Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. nawawala rin ang malaking gong. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. <b>I</b>sang araw.. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang . <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay.. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo.</pd> patungo<pd >.. pandala s<pd>.. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina.." <b>N</b>oong unang panahon. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. hataw-tunog... "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina.<<pd>pd> sunod-sunod." ang galit na galit na wika ni Aling Sela.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong.. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas.. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. "Ang sinasabi ko lamang ay h . Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>.. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. "<b>H</b>uwag kang magalit. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso." ang amo ni Mang Milyo. Nagpasiya ang Pandita ng barangay.

at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. <b>3</b><pd>. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. masisipag. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. Nang magtagal. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. Samantala. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. kumuha ako ng estudyanteng enkowder.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. <b>4</b><pd>. Samantala. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. Samantala. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. at malinis magtrabaho ang enk owder dito." ang sang-ayon ni Mang Milyo. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. . Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). at para mas mapabilis pa. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento.

marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. Para sa bawat dekada. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. paghahangad ng pagbabagong-buhay. limampu't isa (51) noong dekada 30.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. Bi lang panimulang pag-aaral. panibugho. mabuting pakikisama sa kapwa. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. at pamangkin g si Mr<pd>. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. katapatan sa sinumpaang tungkulin. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. katalinuhan ng bab ae. pangarap na makaahon sa kahirapan. kadakilaan. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. ina.</pd>Nina Morales. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. at labinlima (15) naman noong dekada 50. at manunulat. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. Una. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. Kay Ms<pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. pangatlo. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. buhay may-asawa. . at Direktor Danny Zialcita. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. pag-ibig sa bayan. pag-asa. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. katapatan sa isang panata.</pd>. at pananalig sa Maykapal. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. mula 1940 hanggang 1949. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. pagtit iwala. pangalawa. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. at mula 1950 hanggang 1959. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. at pang-apat. pagmamahal sa hayop at kalikasan. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila.</pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. buhay-pamilya. Kwento ni Ms<pd>. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. lola. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. pagmamaha l sa kapatid.</pd> Teodoro Arcenas. Naisip ko. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay.</pd> Nina. pagkakaibigan.</pd> Nina Morales.<b>5</b><pd>. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. himala.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. Sabi pa niya. pagbabayad sa kasamaan. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>.

Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Dahil dito. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. 138) .</pd> Reyes. matagal ang p anahong ginugugol para rito. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog.</pd>. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. para sa ikatlong komponent. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv.</pd> Arcenas Jr<pd>. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. Mula kay Mr<pd>. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Samantala.</pd> Soledad S<pd>. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. (p. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. sa kanyang mga layunin. Naging saksi si Mr<pd>.

Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. makidalangin sa Maykapal. makasamang mangarap ng magandang buhay. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Bilang pangwakas. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. dahil sa pag-aaral na ito.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. nanini wala akong napunan ang kakulangan. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Higit sa lahat. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. Kalimutan na muna ang bok sing. makibaka sa kanilang kah irapan. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. Sa palagay ko. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. Gayundin naman. 4 . ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal.

m apag-aruga. Ito ay ang hindi pagiging makasarili.Essay Word Count: 2. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). malaya. malawak ang pag-unaw a." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. mapaglingkod. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". mapagk umbaba. mabait. nagbibigay ng pag-asa. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . matulungin (De Mesa 1991). nagpapakatoto o. buk as ang loob. 2005) naman. . hindi nanghahamak o nanlalait . pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. marunong makipagkapwa. at malapit sa Diyos. Ayon rin kay Ferrucci (2006). ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Sa Ingles. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. mapagmalasakit. mapagpatawad. nag-aaruga. maawain. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. may konsiderasyon. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. maalalahanin. mapagbigay. may magandang intensyon para sa ibang tao. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Nobyembre 24. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). Sa ngayon. mapagpasensya. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. mapagkumbaba. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. Narciso-Apuan Symposium. De Mesa 1991). Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. nagpapatibay ng loob ng kapwa. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. at mas ayahin. maunawain. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. humi hingi ng tawad. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. mapagtiwala. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito.Title:Sanaysay (44) Text 136 . mapagbigay (De Mesa 1991. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. mapagmalasakit. marespeto. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. Nobyembre 24. pakikiramay sa kanila. 2005). at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998)." Kay Narciso-Apuan (Symposium. May mga ilan nang sumubok na magbuo. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. hindi ito mad aling sagutin. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>.

Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. isang madre. isang pari. Sa kulturang Pilipino. <i>content analysis</i> ang ginamit. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito.</pd>47. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Sa pananaw ng mananaliksik. at dalawang <i>charity volunteer</i>. Sa 14 na kalahok. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. isang propesor ng wikang Pilipino. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong.

Hess. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Sa sitwasyong ito. Thompson. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. Williams at Ladany 2005). Thompson. at ur i ng mga ito. Hess. . Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. may mga ilan ding naging pagsubok. Williams at Ladany (2005). <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. nakalagay ang mga deskripsyon. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. Sa pagsusuri naman ng datos. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Knox. Ayon kay Hill. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. pagdodomina ng isang miyembro. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. Sa bawat talaan. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. porsyento. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. isang <i>counselor</i>. Knox. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. sa tingin ng mananaliksik. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat.bumuo ng mga domeyn at kategorya. may pakikipagkapwa.

pakikipagkapwa at malinis na kalooban. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. marangal. Siya ay may malasakit. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. nagbibigay ng serbisyo. hindi iniinda ang abala.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong. bukal ang loob. may konsiderasyon. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. maalalaha nin May utang na loob. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. <i>unconditional</i>.

kahit saan. <i>Pakikipagkapwa</i>. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. iniisip ang kapakanan ng iba. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. hindi nang-aabala. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. hindi sila naghihintay ng kapalit. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. <i>Malinis na kalooban</i>.. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. handang magsakripisyo 75 31 . disiplinado. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay.

Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. . Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. "Umalis kayo sa gilid ng balon!".Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Siya n a ang nag-aalok ng tulong.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . sigaw ni inahing manok. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili.

ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Hilig nila talaga ang tubig. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . "Hindi iyon mga sisiw. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. kay a't siya'y nalunod. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Ang bodega ay puno ng mga mais." ang sigaw ng isang sisiw. at damo. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Sila'y mga bibi. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. "Masaya ako sa buhay natin. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw." ang wika ng inahing manok. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. sa kanyang trono. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. para marinig natin kung siya ay parating na. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Halina kayo't tayo'y aalis na. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Walang may gusto na gawin ito. hanggang sa maabot na niya ito. Isang araw. bigas." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka.

gamit naman ang kanyan g bibig. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Nang dumating ang tag-ulan. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Pagbalik ni Mang Isko. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. O sige. Huminga ng malalim ang ama. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Isang araw. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. Isang araw. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. pupunta si Mang Isko sa bayan. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. siya ay nagulat sa nakita. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. "ama. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. Panay ang pamamasyal. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. pero sa susunod ay hindi na". Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. lumabas ng bakuran ang usa. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Tapos ngayon. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Sa kanyang paglipad. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. "Kumusta na kayo . Minsan. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Sa halip. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. b ibigyan kita ngayon. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. walang naip ong pagkain ang tipaklong. hihingi ka sa akin. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Isang araw. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit." Isang araw. Agad nitong pinalaki ang katawan. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. sagot ng lima. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Bibili siya ng pagkain.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka.

" Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Isang gabi. Isang araw. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Laking tuwa ng hari. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. ang pagong ay nahulog. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Lubos namang natuwa ang hari. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. Ang sabi niya. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Ang isa ay mayaman. At ganoon nga ang kanyang ginawa. . Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa." Natuwa ang mayamang kapatid. Naisin man niyang kainin ito. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas.?" sigaw niya. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. G ayunpaman. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Ngunit sa kanyang kabiglaan. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim.

hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Nang buk san niya iyon. Sa wakas. 5 Title:Kwento (4) Siguro.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. Animo bumigat iyon." ang sabi pa nito sa hari. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. Nawa'y tanggapin ninyo." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Nagtaka and isang pulubi. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado." ang sabi ng isa. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. magkikita pa rin sila kung Linggo. Natuwa and dalaw ang pulubi." ang sabi pa nito. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . Dito. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Sa ganito. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan.o. Sa kanyang librong Mythologies. May kani-k anilang karanasan. partikular na ang advertisement. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Sa kabilang banda. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. Bukod dito. Batay sa mga tinalakay na konsepto. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas. Sa kasalukuyan. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . Sa madaling salita. ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Sa kanilang pagsakop. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. mga mito. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). mga pangangaila ngan nito at relasyon. ang mga tunog. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Kadalasan. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala.119). makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Sa madaling salita. Sa teoryang ito. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto.51). mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan.

simbahan. kanayunan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. makapagpakilos at makapagpalaya. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. ang ugnayan ay masalimuot . hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Mula pa ggising sa umaga. mga balita sa radyo . An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. sa kalsada. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. Sa mundo ng pamamahayag. ang audience o mamimili. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan.sa tah anan. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. makapagpakilos at makapagpalaya. mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. Sa pagaaral na ito. sa Kongreso. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon.midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. Sa ganito. may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag.. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. Mula paggising sa umaga. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . Ngunit sa katotohanan. polisemik at multi-direksyunal. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. mga balita sa radyo. Kaugnay nito.

Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . hanggang mabalitaan ito ni Leona.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. i . tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. matatag at matigas . KATAUHAN Tulad ng isang molave. bab ae at sugal. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. anyo . Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Muling nagbalik ang karam daman nito. Natatangi ang kanyang istilo . pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Sarnantala. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan.

nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. tradisyon. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. sosyal at moral val yus. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. kultura. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa.

Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Dekada. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. itinatangi. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Ang valyus ay ginugusto.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. valyus. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . 77. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. may asawa at mga anak. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. pag-asa. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. pp. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. pananampalataya. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili.79). Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat.y panghinaan ng kalooban." She never vered from crises by the heart. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Ayon naman kay Bryn Hall. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. pagtitiis at pagtitimpi.

</pd>K<pd>. Augie Rivera. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. Noong ika-17 ng Mayo 2003. nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. Amelia Lapeña-Bonifacio. inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>K<pd>. Gintong Aklat Award at iba pa. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Noong 2003. Robert Magnuson. at Rene Villanueva. Carla Pacis. ma gturo. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Noong 2000.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin. Noong 1996. Lara Saguis ag at May Tobias. magpalabas. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Dahil dito. isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Kaugnay nito. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat .</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Nauna silan g lahat sa atin. Samakatuwid. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. PBBY-Salang a Writers' Prize.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. National Book Award. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. magpabilis. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario . ang noo'y secretary general ng PBBY. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa.n . Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon.</pd>N<pd>.</pd>N<pd>. Bukod dito. sa kauna-unahang pagkakataon. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Vi rgilio Almario.

</pd>K<pd>.</pd>K<pd>. 1991. Sa pagtakbo ng panahon.</pd >K<pd>. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo.</pd>N<pd>. hugis o katawan. Patuloy Ang I<pd>.</pd>K<pd>. Felix Mi guel. Joanne de Leon.agkakaroon ng mukha. Hanggang sa kasalukuyan.</pd>N<pd>. at iba pang propesyunal.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. textbook. Ang I<pd>. Regular a ng kanilang mga pulong. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. at mga edukador.</d>N<pd>.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</pd>N<pd>. graphic desi gner. at iba pa. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito.</d>K<pd>.</pd>N<pd>. mural. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . lalong na ang mga batang mahi hirap. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. bukod sa mga aklat-pambata. manunulat. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Mel Silvestre at Jason Moss. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. Dahil dito. animated features . bahay-ampunan at iba pa.</pd>N<pd>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. hospital.</d>K<pd>.</pd>K<pd>. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. manunulat.</pd>N<pd>. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. n aniniwala Ang I<pd>. ang mga tauhan. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. naitatag Ang I<pd>. aklatan.</pd>K<p d>.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. pintor. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. paglalathala ng newsletter. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. Mula sa orihinal na kasapi na 21.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro. Noong ika-7 ng Hunyo. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. products design and merchandising. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala .</pd>N<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador.</pd>N<pd>. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989.</pd>K<pd>. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl.

ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Tiyak na di magtat agal. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>.</pd> Ponciano B<pd>. ang kalidad ng kuwento. Ang resulta. Ang anak kong si Ma riz. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Sa blg. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Upang maiwasan ito. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. ilustrasyon . Sa kabila ng dako." Sa makatuwid. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. asahan natin ang masalimuot. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. Malinaw itong nabanggit sa blg. narito na ang 2001 Revisyon. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura.</pd> Pineda. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Sa puntong ito. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. si Mardi ko. Simplisidad at Ekonomiya. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a.</pd>P <pd>. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. G ayunman. Germany at Japan. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). Di magtatagal. na siyang target na mambabasa ng mga ito. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. at mangyari pa. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. tulad ng naunang patnubay. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Gayunman . materyal na ginamit. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO.</pd> Nita P. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>.

Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Tapos. /v/ at /z/. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Kung ito naman ang pag-uusapan.me/ kaysa sa /unipo r. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. Pero. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan.me/. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. Muli. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan. Ganoon pa man. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan.mer/ ba o /pri. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip. iyon nga lamang. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. /Pilipi. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin.si Laya at si Aling Amanda. takot din siya sa galit ng matanda. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. .

