit na malaki ang laban ko. <i>elevators</i> na laging sira. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko.mahirap magdemanda. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito.

lumo. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. nanalangin ak o na sana. Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. subalit kinak ailangan ko itong gawin. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. at ang kanyang sarili lamang. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. Nagdasal ako na sana. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. iba na ang ipinagdarasal ko. Pero ngayon. At sana. Ipinagdarasal ko na sana. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. sapagkat kam i ay TAO. Muli. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. Maselan ang kalagayan naming dalawa. kundi gawa sa dugo at laman. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak.

May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito.. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Oo. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Akala ko'y katapusan na nami n. Katatapos lamang ng taglamig. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. Gera hanggang Dresden. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Noong una. uhaw at gutom. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. Ako. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Ako'y isang LIHIS. Ika-27 ng Enero 1943. Isina ra ang klab ni Ilienno. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma.. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami .awak ay pistol. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Ika-6 ng Agosto 1942. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. 1943. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Si Waldteim at ako. Sa naipon niyang salapi. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala.

H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Pilit kong itinatali ang . Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Kasama dito si Ilienno. tinulungan ko siya. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Narating namin ang sinasabing Dresden. Mapanib ugho ang kanyang dila. dalawa ang inutas ng punglo. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon... Nan ghihina na ang kaibigan ko. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Hindi ko ma tiis. mabato at mainit ang aming hinihigan. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Ayaw kong isipin ang<pd>. Kahapon ng tanghali. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata.. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Binuhusan sya ng tubig. Ika-20 ng Abril 1944. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Ganunpaman. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Wala kaming magawa. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Ika-26 ng Mayo 1944. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Tanggap na niya ako. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Inaanay na ang aming katawan. Nagpumilit siyan makatayo. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Ika-20 ng Mayo 1944.. Ika-17 ng Abril 1943. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy.nagkakilala. Sa barracks. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Takot na akong mawala pa siya.

Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Makaraan ang ilang saglit.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. Tulala ang kanyang ina. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. o dalisay. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. wala na. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Walang nakakibo sa mga nakakita. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Wala nang limitasyon Waldteim. Lahat ng naniniwala sa gawi. ang mga bahagi ng Koran. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. malinis at marangal. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain.

Makulimlim ang kalawakan. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Batid niyang may nais si Laya. Marahil. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Rumaragasa ang ulan. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Siya pa ring batang masunurin. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Nakalulula at nakal iliyo. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Alas-otso na. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Dilat ang mata.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Nanlamig ang kanyang katawan. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . Ayaw niya sanang malaman. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis.

Alas siete ng umaga. Si Caloy. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot.g lunod. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Humihingal. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Sumasamyo ng kulob na hangin. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. sa kanyang mat ang may kahulugan. Pinatay si Aling Amanda. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Kumakayod sa maligasgas na bato. MALAKAS SI LAYA. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. walang ligtas. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Nami mighati si Aurora. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Bagamat ganoon ang panahon. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. MALAKAS SI LAYA. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Lingid ito kay Berting. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . pula nga lamang ang bahid nito. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Malalim ang gabi. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa.

Pagtatawanan mo lang ako. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. at si Caloy. At ikatlo.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. parang wala siyang muwang na tupa. Ikatlong araw ng burol. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Wal a na siya at ikalawa ka na. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. kay Berti ng isang buhay. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. ngayon wal a na ang nag-utos. 'Yun lang. Una.uluha nang muli ang kalawakan. Dumilat nang muli ang umaga. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Dinadalaw ni Berting ang burol. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Pumanaw ang maghapon. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Huwag mong itanong kung sino. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Nilulukob ng pagtataka. par ang mga tinig ito na umuusig. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. hindi niya maipaliwanag. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Mahimbing. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Walang imik. May kumurot sa kanyang takot. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Nabuhay ang koro ng mga palaka. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Ang mga kapitbahay. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Si Caloy. nanatili siyang bigo. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. puro kadiliman. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Si Berting sa patay. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Nakapagtataka. Ginawa niya ang nais nito. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Pangalawa. May katatagan na si Caloy. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Kay Berting. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Parang walang nangyari. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Mas malalagay siya sa peligro.

si Titser Trudy. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. o magdal a ng mga gamit o bag. Araw-araw silang pumapasok. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. At sinuklian naman niya ng paglingon.. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Dama pa niya ang lamig ng umaga.kanyang iniingatang garapon. Nilisan niya ang burol. Tag-ulan na nga. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. paikut-ikot." may tonong nakapanunuya. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Nararapat na ang paglayo.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Paikut-ikot. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Intindihin mo ang buhay mo. magsapatos.. Mayroon din silang guro. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang." may talim ang kanyang mga mata. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Noong una. paikut-ikot. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. . Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Nap asandal na lamang siya sa tukador." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Saan ba lakad?. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Mahirap ang may kagalit. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. "Huwag mo 'kong pakialaman. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. "Berting<pd>. Malayong makalayo p a siya. Nakikisama na paninisi. "Nagmamadali ka. Di sila lumiliban sa klase.

pupunta sila sa Jones Bridge. nagiging tunay silang mga bata." sagot ni Buknoy. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Mula s a itaas ng tulay." sabi ni Berto sa bunsong kapatid.'Nung una. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. na dapat isulat o basahin. "Ayos naman po. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Siyempre. Pagkatapos. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. uuwian nila si Mang Ben. Maraming pagkain sa barko. "Buknoy. Sa katunayan. 'pag naging pulis na ako. di na tayo tatapak sa lupa. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. uuwi na sila sa kanilang tirahan. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Masaya sina Buknoy at Berto. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. pinu puntahan ni Titser Trudy. Ang langit na ang magiging bubong natin . Pagkatapos ng klase. tatalon si Berto sa tubig. Sa mga oras na ito. Araw-araw. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Lilibutin n atin ang dagat. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Huhulihin natin si la." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto." matipid na sagot ni Berto. Kahit anong lugar. "Patuyo na po. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. "Kuya. bumibili sila ng tukneneng. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. hanggang sa matuto na si Buknoy. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. 'pag nagkabarko na tayo. Pero bago sila umuwi. Di na tayo magugutom. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . At 'yung mga liban naman. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Gusto niy ang maging pulis.

" balita ng isang ba ta sa kanila. panadero. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. may pustiso o wala. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. umuusok na pansit. kaya nagpunta agad ako rito. doktor. maliit at malaking siopao. matutuling dyip. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. at kung sino-sino pa. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. Dumating si Titser Trudy. tindero't tindera. mas marami kayong magiging kaibigan . bumbay." "Salamat Titser Trudy. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. at ulo ng manok na may m . adidas. siomai. May bilog at kuwadradong ho pya. nagulat sila sa kanilang nadatnan. paa. Mga totoong kotse." tugon ni B erto. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. o pako. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. Sa center. tit ser. mainit-init na tukneneng. motor." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. Matanda o bata. babae o lal ake. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. kaya niyang gawing maliit na bahay. madre. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. bituka. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. drayber. Sa center.a bahay. si Ti tser Trudy. kahit kakau nti lang ang kahoy. at karitong itinutulak. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. iba't ibang kulay ng palamig. ang mabait na si Mang Ben. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. pero giba na ito. Isang hapon. si Mang Ben ang gumawa. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. sa malaking bahay namin tumitira. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. Pinaaalis na tayo. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. intsik. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. pulis. Mahusay na karpintero si Mang Ben. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. naglalayag sa malaking barko. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. yero. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. Sumasakay sa matuling matorsiklo. matapos nilang maligo.

Walang tamad sa loob ng aming bahay. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. sigarilyo. mga ku wento ang pasalubong niya. Kung minsan. dyip. pinarurusahan. naghahanap ng ibang masisilungan. tubig. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. at pula. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. wala itong haligi at bubong. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Natatandaan ko. Pero ngayon. tapos sumunod si Nanay. Sa sobrang laki ng aming bahay. minsan kasa-kasama ko. pati magkuwenta. tsitsaron. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. wala na silang pareho. . May nagwawalis ng sandamukal na kalat. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. kilala ko. Araw-araw. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. tulad nina Tatay at Nanay. Minsan naman. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. kaya 'yung iba kong kasama. walang pinto na dapat ikandado. nagtatrabaho rin ako. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. Mabait si Kuya Anghel. May nagtitinda ng dyaryo. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. Unang nawala si Tatay . walang bint ana na kailangang isara kung gabi. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. di niya nakakalimutang dalawin ako. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. at kung ano-ano pa. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. 'Yung iba sa kani la. Pero kung minsan. nude ls. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. nakatayo at walang mahigaan. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. May nanghi hingi ng limos. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Pero ako. sabon. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. Pero tulad ng ibang bahay. minsan hindi. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. talagang matag al ang ulan. may nandudukot ng ibang pitaka. pagkagising ko isang umaga. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. at itlog ng pugo. May gamot sa sipon at ubo. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. May nagpaparoo't parito. Astig magkuwento si Kuya Anghel. para raw di ako maloko ng i ba. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. Matagal-tagal na silang wala. kendi. may tulog sa araw at gising buong gabi. umulan man o umaraw.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Dito na 'ata ako lumaki. May nagpaparoo't parito. ng ib ang mahihigaan. Lahat kami. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. Gano n naman sila e. Araw-araw. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. Kapag gumawa ng di mabuti. si Kuya Anghel. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. at trak. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. berde. K ay lamig ng tubig.

Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. Muli akong mangangarap." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Paano na sina Nanay at Tatay. Makikipagkaibigan ako. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. May bahay pala na talagang para sa ak in. Bahay na hindi bahay ng iba. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Di pala ito matatawag na bahay. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Pero kahit ganito ang aming bahay. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Tutulong sa maraming gawain. NAISIP KO. Kahit sa maliit na is kinita. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Kailangan mong maging ligtas." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Bahay na may haligi at bubong. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Tulad ng ibang batang di na bumalik.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. tanghalian at hapunan. kayang-kaya niyang sumingit. "May bakanteng center na akong nakita. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. dyip. maaalagaan ka nila at matut uruan. nakakalu . hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Doon. Bahay na bahay namin. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Mahira p ang walang bahay. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Titira kami sa iisang bahay. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko." da gdag ni Kuya Anghel.

minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Kahit saan kami magpunta. May kahon din kami ng damit. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik.sot kami nang walang gasgas o daplis. nagtutulak ng bahay. Lahat ng tao. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. Ako ang bahala sa aking mga gamit. isang kutsara't platito. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. May dalawa kaming ping gan. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. noon daw. noong matagal na matagal na. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. sa aking pagtulog at paggising. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. laging may kwento si Tatay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. kund i ang mismong sarili ko lang. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. Paggabi na. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak .Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. Pero naging tamad daw ang mga tao. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. ipap arada lang ito ni Tatay." ang sasabihin ni Tatay. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. At kapag gusto naman naming umidlip. dalawang baso. "Aking Bunsong-bulinggit. Mahilig akong mag-aral. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Sabi ni Tatay. Tanda ko. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Sa aking pagtulog. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. pati piktyur ng iba't ibang tao. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay.

maging sa aking mga panagini p. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. bulaklak o bunga ng sampalok. Libre pa ang tanghalian at merienda. nagpupuno ng tubig sa tapayan.na libro o kaya'y nagsusulat. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. aral pa rin pati sa bahay. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. mangga. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Kahit anong mang yari. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. si Ka Amado. at ako ang pang-siya m. atis. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Hadlang na hadlang ang kahirapan . Tanda ko. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook." gusto ko siyang sagutin. "aral na nga sa iskwelahan. Talbos ng kamote at kangkong. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. at usbong. kaymito. wala rin akon g kita. mas mabuti. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. sinigwelas. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Magha-high school ako. nagbubunot ng mga ligaw na damo . Sa kanya. uniporme. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Grade four ako nang nawala si Tatay. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. Kaya ayos na ayos! . banaba. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. Nangunguha rin ako ng santol. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Sasabihin niya. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. gayundin ako. at pang-matrikula. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. langka. papaya. at iba pa. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. Apat na babae at apat na lalaki. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. naglalampaso ng sahig. ang bunso. dahon ng sili. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko.

Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Simula noon . Pagkapitas. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Siguro nga. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. nangunguha pa rin ako ng usbong. taga-resibo sa mga may downpayment. ng aking nanay noon. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. pamasahe.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. JS Prom. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. may dagdag akong kita. Tuwang-tuwang ako noon. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. Walang mam amakyaw ang bumili. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Nakabili ako ng bag. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. ng aking dalawang polo at isang pantalon. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. At nakukuha pang ngumiti. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Pero may Chrismas Party. Ako ang taga-b uhat ng kamera. baka talagang alam ng aking walong kapatid. malalanta ito at mangi ngitim. Ayokong maitiman uli ng usbong. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. ng aking mga gamit s a school. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. Nagtanong din ako sa mga bih . Problema ko na lang ang anim na buwan pa. taga-lagay ng film. dahil kung plastik. at iba pang pwedeng talbusan. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. at iba pa. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. Walang ibang may pakialam sa akin. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. at sa iba pang matataong lugar. ako ang tinatawag niya. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. sa mga istambay sa kanto. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Pambaon sa araw-araw. Kung 'di tama ang pagkakapitas. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. at pambili ng ilang mga kai langan. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. na kayang -kaya ko naman. kundi akong-ako pa rin. Naisi p ko. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. at maide-deliver ko pa.

talagang kayang-kaya k ong mag-isa. Pero pagkatapos kong mahulog. Kasunod nito. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . Kayang-kaya ko namang bayaran. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. pagkatanggal ng matinding sakit. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Kaya noong bakasyon. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Minsan. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. hinding-hindi ako nalulula . Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. bunga naman. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). pulburon. ang alam nila. Habang nagtuturo nga ang aking titser. Tanda ko'y mga first year high school na noon. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. pagkatapos ko ng high school. Matapos ang usbong. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. mababawasan ang kita ko. kangkong. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Kaya noon. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. lahat inaakyat ko para tal busan. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Habang nag-aaral sa high school. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. at iba pa. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. dahil ku ng mauubos. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. yema. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Sa mga panahong iyon. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. naranasan ko na ring mahulog. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. o malunggay. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. pinabaunan ng tubig at tinapay. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Siguro. sili.

Dagda g pa rito. pagkakaroon ng sariling tahanan. binyagan. magbigay n g libreng pagkain at gamit. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. pero sabi naman ng iba. ipaayos ang basketball court. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Masasabi ring habang may binub . magpatayo ng mga poste ng ilaw. Gayumpaman. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Hihingi kami ng mga laruan.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . dalasan ang pangongolekta ng basura. al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya.</pd> Aguirre. ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>. Sana magtayo siya ng ospital. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. Sabi ng ilan sa amin. may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. dapat ipasara na ang tambakan. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente.C). Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. edukasyon. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ayon sa kanilang pananaliksik.xviii). ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. 8<pd>. Sana ipalinis niya ang Payatas. kak ulangan ng batayang serbisyo. at ng tirahan para sa mga street children. kalusugan. birthday. Habang may sinasalaming katotohanan. takpan ang mga kanal. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. ipaayos ang mga daan. Sa bilang na ito. maagang pagtatrabaho. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby. huwag. Kamakailan. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod.

Sa ganito. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. Batay sa mga sinuring print ad. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod pa rito. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. pabahay at karapatan ng mga bata. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . mga uri ng tulong na naibigay. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. ang pag bibigay ng pag-asa. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Gayumpaman. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. Gayumpaman. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. Bukod dito. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Katulad ng nabanggit na. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Dito. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ayon nga kay Tolentino. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang.

Dahil sa globalisasyon. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Dahil dito. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. kasunduan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. preskriptibo an g mga ad. upang maging masaklaw at malalim. at iba pa. Maayos nang nailatag ang mga batas. Bukod dito. patakaran. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. Dahil sa mga karanasang kong ito. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Samakatuwid. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). partikular ang kuwentong pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Ibig sabihin. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Ibig sabihin. Sa halip. Kung gayon. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69).

Sa ulat na ito. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). hubog. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan." Katahimikan. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Hali mbawa noong 1969. Kung saan niya ibabaling ang kata . 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. kurba. Hahanapin ng mga tao ang mga ito." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. paggamit ng Ingles at iba pa.a ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. hindi industriyalisado." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Pagkaraan nito.2). Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. kung saan ang ekonomya ay atrasado. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. at kinis ng kanyang katawan. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p... Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. kasaysayan at panitikan. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno.

Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. At nang kinaumagahan. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. May posibilidad na ang isa sa am in. at panlilinlang. napuspos ng pa gkain ang hapag. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Iniwan ko siya. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. kasinungalingan. tinapay at tsokolat e. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Iisa na lamang ang natitira. Wala akon g magawa. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Wala siyang malay. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Nasa ilalim ako ng himbing. Wala akong pinagsisisihan. sa mga krema. May signos ang panaginip. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob.wan at ihihilig ito sa akin. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. katas ng prutas at pukyutan. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Ilang araw ang lumipas. Tahimik ang paligid. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Naroroon si Impo at Ama. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Nilulunod ako ng paninibugho. makalimot at magsawa </i>. Totoo ang signos ng panaginip. mortal man o imortal. ang pagsanibi n ang aming katawan. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Pagsasanibin ang init. Hindi ko alam kun g bakit. Nagising ako ng isang panaginip. malapot na arnibal. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Naroroon si Impo at Ama. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. ay masanay. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Dama nil a ang aking kalungkutan. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Kilala na namin ang isa't isa. Pagod ako noon. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Nakapangkat ang mga diyos . Nagbangon ako. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili.

Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. At dito ko siya muling hinagkan. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. ng katotohana n at kasinungalingan. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. may sarili na siyang kaibigan. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Alam namin ang pait at lungkot mo . May luha na ang kanyang mga mata. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Suot ang puting abito. sa Dagat ng Tamis. Muli kong naramdaman ang kaba. Nilapitan ko siya." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Bumalik ka kay Duerme. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. ika-labing dalawa ng tanghali. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Muli kong natanawan ang parola.at engkantada. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. an g kanyang sarili. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Ngayon lamang ito nangyari. ikatlo ng hapon. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Gawin mo ang dapat. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Maaawain si Pa dre. Gubat ito ng tamis. At sa batuhan. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Naulinigan ko ang mga hikbi. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. simba o pista. Papalubog na ang ikalawang araw. Masunurin si Kuba. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . ng saya at siphayo. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Naglaho na ang datin g pait. Kakaiba ito. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Malumanay ang pag-uusap n ila. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. katapatan at kapalaluan. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. ika-anim ng hapon. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Kinailangan pang .

Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. . Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. bahay-pari at tanggapan. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Mainit ang katanghalian. simbahan. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Bago it o sa kanyang paningin. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Paulit-ulit. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Totoo ang kanyang mga inutas. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay.

ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa.4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Ang hindi alam ni Berting. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Mahir ap na. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. "Iho. Natiis ito ni Berting. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Pangala wa. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Wala siyang kalaban-laban. Unang-una. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Buhat n oon. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE.

BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. At lahat nang oras. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Tuloy hindi mo man gusto. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya .ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Ang babae . KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Dito siya na dehado. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Balik papag ka na naman. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Balik kayod na naman si Aurora. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Naaalala na ni Berting ngayon. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Dito unang nagpasya si Lay a. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa.ot sa lalaking kinasama. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Inaninag niya ito. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA.siya si LAYA. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Dito siya walang laban. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. nagkaroon ka ng karamdaman.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Pero wala kang magagawa. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita.

Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Uuwi sila ng La Union. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Payapa na. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Uuwi sila. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. In isip niya kung saan ito ilalagak. Umaandap ang gasera. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Walang anino si Berting. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Ito ang tirahan ng kanyang kay . La Union. Nakalilito. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Nagbangon si Berting.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Ang mukha ni Berting. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. alas dos ng umaga. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Nagtagumpay si Laya. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. May banta ang pagbagsak ng ulan. Maulap.

ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . Ilang minuto lamang. sa takot. mas matapang. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Isa sa mga mang angahoy." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. at kumaripas ng takbo. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. pinaparusaha n niya ang mga ito. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w.Folktales Word Count: 2. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. Pagkaraan ng ilang saglit. mas malapit.amanan. dumating ang mga humahabol . Hindi na binigyan. at "ng Makiling" . MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. sa dilim.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. umungol at tumabi sa kanila. Sa isang kisap-mata. narinig uli nila a ng mga sigaw. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. mula sa gilid ng bundok.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Minsan. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. Isang hapon.

Naglaho na si Mariang Makiling. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. SABI sa mga alamat. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Kaya naman kitang ipagtanggol. kahit na sa liwanag ng buwan.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . Nalungkot ang binata nang marinig ito. sa halip. nagsalita sila at umibig. Pagdaan niya. Tapos. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. nagkapanahon nuong nakaraan. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. "Sana sa akin ka ipinangako. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. ang uso nuon. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Mula nuon. Maganda at magiliw si Maria. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. subalit tahi mik at malihim. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Hindi lum alayo ang mga Aeta. Ang makapal niyang buhok. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. at lalo siyang naging tahimik. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Subalit sumbong ng iba. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. si Maria. Sabi ng iba. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Ngayon. laging sabi ay bata. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Subalit ngayon. Kahit kaila n. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. pati na ang iyong mga kamag-anak. Diwata rin tulad ng mga ma gulang." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. Ang binata mismo ay walang imik. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. Upang makaiwas ang anak. Isa pa. Mabait siya at mababa ang luob. abot hanggang s akong ang haba. Subalit dumating ang araw. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Kahit na sila ay may hiwaga. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. at ang kaisa-isa nilang anak. Minsan. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. naglaho na si Maria Makiling.

ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Bilang paghingi ng paumanhin. Siya ay nahawa. At malupit. Dahil dito. nagkadikit ang kanilang mga balikat. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . at lahat sa nayon ay nasa talipapa. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. nagkasakit at natuluyan. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Nuon kasi. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. ang panginuon sa nayon ng Bai. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . sina Mangita at L arina. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan.akiling . Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . laganap ang sakit duon. banig at sutla. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. namatay ang ama. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula.sa mga salakot. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. At araw-araw naman. at nagkatinginan silang dalawa. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Kaiba siya sa kapatid. tulad sa madalas na niyang gawa. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. at nagsalit a pa ng paghamak. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Hindi sin asadya. Tapos. . siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Pagkatapos. Isang araw. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Isang araw. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Gaano man katalik sila . Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Nagpasalamat ang matandang babae. Mula nuon. Paminsan-minsan. bitbit ang kanilang mga "panind a. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. lalo lamang namuhi si Larina. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain.wala pang salapi nuon. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. upang mamili at mag-aliw. subalit kahit kailan man." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Upang magkaruon ng hanap-buhay. sa hinhin. Pagkaraan ng panahon. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao.

Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. walan g tigil ang suyod sa buhok. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Katunayan. Isa-isa. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. pagkita ng mga tao. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Kaya. "Mula ngayon. Pagbalik ng kanyang paningin. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. At tuwing malakas ang ulan at hangin. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. hindi na pulubi ang nasa harap niya. "umuwi na tayo!" At mula nuon. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. hinangad niyang mamatay na si Mangita. "Oo!" sagot ni Larisa. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae." bulong ng diwata kay Mangita. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. sa halip na alagaan ang kapatid. sabay sa paratang at pataw ng parusa. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala." bigkas ng diwata. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. Ilang saglit lamang. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. at ipinak ita pa ang supot. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. 5 . wala nang laman. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. "Halika. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. matapos ng ilang saglit. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin.

ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. trahedya at pagpaplano ng pamilya. Samakatuwid. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. lugar na panlibangan at bakasyunan. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Sa puntong i to pa lamang. Pangalawa. Sa madaling salita. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Sa ganito. halimbawa na ang mga magulang. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. simbahan. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Ayon sa kanya . umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. kalikasan. Sa isang pagtingin. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. masasabing malay at. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad.Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. Katulad ng sa midya. Sa mga ganitong pagkakataon . Para sa pananaw ng magulang. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. bagkus. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. kahit paano . Sa kabilang banda.

matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Sa madaling salita. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Dahil may paliwanag. Samakatuwid. sila ang kinakausap ng mga ito. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. korporasyon o samahan." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. makikita ang . natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. they'll be home at last. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. Ibig sabihin nito. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay.. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Batay sa mga tinalakay. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Gayumpaman. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. Katulad ng nasabi na. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. ang mga ad na pamprodukto. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. Batay sa mga pangungusap sa ad. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Dahil bahagi ang mga negosyo. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad.

may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. Dito. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabihin. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Upang masagot ito. Sa halip. magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa deskripsyon sa body copy. Sa una. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. * distorsyon ng realidad. Ibig sabih in. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Sa pangatlo. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. ang realidad ang repleksyon ng midya. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa paimbabaw na pagbasa. Kung gayon. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . Ibig sabihin. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Kung may suliranin man. ang mga ito ay madaling maresolba. Holmes 36). may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Para sa kanya.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. ideyal ang pagtira rito. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Gayumpaman. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Sa isang b ahagi. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Sa kabilang banda naman. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan.

Sa kabuuan. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows.ngusap sa copy. mukhang hanggang ngayon. N gayon. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. Bukod sa body copy. boy. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. so complete. at frozen. kumpleto sa pasilidad. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. development. Sa pagpasok ng bagong milenyo. "It's a lifestyle so exiciting. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Maging sa tao. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. apartment. level. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. you can't ask for m ore. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. Noon tanging ang m ga salitang basket. sa pamamagitan ng revisyong ito. ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. oval. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. jar. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. vulga r. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon.

Sa pananaw naman ng mga linggwista. Kay Rizal lamang. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. Mula dito. Ayon nga kay Mabini. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. paglalah ad at ang pagmamatuwid. Sa puntong ito. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. ito ay ang mga karap atang sibil. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. Mangyari pa. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987. Sa kasalukuyan. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. Unahin natin ang wikang F ilipino. Maging sa aking mga lektyur sa klase. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog.</pd> Santos.anilang wika. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. Mula dito. Muli. pulitikal. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. Balikan natin ang apat. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. Aniya. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. Para sa akin. Sa modernong mundo. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. paglalarawan. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. Pilipino at Filipino.

ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones.</pd> Abad at Kahapon. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. At masasabi kong higit sa la . Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. Sa panahon ding ito. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina.</pd> S antos. at siyempre pa. Sa panahong kasalukuyan. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. pamahalaan. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. Si Del Pilar. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. paggawa. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. at sa lahat ng ito. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. Pagdating ng eleksyon. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan.ay ng mga lalaki. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Sa kanyang mga tula. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. pananampalataya.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

utas. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. Kahit matataas pa ang tono. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. Kahit anong bagong ka nta. Bibihira siyang lumabas. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. Maganda ang boses ni Ate Charito. Kahit ano kaya niyang i mansanas. may duwende para sa pag-awit. may duwende para sa pagbigkas ng tula. Malambot ang kanyang k atawan. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. sa mga bata ng naging kalapati. may duwende sa pagpipiko. Kahit ano.Una. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. walang lampas at parang toto Pangalawa. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. Ang tapang-tapang ni Kukot. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. Pangatlo. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. magaling umawit ang aking Ate Charito. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. magaling magdrowing ang aking -drowing. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. naiiba na siya. at may d uwende para sa pagsusulsi. kapag may h awak siyang pamato o karayom. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. kapag may papel siya. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. nakakalimutan ko ang lahat. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. Ate Charito. at sa isang bangkang papel na naging isda. Pang-anim. Minsan nga naisip ko. magaling magpiko ang aking Ate Charito. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. natatapos niya ang kanta . Kaya niyang magdrowing ng puno. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. pinya. kaya niyang awitin. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. may duwende para sa pagsasayaw. nagiging espada ang kanyang mga kuko. P . Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. Pampito. Pang-apat. May duwende para sa pagdo-drowing. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. Panlima. nagagawan niya ng magagandang kuwento. . Mali naw kasi ang mata niya. may duwend e sa paggawa ng kuwento. Di halatang sinulsihan. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira.

Tapos bigla silang nagsigawan. Saktong-sak to ito sa gitna. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Sabi kasi ni Nanay. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. gusto niyang ako naman ang maglalaro. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. Magpipiko kami ni Ate. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. Kumuha siya ng dalawang pam ato. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. "Tabi-tabi p o. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. sasabihin kong. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid. isa sa kanya at isa sa akin. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. Sa kanyang paglundag. Nagtakbuhan sila papalayo... makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. Pero sadyang nagpataya si Ate. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. Kaya bihira siyang lumabas. tahimik lan g ako. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Siyempre. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya." . Nagpaalam muna kami kay Nanay. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate.

At kung may manunukso man sa aking Ate. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. nagkakasya na l . sa aming pagpipiko. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. B igyan man ako ng maraming Ate. kapag nakalumok raw ng buto." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry. Wala naman palang dapat katakutan. Pakiramdam ko. sa kanyang pag-awit." "Sabi kasi niya. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. pero buto pa rin 'yon ng santol . sa kanyang pagsulat ng mga kuwento. Kung minsan. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa. Naghahalong berde at abo ang paligid. di ko tatanggapin. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. sa kanyang pagbigkas ng tula. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito. nalunok ko ang isang maliit na buto. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. Di ko napigilan. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. magtatag-araw na naman. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. sa k anyang pagsasayaw. Pinigil ko ito. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. Simula noon. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. handa na akong ipagtanggol siya.

lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Sinang-ayunan ko. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. . Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Nagbabalak na magdoktor. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. mahal ko. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Hindi ko masisi ang anak natin. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Pero matalinong bata siya. kundi sa pangungulila sa iyo. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. Palibhasa'y nag-iisa naman. Gayunpaman.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>.isang pagpapakasakit. Mainam sana kung naririto ka. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Matalino ang apo natin. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Tuwang-tuwa siya sa anak. Parati kit ang bibisitahin. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Iba na nga an g panahon. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han.

hindi nagpaapekto si David dito. intensyon. hanapbuhay. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. pag-iisip. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. Wala naman siyang malalapitan. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko. at pagninilay-nilay</i>. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. Puron g Filipino siya. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. mukhang hindi naapektuhan. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. Lalo pa kung araw Biyernes. Huwag kang mag-alala. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . <i>gun e ka yá quiao</i>. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. gawa o kilos. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. Noong isang hapon. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. pangungusap. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Payapang nagtatapos ang araw. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. pagsisi kap. Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. At ngayon .

Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier.ag-anak. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. . Wala ng iba pa. Bagaman. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. At kun g inaatake si Maryben. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Baon na sila sa utang. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. Maryben ang p angalan nito. Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. May trabaho si Ben. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo.talo. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. Kung mi nsan. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. lalo't batid ang bisyo ni Ben. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. Ta glay niya ang lakas at biyaya. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. Ganun pa man. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Kung minsan pa nga. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman.

Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Sa larangan ng nobela. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. mabuting pakikipagkaibigan. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. Sa panahon ng mga Kastila. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. huwarang pamilya. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. at pagmamahal sa Diyos. ang "Makamisa. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. nagmumura. Samantala. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. nambabato ng ta sa. at nagdadabog kapag nagmimisa. Ang pangatlo niyang nobel a. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Samantala. Dahil dito. dalisa y na pag-ibig. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. pagpapakasakit. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. may Padre Agaton naman ang Makamisa." na di niya natapos sulatin. pag-iwas sa masama at kabuktutan.

Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Samantala. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao.</pd> 1977). mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. mabuting ina. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela.si Eba.</pd>al<pd>. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Sila ang dapat manai g lagi. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. matiisin. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. et<pd>. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle.</pd>: 1977). Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Malinaw ang dahilan ni to. (Reyes: 1992). Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. sapagkat higit sa pagiging prayle. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. bilang isang babae. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae.</pd>al<pd>. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso.nagbibili ng aliw. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Hindi nakatututol an . Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. at masunuri n sa Diyos. ulirang asawa (ni Jose). sila ay mga lalaki. Si Maria. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. at higit sa lahat. lalo na ng mga babae. bilang isang tao. et<pd>. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae.

hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. . Samantala. Samakatw id. at tapat. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. nagsiyasat ng baluti't koleta.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. Lagi. at iresponsableng asawa. pagluluto. panrelihiyon. nag-abot ng bandang isusuot. minsan man. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. batugan. paglalaba. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Siya kaya'y nasangguni. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. at naghiyas ng turbante ni Florante. mabait. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Si Pia Alba. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . si Sisa. nagtahi ng plumahe. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. mapaglingkod. bilang isang katangi-tanging baba e. Samantala. Sa kasalukuyan. Si Laura ay larawan ng kahinaan. mahinhin. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. paglilinis ng bahay. Si Laura ang naggawa ng s agisag. katulad ng nabanggit na. bilang anak ni Haring Linceo. naghintay. maganda. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e.

marunong magpasya. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon.intelektwal. tag asilbi sa asawa. Ito ay mapagtimpi. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. matapos ang walong taon. Noong Agosto 1935. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. hindi palai sip (Reyes:1992). pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. hindi maampat ang pag-agos.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. emosyonal. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. may paninindigan. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Ang babae ay parang kalikasan . at sikolohikal. Sila ay mga babaeng pantahanan. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. at alam kung ano ang gusto sa buhay. partikular na sa kanyang mga nobela. Samantala. . 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). ulirang maybahay. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat.natural. Ang <i>Varsity News</i>. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . na itinatag n oong 1914. rasyunal at intelektwal. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda.

ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Noong itatag ang CEG nang 1931. politiko. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman.</pd > Romulo. </pd> Carl W<pd>. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl.</pd> Pew. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). halos apat na buwan bago ang eleksyon. taong 1935. Fordham at Marquette. orador. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. ang mga kababaihan ay magaganda.</pd> Karig. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Quezon. Wa lter M<pd>. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Marlen E<pd>.Mula rito. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Sa loob ng ilang taon p a lamang. aktor. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Yale. editor a t mga lider kabataan. William Allen White. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>.</pd> Ackerman. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. atleta. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. makata. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Columbia. debatista. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. D<pd>. Princeton. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. intelihente at dinamiko.

at mga miyembro sina Raul Manlapus. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya.</pd> Carlos. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. lathalain.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Gil R<pd>. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. ayon kay Rodriguez. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Vinzons. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Pascual at Duque. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Samantala.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Celestino C. Castro at Pabl o Viray. Leon M a<pd>. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Porfirio Miraflores. Vega ng <i>The National</i>. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Carlos A<pd>. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan.</pd> Rama. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Garma. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon.mga miyembro nito. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Sa kanyang pamumuno. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. interby u. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Daisy Hontiveros. Enrique Quema at Poblador. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Rufino R. Kasa ma niya rito sina Torres. D<pd>. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Ang taong 1933. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita.

ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya .</pd> Modesto Farolan (1937).</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Samantala. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). editor at mamamahayag sa ma instream. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan.a magasin. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. mga asignatura sa wikang Ingles. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Subalit para kay Manuel E<pd>. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. isinulong ni Helen Benit ez. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. . Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. kalihim ng Departamento ng Pinansya. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. Ayon kay Prop<pd>.

editoryal at b alitang pamapalakasan. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Sa kabutihang palad.</pd>H<pd>. Si Hupiter.</pd> Crispino Jamias.Sinusugan naman ni Prop<pd>. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. binugbog at halos patay na nang iw . A<pd>. Parables. naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. sanaysay. Isang araw binuksan niya iyon. Sa naturang kumperensya. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. ang Diyos ng lahat ng mga hari. 4 Title:Mitolohiya. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. kinuha pati damit sa katawan. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari. pagseselos. Folktales. Pabula at Alamat Text 126 . pahayagan at magasin. katalinuhan.</pd>V<pd>. Kwentong Bayan. Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. nagulat siya sa kanyang natuklasan. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. ang pahayag ng kalihim. Hinarang siya ng mga tulisan. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay.Myths. bago pa siya ipadala sa mundo. pagkasakim at poot. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. pagkakasakit.

dumukot siya ng dalawang denaryo. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. At maliwanag ang kasagut an." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. at kung magkano man ang kaku langan niyan. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. S iya'y madamot at magagalitin. Makaraan ang ilang araw. dinala sa bahay-panuluyan. Dumaan din ang isang Levita. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman." Hindi nagtagal. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. Ang kaawa-awang bata ay a. ngunit wala pa ring mga lo bo. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. Lumapit siya. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. at sinabing. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. at inalagaan doon. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao. Kinabukasan. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. "Alagaan mo siya. babayaran ko sa aking pagbabalik.an. Noong panahon Syracuse. kung hindi mananagot ka na sa amin. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya.

Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon." ang tugon ni Maria. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot." ang sagot ni Maria. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo. Hindi na niya nais pang magtagal doon. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo." wika ni Damokles. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. "Maria. "Hari. "Opo. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. Nasunod lahat ng kanyang gusto. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras." Ganoon nga nag nangyari. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. "Wala tayong bigas na isas aing. nakatapat ito sa kanyang ulo. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo." ang tawag na muli ng matanda. nguni't hindi siya kumilos. mula sa itaas. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay. "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. magmadali ka. magbayo ka ng palay. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. Madali ka." ang galit na g . na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig." ang wika ng ina. n akabitin ang isang espada. "Maria. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya." "Opo. Ang maupo sa trono ng hari." ang wika ng hari." "Masusunod ang kagustuhan mo. "Maria. sandali po lamang. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari. kumain ng masasarap na pagka in. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo.

Siya ay masipag at mabait. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. H indi na niya maabot ang mga ito. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Tumaas nang tumaas ang langit. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na. sina Mang Dondong at Aling Iska. Si Maria ay responsible at masuring anak. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. "Hinubad niya ang kuwintas. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Kinabukan. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. Pagkatapos ng ilang sandali. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong.alit na utos ng matanda. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. Inalis ang kanyang suklay. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. Isang araw. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. nguni't hindi niya napapansin. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin . Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. siya ay pinawisan. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit.

Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman.pagkamahiyain . ang h alaman ay mahiyain din. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria. ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. Muli. Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. Katulad ng kanilang anak. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Pero wala doon si Maria. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria . Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo.Aling Iska at ang anak na si Maria. Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". bilog na kulay rosas na bulaklak.at tinawag na nga itong "mak ahiya". nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. "Iligtas nyo po ang aking anak. . Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan." Biglang nabuksan ang pinto. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. hinanap nila si Maria. ganon din ang ginawa n i Aling Iska. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. Pero di nila nakita ito. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin.

Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Usaki Kimadori. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Balighong pangamba ang kanyang nara . Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Sumisidhi ang digmaan. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria.Hindi niya malilimutan ito. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. si Hen. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Batid ito ng kanyang Ditse. nanahanan ni Alfonso. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid.

" pahayag ni D itseng Cora. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. . Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Nabatid ni Hen<pd>. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Karne an g laman ng bayong. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Walang imik si Gloria. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Lumipas pa ang mga araw. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian.mdaman. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Kinabukasan. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Kumukulimlim ang panahon. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones.

Alam kong malayo na ito sa akin. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Lihim ito. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. wala na si Ditse. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Ako si Dulce. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. dilaw. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. magdidilim na. Kinabahan na ako. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Papalapit siya. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . malapit sa gubat ng tsokolate at yema. pero walang nakatagpo. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. . Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Nakailang hakbang na ako. ang inisip ko. Tumahimik ang paligid. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. tunguhin at saliksikin. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Papalubog na an g ikalawang araw. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Isa lang ang batid ko. Mahalumi gmig. Di ko lang batid kung saang direksyon. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Siya si Duerme. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Piho ko'y naliligaw ito. malapit at lumalapit siya sa akin. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas.

Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Ang resul ta. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Ikawalo. Dapat nating h arapin ang katotohanang. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. D oon ko ipinasyang tumakbo na. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Ayon kay Prospero Covar (9). Cassettes. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Bagaman. Gayumpaman.Nakita ko na ang daan patungong bayan. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Tuluy-tuloy ako. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Humahangos. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Sa mga mungkahing ito. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid." . Ikapito. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw.

Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Sa libro ni Visitacion R<pd>. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Una. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Samakatuwid. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Sa lahat ng sektor sa lipunan. serbisyo at institusyonal. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. pumanga . Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. ang print ad ang siyang masasabing palasak. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Batay sa mga ideyang nailahad.<. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. Sa ganito . Sa kabilang banda. Kung gayon. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. Sa bilang na ito. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. kabutihang loob o pagkamakabayan. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. ang pagtuturo ng mga kaugalian. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Sa lahat ng uri ng midya. Samantala. pagpapahalaga. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>.

ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. Ibig sabihin. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. ay nakatuon naman sa mga nan. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. lalung-lalo na ang mga magulang . nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Una. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. Katulad ng nasabi na. Para kay Hamid Mowlana. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . ang ad na panserbisyo. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Kung kaya't ang resulta nito. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Sa yugtong ito. Para naman kay Todd Gitlin. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). Aniya. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Ang ng tahanan. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . Pangalawa. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Pangatlo. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. isang eksperto sa komunikasyon. isang sosyolohista.

Gayumpaman. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo.</pd> Martin Luther King. Samakatuwid. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. libangan at kalusugan. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. (4) ukol kay Dr<pd>. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. Sa kabilang ba nda. . Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo.sa edukasyon. Gayumpaman. at ib a pa. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. lubos man o bahagya lamang. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. ang s ekundaryang sosyalisasyon. Sa nasabing teksbuk. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. paglalakbay. Sa yugtong ito. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . simbahan. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Subalit kung sisipating mabut i. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID).

taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa.34). Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. upang kumita ng d olyar. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. ang masama at higit na masakit. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . titser at iba pa. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. at mas pangmatagala n ang epekto. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. nars. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Sa panahon ng globalisasyon. politika. bagsakan ng mga sobrang produkto. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. kailangan itong laging bantayan. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap.69)". Kadalasan.Dahil sa mga nabanggit na ito. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. Bilang pintungan. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. <i>care giver</i>. Bilang sandata. at iba pa. ekonomiya. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. at iba pa. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa.

paaralan. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. kung kaya. tulad ng wika. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Sa paniniwala ni McGillis. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. at iba pa. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. makukulay na poster. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . lansangan at iba pa. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Sa kanilang mga komersyal. Kay McGillis. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. bus.8). tulad halimbawa ng Rice Burger. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. <i>Panitikang Pambata. <i>flyers</i>.ng mismong wika nito. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. pagmamahal sa matanda at iba pa. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. at iba pa. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. simbahan. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. brochures. Sa paraan nga namang ito. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

at Sargent R ayme. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. mababa it na kaibigan at higit sa lahat.</pd>I<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>.</pd> Hancock. at sa buhay ng mga santo. Sa bansang 1850. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Paglaon. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.</pd>M<pd>.</pd> Stuart. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. <i>The Filipino Twins</ . <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Bukod sa kartilya at katon. Edward Stratemeyer. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Tinatawag din itong "abesedaryo..<p d>H<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. na dapat igalang sa lahat ng oras. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</pd> Eady.. Ang unang aklat na limbag. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd> Ralphson. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</pd> Thomas. Mula taong 1898 hanggang 1910. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. bida. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara.</pd>P<pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. pagbigkas ng mga salita.

si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga.i> (1923) ni L<pd>. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan.</pd>F<pd>. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya.</pd> La Belle. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Sa kasamaang-palad. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo.</pd> Perkins. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. bida ang mga Amerikano. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. Ayon kay Luna Sicat Cleto. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama .</pd> Stuart. bilang alaala kay Daragang Magayon.</pd>H<pd>. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. Maganda. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. <b>L</b>umipas ang mga araw. mabuti siya ng pinuno.</pd>P<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. Napakaganda at perpekto ang hugis. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Bukod sa kaisa-isa lamang. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok.31). Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Himala ng mga himala. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. Datu Balind a ang tawag sa kanya. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. 4 Title:Alamat (4) Text 117 .</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>.</pd>A<pd>.

Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. mapatawad po sana ninyo ako. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo." sagot ni Prinsesa Taal. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko." paliwanag ng Datu. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Panalangi . tumayo ka at huwag ng lumuha. " Anak. "<b>S</b>alamat ng marami po. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. na animo'y nahihintakutan. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa." "<b>A</b>nak." Sagot ng Prinsesa. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Ama ko. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan." pakiusap ng Datu." paamong wika ng Datu. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. Dahil siya ay isang Prin sesa. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. "<b>A</b>nak. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. ang humingi ng tulong sa mga anito. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina.

bukod sa pag iging maitim. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. kapwa s ila lumubog. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. Mula umaga hanggang hapon. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. W alang tigil sa paglangoy. maliwanag ang sikat ng buwan. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. <b>M</b>ula noon. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Nagdiwang ang buong balangay. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Subalit. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. namasyal ang mag-asawa. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Mayroon sayawan at kantahan. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. pilit niyang inabot. Ngunit nabigo silang lahat. si Mariang Sinukuan. dahil nabighani ito. <b>I</b>sang gabi. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala.

ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Masayang-masaya ang kagubatan. ni Mangga a ng Dalanghita. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. <b>I</b>sang araw. Kaya't sa cadena de amor. <b>S</b>a isang gubat na madawag. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. Sa gabi ng ng hayop at halaman. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. ng Zibra ang Tsonggo." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. ni Saging ang Papaya. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Lahat ay kumakanta. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. B . Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. "Mad aling lutasin iyan." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot.

May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko.Essay Word Count: 2. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. "Gusto kong maging maligaya ka. 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . Sa g anitong paraan. Naisasakatuparan lamang ito . ayon kay Mantikayan. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. "<b>M</b>abuti pa sila. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Dagdag pa. Maawa kayo. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. naibubuklod ng ritwal ang komunidad." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Heto ako. kantahan.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. nakikita ang masayang paligid. Nak akasama sila sa pagsasaya. mahal na Ada.

pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. buk . ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. ang ritwal ay maituturing na gahum . Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Ayon k ay Piluden-Omengan. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Samakatwid. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. kas aysayan. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Mountain Province. naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Sa ganito. Mountain Province. Sa kabilang dako. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Pangatlo. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Gamit ang isang palapag o platform. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. bagkus. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. Ibig sabihin. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Una. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. relihiyon at ekonomiya. Dagdag ni Mojar es: Samantala. Kung gayon. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. Ayon sa kanya. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Pangalawa. saloobin at ideolohiya ng grupo. Dahil din dito. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. upang maisagawa ang isang ritwal. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. Sa pamumuno ng isang babaylan. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Bilang gahum. edad. ito ay maaaring magmanipula. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. Ayon kay Mojares.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala.

malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. kasunduan. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. patakaran. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Pagkaraan nito. Dahil sa globalisasyon. at iba pa. ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. partikular ang kuwentong pambata. Dahil sa mga karanasang kong ito. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Maayos nang nailatag ang mga batas. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Sa ulat na ito. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. upang maging masaklaw at malalim. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. paggamit ng Ingles at iba pa. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Ha limbawa noong 1969. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . kasaysayan at panitikan. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. Dahil dito. Ganito ang nakasaad sa . At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa.

(3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Sa panahon ng globalisasyon. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>. nars. at ib a pa. bagsakan ng mga sobrang produ kto.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. ang masama at higit na masakit. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . Walang m asama ang pangingibang-bansa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.</pd>2) </i>.. upang kumita ng dolyar. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Sa nasabing teksbuk.. <i>care giver</i>. Dahil sa mga nabanggit na ito. kung saan ang ekonomya ay atrasado. at mas pangmatagal an ang epekto. Kadalasan. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. titser at iba pa. hindi industriyalisado. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. (4) ukol kay Dr<pd>. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa.</pd>34) </i>.</pd> Martin Luther King. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan.

at iba pa. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. 5 . tulad halimbawa ng Rice Burger. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. <i>brochures</i>. ekonomiya. Sa paraan nga namang ito.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. makukulay na poster. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. at iba pa. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Bilang sandata. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. pagmamahal sa matanda at iba pa. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. kung kay a. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. paaralan.S<pd>. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. politika. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. <i>fly ers</i>. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. kail angan itong laging bantayan. ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. at iba pa. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Bilang pintu ngan. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles.</pd>69) </i>. bus. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa kanilang mga komersya l. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . lansangan at iba pa. simbahan. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa.

Sa antas gradwado naman. kasama ang mga pre-school. at para maging matagumpay ito. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. (2) kodipikasyon. lungsod at la lawigan. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. mabuha . sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. matapos ang revisyong ito. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. Iyon nga lamang. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. Bicol at Za mboanga. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. At ang huli. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. lalo na sa mga la lawigan. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. tanging si Dr<pd>.A. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. Kung hi ndi ako nagkakamali. Sa p agkakaalam ko. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. (3) elaborasyon. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. Filip ino. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito.

Bilang halimbawa. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. ilagay natin sa pangungusap. ni hindi pa nagde-debut. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang.</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. na sa aking palagay. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. ang ikaapat na wika. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin.y ang wikang Filipino. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. at dahi l ang Diyos ay makatarungan. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. Kung gayon . Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. naroon na ang mga salitang abaca. ika-19 na siglo pa lamang. Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. kung palaging iyon nang iyon. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon." . sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. Kung may pagkakahawig man. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. At kung pakakasuriin pa. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda. Upang higit ninyong maunawaan. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang.

Maging konsistent sa paggamit. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. Ibig sabihin. worksyap b a o workshap? Malinaw. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. Canada. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. Dahil dito. dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. Maitatanong ninyo. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. mas higit na pipillin ang ang huli. sa takdang ika-6 ng gabi. gamitin ang digrap . ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. na kung hihiramin sa orihinal na anyo. teknikal o sa yantifik. At siyempre pa. Narito ang halimbawa: "Inay. </pd>Niño. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. sayanti fik at ilang salitang katutubo. globalpinoy. barayti. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. Pangatlo at higit sa lahat." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. Upang higit ninyong maunawaan. Sa wakas. mga salitang may kahulugang kultural. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. Inaasahan na sa darating na panahon.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. sa Oregon University at maging sa Toronto." Sa aking palagay. sa mga mahihilig sa internet. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. paano kung gusto naming gamitin ang pokus.com. Kung ma aari po sana. Nang sa gayon.com at maging ang pinakamaganda.

Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. at saka kita hahatakin palabas. Agad itong tumalon sa balon. "Ako muna ang lalabas . . Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. Dati. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona." pangako nito. "Oo. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n." ang sabi ng kambing. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Dati. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Dahil sa RTS. Pagkuwa'y sinab ing. "Kung gusto mong makaalis dito. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing.ong SH. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Di man napapansin. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax. At kapag nakalabas na ako. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. 4 Title:Pabula Text 124 . "S ige. magtulungan tayo. nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan." ang sabi ng lobo." ang sabi naman ng kambing.

Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. Ngunit muli. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Isang araw. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. "Buk as na bukas din." ang wika ng inahing manok. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. At sinabing. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. at sinabing . "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. Dahil dito. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. Dahil dito. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay.

Parurusahan ka Niya. Pagkatapos nilang kumain. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. laking gu lat nila sa nasaksihan. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga." Ayaw maniwala ng tigre. Ang hi ndi nito alam. halamanan at palaisdaan sa bukid. Nakadama ng takot si munting daga. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Marami ring masasarap na pagkain. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya.Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Laking paghanga ng tigre sa lobo. "Masaya sa lungsod. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Nang makita sila ng mga hayop na iyon." ang sabi ng lobo. Isang araw. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . "Sa pagkakaalam ko. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. may keso. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Sinugod ang munting daga. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Su mama ka sakin. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. karne at tinapay. Sabi niya. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Humanga si Dagang-b . dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. naghain si Dagang Bukid. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod.

At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Sa naging pahayag ng hukom. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. . Kaya't n akaisip siya ng solusyon." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. Nang wala na ang pusa. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. Pag may trabahong dapat gawin. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais.karne at iba pa. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. napag.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Sabi ni Dagang-bukid. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. nauwi ito sa korte. prutas.

Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. .Sa kasamaang palad. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Kaya kahit nuong bata pa. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 . marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. si Pum bakhayon. at hanga ang mga tao sa kanya. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. ang kaaway ng kanyang ama. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. Nang mag-binata si Aliguyon. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. sa nayon ng Hannanga. Ano pang mahihil ing ko. sa nayon ng Daligdigan. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Ang pangalan niya ay Aliguyon. tiningala na siya bilang pinuno. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Katunayan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot.Folktales and Epics Word Count: 2.

N agsama ng 1. ang bakulaw. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Sa lakas ng mga lindol. ang ginamit niya laban sa halimaw. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . sa wakas. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. Handyong at Bantong . Si Buringkantada na iisa ang mata . Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. upang puksain si Rabot. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. at kalahati ay hayop. natuto silang igalang ang isa't isa. na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan.000 mandirigma si Bantong subalit talino. umangat ang Pasacao mula sa dagat. si Tandayag. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Ang mga pating. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Ang halimaw na Buwaya . Nuong wala pang pangal an ang Bicol. si Bantong. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon. . Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. sa Magarao. pati mga bundok ay gumuho. Kasing bilis ng kidlat. ang Kolasi at ang Isarog. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. at ang Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa . naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. si Aginaya. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao. Ang dambuhalang baboy-da mo . Hindi nila sinugod agad ang lungga. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . umunlad ang dalawang nayon. at pagkaraan ng 3 taong b akbakan.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Biglang bigla. Tapos. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung.sina Baltog. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Pabalik-balik at walang tigil.ang sumabak. pinili niyang asawa si Bugan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. nagsimula ang sunud-sunod na lindol. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang tatlong bayani . Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon.mga tao na gina wang bato ni Rabot. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat.Si Angongoluod. kagila-gilalas.ang Hantik. si Rabot. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Bumaon ang lupa. at hindi lakas ng katawan. Sa paglawak ng katahimikan. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto.

Kinabukasan. mga alahas. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. upang makalapit sa bahay. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. mga estatua at iba pang mamahaling bagay.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. pati na sa mga kala pit sa paligid. Sa bahay . n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Isinumpa ni Lam-Ang . Lahat ng isda sa ilog ay namatay. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. isang babae taga-Kandon. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. gamit ang tangi niyang sandata . Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . Nuong araw ding iyon. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. Humangos siya pabalik sa in a. Bilang ganti. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Sa Kandon. dumumog ang lahat ng tao sa nayon. Siksikan silang lahat at. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama.isang sibat. umuga ang hagdan. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. Ayon masam ang panaginip. Pagkaraan ng tatlon g taon. ang dambuhalang halimaw na pating. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. ginapang siya ni Bantong. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. .Pagtagal. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. napatay ang ama. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. at sinakmal ang bayani. Tapos. Isang araw. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Kaginsa-ginsa. at sa kanyang m ga ninuno. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Pagsapit ng takdang araw. Kaya minsang tulog si Rabot. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. pinugutan niya ng ulo. namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. isang munting nayon sa hilaga. Sa kabilang dako. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. kung saan siya pumasok sa bahay. Sa kasamaang-pa lad. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Bumagsak ang kalan .

Sabi ng iba. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. Ang sabi naman ng iba. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. ayon sa kwento. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. narating nila ang isang ma liit na kubo. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. hindi tumatanda. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. wala . parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. mah aba at makapal ang buhok. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. Dati-rati. Sa madling salita. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. nilalapitan daw sila.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Paminsan-minsan. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Natigilan ang lalaki. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Ang kutis niya ay makinis. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. Minsan. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. pati mga alahas. batang inahen na hindi p a nangingitlog. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. para sa mga kasal. Gagaling ka. at inuwi sa bahay. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. at sugatan. Kung minsan daw. Paminsan-minsan. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. at maliliit ang mga kamay at paa. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. siya ay maniwaring isang diwata. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. tapos maaari ka nang umuwi. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Malaki at itim ang kanyang mga mata. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. Si Mariang Makiling ay isang dalaga." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. sa bigkas ng mga Tagalog. na nagka-galos-galos sa mga tinik." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. kayumanggi ng kaligatan. binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Pagkaraan ng ilang sandali lamang. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. at mala-kandila ang mga daliri. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. Walang naglalakas-luob na kumausap. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Pumasok siya sa kubo at. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. magpahinga ka at kumain. at pati alahas. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. Halika sa loob. "Sa akin iyong baboy damo. binyagan at pista. Biglang-bigla. barya. O kung paano siya namamahay. "at hindi mo dap at hinabol.

Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Sa pun tong ito mga kaibigan. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. tulad ng snow. Kinabukasan. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. utal pa rin." sinabi niya sa lalaki na. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. . Sa formulang ito. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. Habang pauwi. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. kinain lahat ng lugaw na hinain. Samakatuwid. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. ay yumuko lamang bago umalis. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. manong at dyutay. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Una. computer. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. radyo at spaghetti. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. Mula 2001. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Gayunman. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman.ng imik. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . batas at iab pa. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. matematiks.

Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. At ngayon. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. encyclopedia o encycl opaedia. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Ganito ang nangyari sa Ingles. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. patuloy itong nagbabago. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. Hanggang ngayon. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. hindi problema kung center o centre. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Halimabawa. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Inuulit ko. yayaman at yayaman ang atin g wika. pagkat iyan ang nararapat talaga. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . kimono at tempura (Hapones). o maga1it . Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. enroll o enrol. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. sa Espanyol at sa Ingles. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles.1 :26:5. Upang higit na maging intelektwalisado. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Galing Zoo (Dao Ming Zi). hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. makipag-away o makipagtulungan. gayong kapag nasa krisis. intelektwalisado na ang wikang Filipino. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . . Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Sa ayaw at sa gusto natin. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . at pagkat buhay. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. 1-2 ). Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. may pananagutan siya sa iba.</pd>1:31 ). lasagna at spaghetti (Italyan). At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. H indi siya nag-iisa. nararanasan sa iba. acknowledgment o acknowledgement. color o colour. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. Sa kasal ukuyan. patuloy itong nanghihiram. . Mga kaba bayan. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino.

Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. Ang pagiging mabait . Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. masipag.at pagsisipag. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. at katauhan. siya. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Tinuruan . Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. karanasan. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. tulad ng kahalagahang pa ntao. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. ideya. upang hindi mahirapan. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. pagtitiyaga. damdamin. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Sakay ng kalesa. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Upang maunawaan ito nang higit. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural.

Ganito pala sa labas.Ayoko na sa labas .. Sapagka't malapit na. 4 Title:Alamat (5) Text 118 . sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. "<b>G</b>a.. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid.. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Bilang panghabambuhay . Ma. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami.. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. nagbalik siya sa dating bisyo. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. <b>T</b>ulad ng dapat asahan. gawa na rin ng kanyang mga magulang..Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. A. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Hudyat iyon ng pamamahinga. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan .. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. bumuhos na ang malakas na ulan. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. kasayahan at mga koronasyon. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan.

Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. Dali dali itong nagpunta. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. <b>N</b>oong unang panahon. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Para sa nakararami. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. mangga. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Lalo itong nagalit-galitan. May kayabangan din siya. Sapagkat walang awa sa kapwa. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas.

" "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. sila lang ang dapat na may anihin." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Sa anumang kanilang itinanim. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada.mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. akala mo kung sino ka. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao.

na ang gustong sabihi'y munting tinik. "Barabas. <b>I</b>sang araw. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok.ungang Sultan. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. Ito ay natupad. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Si Durian ay nagkasakit. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Barabas. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Lumago ang halaman. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. <b>L</b>umakad ang mga araw. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Nakita nilang ang balat ng bunga . tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Ang bata'y pinangalanan g Durian. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama.

wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. noong unang panahon. pumitas siya ng lansones at kumain. Kanya itong pinarusahan. isang babaing nakaputi ang dumating. Mula noon. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Kumain na k ayo. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. ang mga Bilaan at Manobos. <b>S</b>a mayamang kaharian. pinagkatakutan ang lansones. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Walang nangahas kumain nito. Pinawalan ang kidlat at kulog. . Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. sones. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Isang araw. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki.. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian." At nawala ang babae. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Tinikman nilang lahat ang pr utas. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. <b>M</b>insan. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno." Takot pa rin a ng mga tao. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Nalason siya. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. walang gaanong pumapansin dito. Gayunman . "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. "Alam kong nagugu tom kayo. At naroon nga ang bakas ng kurot. inalisan ko na ito ng lason. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Maaari na ninyong kainin. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. ngunit ang laman nama'y matamis. Ang laman ay malasutla at matamis. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada.ay manipis at maliit ang buto. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya.

siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami.<b>D</b>ahil sa prinsesa. tulad ng akala ng bata.063 Samakatuwid. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. Alam din ng bata na <i . <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. ngunit sa halip na mahatsing ito. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Sa mga simulang pahayag sa kwento. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Dahil di to. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 .Essay Word Count: 2. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a.

Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. at iba pa. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Isang babae ang sumulat ng kwento.</pd> Anon uevo. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. taguan. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. kasama ng mga kalaro</i>. suklay. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Sa kwento. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. tulad ng <i >ruler</i>. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. torotot. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. ang Ruming ay pangalang hindi lik . Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. <i>O nagpapatintero. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. ng kanilang mga iniidolo. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. hapung-hapo siya. tumbang-preso. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Pero hindi na ito ang mahalaga. at iba. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. ugali. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. pambomba ng bola. stik ng <i>fishball< /i>. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. <i>Gumagala buong gabi. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. <i>antenna</i> ng TV. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay.

kung kaya hanggang ngayon. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Sa ngayon. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. <i>loko lang</i>. Ang maganda sa kwento. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Sa kwento ni Garlitos. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. biglang nagbago ang lahat. plantsadong damit at iba pa. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. na ang lalaki ay laging malakas. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. Ang katulong ay hindi lamang katulong. sumukob sa malalaking puno. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. umawit sa buwang hugis karit. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. bakla o t omboy. nag-iisip at hindi emosyonal. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. Sa pamamagitan nito. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Ngunit isang araw. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. magpahangin. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. tulad ng pagpunta sa hardin. o <i>w alang lang</i>. at de-kahong representasyon sa mga kwento. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. negatibo. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan.as na panlalaki. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. agad na lalabas ang mainit na kape. pagtanaw sa mga b ituin. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. ga . agad niyang nagagawa.

Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. pananaw. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Emosyonal (nalulungkot. upang malikha ang isang lip unang malaya. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. at paniniwala ng isa ng lipunan. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. Maaaring ituro ng mga kwento. nagseselos. maunlad. Kung mangyayari ito. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. sentimen tal. Sa pamamagitan ng kwento. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Samakatuwid. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. wika. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. . anumang kasarian.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. Dahil ang katoto hanan. Sa pamamagitan nito. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. taglay ng panitikang pambata. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. Tulad ng mga babae. Taglay nito kultura. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. Kung kaya. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. nang hindi namamalayan ng mga bata. Sa kanila ng kamalayan. at higit sa lahat. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin .

nagkakaintindihan kayo... Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan.Essay Word Count: 2. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. parang hindi baduy tignan.</pd> 'pag umiiyak ka. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito.</pd> Exel 19 "<pd>. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin..211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo...</pd> 'pag nakatambay.. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. pangit<pd>. nagyoyosi.. may iniinom mang beer o wala. nanonood ng bold<pd >.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.. ma pa-family problem open sa barkada.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.</pd> magkakabarkada.</pd>" . mapa-love life. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. nag-iinom.. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae..

Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.27 taong gulang. basta nakausap lang. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> ... siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. pwede namang hindi<pd>..."pare. so alam mo na yon. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). . Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex..</pd>" Gary 15 "<pd>.</pd> para makaiwas sa sakit. Herpes simplex. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan..</pd>" Anthony 19 "<pd>. Candida albicans.</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.</pd> 'pag lasing na.. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004)...... ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. sabay may kainumang babae. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.</pd> kasi ako<pd>. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala....</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik.....</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>. HIV 2. may chance talaga na mangyari<pd>.. Hepatitis B.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka..</pd> pwede nga sex without marriage<pd>..</pd>" Nico 16 "<pd>. bakit kailangan. paglasing na parang wala ng paki.. ok na!" Ken 20 "<pd>...</pd>" ... Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> ..</pd> 'ayun an<pd>. 'pag yung gir l lasing na rin.. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis.</pd>" Roel 19 "<pd>.. at Treponema pallidium.. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 ...</pd> gumigimik.. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex.

. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer... Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan... Gayundin.. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito...Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito.. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis.. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV..</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki.</p .</pd>" Benedict 17 "<pd>. Una. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak... Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol.. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin.. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki..</pd> dun sa walang trabaho<pd>.</pd> kapit sa patalim<pd>.

ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan.. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. bukal ang kalooban. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. hindi iniinda ang abala.</pd> para maka-iwas sa AIDS.. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. nagbibigay-serbisyo. Sa literatura. <i>unconditional</i> . Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ayon sa resulta. at marangal). Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. may konsiderasyo n. at inuuna ang kapakanan ng iba). tigilan ang panlalaki<pd>. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito.. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan..d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. .</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. nagbibigay ng lakas n g loob. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. paninigar ilyo. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . ehersiyo. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. Ang paninigarilyo. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> .

ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ayon kay Il eto (1979).' 5 Title:Alamat Text 114 . kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. Sa salitang 'kagandahang loob'. Inaalagaan nito ang pamilya. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles." "sama ng loob. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. <b>A</b>ng ama. . mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. ang loob ang siyang panloob na sarili. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. Ayon kay Salazar (1985). Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. <b>M</b>insan. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. <b>S</b>amantalang ang ina naman." "kusang loob" at "kagandahang loob. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura.

<b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. Nagkaroon sila ng maraming anak. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. At sa kanyang paglayas. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. at napailalim sa tubig ang mag-aama. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. hangga't ikaw Damaso. Nais sanang magbago ng isip si Magda .Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. "<b>I</b>na." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. At ikaw Magda. . <b>B</b>igla.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. <b>M</b>ula sa malayo. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. <b>A</b>t isang araw nga. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. humaba ang kanilang mga nguso. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. <b>M</b>ula sa malayo.

Bago dumilim.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. si Helena. gabi na ito nang makauwi. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan." ang wika ni Aling Rosa sa anak. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. Hangang minsan. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. isang baba e ang kanyang nakilala. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. Palagi siyang nagdara sal. ginabi ka yata ng uwi ngayon. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. mabilis na tumanda si Aling Rosa. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. <b>N</b>oong araw. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. <b>M</b>insan. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. "<b>P</b>asensiya na po. <b>S</b>a paglipas ng panahon. <b>A</b>ng anak. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. <b>A</b>ng ina." ang pagsisinungaling ni Juan. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. "<b>O</b> anak. kung kaya't agad umibig dito si Juan." . upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat.

Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Hu malakhak itong lumapit. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito." ang pagsusumamo ni Juan. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. "Lumayu-layo ka nga rito. At bilang pag-alala sa kanyang i na. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. at naglaro sa paligid. Si Juan ay naging isang butiki. <b>S</b>a takot. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. Lay . At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. wala kang perang ipambayad dito. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. natanaw ni Juan si Helena na papalapit."<b>N</b>gunit. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. "<b>D</b>ios ko po. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. Baka masira lang ito. <b>M</b>ula sa malayo. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. "<b>A</b>te. bakit? Sabihin mo. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. At bigla. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. "<b>A</b>nak.

Ate tulungan mo naman ako. pagalit itong sumig aw. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. humabi nang humabi. oras-oras.. Iniistorbo na naman ninyo ako. <b>M</b>aya-maya." "<b>G</b>amba. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. kung malilipasan ka sa pagkain.. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t ." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. iha. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n." Parang walang narini g si Gamba. "<b>A</b>te. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan.. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Wala akong pakialam kung kasalanan man un. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba..baka magkasakit ka.. Inuu lit ko. napakahirap abutin. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Kung nanghihiram sila sa iyo." luhaang sabi ng ina. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. pahiramin mo. Parang langit ang taas nito. "Ano ba kayo. tulungan mo.. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Bilang parusa." dugtong ng kapatid niyang lalaki. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba." "<b>L</b>umayo ka rito. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala.o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Gamba. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . Kung humihingi sila ng tulong. Istorbo ka talaga." "<b>W</b>ala kayong pakialam." pagpigil ng mapagmahal na ina. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala.

Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Sa pamamagitan n . Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Kay McGillis. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura.674 Sa paniniwala ni McGillis.igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n.Essay Word Count: 2. tulad ng wika. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. malakas. at buo ang tunog. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 . Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa.

. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Bukod sa kartilya at katon. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo.. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. na dapat igalang sa lahat ng oras. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol..</ pd>8) </i>.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Sa bansang 1850. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. <i>Panitikang Pambata. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Ang unang aklat na limbag. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Tinatawag din itong "abesedaryo. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado.

dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.</pd>P<pd>. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol.</ pd>H<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Paglaon. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. bida ang mga Amerikano. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</pd> Eady. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. bida.</pd>A<pd>.</pd>H<pd>. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Mula taong 1898 hanggang 1910. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. at Sa rgent Rayme.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>.</pd> Stuart. at sa buhay ng mga santo.</pd> La Belle.</pd> Hancock. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim . Kung kaya.</pd>F<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito .</pd> Thomas. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Muli. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Ayon kay Luna Sicat Cleto. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan.</pd>I<pd>. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas.</pd> Perkins. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Edward Stratemeyer. mababait na kaibigan at higit sa lahat. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat.</pd>M<pd>.</pd> Ralphson.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan.</pd> Stuart. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. pagbigkas ng mga salita. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>.</pd>P<pd>. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.

Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon.. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. ahen siya.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata.</pd>180) </i>.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. at sa lahat-lahat na yata. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. at tanggapan ng pamahalaan. sa mga panoorin. pagkontrol sa mga kaalaman. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino.. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. tulad ng Amerika. k . sa mga babasahin. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. nandoon pa rin sila. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Anumang gawin nating pag-iwas. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. sa ating sinasalita. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Tinawag silang mga pen sionados.

Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Taon-taon. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . partikular ang televisyon. Bright M inds Read! at iba pa. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Sa kasalukuyan. ba le wala rin. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Klasrum Adarna. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Poster s Series. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Big Book. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. At kung minsan. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Ika nga. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Dahil dito. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Manuals. Teen Novellas at Teen Romance. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Madalas. Bukod di to. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan.

na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. Sa pamamagitan nito. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. At kailan man. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Pakiramdam ko.panitikang-pambata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. . upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Nakabukas noon ang bintana. Higit sa lahat. Naisip ko. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. kay lapit namin sa mga bituin. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Dahil dito. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo.

Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw." sabi ni Tatay." an g Tatay ko. "Naku. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. madumi na ang hangin. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Dito sa atin. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. di papayag ang Nanay. Araw-araw." si Nanay uli. "Di papayag si Bing-Bing. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. . MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. di ka ba nagtataka. "Siguro. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Alam ko. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay." ang Nanay ko. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. di pa natin siya gaanong naaal agaan. Di na sumagot si Tatay.Pero ang ipinagtataka ko lang. bente. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Sana. "Saka. Hitik na hitik na ito sa bulaklak." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Isa pa. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Sikwenta. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. "Puwede tayong kumuha ng katulong. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Nagiging makakalimutin na ang N anay.

kaunting yero. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. karton. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. panali. ISANG UMAGA. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. At nang mabuksan. Nataranta sina T atay at Nanay. alambre. Sa araw-araw. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. MAY parang gustong abutin si Lola. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. Binuhat ni Tatay si Lola. Pagkatapos. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. ISANG GABI. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Isa pa. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Sabi ng doktor. . pinupulot din niya. maging si Tito Juan. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. tabla. Walang nasasayang kay Tatay. Tinulungan ako ni Tatay. pira-pirasong tabla. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. at maging kay Tito Juan. maging si Tito Juan. pati mga pako. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Lahat ay may gamit sa kanya. di nauubusan ng dalaw si Lola. tansan.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. pati sina Tatay at Nanay. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Di na ku mikibo si Lola. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. dumating sina Tito Juan. Kinabukasan. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. nagulat ako sa aki ng nakita. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Pinaalis niya sa akin ang punda. ang kanyang asawa at mga anak. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita.

Gigibain na talaga ang mga bahay . Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Lahat ng puwede pang gamitin. makupad at di pa pulido ang g awa. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. kahoy. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren." ang sabi ni Tatay. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. tinatanggap ni Tatay. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil." dagdag pa nila. alambre. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. bisagra. Pero ngayon. ibinibigay nila kay Tatay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. masinsin ang mga kahoy. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. ayos na ayos sa aking paglalaba." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. Dahil kay Tatay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. nasanay na sa balitang ito. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. Basta pagdating ng hapon. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. lawanit . "Ikaw ba'y mamahalan ko pa." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay." dagdag ng nakauniporme. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento."Aba'y kay gandang bangkito nire. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. at kung anu-ano. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. Tuwing hapunan." sabi ng isang nakauniporme. parang totoo na ang lahat. Ganoon lagi si Tatay. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. Dahil dito. Aba'y Mang Tomas. "Mang Tomas. pako. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. tabla.

Hinarangan nila ang paparating na trak. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Tapos maririnig ko na lang. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Parang agawan sa beys. Mapapangiti lamang si Lola Epang. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. parang bagong bili . Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Tuwing umaga. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Ipagpapalaman ako ni nanay. Iininin niya ang sinaing. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . maglalaga siya ng kape sa takure. Tapos saka niya sasalain. maraming bahay na ang nasira. AT ISANG UMAGA. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Si Na nay naman. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. "Tamang-tama ang asim. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito.sa Daang-bakal. Nagsilabasan ang mga tao. Sana manalo kami. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal." ang sabi ni Tatay. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Kahit tira na lang ang pandesal. Tapos. Tulad ng aking mga ka laro. Sa tanghalian naman. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto." ang sabi naman ni Nanay. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Naghihiyawan ang mga tao. W alang umaayaw. Sa isang iglap lang.

Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Nagmamadali ang lahat dito. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Matapos. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Tapos ikukula niya ang damit. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>.</pd> Exaltacion ang natira. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). <b>10:00AM-11:00AM<pd>. Release and Orientation Department. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Ang Meeting</b>.</pd>Joey Pabling. Minsan. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Kapag naglalaba si Lola Epang. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Lumabas sila sa 7th floor. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. meeting na naman ang kanyang haharapin. Madaming inihanda si Mr<pd>. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. . Siyempre.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya.</pd> Ang Elevator</b>.alian. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. At sa araw na ito.

humigop ng kape sabay inilapag sa ta . Big o niyang nilisan ang silid. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Libo-libo ang apli kanteng babae. Alam ni Ester at Mr<pd>. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. At agad na tinungo ni Mr<pd>. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Nilamigan na siya ng pananghalian. "Mr<pd>. Natapos ang meeting.</pd> Ang Babala</b>. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan. mga kalatog ng plato't kubyertos . pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Minsan na kasing pino rmahan. Ester. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae.</pd> Joey Pabling.. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria. Ngumiti si Ester. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Natulala. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. para makuha ang record ng babae. walang personalan</b>. Mr<pd>. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Hindi makakain si Mr<pd>. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos.</pd> Sa Cafeteria</b>. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. nurse. Na-love at first-sight yata. encode r. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala.</pd> Ehemm. 'Wag kang pakasiguro.<b>11:00AM-12:00NN<pd>. niligawan. caregiver. si Mr<pd>. secretary.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit.</pd> Trabaho lang.</pd>Pabling ito. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya." ani Joey. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Nagtungo siya sa 2nd floor. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip.. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Bukod pa. Mula sa pagiging DH. "Pasensya na.</pd> Alfonso. teacher. Nagbabakas akali.</pd>Pabling. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Masuwerteng naabutan. nananahimik sa kanyang pag-iis a. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam.</pd>Pabling<pd>. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Pwede bang magpatulong sa 'yo. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. tumango at naupo. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo.

</pd >Pabling ang taya. I want you to meet my friend. Buo ang loob ni Mr<pd>. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. ako na magha hanap." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. Excuse me.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. Malalim ang kanyan g iniisip. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. "Mr<pd>.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Syempre pa si Mr<pd>.ble at inusal ang tugon. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Naghanda na si Mr<pd>. ako na bahala sa 'yo. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Buko dito.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Mamayang uwian. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. <b>4:00PM-5:00PM<pd>.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. punta ko d'yan. Bagama't muli niyang nasamyo a . Kakatwa man. siya na mi smo ang tatapos nito. "Hindi. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Ms<pd>. Masyado siyang abala. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. <pd>. "Pare. Si Ms<pd>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. <b>5:00PM-6:00PM<pd>.</pd>Pabling. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey.</ pd>Marites Almonte. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby.</pd>Pabling. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>.</pd> Pabling.</pd> Ang Kasunduan</b>. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran.

Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita.. Lalo na nang<pd>.</pd>R<p d>. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. Namula. Komiks at Bed.</pd> "Sir Pabling. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. At kaibigan pa pala n i Ester.</pd>R<pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd> ng babae: Cute siya.</pd> Pabling.</pd>Pabling ang cellphone. Pinatay ni Mr <pd>. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana.< /pd>Pabling.</pd>Pabling. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Sa puntong ito. Ah. Sa C<pd>. Napakaliit ng mundo. <b>10:00PM-11:00PM<pd>.</pd>Marites Almonte. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>.</pd> ng lalake</b>. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae.</pd> Balik office</b>. Sonata.</pd> Sa C<pd>. Maganda ang porma. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd> Carpark</b>. Si Ester ito at kasama si Marites. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. Sadyang pinagpala ang araw niya. Sadyang may kemistri nga si . Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>.</pd>R<pd>. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. cellphon e.</pd> Pabling. namutla. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. ikaw ang bahala. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa.</pd> Restaurant sa Malate</b>.</pd>R<pd>. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Napakaliit ng office. basta. Nagdiwang siyang mag-isa. Ipinakilala si Joey kay Marites.</pd> ng babae. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd> Ang Cellphone</b>. nautal at nanlamig si Mr<pd>.. Biology. Sa C<pd>.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. May ngiti sa kanyang muk ha. yung totoo. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester.ng pamilyar na bango.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

migrasyon. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Andres Bonifacio. Aesop Fables. Butirik. snow. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Superman. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. Rene O<pd>. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. Kaya nga. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat.</pd> Marcos. slav ery o pang-aalipin. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas. Batman. Napatay niya ang isang pulis. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. at iba pa. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat.pambata para sa mga batan .<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Bukod pa sa higit na makukulay. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Severino Reyes o Lola Basyang. at iba pa. tahanan at iba pa. aklatan. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran.</pd> Villanueva. Ronald McDonald. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore. Iran. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Japan. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. Amerika. Sa ganitong kalagayan.

. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata.. ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio. Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo. Ayon kay R izal: <pd>. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino. Rueda. at Misteriyo.g Pilipino. si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree). Sa abot ng kasalukuy ang salisik. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. NGOs at mga indibidual. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. Trisahiyo. bound in leather and sent home.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. Kung tutuusin pa nga. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. Si Gahinlalaki (Thumbelina). Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata.. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang. na may layuning kumita. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling".</pd>sa halip ng mga Nobena. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). Si Jose P<pd>. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. with a dedication to his nephews and nieces.. when it was published (11). Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. na walang ka . at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin.

at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila. ang pukyutan. bilang 245.. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas.</pd> Paul ay "The Fir Tree". dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables.</pd> Lucas at H<pd>.. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156).tuturan. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata. Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. inuulit namin. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino. Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. 1889. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). Samakatuwid. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . ang pag-aalaga ng m ga hayop. Sa pagsusuri ni Rizal. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>.. Ang isa'y sa Hapon. sa London noong buwan ng Hulyo. bilang 245. ang pambayo o halo. Ngayon nga. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. Bukod dito.. Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. Ayon kay H<pd>. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha.</pd>V<pd>. ang itlog. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango.</pd>B<pd>. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil.

Dahil dito. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . kulang sa aklat. lapis. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. na di elite o nabibilang sa middle class. maka-elite at maka-middle class lamang. at iba pa. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. pagkain. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. kla srum. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. Laguna. murang pabahay. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. dahil kung tutuusin. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. Pero sa katotohanan. kung di man sila n ag-aaral. serbisyong pangkalusugan. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. . malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. guro. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. sa mga gawaing-bahay. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. Samakatuwid. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. tubig.

Bilang tao." ang malungkot na sabi ni Papa. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. Sa pupuntahan ni Lolo. Isang araw. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. Sabi ng Doktor. nababasa ko sa mga mata ni Lolo. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. Nahuhukot na siya at laging masasakitin. "May mga pagbabago sa mundo. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. kahit masakit man sa atin. "May mga pagbabago sa mun do.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. "Talagang matanda na si Tatay. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. Kaysarap palang maging malaya. isinugod sa ospital si Lolo. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo. Sa hapon. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. Bilang tao. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. At habang ang lahat ay tahimik. upang punasan ito at malangisan. Di alam nina Mama at Papa. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. tiyak na magiging malak as na uli siya. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. Tuwing gabi raw. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . pareho naming mararamdaman ang paglaya. ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. kahit masakit man sa atin. Ngunit tiyak na magagalit si Papa. Alam ko. Sa umaga." Kahit wala na si Lolo. gigisingin ako ni Lolo." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. Kaytulin namin ni Lolo.

Kinabukasan. May gasera nam an kami. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. pero di kami natatakot. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. bertdey ni Tatay. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Para akong nagbibisikleta sa . Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay. Nagbabalot siya ng mga bihon. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. bertdey ni Nanay. "Kuya. ang aking bunsong kapatid. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. ang kinang-kinang. Tuwing hapon. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. bertdey ni Bu knoy. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. At ang mga bituin. minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw.imik na tahimik ang lahat. "Sana Kuya. at kambing. at tuwing Pasko." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. laging may uwing gaas si Tatay. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. Pinailaw na nila. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. "Kuya. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi. tignan mo ang buwan. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. Laging nakabisikleta si Tatay. Biglang umihip ang malamig na hangin. m asaya naman kami. Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. Pareho pala kami ng iniisip. Kung min san. Pero kung minsan. kalabaw. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. pero nangawit lang kami sa kahihintay. nagawa na namin ni Buknoy. Kaya kailangan bago dumili m. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Tulad nung bertdey ko. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi.

naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. Sana magkatotoo ang aking dasal. At alam ko. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. Kinabukasan. Kinabukasan. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. "Panginoon. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. at may namamawis pang juice sa pitsel. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. Siguro. Sabi ko." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo.isang napakaliwanag na palasyo. Alam ko. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. Kinagabihan. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. tinapay at coco jam. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. May pansit sa bilao. Kay ganda ng mesa. Ang lamig-lamig. sana. Natulog kami ni Bu knoy. Totoo ang balita ni Tatay. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. Pero ginising kami ni Nanay." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. Pero tulad uli ng dati. hinabaan ko ang aking dasal. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. Kahit madilim. Siguro nagkulang ang parol. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. . Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. 'Kinagabihan. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. Ang liwa-liwanag. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol.

Unti-unti. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. Natutuwa ako. Kapag tuyo na ang mga damit. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. Alam ko. dahil di ba kapag huli. Sama-sama ang mga de-kolor." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. May malalapad ding kumot at kurtina." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. Isa pa. Sama-sama pa rin ang put i. kukunin na ito ni Nanay. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. bumababa sila tuwing Pasko. espes yal daw. di madali ang maging laba ndera. Kapag naglalaba si Nanay. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. Ang ganda-ganda kasi nito. ARAW-ARAW. Ito ang trabaho niya. Para di raw mahawahan ang ibang damit. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. May da mit na pansanggol. lagi akong tumutulong. Ako naman sa maliliit na damit. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. Linggo-linggo. . tutulong din ako sa pa gsasampay. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. may maganda itong drowing sa harapan. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. Tapos. Sama-sama pa rin ang pu ti. Nagsasayawan pa ang mga ito. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. Labandera kasi si Nanay. Kung minsan. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. Kakulay ng hinog na saging. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. "Oo. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Araw-araw. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta."Kuya. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. nagkukusot din ako. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. Gustung-gusto ko ang kulay.

sa aking palagay. naisip ko. Kasyang-kasya ito sa ak in. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. S abi ko. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. Naalala ko. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. kumbaga. limitado ang iyong oportunidad. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. my cockney accent na ang epal. Kinakailangang taon-taon. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Ibig sabihin. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Pransya. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. sangkatutak ang nakabalandrang ponk . Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. Pakiramdam ko. dahil hindi pa siya nas usuklian. isinukat ko ang kamiseta. Habang wala si nanay. Habang nagkukuwentuhan ka mi. Hmmm. panay ang kanyang Ingles. Astig na an g mga wika nila. I have not received my change yet. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta.219 Magandang umaga sa ating lahat. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta.Essay Word Count: 2. Thailand. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Nang dumaan ang konduktor. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Ibig sabihin lamang. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. habang sakay ako ng JAC Liner. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Sa Philcoa. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Humarap ako sa salamin. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. di nga pala sa akin ang kamiseta . sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Kanina. Nakapasa na raw siya sa board. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Rusya at iba pa.Minsan. Sa mga bansang Hapon. Ma laysia. bigla akong lumakas. bumanat siya ng: Excuse me. wala silang katulad na pagdiriwang. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa.

Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Kung sila ay tiger economy na. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. ang website lahat nasa Ingles. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. Ramchand. uunlad ang ating bansa. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Recio. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. kuting pa rin. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. pag nag-uusap kami. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. sa simpleng termin o. Ngayon. isang buwan lang sa kanila. Noong maliit pa ako. Vietnam at Indonesia. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. Wala ng nagtitindang dalanghita. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Evian ang tatak. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Pero. citizens of E nverga Republic. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Noong nakaraang taon. sa bi nga. sulat-bulate. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. yes. believe it or not. isang upscale shopping mall sa Maynila. Ibig sabihin. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Walang makakatakas dito. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Minsan sa inis ko. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. maniwala man kayo o hindi. nautot ako. Nang marinig ko ito. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. tayo. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . kabilang na ang UP. Walang duda na mahalaga ang In gles. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. Naririyan na ang globalisasyo n. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. At Ripley's B elieve it or Not. a ng puntahan namin ay Padillo. Pinapatay nito ang lokal na industriya. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. Sa atin. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. malaki ang posibilidad. sign language. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. Sa isang linang sa aming bayan. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. kapag napakahusay natin sa Ingles. anak naman ng pating. ang tungo'y sa Kachina. ito ang ating kinasadlakan. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Subalit. Pag lumabas naman ng hotel.an. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon.

Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Kapag magaling ka sa Ingles. Kalimitan. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. ibinibigay na laman g kahit kanino. Ang resulta. Sa mga bansang mauunlad. iilan pa lamang ang gumagawa nito. no left turn. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. ayaw kong maiyak. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Samantala sa Sci ence. cute. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. Lagi't lagi. isa mga higante ng ating panitikan. Tayo. BOBO. hindi pa rin tayo matuto. Ang tawag sa Silicon Valley nila. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Subalit hanggang sa ngayon. Putra Jaya. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Nasa likod tayo ng South Africa. Sa Malaysia. Kalimitan daw. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan.</pd> Sionil Jose. bobo. Kasunod sa kaputian ng laha t. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. PE ang kanyang tinapos. Noong 1997. kapag Filipino ang subject. moinseur at. at pag hindi. industrial park at no swerving.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Ayon din sa mga guro. may nak alapit akong babaeng guro. Slovakia at Bulgaria. kapag balubaluktot ang I ngles. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. comment sava. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. na nasa wikang Pranses. sa mga unibersidad. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. Filipi no man o Cebuano. Sa kanilang mga bookstore. Cze ch Republic. may ma . ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. gusto kong mautot. South Korea. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. mat alino ka. agham at teknolohiya sa sariling wika. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. Nang magsagawa ng pagsusulit. Kilitiin nyo ako. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. pisika. Sa isang kumperensya. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Muli. Ang reklamo ng isa. ang mga aklat ay nasa wika nila. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. Sa ating bansa. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. boses lamang ng guro ang nariri nig. Nakakaiyak Kuya Cesar. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Sa UP Integrated School halimbawa. sa Math. Ang kanilang dahil an. panay Ingles ang titulo. Kuwait at Colombia. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. subalit hanggang ngayon. itinuturo ang matematika. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han.

Hindi niya naintindihan. Teacher daw siya ng Ingles. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. hindi na ako mabait. hindi ako su misigaw ng Fuck You. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. mulang akademya hanggang bahay . Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. humikab. Hanggang ngayon. ngumiti ako. "Hindi po malalim ang aking Filipino. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Mababaw lang talaga kayo.</pd> Sionil Jose. kargador sa pier. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci.kapal na salamin. minukmok at sinaludsod. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. post-istrukturalismo. Nang matapos na akong magb asa. Ang sabi ko. Ayon nga kay F<pd>. semiotika. pahinante sa dyip. post-kolonyalismo. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Laganap na ito sa media. sabi ko. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. maglalako ng pansit at taho. Ang sagot ko sa kanya.</pd> Santos. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Fish Tayo. Bilang pagresbak. hahahaha. Hahaha haha. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. kapag ako'y nagagalit. Putang Ina ang sinasabi ko. Maya-maya. hah ahahaha. Nakangiting-nakangiti siya. Hahahaha. so you teach sugnay. San Chai. Ito ang hamon sa ating lahat. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Dagdagan ko pa. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. tan ging Filipino ang ating pag-asa. pinapahina ang Ingles. Maraming salamat. Eh di gamitin ang French Fries. amoy albatross.Legends . wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Kawawa naman ang mga taong ito. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. pinahiran ng crayola ang mukha." Ito ang kasawian ng ating bansa. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Ngayon. pandiwa. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. super duper mega katangahan. pang-uri. sabi ko Filipino. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Namilog a ng kanyang mga mata. Bigla siyang natahimik. Kung may hawak akong bomba atomika. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. Kaya naman. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. Gusto kong maiyak para sa kanila. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Hindi po ako nagmumura. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. at Balarila ni Lope K<pd>. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. piniritong Pranses. Ako naman ang nagtawa.

Madali naman siyang natuto. Leyte nagdaos ng unang misa. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. Sa katuna yan. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. siya ay si Narcissus. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Sa paglipas ng mga araw. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. At isa pa. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo.Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Upang magawa ito. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. At upang lalo pang makita ang sarili. matangos na ilong. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. At isang araw. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. Bagamat sa L imasawa. Sa kasamaang palad. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Sapagkat misyunero. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. bagay na kinasasabikan na niya. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis.

" anang matanda. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily." usal ng matanda. Kat ulad ni Kristo. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. "Totoo palang napakabait mo. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Minsan." Mula noon ay naging malikhain ang binata." "Naku. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan." magalang na tanggol ng bina ta. Noong unang panahon. ganyan din ang sa tao. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Nagawa niyang panali ang mga baging. huwag po. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. "Salamat. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. ang binata ay tinawag na Irog. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Magmula noon. "Siyanga pala. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Upang makatiyak. at nakaaalis ng uhaw. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko .misyunerong nangangaral. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . matamis. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Ginimbal sila ng katotohanan. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. ." "Tulad sa halaman. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Napakabait mo. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Sila po ang mga kaibigan ko rito.

inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. "Huwag kang magtaka. mamahalin kita sa isang kondisyon. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Ang maganda ay pulutin ninyo. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. "Ako nga pala si Irog. Malayo na ang kanyang narating. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. "Sige. T inawag itong Giliw ni Irog. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Agad nila itong ipinakita sa ina." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. "Patawad po sa aking karahasan. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n . Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Nagulat ito nang makita si Irog. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Matalino naman siya at maraming alam. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. ito ay maingay. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. iyan si Panay. "Nakaganda niya. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Dito nagmula ang pangalang Panay. May pakpak ang mga ito. Napaluha si Giliw. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. ang aming panginoon." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama." Sumagot si Irog." hinging paumanhin ng binata. anak. Ngayon . Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Isang umaga. ito ay tahimik. hindi ba. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Hindi ito makalilipad. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. "Oo.

Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. kapanatagan. prestihiyo. Kahit may namu muno sa bayan. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao." pal iwanag ng pinuno.a nag-aawitan. kaginhawahan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. "Ganito. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Ilang sandali pa. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. katiwasayan ng isip. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Ayon sa alamat. Muli silang naghintay. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. seguridad. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Para s a kanila. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. at iba pa. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. kapanatagan ng loob. . ang lawin ay malas na ibon. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Umawit din ito. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar." Utos niya.

Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. hindi sa bintana. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. wala nang baha sa loob n . Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Totoo nga naman. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. Nang panahong iyon. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton." sabi ko sarili. Biglang-bigla. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. "Senyales ng pag-unlad. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag. dahil nang sumunod na tag-ulan.

" Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. "malaking trabaho po ito. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. labing-isang taong gulang. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. <i>ma'am</i>. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. papunta sa kitchen area. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. Sa halip. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. Isa lang ang malinaw sa kanila. Sa pagkakataong ito. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. dalawang taon. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin.

Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. Matapos marinig ang aking kwento. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Subalit kahit anong pakiusap namin. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. agad na pinutol ang aming tubig. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. Pangalawa." Walang ngang abug-abog.sa loob ng sementong kinababaunan nito. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . Una. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Nang mga sandaling iyon. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Sa pagkakataong ito.

Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . kumot at unan. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Ngayon. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Sa kabilang banda. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. At ang mga anak ko naman. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. Subalit ngayon.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. Nag-iisa na siya. mayroon kaming bagong <i>property</i> . Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing.it</i>. Sa bandang huli. May naghaharing katahimikan. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Sa malayo. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa.

Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Madalas atakihin ang bata. Malapit na. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul.</pd>" sumisiklab. Walang magawa si Berting. Nakaumang sa kanya. Si Caloy. May katandaan na siya. Si Caloy. "Hindi ako lilimot a. Lumpo na si Berting. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. si Lay Kinabukasan. ang kip kip ni Laya. Napipiho niyang kilala niya ito. Nasa kanya na nananahan si Laya. Di ako nagkamali. nakilala niya ang tinig nito. nakapaninilab. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Sabay ulit sa leeg. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Wala siyang magawa sa takot. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. May nakabuhol na lubid sa paa. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Malupit ka Berting <p d>. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Lumalapit pa. Kipkip ing bilin. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Ang lalaking bihag ni Laya. Kilala niya ito. Batid niyang kilala niya ito. Lumipas na ang araw kay Berting. Nagising ang kanyang ulirat.. Nakita ko. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki." tapos wala na siyang nasabi pa. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Wasak na si Berting. May kasama akong tutulong sa akin." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Hindi kita titigilan. "Tama. Sabay ulit sa dibdib. Pipi na si Be rting. Pero wala nang ligtas pa. sa kamay. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. sa dibdib at leeg. Hindi na siya makalalayo pa. Sabay ulit sa pantog. At muli doon n .asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. May tila pinupunit na hininga." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Lumalapit pa . Nagsimulang rumagasa ang ulan. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Umusal pa ang lalaki sa dilim.. Mahirap ang may kagalit.

Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Baldado ang ina. May takdang paggamit at takda . Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Masaya ang gabi. Hindi na siya ang B obot na madusing. Nagsawa na ito sa pag-iyak. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Maputla. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. pati pa ang pa mumuhay. Kung minsan pa nga. si Marco kung gabi. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Wala nang naghihirap sa bahay. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Tahimik din ang bata. iba't iba ang k asama. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. ang mga kapatid. Kung minsan naman. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Kasama sila sa bayong ng hirap. wala na ang kanyang anak. Siya si Bobot. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Tahimik ang paligid. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Kung minsan lima. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Ganyan ang gabi kay Marco. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Lumabas na ang doktor. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Gipit na gipit na silang mag-ama. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya.

salit-salit na tila tirintas ng panahon. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Para hig it na masamyo ang bango. . Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Pinanawaan ng hinagpis. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Buntis si Ema noon. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. Gulat at tulala ang lahat. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Dito niya nasabing. Bla ngko ang kanyang mukha. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Hindi na paulit-ulit pa. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Naghihintay sa asawa. Umaasa. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Papalubo g na ang araw. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Huli na. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Minsan.ng tapos. Ilang ulit itong nang yari. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Patay na ang kan yang asawa. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. ang makata sa ilog. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan." Papalubog na ang araw. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak.

" ." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." "A! Alam ko na. At di na magiging isang puno. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. May maliliit." "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. iinom ako ng maraming-maraming tubig." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan. nalulunod i to at namamatay. malalaki at paliku-likong ugat." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. At di na magiging isang puno." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto.

Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. Ngayon. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. makapagsasalita. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga.' ang utos sa akin ni Lola Terry. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . "Martina. binibili pa 'yan. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. teng a. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. "Sa Maynila. saka isinawsaw sa isang platitong asin. tiyak na makakakain uli ako ng santol. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. makaririnig. At si Kuya Lester." ang sabi ng isip ko." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. naalala kong bigla." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. "Sarap talagang panghimagas ng santol. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. at mata?" "Paano na ako makakahinga. bibig. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. hapunan na."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong." si Lola Terry uli. At sandali lang. "Para sa aking mahal na apo. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. is ang matamis na matamis na santol. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono.

nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Kuya Itim. bukas nang umaga. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. Kaya bin ibilang kong lagi. Ate Sally. "Anak. TUWING HAPON. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Bumalik na uli sa dati lah at."Ayos maman po ako dito 'Nay. mukhang nakakarami ka na. hane?" ang bilin ni Lola. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Kuya Ruben. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. . Ate Charito. Magkamukhang-magkamukha sila. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. Dahan-dahan lang. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. at si Kuya Tuan. Si Ate Perla." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. "Kung maliit lang naman ang buto. Kuya Puti. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol." "Pero anak. "Lester. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Ate Rowena. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. sasama 'yon kapag umoo ka. "Gener." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. "Aba e. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. di totoo 'yon. Sabi ni Nanay. nakahinga na ako. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. siyam kaming magkakapatid. Taguan sa salamin ang aming laro. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Malapit na ang pasukan anak. 'Pag balik ko sa mesa." sagot ni Nanay. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Piliin mo 'yung mga hinog. May sobra pang isa sa aking mga daliri. naglalaro kami ng taguan. "Si Lola naman." Sa sinabi ni Nanay. Rowena puwera at Sally kasali. Kapag nasa malaking bahay na kami.

. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Pauwi. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Si Ate Sally. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid."Gener. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Tapos isang malakas na. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Sa malaking salamin ng lumang aparador. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. KINABUKASAN. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay ." aya ni Ate Rowena." aya ni Ate Rowena. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. "Halika na Bunso. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Gener. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. bilisan mo at may mumu sa bintana. Tapos malakas na. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. "Halika na Bunso. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally.

Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Ate Charito. Ate Ch arito. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Kuya Itim. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Tapos natulog na kami. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Pagdating namin sa malaking bahay." "Oo anak. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Ate Sally. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. KINABUKASAN NG HAPON." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Kuya Puti. Parang kakaiba ang lahat. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Kuya Ruben. Kuya Puti. Binilang ko silang lahat. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. GABI. Kuya Itim. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Tapos. si Ate Rowena at Ate Sally. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. at Kuya Tuan ay malalaki na. Kuya Tuan. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Dumating din pala si Ate Perla. Sina Ate Perla. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Tulad uli ng dati. "Talaga 'Nay. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. ibang-iba talaga ang lahat. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Kuya R uben. at siyempre. Ate Rowena. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. . sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally.

"Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Lumapit sa akin ang mumu. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. simula ngayon dito na siya titira sa atin." si Kuya Tuan . "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. At sa hating-gabi. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. Hanggang ngayon. Biglang sumaya ang malaking bahay. siya na po si Gener. TUWING GABI." ang sabat naman ni Kuya Ruben . PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. "Tay. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. siya po ang bunso naming kapatid. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Ngayon. mabibilang ko na talaga. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. "Aba. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally." ang sabi ni Ate Perla. "Nakakamukha natin siyang lahat. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. "Tay. Medyo natakot ako sa kanya. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. Hinawakan niya ako sa balikat. gusto po namin na dito na siya tumira. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. . Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. "Tay. "Nardo. hanggang lumakas nang lumakas. SIMULA NOON. nakaalis na siya."Tay." si Ate Sally naman. pahina." ang sabi ni Kuya Puti." ang sabi ng mumu. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari." ang sabi ni Ate Charito. "Mga anak." At nakapalibot silang lahat sa akin.

wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Sabi ng iba. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. Hindi siya nagbago ng anyo. Ilang minuto lamang. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. at kumaripas ng takbo. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Pagkaraan ng ilang saglit. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. laging sabi ay bata. umungol at tumabi sa kanila. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Hindi na binigyan. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. pinaparusaha n niya ang mga ito.Folktales Word Count: 2. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. kahit na sa liwanag ng buwan. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. dumating ang mga humahabol . Minsan. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. Sa isang kisap-mata. Naglaho na si Mariang Makiling. Ngayon." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. Subalit sumbong ng iba. sa takot. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. mas malapit. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. narinig uli nila a ng mga sigaw. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Isa sa mga mang angahoy. Isang hapon. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Subalit ngayon. mula sa gilid ng bundok. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 . mas matapang. sa dilim. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling.

Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Kahit na sila ay may hiwaga. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. subalit tahi mik at malihim." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Maganda at magiliw si Maria. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. sa halip. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. bitbit ang kanilang mga "panind a. banig at sutla. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. nagsalita sila at umibig. Minsan. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. at ang kaisa-isa nilang anak. Nalungkot ang binata nang marinig ito. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Bilang paghingi ng paumanhin. Kaya naman kitang ipagtanggol. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Subalit dumating ang araw. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. at lalo siyang naging tahimik. Isang araw. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. "Sana sa akin ka ipinangako. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Pagdaan niya. Mula nuon. Tapos. Ang makapal niyang buhok. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Kahit kaila n. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. si Maria. sa hinhin. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. ang panginuon sa nayon ng Bai. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. pati na ang iyong mga kamag-anak. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon.wala pang salapi nuon. Mabait siya at mababa ang luob. ang uso nuon.sa mga salakot. at nagkatinginan silang dalawa. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Hindi sin asadya. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. SABI sa mga alamat. Hindi lum alayo ang mga Aeta. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . Kapwa nakaharap sa nagtitinda . at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. nagkapanahon nuong nakaraan. abot hanggang s akong ang haba. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . naglaho na si Maria Makiling. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Upang makaiwas ang anak. upang mamili at mag-aliw. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Ang binata mismo ay walang imik. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. Isa pa.

Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. Dahil dito. Pagkatapos. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Mula nuon. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Katunayan. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. nagkasakit at natuluyan. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Tapos. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Upang magkaruon ng hanap-buhay.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Kaya. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. tulad sa madalas na niyang gawa. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. At malupit. at nagsalit a pa ng paghamak. Pagkaraan ng panahon. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. sa halip na alagaan ang kapatid. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Nuon kasi. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. Gaano man katalik sila . Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Siya ay nahawa. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. namatay ang ama. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. lalo lamang namuhi si Larina. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga.uusap. Agaw-buha . subalit kahit kailan man. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. laganap ang sakit duon. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. sina Mangita at L arina." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Kaiba siya sa kapatid. At araw-araw naman. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Isang araw. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. hinangad niyang mamatay na si Mangita. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Paminsan-minsan. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. Nagpasalamat ang matandang babae. Ilang saglit lamang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda.

Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. "umuwi na tayo!" At mula nuon. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. at ipinak ita pa ang supot." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw.Essay Word Count: 2. "Oo!" sagot ni Larisa. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Pagbalik ng kanyang paningin. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. wala nang laman." bulong ng diwata kay Mangita. pagkita ng mga tao. hindi na pulubi ang nasa harap niya. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. At tuwing malakas ang ulan at hangin.247 . sabay sa paratang at pataw ng parusa. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Mula ngayon." bigkas ng diwata. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Halika. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. walan g tigil ang suyod sa buhok. matapos ng ilang saglit. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. Isa-isa. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 .y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae.

</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. at pag yamanin ang hindi nila bansa. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. at <i>filipi nawife<pd>. British. panitikan. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. <i>flier</i>. Batay sa RA 6955.</pd>com</i>. <i>filipinalady<pd>. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. o kahit na sinong banyagang lalake.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. syensa. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. may mga prinsipeng darating. Sa ngayon. edukasyon. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>.pd>com</i>. <i>nurse</i>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. at iba pa. Pangalawang ayoko. </i>" mga mahihina.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>.</pd>com</i>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. teknoloh iya. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong.</pd>com</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. ililigtas sila sa kahirapan . paglingkuran ang mga dayuhang asawa. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. Sa parehong <i>search engines</i>. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang.

Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. at marami pang iba. ako. mga website gaya ng <i>www<pd>.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. upang magkaroon ng boses. ang <i>hegemony</i>. hindi tumataba.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. <i>www<pd>.</pd>putanginamo<pd>.000. Walang artikulo sa diyaryo. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. piling-pili. oil. seksi. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Impormasyon . imahen at kapangyarihan.</pd>com</i>.high fiber<pd>. <i>www<pd>. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at diyaryo ang pag-aari ni to. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. at iba pa. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. piling-pili. hindi tumataba. Sa <i>world wide web</i>. rad yo. ng kontent. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. Kapangyarihan g makontra ang gahum. at hindi rin nagrereklamo. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. sa <i>hegemonic linearity</i>. sa mga kababaihan.</pd>superpekpek <pd>. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. bagamat ang karamihan ng texto. seksi. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw.</pd>com</i>. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. dildo. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. kundi mga seks objek. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum.</pd>com</i>. Isa tayo sa maaaring . Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet.

at kapangyarihang makontr a ang gahum. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. Nasa bitu ka mo na. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako.. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao." <i"there is no need to fear or hope. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. boses. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. ng lmga kataga. but only to look for new weap ons</i>. wika at kamalayan. Ngayon. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. and silences</i>.</pd> sa mga tenga nila. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. imahen.. exclusions. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. mukha. kultural. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. MAY multiply factor ang midya. Ibig sabihin. ang iba't ibang bab ae tao. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Alam kong ang ating pagiging babae. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. Babae yata ako. ang ating pagi ging tao. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Alam kong may magagawa tayo. bansa. ang ating pagiging Pilipino. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. kultura at pag-iisip. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. . Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. kultura. Sa karanasan ko. ano po kaya ang iiwanan nating salita.makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers.

</pd>O<pd>. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. Sila lang daw ang mayroon noon. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Ang kabila wala. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. Star Circle Quest sa Dos. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network." Kung sino ang makauna. Sabi sa Webster Dictionary. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network.</pd> S<pd>. ang sabi ng lead anchor.</pd>A<pd>. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. sila ang 'exclusive. exclusive!. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. bawat edisyon. " (Mula sa 24 Oras. 'scoop." Kinabukasan. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Siyempre.' Wala naman akong tutol doon. Bawat araw. Kaya nga eksklusibo. A<pd>. Quezon City. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. Kung tutuusin. malakas ang dating ng konseptong ito. . sabi ng isang brodkaster nila. May Eat Bulaga yung isa. may Wowowee naman ang kabila. Unahin naman natin ang Kapuso. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. At wala akong karapatan na tutulan. StarStru ck sa Siyete.</pd>P.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. Mani la.</pd> vs<pd>.</pd> S<pd>. Agosto 14). Para sa akin. Narito si (pangalan ng reporter). Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating.</pd>P<pd>. Agosto 13).Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan.

k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. Wala namang umaangal dito. Sa akin. Nababawan ako sa praktis na ito. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. "Negosyante. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. ako. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Ani brodkaster. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. ikaw. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. Na rito si (reporter). patayan. exclusive!. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Dahil kung ganoon. ang kaisa-isa kong anak.' tila nang-iinsulto ang mga ito.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. . Samakatuwid. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. 6 Title:Malaki na ko. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi.

Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Parang ako. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. naiisip kong ampon lang ako." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Minsan tuloy. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. "Naku. Sabi kasi ni Aling Tale. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. may kasama pang palo ang pangaral niya. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Ku." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Ito rin . Gaya ni Gina. Kung anu -anong iniisip mo.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Ewan ko ba. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Ganyan si Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Bakit nga hindi e. Kahit minsan kasi.. di ko pa narinig na pinuri niya ako. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Ang alam ko kasi. Ang totoo nga niyan. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. ang tsismosa naming kapitbahay. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. ng kuwento namin ni Inay. Sa aming magkapatid. Kapag minalas pa kami. Hindi katulad nu'ng isa.. Per o si Inay. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Hindi ko alam kung bakit. Mabait si Tita Flora sa amin. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Mabait na'y masipag pang mag-aral.

" yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Pinagpapawisan ako n ang malamig. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Sa simula. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. "Sama ka sa 'kin. Dinaanan ko muna si Rowena. "Mahal ka ng Inay mo. 'lilibre kita. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Hindi niya kasi ako pinapalo." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. dahil may edad na siya. "A basta! Hindi ako naniniwala. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Pangalawa. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Pero nang bandang huli. Ako naman. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Lalo akong kinabahan. Libang na libang kami. Una. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Manood tayo ng sine sa bayan. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. K aya lang. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la. Kulang na lang ay hilingin kong sana.

Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. "Inay. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Bukod kay Tita Flora. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. "Pigilin mo si Inay. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Sinasadya kong mahul i o mauna. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi.ng lupa nang mga oras na iyon. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi.." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Nagd adabog ako. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. .. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya.

Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. opisina. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. gabi. araw-araw na tayong papasyal. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. "Rowena. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. ang mga relasyon. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Sa modernong panahon. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. . At madalas. simbahan o mga organisasyon. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal.

May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Ang mga ito ay: A<pd>. Up ang mabuhay ang mga unang tao. kita at konsumerismo.. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966).</pd>to attract ATTENTION I<pd>. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Para sa kanila. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Sa mas malawak na pagtingin.. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal.</pd> to create INTEREST D<pd>. alin ang pagtatawanan o iiyakan. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. Dito rin nila ibinabatay kun ." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas.. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Sa madaling salita. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Gayunpaman. imahen at simbolo. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos.... Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay.. may sarili nang itong materyal na realidad. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan.Sa ganito. Sa kabilang banda. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Sa ganito. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. radyo. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw.. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. magdedesis yon o mag-iisip.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Bago pa man sumulpot ang tao. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Ibig sabihin. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan.. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Ayon kay Prospero Co var (9).

Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. Dagdag nina Berger at Luckman. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. likhang sining. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). ang mga ad ay hin di inosente. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. siya na ang umaayon dito. Ibi g sabihin. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). Sa madaling salita. Sa madaling salit a. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. ay kanyang kagagawan (89). Ayon ulit kina Berger at Luckman. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Sa paraang ito. epiko. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita.95). Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. Samakatuwid. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. sayaw o ritwal. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. komersyal sa tv at radyo. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. at sa mga susunod pang salinlahi. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. Upang magawa." (Hall 69). lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Sa antas na ito. awit. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 .75). "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. . Ayon nga kay Roland Barthes. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. kasabihan. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Para sa kanya. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Sa larangang ito. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. panggagagad at pa gsasalin sa iba. istruktura at daloy ng pagpapahayag. Ibi g sabihin. Gayumpaman.

Kamakailan. kaibigan. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Samantala. Sa ad na ito. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Hindi nagtagal. Matapos mailagay ang load. . Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. mangingibig. Batay sa mga inilahad sa itaas. api. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. amo. tined yer. Dahil itinapat sila. Sa simula. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. Nang makita ang isang tindahan. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Sa advertisement sa radyo. karaniwan. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Gayumpaman.21). mahirap.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. asawa. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. sa produkto. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas.Ibig sabihin. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. sa pamama gitan ni Cuneta. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. mayaman. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin.

Kay ganda nilang pagmasdan. palangganang may uka. turnilyo. bakal. Minsan. Kapag umaalis si Tatay sa umaga. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. Mula noon. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. may bilog at lapad. iba't iba ang kanyang dala. Natuwa ako. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. kaserolang butas. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. rep na walang pintuan. Bigla akong nasabik. nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. At 'yung mga sirang kagamitan. ito ang kanyang trabaho. . Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. ang aking Lola Dominga. Inisa-isa ko ang mga larawan. at dyaryo ay kinikilo. Kaya rep ang aking damitan.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. Basta ang alam ko lang. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan. 'Yung mga plastik. pero pagdating niya sa hapon. "Hulaan mo. Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. Minsan nga. Pakiramdam ko. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. electric fan na walang elesi. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. mga sirang washin g machine. kalderong bingaw. may kwadrado. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. at kung anu-ano pa. 'nung Buwan ng Wika. may mga diyaryo rin. punung-puno na ito. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. At nang buksan ang isa pang kahon. per piraso ang bayad. may timbang may lamat. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. pak o. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay. bakal. nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. may mahaba at punggok ang leeg. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. at iba pa. Washing machine ang tag