</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. "O. si Caloy. Oo. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo.. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon.. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. naroroon na siya. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting. " sabay ngiti na p arang nakaloloko." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. Ngayon.</pd>" may takot na n gayon. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. E. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . Buti nama't nagbangon ka na. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto. Ayaw ng Intsik nang ganoon. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa.. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan.. Aling Amanda <pd>. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. Wala siyang magagawa. "Berting.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. "Aling Amanda<pd>.. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib.. Baka<pd>. A. Berting ikaw pala. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. "A. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. medyo masama po ang pakiramdam ko. Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga.</pd>" tunog ng bumubuwelo. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. mukhang sisipunin ho yata ako . "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . malas daw sa negosyo. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. Lunes. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag. Sobra ng lima. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. "Otsenta'y singko na po iyan. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting.

Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. Hindi siya nag-iis a. Walang pungas. Agad siyang umuwi. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Wala siyang balak na humimbing. Sa wakas. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. Wala. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. Katatapos lang niyang magkasakit noon. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Nang hapong iyon. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. may asawa si Berting. Noon. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Tama na ang isang matinding dahilan. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi. Inilabas din niya ang traysikel. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. Hindi nararapat. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. Walang taglay na pait ang mata. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. Ang akala nga . Maya-maya. hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Ngayon. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Naroroon si Laya. Makapangyarihan si Laya. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. 'Di tul ad ngayon." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. Basta wala siyang iniisip. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. Kayo na po ang masusunod. wala nang iba pa. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda .

Minsan. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. 4 .nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. May iilang luman g muwebles ang naririto. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. Si Aling Amanda. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. ang pagsi ping sa asawa. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. may nanglilimahid na lababo. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. Hindi nagkakalayo. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. May dalawang silyang pilay pa ang isa. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. Wala na siyang pinagkakakitaan. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. Lalong tumikom ang dila ni Berting.

ngunit u nawain nating bawa't isa. nars. at iba pa. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. at ng bahay ang sa mga babaye. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. m aging sa loob man o labas ng tahanan." (p. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". titser. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. nangang ahulugan na ang babaye. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. Mga babae silang may sariling katauhan. mananahi. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Mga babae silang may sariling pagpapasya. doktora.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. manggagawa sa pabrika. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. may prinsipyo. tindera. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. at pag-iisip. atendant s a ospital. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo ." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. paninindigan. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. Mga babae silang matalino. ay may kanikaniyang katungkulan. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . emp leada sa opisina. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. Para kay Labog. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. social worker. katulong sa bahay. manunulat.

Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. kakilala ng mga kakilala niya. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan.</pd>. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Muli ay naitanong ko sa sarili. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Sa halip. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. at Manuel. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. pantahan lamang. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). pati na ang pamangking si Teodoro. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. o ng mga kamag -anak niya. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a . ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil.a kanyang asawa. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Gaya ng nabanggit na. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. kaibigan ng mga kaibigan niya.

Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. ang maisulat ang kanyang literari biografi. kinilala. Mayo 13. nobelista. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. isang malusog at magandang sanggol na babae. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. ang inyong lingkod. Mayo 1962. at. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. at ginawaran ng mga parangal. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. Abril 1962. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. Mayo 16. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. isinapelikula. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Gayunman. pagpapakilala. 1962. Ayon kay Louis Ke lly (2000). Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. ina. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. 1962. tiya.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. Para sa pangalawang komponent naman. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. kwentista. lola. isang teorista. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. kaanak . ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. binasa. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog .

ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an . Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. tirahan. at Lopez Memorial Museum. Isinagawa namin ang prepara syon. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. mula sa matinding pagsasanay. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. UP Diliman Main Library. Sa kabuuan. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko.<b>1</b><pd>. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Tulad ng iba pang kasapi. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. At nang nasa Europa na kami. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Subalit wala kaming napala. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi.

Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Ang nakalulungkot pa. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. sila'y produktong pang-export. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. wala kang mararating at walang kang kikitain. S a madaling salita. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. Buko d pa sa mga domestic helpers. sa mga malls. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Ang siste sa ating lipunan. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento.g sarili hanggang sa kamatayan. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Resulta. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Nananatiling sa football field. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. sa basketball court. Bukod pa rito. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. . melodya. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. ritmo at saliw. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Lalo pa. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa.

Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Magkagayon pa man. At ang mga producers at recording companies na napip . ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. Telebisyon. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. At sa kasalukuyan. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga.<b>Ang Radyo. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. may humigit. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa.kumulang na US$4. Mas tagos ito sa puso. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. At lalo pa. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Higit pa rito. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime.

Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Una. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. . ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. Ikatlo. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito. KATHA at MTV AWARDS. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. Ayon pa rin sa IFPI. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Ikatlo. Una. Ikalima. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Ikalawa. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Kalimit an. AWIT AWARDS. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. At sa ganitong paraan. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. lalo pa sa mga musikero. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. maaar ing ito ang maging bentaha natin. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. Ikaapat. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Ikalawa. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS.

Sa isip ko. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. "Alam kong galit ka sa akin.. anak. "Mag-aral ka sana." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. anak. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. anak.. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate." bul ong ko sa sarili. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya." "Alam kong galit ka sa akin. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. Mahal kita. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo." Isa pang malalim na buntunghinin ." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin." dugtong ni Inay. Lalo na ikaw. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. 4 Title:Malaki na ko. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito.

kapag naiinip ako sa amin. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Lalong tumibay sa aking sa . Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. pu mupunta ako kina Rowena. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Lalo akong nagalit ka y Inay. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora." Sa loob-loob ko. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Nagtatagumpay na ako. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. O kaya naman. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Isang gabi. Paminsan-minsan. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . "e ano sa 'kin. "Ayoko na po talagang pumasok. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. "Sa Sabado na 'yon. "Mary Ann. Nagtaka ako . pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Ikaw na lamang ang sasama. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. di umatend siya. Dito na lang ako sa bahay. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. Pero gustung-gusto ko ang ganito." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko.e. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay." "Sasamahan mo 'ko anak. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Isa pa. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako.

"Maaga kang gumising sa Sabado.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon.. si Gracita nga yata. "Parang si. Gracit a Talaro. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. ." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Umiwas akong sabayan siya. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Kotse ang karamihan sa mga ito." giit ni Tita Flora. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Ako si Gracita. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . "O. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Nagbulungan naman ang iba pa. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin.. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan... Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. At hindi nga ako nagkamali. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase.

ako nga. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Ngayon<pd>. ngumiti naman pero halatang napilitan lang.. Nagtatalo ang loob ko. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Sinundan ko si In ay. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay. puntahan mo sila ro'n. Napakunot ang noo.. Mayaman an g itsura nito.." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. "Tayo na pong umuwi<pd>. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Gusto kong magalit kay Inay. espesyalistang doktora na 'ko. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Si Pia. Marami itong suot na alahas sa katawan. CPA. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Sige. Si Cecili naman abogada na. "Gracita?" "Oo.. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. sige. Tingnan mo 'ko. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. 'yung best friend mo. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. "Parang walang nangyari sa'yo. "A. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya.

hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. Pagkatapos. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Ngayon.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Hapi Bertdey. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Hindi ko man sadyain. at ng mga regalo. narinig n iya ang isang awiting. . Napangiti si Tolits. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. ng mga laruang nakasabit. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Nagkakaganito ang aking si k aren. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay.

"O Angel Perla. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. telepono. "Kain pa Lara. Ka hit ayaw ko ng matulog. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Pauli t-ulit sa buong maghapon. . bulaklak. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. Sabi ni Mama. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla." ang bilin ni Mama. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. ang kanyang unang kaarawan. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. ikaw na ang bahala kay Lara. parang mga robot at wala man lang ngumingiti." ang lagi niyang sinasabi sa akin. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. pinatutulog pa rin niya ako. para lumaki ka agad. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Sabi ni Mama. Si Angel Perl a ang una kong anghel. araw. talagang matagal ang ka nyang trabaho. Pero isang araw. Sabi ni Mama. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. mangga. minsang naman sobrang konti. maiiwan na ra w ako sa bahay. Pero sabi ni Mama. May mga puno." ang bi lin ni Mama. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano." ang lagi niyang sinasabi sa akin. stamp pad. ang mga tao. kapag dumating na raw ang aking anghel. para lumaki ka agad. "Tulog na Lara. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. pero di pa rin tapos si Mama. sobrang saya ko. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Puro tunog lang ng st apler. pakainin mo palagi." ang bilin ni Mama. ikaw na ang bahala kay Kala. "O Angel Sally. nagawa ko na. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. "O Angel Rowena. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. Tapos. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. patulugin mo sa tanghali.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. aso. ikaw na ang bahala kay Lara. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. ang araw ng kanyang kapanganakan.

nagpaalam na si Angel Lai . kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya.' ang lagi niyang takot sa akin. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. Sab i ni Mama."Halika Lara. para na akong ispasol. habang nagpapahinga si Mama. nagpaalam na rin si Angel Raki. Bilin ni Mama. si Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara." ang bilin ni M ama. ikaw na ang bahala kay Lara. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. . Sandali lang akong mawala. si Angel Raki. Pero tulad nung mga dati kong anghel. 'wag mong hayaang lumabas. paliguan mo. Minsang sobrang init ng tubi g. pinapanood namin. Mabait si Angel Lai. "O Angel Lai. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. para di ka magkasak it. ikaw na ang bahala kay Lara. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. "Halika na Lara. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. "Halika Lara. minsan naman sobrang lamig. pagdating ni Mama. pinaliliguan agad niya ako. Pero isang hapon. masarap itong tubig." a ng bilin ni Mama. isang hapunan. "Lara. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Tulad nung mga dati kong angel. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. ang pang-apat kong anghel. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv." ang bilin n i Mama. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Kahit konting dumi lang. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. Mabait si Angel Charito. paliliguan na kita. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. magsisimula na ang palabas. pero sa buong maghapon. ag ad niya akong hinahanap. Pero isang gabi. libangin mo. nagpaalam si Angel Charito." ang lagi niyang aya sa akin." ang lagi niyang sinasabi sa akin. nagpaalam si Angel Rowena . "O Angel Charito. "O Angel Raki."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin.

Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo.</pd> Pat <pd>.. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. Sa buong maghapon. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. at tutulong sa akin.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. "PAT <pd>. Ito .Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. binati ako ng halik ni Mama. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.. ibig sabihin. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin.. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. ako na ang iyong magiging anghel. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama.. Kaisa-isang anak si Pat. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. agad na siyang hinahanap." ang sabi ni Mama sa akin. At sigurado ako. Bukod dito.. "Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. nag-aalaga. At kapag naki ta na siya. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. kailangan na niyang umuwi ng bahay. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n.. Anghel na hinding-hindi magpapaalam.</pd> PAT <pd>. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. Totoo nga bang may anghel.. "Mula ngayon Lara. anghel na magbabantay. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. mag-aalaga. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali... 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito.</pd> Pat <pd>. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. kami na ang m agkasama. At dahil kaisa-isang anak siya..</pd> PAT <pd>.. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay.. Kung minsan nga.

madali siyang nakikita.</pd>" ang sabi ng taya.</pd> isa <pd>. O kahit saan man siya magtago. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an.</pd> dalawa <pd>.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.. kahit sandali. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya.." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito.. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya. .. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya.</pd> Pat <pd>.</pd> dalawa <pd>.. . nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya...</pd> Pat <pd>...</pd> nakatago na kayo <pd>.. Isang hapon.. bibili tayo ng bagong alkansya mo..kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o..</pd> isa <pd>.. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya... "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. "'Pag napuno mo na 'yan..' ang yaya ng kanyang Tatay.</pd> tatl o <pd>. kanyang Tatay.. At kapag nakita na siya. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya.. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.</pd> tatlo <pd>.</pd> nakatago na kayo <pd>... Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. Kapag n agtatago siya.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. At nagsimula na ngang maghanap ang taya... agad na siyang hinahanap.. "Pat <pd>. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.. Kahit nasa akikipaglaro." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay.. . kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya.

Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. at malalaking binti." ang sabi ni P at sa sarili. 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan.Essay Word Count: 2. "Siguro rito. ang kanyang malamang braso.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. at sa naghahanap ng taya.261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma . Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". mahihirapan na akong makita ng taya.

halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. pagsusuri sa wikang ginamit. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata.seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. May mga iilang kritiko ang nag susuri. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang. Sa kasalukuyan. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. wala pang nangyayaring ganito. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. Sa Seattle sa Amerika. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. at iba pa. Samakatuwid. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama . lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. at higit sa lahat. Sa mga panggradwadong tesis naman. Sa Pilipinas. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. ng ukol sa kasarian. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. at bayograpikal na pagsusuri.

ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay. iisa ang gampanin ng babae. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Ngunit tulad ng mga naba nggit. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. Muli.</pd> Gatmaita n. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. ang gumawa ng mga gawaing bahay. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dito at maging doon. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. paulit-ulit a ng pagkakamali. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin.ntayan. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. Dahil dito. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. . sa loob o labas man ng tahanan. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki.

isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. Sa m aghapon. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14).. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. "<i>Alam mo anak. kuskos dito. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. nagkaiba ng a lamang sa lunan. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). piga doon. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong.. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Sa halip. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. Samakatuwi d. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Sa huli ng kwento. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay.

ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Bilang mano k. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. o isang manok na hindi galing sa itlog. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. . Bilang isang batang manok. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. Dahil dito. Marahil. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya.anyang ina. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. "Paglaki ko. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. bilang bunso at "lalaking manok". 5 Title:Alamat (3) Text 116 . ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento.</pd> Anonuevo.

" ang pahayag ni Rufi na. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. . "<b>B</b>akit. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita."<b>A</b>." paliwanag ni Mang Milyo. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. e. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "<b>S</b>andali na lamang po." ang pagalit na tugon ni Rufina. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. Matatapos na ako." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot.

ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. "Mangyari'y. Is ang araw. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe.. walang makakatulad di to sa inyo. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. hihintayin kita sa halamanang ito. Mariang Maganda.. Araw-araw. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. nguni't hindi maaari. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa." "<b>B</b>akit. kung hindi. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. dumating ang prinsipe." ang pangako ng prinsipe. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. sa kanyang pamamasyal. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. Nang malapit ng maghatinggabi. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. Hindi niya mabatang lisa . Kaya paalam na irog. kay ganda ng mga bulaklak mo. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. Ibig ko sanang isama kita. "<b>M</b>ariang Maganda. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. "Kailangang umalis na ak o. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. hindi na ako makababalik." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Maghahatinggabi na."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda.

Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. <b>I</b>lang araw. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Parang mga daliring nagkakaaga pay. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Makaraan ang ilang araw. Araw-araw. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak.nin siya ng kanyang minamahal. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. o oras nang tapusin ang isang pulong. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Natakot ang prins esa. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Nagkakalab an ang mga puno. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. o oras nang humarap sa ilang bisita. Kapag nangyari ito. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. lubos na nalulungkot si Sidapa. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. datu at mga barangay sa bayan-bayan. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. . Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Hindi laman g isa o dalawang kopita. damit at pagkain para sa pamilya. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Galit na galit si Sidapa. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. Sa kanilang paghahatakan. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay.

"<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Minsan. Wala kang utang na loob. "<b>I</b>sang araw. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. <b>S</b>a sobrang kahihiyan.. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib." mungkahi ng lalaki. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan." "<b>P</b>a. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. "kita'y iniibig. Bilang parusa . Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. "Magandang M utya.." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. "Dapat niya ng malaman!" . Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Bathalang Sidapa. galing sa kahariang malapit dito." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. <b>N</b>oong unang panahon. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya.patawad po. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. malapit sa munting ilog."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at .

Pinuntahan niya si Daragang Magayon. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. matapos ang anihan. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. naging proyekto ng mga gur . Siya'y sumagot. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. Hindi pa siya nagbabalik. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya.kainan at sayawan. Nagkaroon ng maringal na handaan . Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah.Essay Word Count: 2008 Kung kaya.

ahen siya. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. ganito ang k anyang sinabi: <pd>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . Anum ang gawin nating pag-iwas. at tanggapan ng pamahalaan. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito . ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. pagko ntrol sa mga kaalaman. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral.</pd>180</i>). Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. sa ating sinasalita. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Muli. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. sa mga panoorin. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas.. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. sa mga babasahin. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. at sa lahat-lahat na yata. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. nandoon pa rin sila.. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>.

Taon-taon. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. ba le wala rin. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Teen Novellas at Teen Romance. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Dahil dito. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Bright M inds Read! at iba pa. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Madalas. Poster s Series.g panitikang pambata sa Pilipinas. Sa kasalukuyan. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Big Book. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Manuals. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. tulad ng Amerika. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Ika nga. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Bukod di to. Klasrum Adarna. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. partikular ang televisyon. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. At kung minsan. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa.

Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. lapis. kultura at kasaysayan. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. Higit sa lahat. Kaya nga. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. May isang Preschool akong napuntahan. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey. sa kanyang kapaligiran. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. sa kanyang kultura at kasays ayan. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . t-shirt. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. Sa pamamagitan nito. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Dahil dito. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. notebook. medyas. payong hanggang sa mga laruan. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. pencil cas e.

Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. mapu ti ang balat at iba pa. patis. at gamot na parang matataas na bilding. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. Sa murang edad pa lamang kasi. Mabait si Mang Ruben. bakal. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Bukod pa rito. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. Papauwi. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. Minsan. Ang matinding problema. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. Sa buong maghap on. Tuwang-tuwa ako. toyo. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. walang pahinga ang kariton. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin. "Tulad n'yo. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. toyo . patis. dati rin akon magkakariton. may mahaba at maiksi ang leeg. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. . Sasakay uli ako sa asul na kariton. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Si Kuya ang magmamaneho. blonde ang buhok. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. may lapad at ku wadrado ang katawan. at gamot. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. mga butas na timba at palanggana. Walang daya ang kanyang timbangan. may parang bombilya at kulay sampalok. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. Titimbangin ang mga bakal at plastik. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. M insan sabi ni Mang Ruben." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. may punggok.

agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. mga butas na timba at palanggana. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Ako naman ang loob at ang manibela. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Napansin ko rin. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. "Kay sarap talagang mabusog. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. . Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Pero minsan.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. komiks. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Pagkatapos. ng asul na pintura. Pero alam naming matibay ito." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. nagiging bangka ito. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Kapag gusto naman naming magpahinga. At sa aming pagkukusot. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta ." ang sabi ni Kuya. At bigla-bigla." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. bakal. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. mga bunging kaldero at kawali." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Busog na busog kami ni Kuya. Wala kasi kam ing masilungan noon. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Naisip ko kanina. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Tulad namin ni Kuya. Ang lamig ng tubig. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Kapag wala kaming makolekta. bilhan kayo ng pintura. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Sa aming pag-uwi. susulpot ang mga bulang-lobo. Kapag umuulan at bumabah a. Giniginaw na ako. pero parang pagod na pagod ito. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan.

Kinabukasan. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. lalo na ang asul na asul na kariton. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. . o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. kapag may-ensayklopedia sa bahay. Si kuya naman sa labas. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Matagal na silang wala. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. Kay saya ko noon at alam ko. ipinarada namin ang asul na kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. ponkan. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Pagdating ko ng hayskul. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. mayaman o maykaya. at ubas. Sa gabi. Simul a noon. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. Bagamat nasa probinsya ako. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. akala ko. Noon din. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang.

At kahit saan man ako mapunta . Cebu. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Davao at iba pa. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. m atulin pa rin ito. SABI NI LOLO. Tanda ko. sa Gul od. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Ganoon 'ata talaga. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. "'Tay naman . Gusto kong matahimik na ang mga ito. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. sa Balong Malayo. Natatandaan ko. matinding depression ang naranasan ko.Pagdating ko ng kolehiyo. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. naririto ang buhay ng bawat tao. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Para akong namataya n noon. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Paramihan kami ng nabas a. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Palitan at hiraman. nabalutan ng putik ang aking mga libro . Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Kinabukasan. tulad noong tumira ako sa Si niloan. kulturang popular. Yabangan kami ng aming mga nabasa. manipis ang gulong. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Tumuloy siya sa k anyang silid. sa bukid at kung saan-sa an pa. Kapag Sabado at Linggo. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Sa bawat perang natatanggap ko. Cagayan de Oro. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. isang libro agad ang binibili ko. Laguna sa loob ng dalawang taon. sinabi ni Lolo na. Nang d umating kami. napuntahan ko na. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito. Problema ko kasi. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. sa Dulong Bayan. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya." Hindi kumibo si Lolo. Pero sa kasamaang-palad. "Ito ang buhay. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. malap it sa pilapil. Minsan. media at iba pa. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. ang bukid ang di ko makakalimuta n. may collection ako. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. sa Sapang Palay. Laguna. Sabi nga. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o.

uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Nakatali ito nang mahigpit. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. pinaalis sila. At h . Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Naroroon sa dakong iy on." Hindi ko napigilan ang magtanong. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. Nakabitin nang mataas ang bisikleta." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Alam ko. May mga dayong pumutol dito para manirahan. Napansin ko. kamatsile at iba pa rito. upang doon siya magpahin ga. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. "Tatang. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit.makita. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. makapagtanong na. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega. Pinakiramdaman ko ang paligid. Par ang laging may iniisip. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. sa di kayang abutin ni Lolo. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. "Dating may mga punong mangga. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. makikiraan na. Pakiramdam ko . Mula noon. laging matamlay si Lolo. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. "Amang. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod." "Yun na nga po marahil.

Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Walang pagdadalawang-isip. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. animo'y kumakaway. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Bata pa nga noon si Norm an. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Umaambon. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Subalit hanggang doon na lamang. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Kanya akong kinanlong. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. natagpuan ko ito. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Halos hindi na siya kumukurap. Sa kabila ng kawalan ng ina. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. naisalba ng ama ang kanyang anak. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Nahilig siya sa mga baril-barilan .indi pa man nagtatagal. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga.

W ala siyang interes dito. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Hiling niyang yumaman at magkaro. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. <i>Marcos. Hindi niya maintind ihan. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Iba ang ama niya. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Nais niyang tu mulad sa ama. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Sin anay siyang mag-alaga nito. Itinuro na rin ng ama. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Gayumpaman." ang b ilin pa ng kanyang ama. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. tuta ng Kano. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. " Si Totoy Tato. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. . Ganyan ang buhay sa kanya." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Laging ganito. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. sa kanila lang ang Diyos. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. ang paggalang dito. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip.

Bukas. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. May matinong pulis. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Sa una'y may kahirapan. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Mag-uumaga na. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. isang kalabit lang sa gatilyo. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. sukab na estudyante. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Matagal mo na itong gustong malaman. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. . napakadaling gawin. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Hindi na ito laru-laruan. "Nasa tamang gulang ka na. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Anak. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Namatay siya sa saki t. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Malulunok mo ito. Nagiisa na siya sa buhay. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. hina wakan ang baril at bumababa. Beynte-uno na siya. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Tulad ng inakda nila ni Alfonso.

Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. at kung itupi. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. nagiging akin ito. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. Mabait si Aling Aida. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. 'yung ma y drowing na animè. "Mama. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. kung isampay. Laging huli pa rin ito kung kusutin. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. Kasing-laki ko siya. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. nagulat ako dahil ang daming bat a. Sabi n i Nanay. . kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. si Jun-Jun. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw. Si Nanay. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. May biglang dumating na bata. ISANG HAPON. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. Bertdey pala ni Jun-Jun. Gusto ko po kasing isuot ngayon.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. may malaking keyk. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. magan da rin ang suot. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. "O. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. Nagtataka ako. May iba't ibang kulay ng lobo. kung banlawan." sabi niya kay Aling Aida.

munting laruan. nakalimutan ko." dagdag niya. mga kendi. "Bigay ko kay Joey 'yan. Kahit di paborito ko pa rin ito. w na lobo. Kahit Ngayon. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. PAG-UWI NAMIN NG bahay. Kahit konti. dilaw. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. maglaro kayo ni Ju n-Jun." sabi ni Aling Aida. Agad ko itong kinuha at isinukat. Bigl ang napuno ang aking damitan. sayang naman kung sa iba pa mapunta. . Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. Tumango ako kay Aling Aida. Di ko a kalaing kasama ito. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. Puwede pa namang isuot. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. Binuksan ko ang plastik. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. naiwan kami ni Nanay." sabi ni Nanay. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. Joey. Pagkatapos ng masayang parti. maghahanda tayo.Lumapit sa akin si Jun-Jun. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. "Bukas. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. Nang pauwi na kami ni Nanay. Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. "O.

may tabla. pako. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. at kung anu-ano pa. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. Kaya niyang gumawa ng hagdan. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. Buung-buo na ang aming bahay. napansin kong lagi siyang ma y dala. bintana." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. Ang mga sobrang kahoy. pintuan. Pagkatapos noon. at iba pa. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. May pinto at mga bintana na ito. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. Di na rin karto n ang aming dingding. Minsan kapirasong kahoy. At tuwing hapunan. . Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa." ang sunod na sabi niya. silid. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. magagawa rin natin itong munting bahay natin. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. "Hayaan mo Beng. at pako. mura rin siyang sumingil. bangko. pako. Isang umaga. basta di tayo nagug utom. Lahat ng bahay sa riles. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. ay nagagawa niyang mesa. tabla.Karpintero ang tatay ko. namangha na lang ako sa aking nakita. tabla. sahig. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. lalagyan ng libro. Para sa akin. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. at yero para sa aming bubungan. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. at kung anu-ano pa . lalong sumasarap ang aming hapunan. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. "Beng. si Tatay ang g umawa. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. alulod. bubungan . kaya niyang gumawa ng buon g bahay. Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. At pagdating ng hapon.

Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. tila isa itong malaking kuweba. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip. Kung titignan nga sa malayo ang aparador. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. Isang araw. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Natatakot ako. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. Malaki kasi a ng salamin. Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Kulay-putik ito. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. Baka ito ang amoy ng higante. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. Kumar ipas ako ng takbo. baka may natutulog na higante sa loob nito. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Natakot ako. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. Naisip ko nga minsan. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. Mula noon. sa malapit man o ma layo. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. Pakiramdam ko. Kulay-rosas ito. Minsan. Bumilis ang tibok ng aking puso. . Ang mga ugatang kamay n i Tatay. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. Buhay na buhay ang mga r osas. "Sa Linggo. Lapat na lapat sa akin ang bestida. parang isinukat ng isang modista. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. kitang-kita ang buong katawan ko. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. gustong gayahin ang aming baha y. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. Pero di man lang natakot si Nanay. Sa isip ko. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa.

Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki." kuwento ni Nanay. Kapag may sobrang tela. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. itinatahi niya ako ng bestida. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay. Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. Bilang isang feminista. at sa hal ip. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. Noong ako'y magkomunyon. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Wala siya sa likod ng lalaki." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. di ko ito m abuksan. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. ay kapantay siya nito. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. Minsan. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito.sa lakas man o sa kaalaman.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. ang tibay-tibay. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. Kinakabahan pa rin ako. Sa loob ng ating bahay.

" Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. 1998. ayon kay Arceo. Ayon pa rin kay Arceo. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. 1972. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. sa mga buhay ng tao.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. buhay man o patay. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. ay nagkataon lamang</b>. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. sa Tondo. Sa katunayan.n City noong ika-26 ng Pebrero. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna.ang mga tauhan at pangalan. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Ang <b>Canal De La Reina</b>. 1 972. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. at ihanay sila sa mga lalaki. . Ayon kay Arceo. Mayn ila. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. wika ng nobelista. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. gayundin ang mga pangyayari. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Ang sunog na ito ang naging dahilan.

Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. mapang-api sa kapwa. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. ang mga resibo sa buwis. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. makasarili. masama ang ugali at mapang-api.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. Si Leni. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. ang tunay na m ay-ari ng lupa. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Manapa. Makasala nan siya. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. isang babae.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. isang asawa. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. at higit sa lahat. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Si Nyora Tentay. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. Sina Leni. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Gracia.

Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. ang usurera.. Wala na akong paggalang sa kanya. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. si Vi ctor. Panlulumo. Nang dumating ang isang malakas na bagyo... amin niya. Subalit sa ka bila ng mga ito. nangangarap at nagtata gumpay. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Samantala. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. Paghanga. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. at buuin itong muli. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Samantala. Aywan niya kung ano. Kung mahirap maging isang ina. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay.. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Pag kaawa. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. At napatunayan ko naman. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Matapos ang malaking baha. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. si Ingga. s . ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Pero ngayon ay wala na . Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas.

Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan. Nag-iisip sila. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. . at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya.pasensya na po kayo.. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya. 4 Title:Alamat (7) Text 120 ." pagmamaka awa ng pulubi. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. "<b>P</b>a. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya.. minu-minuto. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. Sumagsag siyang pababa. hindi nagtataas ng boses. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. Hindi ko po alam na natutulog kayo. "<b>P</b>asensya. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata.anhi man ng tao o ng kalikasan. Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita.

<b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. Ayokong makita ang pagmumukha mo. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala. Sige mabahong pulubi." "<b>K</b>a. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i.kahit na isa man lang. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila.. Manigas ka riyan sa gutom." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo.. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako. lumaya s ka na!. Lu mayas ka. "<b>A</b>no. umalis kayo sa harap ko!. Alis ngayon din. Kayo rin mga pesteng bata kayo. Wala akong pakialam kung magutom ka man. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin. Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. Umali s kayo ngayon dito. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto.

Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan.ang aking sarili. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. si Raha Matapang.. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. lilisan kang baon ang aking pagmamahal. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. Walang balitang galing kay ma rahas. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro.lola patawarin ninyo ako. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. <b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. "Kaawa-awa ka Petronila. "<b>L</b>o. humigit kumulang. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya.. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai .nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok." <b>N</b>aghiwalay sila. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon. <b>M</b>insan. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. Ang luha mo lamang ang tanging l unas." "<b>O</b>o.

Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay. . aking Datu." at nagbuntung-hininga muli. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. Nalulungkot nga ako. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan." narinig niya sa may likuran. lumago ang mga dahong masisinsin. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. Masigla ang awit ng mga ibon. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga. "<b>O</b>o." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo." "<b>I</b>kaw pala. Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan. Magandang-maganda noon ang umaga. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. Maning ning ang sikat ng araw. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. ang halaman ay nalanta.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. ng lagnat. Nagbuntong-hininga nang malalim. Humawak siya sa palababahan ng bintana. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan. Lunti ang mga halaman sa pali gid. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. Kung sumasakit ang kanyang tiyan. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. Naalaala ko ang aking kab ataan." "<b>O</b>po. Bughaw ang kabundukan. Bu maling ang Datu. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito. Tandang Limay. at n amumulaklak. Sariwa ang hanging amihan. mahal na Datu." sang-ayon ni Tan dang Limay. <b>I</b>sang araw. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman.

anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao." turing ng Datu. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin. Nagkaroon siya ng karamdaman."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. Naging malu bha ang kanyang sakit. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. "<b></b>Aba. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. Tumaas nang tumaas iyo n. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. L aging lumuluha ang magandang prinsesa. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero." malungkot na umiling ang Datu." saad ng salamangkero. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. mahal na Datu. dumating sa palasyo ang isang salamangkero. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. 5 Title:Kwento (10) . At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. Ito'y par ang isang batong mutya. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu. <b>S</b>amantala sa palasyo. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan." pahayag ng panauhin." mabilis na pasiya ng Datu. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran." pasimula ni Tandang Limay.

"Aling Laura. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. Kulay itim ang lahat ng damit. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. Isang hapon. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. gabing-gabi na kung umuwi. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. naging itim na itim rin ang tubig. Pini lit kong 'wag makatulog. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. Mula kanto hanggang looban. Akala ko. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . nasa inyo ba si Nardong Itim. Teka. May agimat raw si Nardong Putik. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . Pagkatapos. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. Di na ako takot. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. "Nardong Itim". sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. "Lando. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. puntahan mo na lang sa talyer. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. " ang sagot naman ni Nanay. pinggan at baso.Madalas. nagigi ng imbisibol. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. . "Naku! 'Ala pa. Buti na lang at di ako agad inantok. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan.

"Aba. parang dala-dala na niya ang buong kalye. "O. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. magkakasundo at nagkakaisa sila. pati ang kanyang mukha at mga kuko." sabi ni Tatay. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. 'tong si Lando. Ganoon naman 'ata talaga. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer." ang sagot ni Nanay. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. Maganda rin ang suot ni Nanay. puting-puti ang suot na kamiseta. Sa a moy ni Tatay. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. ay tinawag na Pend ong Pandak. At si Tatay. na galing kina Nanay at Tatay. Dumating na si Tatay. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. may pupuntahan tayo. Halatang pagod na pagod si Tatay. parang kakaiba na ang lahat. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. "Maligo at magbihis ka na Lando. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. Ma y sari-sarili silang puwesto. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. Ma kintab na makintab ang aming sahig. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. gusto hintayin ka namin. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. 'yon ang binabansag nila. At sa gitna ng gabi. Kaya pala. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. Bukod sa aking panga lan." ang utos sa akin ni Nanay. "Kay dami kong ginawa sa talyer. Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili.

Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig. pumunta ka sa bandang likod." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits. payat at habaan. lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. "Bakit po. Lahat sila ay kabang-kaba. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits." sabi ng kanyang Ta tay. 'Tay?" "Basta. "Tolits. di pa ngayon ang tamang panahon. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. dalian mo. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo." "Bunso kong Tolits. Pero kahit anong pilit niya. di siya makalabas." utos naman ng kanyang Tiyo Ito. magtago ka na sa likod ng aking katawan. kulay-pula. "Tolits. 'Wag na 'wag kang bibitaw. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. . Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. nagmamahal. ang maging mataba. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. "Tolits. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. At kapag sumara na ang munting bintana." utos ng ka nyang Tiya Oro. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. kumapit ka sa akin. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. Isang araw. May tamang panahon para sa lahat ng bagay.

"'Nay. "Oo. Hingal na hingal ang lahat. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. malabo pa rin ang lahat kay Tolits. Isang hapon. "'Wag na 'wag kang lalabas. "Halika. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. anak. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits. bumukas na naman ang bintana. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. Kun . Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. Sa araw-araw. di pa ngayon ang panahon. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman. apo. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. Kahit pupungas-pungas pa sila. "Dahil mahal ka namin. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. liban kay Tolits." Tulad ng dati. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. " "Talaga po. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak. magtago ka sa aking likuran. hangga't di pa nawawala ang liwanag. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay. Pagsara ng bintana." sabi ng kanyang Tatay. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. anak. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay. Isang umaga. apo. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito." Mula noon." utos ng kanyang Lola Ali." "Mahal? E. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. "Talaga po. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. "Anak.

anak. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. Sa sandaling iyon na nasa silid kami." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. At dinala nga kami ni Titser doon." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. Laking gulat ko. Lalo pang nalungkot si Tolit s. Muling bumukas ang bintana. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. nak . "Talaga po. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid. kaydami kong agad na nalakbay. Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. di na kailangan pang siya ay utusan. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. "Oo. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha. "Paalam na aming mahal na Bunso. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase. Na akyat ko ang matataas na kabundukan. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits." sabi ng kanyang Nanay. "Alam ko anak. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro.g minsan. "Anak. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. nasisid ang pinakamalalim na karagatan. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser. sa dating maagiw at maalikabok na silid. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit.

Pagdating sa aming silid. Naisip kong bigla. Dahil dito. Ang makakahabol sa akin. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. pati ang kanyang talampakan rosas din." sabi ni Titser. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. na si Mang Adolfo. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. . pangarap na maan gkin si Aling Ining. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. Dalaginding palang si Aling Ining. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis." "Nakaalis na ang ating mga bisita. Rosas na rosas ang kanyang ilong. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. Tinitingala rin ng ibang pusa. Isa pa. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw. hati kami sa masasarap na ulam. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo. tinanaw ko ang tahimik na silid. "Habulin muna ninyo ako. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. na kami naman ang hinihintay. naglalak bay sa iba't ibang mundo. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. kahit pa ang pinakaastig na pusa. Ngayo'y naka sara na ito uli. Salamat sa inyong pakikiisa. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya.

" tug on ni Aling Ining. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag." sabi ni Man g Tuning. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. Tiyak ni Mang Adolfo. At pagkaraan nga ng ilang araw. marami ang maghihirap. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. "Ining. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. "Dito rin tayo magkikita. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa. pangakong ako'y magbabalik bukas. Pano'y sa lahat ng pusa. "Paalam na Ining. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo." paalam ni Mang Tuni ng. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya." pangarap ni Aling Ining. At di nga nagtagal. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . si Mang Tuning. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. nagdalantao si Aling Ining. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay. At ilang araw na lang din. Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. Niyakap nila ang isa't isa. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw. Kai langan na nilang umuwi. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay.

Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. Tiyak ni Alin g Ining. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. may naglilinis na ng sariling balahibo. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. "Paumanhin. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. agad pa ring sisibat si Aling Ining. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan. Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. "Aba. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. maaaring bukas. ang lulusog ng aking mga anak. matapos magpasalamat . Hanggang isang hapon. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating." ang sabi naman ng isang binata. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. kung saan sila nagkakilala. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . may kumakamot na sa lu pa at mga dingding." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. May nagsasanay nang maglakad. Pero isa lang ang tiyak ko. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. basta dumito ka lang sa amin. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. di man ngayon. wala na siyang naabutang kuting. Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. may ngumingiyaw na nang malakas. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. Kasabay nito. " ang sabi ng isang ina. "Ikaw kasi. nag-ibiga . "Aba. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining.

. sa k anyang pagkain. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Mula noon. Matatapos niya ang pagbabasa. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. "Totoo nga ang sinabi mo.n at nag-isang-dibdib. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. may kulay-asul s a malakristal na mata. "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. kinakabag lang daw ako. Maraming gamit ang unan ni Lola. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. Kakaiba ang unan ni Lola. Minsan sumakit ang aking tiyan. sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . Mawawala ang sakit ng kanyang likod. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. lalo akong b umilib sa kanyang unan. Sabi ni Lola. Di alam ni Lola. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in. Sabi ni Lola. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan." ang sabi ni Aling Ining." Saka yayakapin ni Lola ang unan. Sabi ni Tatay.

Walang mga barya. . Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. ang madyik-tuwalya. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.... ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. Nalilig aw na siya. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya.</pd> Pat <pd>. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. Pinagmasdan niya itong mabuti. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Sa wakas. Pawis na paw is na siya.</pd> Pat <pd>. ang masarap na pagkain.. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. Pero walang makarinig sa kanya. m adyik-tuwalya at pulbos.. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. Isang pan aginip lang pala ang lahat. Di na niya alam ang daan pauwi. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. walang masarap na pagkain.5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. Wala nang naghahanap sa kanya.. Di na niya alam ang daan pabalik.

Mula noon. katawan. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon.. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan .. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. "Pat <pd>. Ayaw na niyang magtago.. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. mga kamay at mga paa. ang manikang nagkulong sa kanya. Naiidlip na ang mga tao. Malamig ang umiihip na hangin. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. katawan. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. agad na siyang umuuwi.</pd> Pat <pd>. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan... mga kamay a t mga paa.. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. ang mga manika..</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. Ang silid ay kahon. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Madalang sa pagkurap... Hindi maaari. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. agad na siyang lumalapit.</pd> Pat < pd>. Bago ang manika. Dito takot si Mamang. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. kahit laman at dugo pa niya ito... Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Tahimik ang lansangan. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit.. Mapanga nib. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang.</pd> Pat <pd>. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Mahal niya an g manika.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. Walang humpay. Walan g humpay.</pd> Pat <pd>. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.

Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Nagbabayad ang may utang. Walang permanente sa isipan ng tao. Nais ng bata ng bagong manika. Walang nakaaalam. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito.bagong manika. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Hindi na niya ito pinansin pa. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Natapos nang may katahimikan. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. . tu loy ang balse ng mga katawan. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. wala nang galit na pagkahol. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. wala siyang nakita o naramdaman. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan.. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Walang humpay. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Tahimik ang buong paligid. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Dapat na magbayad. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. batid 'yan ng batang may bagong manika. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Kinaumagahan. Gayunpaman.

Kinakailangang maging malinis. Wala na siya. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Kinailangan niyang maidlip. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Hindi maaari. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Gaya rin siya ng hangin. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Ngayon. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Siya na ang nagtabi ng karet. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. nagbabago ng takbo. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay.Walang pinipiling oras o lunan. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Bumili ang Mamang ng mga manika. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Wala na. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Ilang araw ang nagdaan. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. sa kanya. Nabalisa na si Mamang. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Simple ang lahat ng plano. Magliliyab. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata.

Tahimik na tahimik. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Mahal niya ang manika. . Nagising si Mamang nang madaling araw. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Para sa bata.g at tahimik. Walang magawa. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka.

Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. at kung saan-saan pa. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. . agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . Mendiola. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. Kung minsan. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Kilala ako ng guidance.

Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Napakasimple ng buhay. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. 'di na ako sa May nila naglalagi. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Mataas ang tin gin sa mga guro. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Tulad ng dati. at pati Phys ical Education. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Pasong-paso na ako sa Maynila. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Kung ano ang aking itinuturo. Laguna. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Naging sunud-sunod ang imb . Alam kong alam na niya ang lahat. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Computer. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Araling Panlipunan. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. nagturo ako ng Filipino. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Kaya noong nakar aang Marso. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Tila dininig yata ang aking kahilingan. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Basta ang alam lang nila. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Pero ngayon naisip ko. sa masikip at malupit na May nila. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila.

at isang magandang salamin. sabitan ng tuwalya. . sa kinita kong dolyar. Dahil ay ng ahay: tubo. aircon sa kwarto. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. ako ang napiling magturo. a t higit sa lahat. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. sa istasyon ng radyo. de-flush at may shower pa. Sa sampung guro na nagsanay. pangalawa. pinalagyan ng magandang tiles. sikip at init. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. isang malambot at mamahaling kama. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Tamad naman daw akong istudy ante. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. lalagyan ng sabon at tissue. Wa lang-wala na akong maaabala. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Marami na rin silang itinatanong sa akin. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. sa La Salle magaganap ang klase. sala set. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. may maliit ding labab o. pinalagyan ng magagarang ilaw. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. ref. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat.itasyon sa akin. water dispenser na may mainit at malamig. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. pala-absent daw ako. walang-wala na akong mapeperwisyo. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. Sa kasalukuyan. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. component. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. dining table. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Bukod sa Timpalak Palanca. at pinapinturahan. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay.

alahas. payong. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. cellphone. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. nalaman kong 1955 siya ipinanganak. "Hindi anak. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. .gaya halimbawa ng pitaka. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. Pakiramdam ko. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel." sabi ko sa kanya. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. bag. at iba pa.000 ang remaining balance. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. May mga bago na ring gusaling nadagdag. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain.Naisip ko. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. "A kina itatago ko muna. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. "Mommy o. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Sa transaction slip ng BPI. pagkainis. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito.panghihinayang. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. SSS ID. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin." sa got ko." Nang nasa bahay na kami. Pero wala akong nakitang anuman. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos." "Bakit Mommy. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. S imple ang mga nabubuong pangarap. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. kundi bilang isang titser. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. isang Mabuhay Miles card ng PAL. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. importante man o hindi . at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. Mababalik natin ito sa kanya. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . panyo.

Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. sa aking klase. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Pangalawa. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. "walang bini gay sa akin. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. "ano'ng reward mo. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. hindi niya makakaya ang maniwala. Sa tulong ng Merobank. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari .Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. wala na ang makakasalo. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. Sa harap ng kanilang mga kaklase. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Pero meron akong reward mula sa langit. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Kinabukasan. Hindi naman ako nabigo. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Nang muli kaming magkita ng aking klase.

Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Madalas kong dalawin ito. natagpuan ko ang isang buka l. lalo na kapag panahon ng anihan. Palabiro kasi si Jua n. Makailang ulit niyang hinihintay. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Hinihintay niya. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Hindi na marahil mauulit pa. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Nags awa na rin si Noah. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Gusto niyang kumawala. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Ang lalaking kanyang makakasalo. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Iba si Noah. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Day dreaming. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. May bumubulusok na tren. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Pista na naman sa riles. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya.. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. kaimito. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Madalas akong napapatulala. kamatsile at sine guwelas. Minsan. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Ganoon na lang palagi. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Paulit-ulit. Hindi naman ako ganito noon. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah.

Marahil. At mula noon. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Sabi pa nga ng tatay. Ito nga marahil ang FAQ. ito na ang aking naging tambayan. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Ang nangyayari. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . Paulit-ulit lang araw-araw. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito.y. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Ganito na lamang ang buhay ko. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. mula Lunes hanggang Biyernes. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Husto naman ang tulog ko sa gabi. napapahigab at tuluyang nakakatulog.

Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. kapaligiran. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. pero walang magagaw a. ang pakikipaggitgita n. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. May kalakal dito. At sa umaga at hapon. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. . Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. salamin at fiberglass. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. lakasan lang ng loob. Nagdalawang isip din naman ako nung una. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. lak asan lang ng loob. Kapag magaling. Biruin mo. Kagubatan din ang lungsod. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. lalung-lalo na si tatay. May producers at may consumers din. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. Ika nga. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Pero gaya nga ng sinab i ko. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. marangal.

nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Ang sa akin lang naman. President Macapagal Aroyo. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. It's the first time for her to join a contest. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. Sana. 2008. I talked to her later at okay naman ang English niya. noong Marso 9. sa Lag una." Noong Marso 14 . Nakapagtataka lang. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . lang. President Gloria Macapagal-Arroyo. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. so understandable that she's so t ense. sinabi ni Charlene Gonzales. Kasi. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. Halimbawa. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. sila na lang. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Rosa. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. Huwag na silang mandamay pa ng i ba.

Kinalimutan ko na ang pagdarasal." wik a nga. Kahit pala hindi ako magdasal. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. nasanay ako sa ganito. Sa pagkakataong ito. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Pero bago ko pa ipagdasal ito. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising.. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. kasunod ng aking "Tha nk you. itinatawag ko sa Kan ya.. At napatunayan kong tama ako.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Napatunayan ko rin na . Lord<pd>.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. ako ang Kanyang pinakapaborito.. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko..</pd>. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit.</pd>" "Lord. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal." ang paniwala ko naman. ako na yata ang ta ong ito. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. "ang lahat ay nakukuha sa dasal.. saklolo di ko kaya 'to<pd>. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios.. Naghanap ako ng iba pang padrino. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko." "Lord please<pd>. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. at sa gabi bago matulo g. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera.. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. bago kumain. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay.. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko.. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Pero nagkamali ako. bago umalis ng bahay.." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig.. Lord<pd>. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. tulungan mo naman ako<pd>. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito.. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon.</pd>" o kaya'y "Lord.

Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Quiapo. Mount Carmel. St<pd>. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. nabibili ang mga gustong bilhin. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. sa halip. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. pagkatapos ng mahabang panahon. at St<pd>.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko.</pd> Francis. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios.panahon ng tag-init. Sa ganitong mga pagkak ataon. . Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Abril 2005 . napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. kontento sa buhay. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. at magnaknak.huwag silang umasa sa dasal. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. mas asahan nila ang kanilang sarili. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . lumalim. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. kinakausap ang Dios. San Miguel. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. </pd> Jude. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Bata pa lamang ako. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Sa kauna-unahang pagkakataon.

Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. Minsan nga. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. ngunit kung magbibilang lang tayo. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin." Luntian ang kapaligiran. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Minsan kasi. nadagdagan pa ang kinawilihang . mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. ngunit sa nangyari sa akin. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin.

Puno ito ng mga deboto. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Pero hindi si Marita. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Bagaman. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Walang kaus ap. Nagpatuloy siya sa paglalakad. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Isang araw na makulimlim. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Malimit na malalim ang iniisip. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. B umagsak ang katawan ni Marita. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. pagrorosaryo. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Makalipas ang ilang buwan. Tag-ulan na. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Walang imik.libangan ni Ben. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Madalang na umuwi si Ben. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay.

Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Bagaman.bang bumubuhos ang malakas na ulan. Iniuwi ni Ben si Marita. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. hiwa sa balat at . Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Umikot ang kanyang pani ngin. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Walang malay. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita.

pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. kililing ng sorbetero. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Nanatiling walang imik ang asawa. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Ilang araw nang maalinsangan. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. manlalako ng swipsteyk. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. palahaw ng tindero. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. batang pakalat -kalat. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. busina at pag-atungal ng mga motor. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Hindi na makilala kung sino si B en. Walang sumalubong kay Be n. . Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Anim. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad.

sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. Samantala. magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. Nagmatigas pa rin ako. Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. ang nakikiigib ka. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. . Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon . pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. Tumanggi akong muli. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi. "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. ang gripo sa lababo.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. sabi ko pa sa kanya. Makalipas ang isang oras. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. ang <i>shower</i>. at ang <i>kitchen door cabinet</i>.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito.

Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Inabot ito ng mahigit isang linggo. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. daling iyon. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . at agam-agam. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. Naisip ko na sa kaso namin. Naroon ang <i>leak</i>. alikabok.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. Hindi na ako tumutol pa. Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . pa ngamba. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. Gusto kong sabihing kahit paano. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. Natapos din ang pagtatrabaho. marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo.

dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. <i>elevators</i> na laging sira. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min. mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. at sa bandang huli. at mga insidente ng nakawan. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. ang pangakong ito ay patu loy na napapako.mahirap magdemanda. idinagdag pa niya. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. Kaya lang. sa kaso namin . Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. Marahil. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. kahit na malaki ang laban ko. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. kaya lamang. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. 000)./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa.

Maselan ang kalagayan naming dalawa. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. sapagkat kam i ay TAO. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . iba na ang ipinagdarasal ko. Nagdasal ako na sana. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. kundi gawa sa dugo at laman.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. Muli. Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. at ang kanyang sarili lamang. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. Pero ngayon. nanalangin ak o na sana. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay . wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. At sana. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. Ipinagdarasal ko na sana. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa.lumo. subalit kinak ailangan ko itong gawin.

Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Si Waldteim at ako. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Ako'y isang LIHIS. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso.. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. uhaw at gutom. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Oo. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Gera hanggang Dresden. Ika-27 ng Enero 1943. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Sa naipon niyang salapi. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Isina ra ang klab ni Ilienno. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Noong una. Ako.. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Ika-6 ng Agosto 1942. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Akala ko'y katapusan na nami n. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. 1943. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. Katatapos lamang ng taglamig. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno.awak ay pistol.

H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Sa barracks. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. tinulungan ko siya. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Pilit kong itinatali ang . Si Ilienno ang nagbigay-alam. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa .. Ika-26 ng Mayo 1944. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno.. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. dalawa ang inutas ng punglo. Inaanay na ang aming katawan. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Kasama dito si Ilienno. Ika-17 ng Abril 1943. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Binuhusan sya ng tubig. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Ika-20 ng Mayo 1944. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Narating namin ang sinasabing Dresden. mabato at mainit ang aming hinihigan. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa.. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks.. Ika-20 ng Abril 1944. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. wala na an g dating kisig ni Waldteim. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy.nagkakilala. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Tanggap na niya ako. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Ayaw kong isipin ang<pd>. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Nagpumilit siyan makatayo. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Takot na akong mawala pa siya. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Mapanib ugho ang kanyang dila. Nan ghihina na ang kaibigan ko. Ganunpaman. Wala kaming magawa. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Kahapon ng tanghali. Hindi ko ma tiis.

at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Walang nakakibo sa mga nakakita. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. o dalisay. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Tulala ang kanyang ina. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. wala na. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Wala nang limitasyon Waldteim. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>." Halos mag-aalas dos na ng hapon. ang mga bahagi ng Koran. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . malinis at marangal. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Makaraan ang ilang saglit. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. Lahat ng naniniwala sa gawi. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha.

Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Batid niyang may nais si Laya. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Makulimlim ang kalawakan. Nakalulula at nakal iliyo. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Nanlamig ang kanyang katawan. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Rumaragasa ang ulan. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Siya pa ring batang masunurin.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Ayaw niya sanang malaman. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Marahil. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Alas-otso na. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Dilat ang mata.

NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Nami mighati si Aurora. Humihingal. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Pinatay si Aling Amanda. Bagamat ganoon ang panahon. Malalim ang gabi. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Si Caloy. pula nga lamang ang bahid nito. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.g lunod. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. walang ligtas. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. sa kanyang mat ang may kahulugan. MALAKAS SI LAYA. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Lingid ito kay Berting. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Kumakayod sa maligasgas na bato. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. MALAKAS SI LAYA. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Alas siete ng umaga. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. Sumasamyo ng kulob na hangin. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi.

Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Dinadalaw ni Berting ang burol. Mahimbing. Pumanaw ang maghapon. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. puro kadiliman. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Pangalawa. 'Yun lang. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Wal a na siya at ikalawa ka na. kay Berti ng isang buhay. Una. parang wala siyang muwang na tupa. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Si Berting sa patay. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . at si Caloy. Si Caloy. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. par ang mga tinig ito na umuusig. Ginawa niya ang nais nito. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. At ikatlo. Dumilat nang muli ang umaga. ngayon wal a na ang nag-utos. Ikatlong araw ng burol. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. nanatili siyang bigo. Huwag mong itanong kung sino. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Nakapagtataka. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Mas malalagay siya sa peligro. Walang imik. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Pagtatawanan mo lang ako. Ang mga kapitbahay. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. hindi niya maipaliwanag. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Kay Berting. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Nilulukob ng pagtataka. Parang walang nangyari. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. May kumurot sa kanyang takot. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay.uluha nang muli ang kalawakan. May katatagan na si Caloy.

Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. si Titser Trudy. Noong una. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. o magdal a ng mga gamit o bag. magsapatos. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad.. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito.kanyang iniingatang garapon.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat." may talim ang kanyang mga mata. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. Tag-ulan na nga. "Huwag mo 'kong pakialaman. Nakikisama na paninisi. Dama pa niya ang lamig ng umaga. paikut-ikot. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman.. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Mahirap ang may kagalit. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. . Intindihin mo ang buhay mo. Mayroon din silang guro. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Nararapat na ang paglayo. Saan ba lakad?." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Di sila lumiliban sa klase. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. "Nagmamadali ka. paikut-ikot. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa." may tonong nakapanunuya. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Araw-araw silang pumapasok. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Malayong makalayo p a siya. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. At sinuklian naman niya ng paglingon. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Nilisan niya ang burol. Paikut-ikot. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. "Berting<pd>.

pinu puntahan ni Titser Trudy. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n ." matipid na sagot ni Berto. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Araw-araw. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. 'pag nagkabarko na tayo. uuwian nila si Mang Ben. Huhulihin natin si la.'Nung una. "Kuya. Kahit anong lugar. tatalon si Berto sa tubig. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Sa katunayan. Pero bago sila umuwi. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. At 'yung mga liban naman. nagiging tunay silang mga bata. "Buknoy. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Maraming pagkain sa barko. Lilibutin n atin ang dagat. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. Pagkatapos ng klase. "Ayos naman po. Mula s a itaas ng tulay. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. pupunta sila sa Jones Bridge. "Patuyo na po. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. na dapat isulat o basahin. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Gusto niy ang maging pulis." sagot ni Buknoy. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. Di na tayo magugutom. Sa mga oras na ito. Pagkatapos. hanggang sa matuto na si Buknoy." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Masaya sina Buknoy at Berto. bumibili sila ng tukneneng. 'pag naging pulis na ako. Ang langit na ang magiging bubong natin . Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Siyempre. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. di na tayo tatapak sa lupa. uuwi na sila sa kanilang tirahan.

Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. Pinaaalis na tayo. panadero." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. kahit kakau nti lang ang kahoy. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na.a bahay. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. iba't ibang kulay ng palamig. at ulo ng manok na may m . sa malaking bahay namin tumitira. naglalayag sa malaking barko. mas marami kayong magiging kaibigan . ang mabait na si Mang Ben. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. mainit-init na tukneneng. matapos nilang maligo. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. bituka. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita." tugon ni B erto. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. bumbay. Sa center. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. tindero't tindera. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. si Mang Ben ang gumawa. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. Dumating si Titser Trudy. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. Isang hapon. pero giba na ito." balita ng isang ba ta sa kanila. Matanda o bata. yero. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. matutuling dyip. intsik. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. maliit at malaking siopao. madre. Mahusay na karpintero si Mang Ben. Sumasakay sa matuling matorsiklo. tit ser." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. doktor. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. umuusok na pansit. at karitong itinutulak. o pako. babae o lal ake. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. may pustiso o wala. Sa center." "Salamat Titser Trudy. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. kaya niyang gawing maliit na bahay. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. adidas. motor. at kung sino-sino pa. siomai. pulis. kaya nagpunta agad ako rito. nagulat sila sa kanilang nadatnan. Mga totoong kotse. May bilog at kuwadradong ho pya. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. si Ti tser Trudy. drayber. paa.

nude ls. Matagal-tagal na silang wala. May nagpaparoo't parito. Araw-araw. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. Natatandaan ko. at trak. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. kendi. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. kaya 'yung iba kong kasama. Pero tulad ng ibang bahay. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. pinarurusahan. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. minsan kasa-kasama ko. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. umulan man o umaraw. Pero ako. at kung ano-ano pa. May nagtitinda ng dyaryo. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. tapos sumunod si Nanay. mga ku wento ang pasalubong niya. at itlog ng pugo. Astig magkuwento si Kuya Anghel. tubig. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. dyip. may tulog sa araw at gising buong gabi.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. pati magkuwenta. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. tulad nina Tatay at Nanay. wala na silang pareho. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Kung minsan. May gamot sa sipon at ubo. Walang tamad sa loob ng aming bahay. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. Unang nawala si Tatay . Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. para raw di ako maloko ng i ba. K ay lamig ng tubig. Pero kung minsan. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. minsan hindi. berde. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. may nandudukot ng ibang pitaka. Araw-araw. Kapag gumawa ng di mabuti. si Kuya Anghel. . walang bint ana na kailangang isara kung gabi. Mabait si Kuya Anghel. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. nagtatrabaho rin ako. Dito na 'ata ako lumaki. Lahat kami. Gano n naman sila e. Sa sobrang laki ng aming bahay. tsitsaron. nakatayo at walang mahigaan. 'Yung iba sa kani la. kilala ko. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. wala itong haligi at bubong. talagang matag al ang ulan. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. naghahanap ng ibang masisilungan. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. May nanghi hingi ng limos. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. at pula. sabon. sigarilyo. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. ng ib ang mahihigaan. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. Minsan naman. walang pinto na dapat ikandado. Pero ngayon. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. di niya nakakalimutang dalawin ako. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. May nagpaparoo't parito. pagkagising ko isang umaga.

ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Bahay na bahay namin. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Di pala ito matatawag na bahay. Kahit sa maliit na is kinita. Kailangan mong maging ligtas. Titira kami sa iisang bahay. kayang-kaya niyang sumingit. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Bahay na hindi bahay ng iba. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Makikipagkaibigan ako. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. tanghalian at hapunan. dyip.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. nakakalu . Muli akong mangangarap. May bahay pala na talagang para sa ak in." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Doon. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. maaalagaan ka nila at matut uruan. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Pero kahit ganito ang aming bahay. Mahira p ang walang bahay. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay." da gdag ni Kuya Anghel. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Tutulong sa maraming gawain. NAISIP KO. Bahay na may haligi at bubong. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Paano na sina Nanay at Tatay. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. "May bakanteng center na akong nakita.

At kapag gusto naman naming umidlip. Tanda ko. sa aking pagtulog at paggising. ipap arada lang ito ni Tatay. isang maliit na kaldero at yuping t akure. noong matagal na matagal na. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. "Aking Bunsong-bulinggit. Paggabi na. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. Pero naging tamad daw ang mga tao. Ako ang bahala sa aking mga gamit. Lahat ng tao. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. Sabi ni Tatay. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin.sot kami nang walang gasgas o daplis. dalawang baso. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. May dalawa kaming ping gan. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. kund i ang mismong sarili ko lang. May kahon din kami ng damit. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. laging may kwento si Tatay. isang kutsara't platito. noon daw. Sa aking pagtulog. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro." ang sasabihin ni Tatay. Kahit saan kami magpunta. Mahilig akong mag-aral. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. pati piktyur ng iba't ibang tao. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. nagtutulak ng bahay. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina.

Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Sasabihin niya. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. Nangunguha rin ako ng santol. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. ang bunso. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. aral pa rin pati sa bahay. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera." gusto ko siyang sagutin. naglalampaso ng sahig. Hadlang na hadlang ang kahirapan . mas mabuti. wala rin akon g kita. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. nagbubunot ng mga ligaw na damo . Libre pa ang tanghalian at merienda. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. at ako ang pang-siya m. gayundin ako. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. at pang-matrikula. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. at usbong. Apat na babae at apat na lalaki. nagpupuno ng tubig sa tapayan. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. maging sa aking mga panagini p. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. at iba pa. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. langka. Talbos ng kamote at kangkong. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. Grade four ako nang nawala si Tatay. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. bulaklak o bunga ng sampalok. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. papaya. kaymito. Kahit anong mang yari. Sa kanya. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. banaba. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. "aral na nga sa iskwelahan. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. mangga. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. dahon ng sili.na libro o kaya'y nagsusulat. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. Tanda ko. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos. uniporme. sinigwelas. Magha-high school ako. Kaya ayos na ayos! . Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . atis. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. si Ka Amado.

Pagkapitas. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. JS Prom. malalanta ito at mangi ngitim. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. taga-resibo sa mga may downpayment. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Kung 'di tama ang pagkakapitas. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. dahil kung plastik. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. taga-lagay ng film. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. ng aking nanay noon. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. sa mga istambay sa kanto. Nakabili ako ng bag. nangunguha pa rin ako ng usbong. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. at iba pa. Walang ibang may pakialam sa akin. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. at pambili ng ilang mga kai langan. Ayokong maitiman uli ng usbong. Ako ang taga-b uhat ng kamera. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Simula noon . pamasahe. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Pambaon sa araw-araw. ako ang tinatawag niya. Nagtanong din ako sa mga bih . Naisi p ko. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. kundi akong-ako pa rin. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. na kayang -kaya ko naman. Pero may Chrismas Party. ng aking dalawang polo at isang pantalon. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. at sa iba pang matataong lugar. Tuwang-tuwang ako noon. ng aking mga gamit s a school. Siguro nga. At nakukuha pang ngumiti. Walang mam amakyaw ang bumili. at maide-deliver ko pa. may dagdag akong kita. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. at iba pang pwedeng talbusan.

dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Kayang-kaya ko namang bayaran. Kasunod nito. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. pulburon. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). Matapos ang usbong. yema. Habang nagtuturo nga ang aking titser. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Minsan. sili. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. hinding-hindi ako nalulula . ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Sa mga panahong iyon.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . Habang nag-aaral sa high school. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. pagkatanggal ng matinding sakit. Pero pagkatapos kong mahulog. kangkong. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. o malunggay. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. mababawasan ang kita ko. Kaya noon. Tanda ko'y mga first year high school na noon. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Kaya noong bakasyon. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. pagkatapos ko ng high school. Siguro. pinabaunan ng tubig at tinapay. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. lahat inaakyat ko para tal busan. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. at iba pa. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. bunga naman. naranasan ko na ring mahulog. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. ang alam nila. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. dahil ku ng mauubos.

C). Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. binyagan. pagkakaroon ng sariling tahanan. Kamakailan.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. kalusugan. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. takpan ang mga kanal. edukasyon. Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. magbigay n g libreng pagkain at gamit. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby. Dagda g pa rito. 8<pd>. Ayon sa kanilang pananaliksik. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Masasabi ring habang may binub . may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. Hihingi kami ng mga laruan. Habang may sinasalaming katotohanan. nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Sabi ng ilan sa amin.</pd> Aguirre. Sana ipalinis niya ang Payatas. Sa bilang na ito. Sana magtayo siya ng ospital. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A . ipaayos ang mga daan. ipaayos ang basketball court. birthday. kak ulangan ng batayang serbisyo. Gayumpaman. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan. pero sabi naman ng iba. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>.xviii). dalasan ang pangongolekta ng basura.Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. magpatayo ng mga poste ng ilaw. kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. at ng tirahan para sa mga street children. huwag.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. maagang pagtatrabaho. Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. dapat ipasara na ang tambakan. may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>. ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas.

Sa ganito. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. ang pag bibigay ng pag-asa. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. pabahay at karapatan ng mga bata. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Gayumpaman. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. Gayumpaman. Batay sa mga sinuring print ad. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Bukod dito. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ayon nga kay Tolentino. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon . Dahil may banta sa realidad na nilili kha. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Katulad ng nabanggit na. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Dito. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Bukod pa rito. mga uri ng tulong na naibigay. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas.

Ibig sabihin. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). Bukod dito. Kung gayon. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. at iba pa. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Dahil sa globalisasyon. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Maayos nang nailatag ang mga batas. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. patakaran. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. preskriptibo an g mga ad. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. upang maging masaklaw at malalim. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. partikular ang kuwentong pambata. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. Ibig sabihin. Dahil sa mga karanasang kong ito. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. kasunduan. Sa halip. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Dahil dito. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Samakatuwid.

hubog. Hali mbawa noong 1969. 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Pagkaraan nito. hindi industriyalisado. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE).a ng Pilipinas.2). paggamit ng Ingles at iba pa.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. kasaysayan at panitikan." Katahimikan. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. at kinis ng kanyang katawan. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. kurba. Kung saan niya ibabaling ang kata ." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Sa ulat na ito. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan.. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis..

Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Wala akon g magawa. tinapay at tsokolat e. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. ay masanay. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Naroroon si Impo at Ama. Pagod ako noon. mortal man o imortal. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. malapot na arnibal. napuspos ng pa gkain ang hapag. Iniwan ko siya. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Pagsasanibin ang init. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. kasinungalingan. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Dama nil a ang aking kalungkutan. makalimot at magsawa </i>. At nang kinaumagahan. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Kilala na namin ang isa't isa. Nagising ako ng isang panaginip. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. May posibilidad na ang isa sa am in. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. ang pagsanibi n ang aming katawan. at panlilinlang. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Tahimik ang paligid. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. sa mga krema. Ilang araw ang lumipas. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Hindi ko alam kun g bakit. Wala akong pinagsisisihan. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Nagbangon ako. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Nilulunod ako ng paninibugho. Iisa na lamang ang natitira. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Wala siyang malay. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Nasa ilalim ako ng himbing. katas ng prutas at pukyutan. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Naroroon si Impo at Ama. Totoo ang signos ng panaginip. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis.wan at ihihilig ito sa akin. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. May signos ang panaginip. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Nakapangkat ang mga diyos . Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan.

may sarili na siyang kaibigan. Papalubog na ang ikalawang araw. Ngayon lamang ito nangyari. Bumalik ka kay Duerme. Suot ang puting abito. Gubat ito ng tamis. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Kakaiba ito. ikatlo ng hapon. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Malumanay ang pag-uusap n ila. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Muli kong naramdaman ang kaba. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. ng saya at siphayo. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Masunurin si Kuba. sa Dagat ng Tamis. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Nilapitan ko siya. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Maaaring may paglilitis na mangyayari. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. katapatan at kapalaluan. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Muli kong natanawan ang parola. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Maaawain si Pa dre. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Naulinigan ko ang mga hikbi. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Gawin mo ang dapat. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. At sa batuhan. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. ng katotohana n at kasinungalingan. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. May luha na ang kanyang mga mata. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. ika-anim ng hapon. Alam namin ang pait at lungkot mo ." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. simba o pista. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Kinailangan pang . Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait.at engkantada. ika-labing dalawa ng tanghali. Naglaho na ang datin g pait. At dito ko siya muling hinagkan. an g kanyang sarili.

bahay-pari at tanggapan. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Bago it o sa kanyang paningin. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Totoo ang kanyang mga inutas. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Mainit ang katanghalian. . Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Paulit-ulit. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. simbahan. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas.

4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Mahir ap na. Ang hindi alam ni Berting. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. "Iho. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Wala siyang kalaban-laban. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Natiis ito ni Berting. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Unang-una. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Pangala wa. Buhat n oon.

Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Ang babae .ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. nagkaroon ka ng karamdaman. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Dito unang nagpasya si Lay a. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Tuloy hindi mo man gusto. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Balik kayod na naman si Aurora. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Balik papag ka na naman. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. At lahat nang oras. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Nag-isip nang nag-isip si Berting.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Dito siya walang laban. Dito siya na dehado. Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Inaninag niya ito. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido.siya si LAYA.ot sa lalaking kinasama. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Taga-salin siya ng asido sa mga container.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Pero wala kang magagawa. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Naaalala na ni Berting ngayon. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata.

Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Uuwi sila ng La Union. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Umaandap ang gasera. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Ito ang tirahan ng kanyang kay . Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Ang mukha ni Berting. Nagbangon si Berting. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. La Union. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Nakalilito. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Uuwi sila. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Nagtagumpay si Laya. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. May banta ang pagbagsak ng ulan. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Maulap. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Payapa na. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. alas dos ng umaga. Walang anino si Berting. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. In isip niya kung saan ito ilalagak.

155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. dumating ang mga humahabol . at "ng Makiling" .Folktales Word Count: 2. Ilang minuto lamang. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Sa isang kisap-mata. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. at kumaripas ng takbo." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. mula sa gilid ng bundok. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. Pagkaraan ng ilang saglit. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. Isang hapon. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas.amanan. umungol at tumabi sa kanila. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. sa dilim. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. Isa sa mga mang angahoy. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. mas malapit. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. narinig uli nila a ng mga sigaw. sa takot. pinaparusaha n niya ang mga ito. mas matapang. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Minsan. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Hindi na binigyan.

si Maria. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta. Subalit dumating ang araw. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Nalungkot ang binata nang marinig ito. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Subalit ngayon. Naglaho na si Mariang Makiling. Kahit kaila n. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. Sabi ng iba." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. Pagdaan niya. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. at ang kaisa-isa nilang anak. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. SABI sa mga alamat. "Sana sa akin ka ipinangako. Kaya naman kitang ipagtanggol. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. sa halip. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Mula nuon. Isa pa. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. laging sabi ay bata. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. Minsan. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. ang uso nuon. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. Ang makapal niyang buhok. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Subalit sumbong ng iba. subalit tahi mik at malihim. Upang makaiwas ang anak. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. pati na ang iyong mga kamag-anak. Maganda at magiliw si Maria. nagkapanahon nuong nakaraan. abot hanggang s akong ang haba. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Hindi siya nagbago ng anyo.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. naglaho na si Maria Makiling. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . Tapos. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. Kahit na sila ay may hiwaga. at lalo siyang naging tahimik. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. kahit na sa liwanag ng buwan. nagsalita sila at umibig. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ngayon. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao.

Nabalo nang namatay ang asawang babae. nagkasakit at natuluyan. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig.sa mga salakot. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap. Pagkatapos. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. Nagpasalamat ang matandang babae. yumuko si Gat Dula kay Maria na. banig at sutla. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. At malupit." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. Kaiba siya sa kapatid. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Siya ay nahawa. sa hinhin. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . namatay ang ama. Tapos. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. sina Mangita at L arina. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. At araw-araw naman. laganap ang sakit duon. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. upang mamili at mag-aliw.wala pang salapi nuon. bitbit ang kanilang mga "panind a. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Nuon kasi. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. ang panginuon sa nayon ng Bai. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Hindi sin asadya. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw.akiling .kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Paminsan-minsan. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay ." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. at nagkatinginan silang dalawa. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Bilang paghingi ng paumanhin. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Gaano man katalik sila . hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Pagkaraan ng panahon. Upang magkaruon ng hanap-buhay. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Mula nuon. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. lalo lamang namuhi si Larina. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. . Dahil dito. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Isang araw. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. at nagsalit a pa ng paghamak. tulad sa madalas na niyang gawa. subalit kahit kailan man.

5 ." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. sabay sa paratang at pataw ng parusa. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. Isa-isa. "Halika. sa halip na alagaan ang kapatid. Katunayan." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. At tuwing malakas ang ulan at hangin. "Oo!" sagot ni Larisa." bulong ng diwata kay Mangita. hindi na pulubi ang nasa harap niya. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. pagkita ng mga tao. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. wala nang laman. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Kaya. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Mula ngayon. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. Pagbalik ng kanyang paningin. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. matapos ng ilang saglit. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. walan g tigil ang suyod sa buhok. "umuwi na tayo!" At mula nuon. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. at ipinak ita pa ang supot." bigkas ng diwata. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. Ilang saglit lamang. hinangad niyang mamatay na si Mangita. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa.

Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. kahit paano . Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. halimbawa na ang mga magulang. lugar na panlibangan at bakasyunan. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. simbahan. Dahil may banta sa realidad na nililikha. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. masasabing malay at. kalikasan. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Ayon sa kanya . Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. Samakatuwid. Katulad ng sa midya. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. Sa madaling salita. Sa isang pagtingin. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. bagkus. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Sa kabilang banda. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. Sa mga ganitong pagkakataon . Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. Sa ganito. trahedya at pagpaplano ng pamilya. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. Sa puntong i to pa lamang. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Pangalawa. ilarawan at kung maaari ay talakayin. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Para sa pananaw ng magulang. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao.

Dahil bahagi ang mga negosyo. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ang mga ad na pamprodukto. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Samakatuwid. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Sa madaling salita. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. sila ang kinakausap ng mga ito. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Katulad ng nasabi na. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Dahil may paliwanag. they'll be home at last. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak.. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. korporasyon o samahan. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Gayumpaman. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. Batay sa mga pangungusap sa ad. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Ibig sabihin nito. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Batay sa mga tinalakay. makikita ang . ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala.

Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Upang masagot ito. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Para sa kanya. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pangatlo. may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Sa una. Holmes 36). isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Sa halip. Sa kabilang banda naman. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. ang mga ito ay madaling maresolba. magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Batay sa deskripsyon sa body copy. * distorsyon ng realidad. Kung gayon. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa isang b ahagi. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. ideyal ang pagtira rito. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Ibig sabih in. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Kung may suliranin man. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Gayumpaman. Ibig sabihin. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Sa paimbabaw na pagbasa. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin. ang realidad ang repleksyon ng midya. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata.

hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. Bukod sa body copy. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. at frozen. mukhang hanggang ngayon. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. jar. Sa pagpasok ng bagong milenyo. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. boy. development. vulga r. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Ngunit ito ay i mahen lamang. Maging sa tao. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . report at iba pa ang nasa kategoryang ito. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. you can't ask for m ore. Noon tanging ang m ga salitang basket. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. sa pamamagitan ng revisyong ito. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. so complete. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino.ngusap sa copy. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. Sa kabuuan. kumpleto sa pasilidad. level. N gayon. oval. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. "It's a lifestyle so exiciting. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. apartment. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin.

kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. Mangyari pa. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. Para sa akin. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon. Sa kasalukuyan. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. Aniya. Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo.</pd> Santos. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. Muli. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. ito ay ang mga karap atang sibil. iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. Maging sa aking mga lektyur sa klase. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. paglalarawan. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987. Sa modernong mundo. Kay Rizal lamang. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. Mula dito. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. Balikan natin ang apat. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Sa pananaw naman ng mga linggwista." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. pulitikal. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. Unahin natin ang wikang F ilipino. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. paglalah ad at ang pagmamatuwid. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. Sa puntong ito. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Mula dito.anilang wika. Pilipino at Filipino. Ayon nga kay Mabini.

ay ng mga lalaki. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. At masasabi kong higit sa la . Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. pamahalaan. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Sa kanyang mga tula. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. paggawa. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan.</pd> Abad at Kahapon. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. at siyempre pa. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. Si Del Pilar. Pagdating ng eleksyon.</pd> S antos. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. Sa panahong kasalukuyan. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. pananampalataya. Sa panahon ding ito. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. at sa lahat ng ito. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. Pangatlo. may duwende sa pagpipiko. Malambot ang kanyang k atawan. Pampito. Kahit anong bagong ka nta. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. magaling magdrowing ang aking -drowing. Kaya niyang magdrowing ng puno. Mali naw kasi ang mata niya. natatapos niya ang kanta .Una. Kahit ano. nakakalimutan ko ang lahat. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. Ate Charito. Kahit matataas pa ang tono. Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. may duwend e sa paggawa ng kuwento. magaling magpiko ang aking Ate Charito. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. nagagawan niya ng magagandang kuwento. sa mga bata ng naging kalapati. Ang tapang-tapang ni Kukot. walang lampas at parang toto Pangalawa. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. Pang-anim. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya. may duwende para sa pagbigkas ng tula. mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. May duwende para sa pagdo-drowing. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. Ito ay ang nuno sa kanyang silid. P . . Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. Panlima. at may d uwende para sa pagsusulsi. Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. Pang-apat. naiiba na siya. Bibihira siyang lumabas. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. kaya niyang awitin. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. may duwende para sa pag-awit. utas. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. Kahit ano kaya niyang i mansanas. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. kapag may papel siya. may duwende para sa pagsasayaw. Di halatang sinulsihan. at sa isang bangkang papel na naging isda. pinya. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. nagiging espada ang kanyang mga kuko. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. magaling umawit ang aking Ate Charito. Minsan nga naisip ko. kapag may h awak siyang pamato o karayom. Maganda ang boses ni Ate Charito.

Saktong-sak to ito sa gitna. tahimik lan g ako. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate. Magpipiko kami ni Ate.. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate. Kaya bihira siyang lumabas.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate. Nagtakbuhan sila papalayo." . "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. Pero sadyang nagpataya si Ate. mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. Siyempre. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. "Tabi-tabi p o. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid.. Kumuha siya ng dalawang pam ato. Sabi kasi ni Nanay. gusto niyang ako naman ang maglalaro. Sa kanyang paglundag. sasabihin kong. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. Nagpaalam muna kami kay Nanay. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. isa sa kanya at isa sa akin. Tapos bigla silang nagsigawan.

pero buto pa rin 'yon ng santol . Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento. Di ko napigilan." "Sabi kasi niya." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. sa kanyang pagbigkas ng tula. Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. Naghahalong berde at abo ang paligid. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. Pinigil ko ito. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. magtatag-araw na naman.Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. di ko tatanggapin. nalunok ko ang isang maliit na buto. Pakiramdam ko. At kung may manunukso man sa aking Ate. Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. sa k anyang pagsasayaw. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. sa kanyang pagsulat ng mga kuwento." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry. handa na akong ipagtanggol siya. Kung minsan. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. B igyan man ako ng maraming Ate. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. Simula noon. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry. sa aming pagpipiko. kapag nakalumok raw ng buto. sa kanyang pag-awit. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. nagkakasya na l . Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. Wala naman palang dapat katakutan. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po.

Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. Tuwang-tuwa siya sa anak. Nagbabalak na magdoktor. Iba na nga an g panahon. Matalino ang apo natin. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. Pero matalinong bata siya. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. kundi sa pangungulila sa iyo. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Gayunpaman. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. mahal ko. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. Hindi ko masisi ang anak natin. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. . Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. Mainam sana kung naririto ka. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. Parati kit ang bibisitahin. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin.isang pagpapakasakit. kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Sinang-ayunan ko. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Palibhasa'y nag-iisa naman. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David.

Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. Huwag kang mag-alala. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. mukhang hindi naapektuhan. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. intensyon. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. At ngayon . nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo.hindi nagpaapekto si David dito. at pagninilay-nilay</i>. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. <i>gun e ka yá quiao</i>. pangungusap. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. Lalo pa kung araw Biyernes. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. hanapbuhay. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko. Puron g Filipino siya. gawa o kilos. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. Noong isang hapon. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. Wala naman siyang malalapitan. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Payapang nagtatapos ang araw. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. pag-iisip. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. pagsisi kap.

Kung mi nsan. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. Ta glay niya ang lakas at biyaya. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. At kun g inaatake si Maryben. lalo't batid ang bisyo ni Ben. Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. Bagaman. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. Baon na sila sa utang. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. . Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. Maryben ang p angalan nito. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. Wala ng iba pa.talo. Kung minsan pa nga. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak.ag-anak. May trabaho si Ben. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. Ganun pa man. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab. Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben.

at nagdadabog kapag nagmimisa. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. pag-iwas sa masama at kabuktutan. mabuting pakikipagkaibigan. pagpapakasakit.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae." na di niya natapos sulatin. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Samantala. ang "Makamisa. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. at pagmamahal sa Diyos. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. nagmumura. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. nambabato ng ta sa. Samantala. may Padre Agaton naman ang Makamisa. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Sa larangan ng nobela. huwarang pamilya. Sa panahon ng mga Kastila. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Dahil dito. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. Ang pangatlo niyang nobel a. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. dalisa y na pag-ibig. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino.

Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela.si Eba. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. sila ay mga lalaki. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. lalo na ng mga babae. sapagkat higit sa pagiging prayle. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Samantala. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila.</pd>al<pd>.</pd>: 1977). Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. at higit sa lahat. Hindi nakatututol an . Sila ang dapat manai g lagi. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . mabuting ina. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>.</pd>al<pd>.nagbibili ng aliw. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. bilang isang babae. Si Maria. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Malinaw ang dahilan ni to. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. et<pd>. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . at masunuri n sa Diyos. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. matiisin. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. ulirang asawa (ni Jose). (Reyes: 1992). Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso.</pd> 1977). et<pd>. bilang isang tao.

Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. naghintay.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. bilang anak ni Haring Linceo. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Samakatw id. Lagi. at naghiyas ng turbante ni Florante. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Siya kaya'y nasangguni. Si Laura ang naggawa ng s agisag. katulad ng nabanggit na. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . mabait. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. nagsiyasat ng baluti't koleta. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. Si Laura ay larawan ng kahinaan. si Sisa. bilang isang katangi-tanging baba e. Si Pia Alba. Samantala. batugan. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. at tapat. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. minsan man. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. panrelihiyon. paglilinis ng bahay. nagtahi ng plumahe. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. . paglalaba. pagluluto. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Sa kasalukuyan. at iresponsableng asawa. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. mapaglingkod. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. Samantala. maganda. mahinhin. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. nag-abot ng bandang isusuot.

Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod. emosyonal. hindi maampat ang pag-agos. Ang babae ay parang kalikasan . Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. matapos ang walong taon. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). marunong magpasya. Ang <i>Varsity News</i>. at sikolohikal.natural. tag asilbi sa asawa. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. .Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. Samantala. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. Sila ay mga babaeng pantahanan.intelektwal. partikular na sa kanyang mga nobela. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. may paninindigan. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. Noong Agosto 1935. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . na itinatag n oong 1914. ulirang maybahay. rasyunal at intelektwal. hindi palai sip (Reyes:1992). Ito ay mapagtimpi. at alam kung ano ang gusto sa buhay. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan.

Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. Columbia. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo.</pd > Romulo. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. intelihente at dinamiko. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>.</pd> Karig. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). William Allen White. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Noong itatag ang CEG nang 1931. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. aktor. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936).</pd> Ackerman. editor a t mga lider kabataan. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. ang mga kababaihan ay magaganda. Yale. orador. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . Princeton. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Wa lter M<pd>. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. taong 1935. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. makata. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>.Mula rito. Fordham at Marquette. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. D<pd>. </pd> Carl W<pd>. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L.</pd> Pew. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Marlen E<pd>. debatista. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. atleta. politiko. Quezon. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim.

naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Porfirio Miraflores. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Pascual at Duque. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. D<pd>. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Enrique Quema at Poblador. Gil R<pd>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. at mga miyembro sina Raul Manlapus. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Daisy Hontiveros. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita.</pd> Rama. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. lathalain. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Leon M a<pd>. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. interby u. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Sa kanyang pamumuno. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Carlos A<pd>. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Samantala. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Castro at Pabl o Viray. Vega ng <i>The National</i>. Garma.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Rufino R. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan.</pd> Carlos. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Vinzons. ayon kay Rodriguez. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream.mga miyembro nito. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Celestino C. Kasa ma niya rito sina Torres. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Ang taong 1933.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon.

partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. . Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). editor at mamamahayag sa ma instream. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Samantala. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. mga asignatura sa wikang Ingles.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila.</pd> Modesto Farolan (1937). ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag.a magasin. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Subalit para kay Manuel E<pd>. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Ayon kay Prop<pd>. isinulong ni Helen Benit ez. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya .

4 Title:Mitolohiya. binugbog at halos patay na nang iw . editoryal at b alitang pamapalakasan. Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. pagkakasakit. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. kinuha pati damit sa katawan. Parables. bago pa siya ipadala sa mundo. naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon.Myths. ang Diyos ng lahat ng mga hari.</pd>V<pd>. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. Isang araw binuksan niya iyon. nagulat siya sa kanyang natuklasan. pagseselos. ang pahayag ng kalihim. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>.</pd> Crispino Jamias. Hinarang siya ng mga tulisan. Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. pahayagan at magasin. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal.Sinusugan naman ni Prop<pd>. Sa naturang kumperensya. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. Si Hupiter. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Pabula at Alamat Text 126 .</pd>H<pd>. Sa kabutihang palad. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. Kwentong Bayan. pagkasakim at poot. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. katalinuhan. A<pd>. sanaysay. Folktales.

lobo ang isa sa kanyang mga alaga. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya. Makaraan ang ilang araw. Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. "Alagaan mo siya. at kung magkano man ang kaku langan niyan. at sinabing. S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao. Dumaan din ang isang Levita. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. Lumapit siya." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. Ang kaawa-awang bata ay a." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. S iya'y madamot at magagalitin. Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. dinala sa bahay-panuluyan. at inalagaan doon. babayaran ko sa aking pagbabalik.an. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. Noong panahon Syracuse. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. dumukot siya ng dalawang denaryo. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo." Hindi nagtagal. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. kung hindi mananagot ka na sa amin. ngunit wala pa ring mga lo bo. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. At maliwanag ang kasagut an. Kinabukasan. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" .

Madali ka. nguni't hindi siya kumilos. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. Ang maupo sa trono ng hari. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay. n akabitin ang isang espada. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay. nakatapat ito sa kanyang ulo. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito. "Opo. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. mula sa itaas. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon. "Wala tayong bigas na isas aing. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. kumain ng masasarap na pagka in. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot." ang sagot ni Maria. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo." Ganoon nga nag nangyari. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. "Hari. "Maria. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon. magmadali ka. "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon." "Masusunod ang kagustuhan mo. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog." ang tawag na muli ng matanda." ang galit na g . napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan." ang wika ng ina."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius." ang tugon ni Maria. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig. magbayo ka ng palay. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo." ang wika ng hari." "Opo." wika ni Damokles. "Maria. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. Nasunod lahat ng kanyang gusto. Hindi na niya nais pang magtagal doon. sandali po lamang. "Maria. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo.

Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria.alit na utos ng matanda. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin . H indi na niya maabot ang mga ito. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay. Inalis ang kanyang suklay. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Tumaas nang tumaas ang langit. Isang araw. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Mahal na mahal nila ang kanilang anak." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. Siya ay masipag at mabait. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na. Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. Pagkatapos ng ilang sandali. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas. nguni't hindi niya napapansin. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. siya ay pinawisan. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas. "Hinubad niya ang kuwintas. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Si Maria ay responsible at masuring anak. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . sina Mang Dondong at Aling Iska. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa. Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. Kinabukan. " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas.

5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. "Iligtas nyo po ang aking anak. Pero wala doon si Maria. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. bilog na kulay rosas na bulaklak. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria ." Biglang nabuksan ang pinto. ang h alaman ay mahiyain din. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. hinanap nila si Maria. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido. Katulad ng kanilang anak. ganon din ang ginawa n i Aling Iska.pagkamahiyain . nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. Muli.Aling Iska at ang anak na si Maria. Pero di nila nakita ito. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman.at tinawag na nga itong "mak ahiya". Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria. . Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman. ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria. Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin.

Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Usaki Kimadori. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. nanahanan ni Alfonso. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. si Hen. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. Batid ito ng kanyang Ditse. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Sumisidhi ang digmaan. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Balighong pangamba ang kanyang nara . Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo.Hindi niya malilimutan ito. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid.

Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. . Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti.mdaman. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin." pahayag ni D itseng Cora. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Lumipas pa ang mga araw. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Kumukulimlim ang panahon. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Nabatid ni Hen<pd>. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Walang imik si Gloria. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Kinabukasan. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Karne an g laman ng bayong. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala.

Nag-iisa sa buhay si Gloria. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Piho ko'y naliligaw ito. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. magdidilim na. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Tumahimik ang paligid. Di ko lang batid kung saang direksyon. pero walang nakatagpo. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Ako si Dulce. Siya si Duerme. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Papalapit siya. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Nakailang hakbang na ako. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Marami na ang nagta ngkang hanapin. . dilaw. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. malapit at lumalapit siya sa akin. Mahalumi gmig. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Papalubog na an g ikalawang araw. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Kinabahan na ako. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Alam kong malayo na ito sa akin. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. wala na si Ditse. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Lihim ito. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. tunguhin at saliksikin. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. ang inisip ko. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Isa lang ang batid ko.

Ikapito. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Ikawalo. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Cassettes. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. D oon ko ipinasyang tumakbo na. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Ayon kay Prospero Covar (9). i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. Humahangos. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Bagaman. Gayumpaman.Nakita ko na ang daan patungong bayan. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. Ang resul ta. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Tuluy-tuloy ako." . sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Sa mga mungkahing ito.

anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. serbisyo at institusyonal.<. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. Sa lahat ng uri ng midya. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. ang print ad ang siyang masasabing palasak. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. ang pagtuturo ng mga kaugalian. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. kabutihang loob o pagkamakabayan. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Batay sa mga ideyang nailahad. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. pagpapahalaga. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Sa lahat ng sektor sa lipunan. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. pumanga . <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Kung gayon. Sa bilang na ito. Sa ganito .pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . Sa kabilang banda. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. Una. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Samantala. Samakatuwid. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair.

Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Para kay Hamid Mowlana. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Katulad ng nasabi na. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Pangalawa. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). lalung-lalo na ang mga magulang . samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. Kung kaya't ang resulta nito. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. ay nakatuon naman sa mga nan. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74). Pangatlo. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Para naman kay Todd Gitlin. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Ibig sabihin. isang eksperto sa komunikasyon. Sa yugtong ito. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). Aniya. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Una. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). isang sosyolohista. ang ad na panserbisyo. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Ang ng tahanan. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito.

at ib a pa. . ang s ekundaryang sosyalisasyon. libangan at kalusugan. (4) ukol kay Dr<pd>. Sa kabilang ba nda. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Sa nasabing teksbuk. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . simbahan. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Gayumpaman. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Gayumpaman. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Subalit kung sisipating mabut i. paglalakbay. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. lubos man o bahagya lamang. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Sa yugtong ito. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. Samakatuwid.sa edukasyon.</pd> Martin Luther King. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID).

kailangan itong laging bantayan. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . ekonomiya. upang kumita ng d olyar. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Sa panahon ng globalisasyon. at iba pa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. ay isang malaking banta sa globalisasyon. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Kadalasan. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. bagsakan ng mga sobrang produkto. <i>care giver</i>. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. politika. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>.34). tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. ang masama at higit na masakit. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa.69)". Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Bilang sandata.Dahil sa mga nabanggit na ito. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. at mas pangmatagala n ang epekto. nars. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Bilang pintungan. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. at iba pa. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. titser at iba pa. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa.

Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. lansangan at iba pa. simbahan. Sa kanilang mga komersyal.8). kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. Sa paniniwala ni McGillis. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. paaralan. at iba pa. <i>flyers</i>. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. tulad halimbawa ng Rice Burger. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. at iba pa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. <i>Panitikang Pambata. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. brochures. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. tulad ng wika.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. Kay McGillis. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Sa paraan nga namang ito. pagmamahal sa matanda at iba pa. bus. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. makukulay na poster. kung kaya.ng mismong wika nito. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.

sa t alambuhay ng mga sikat na tao. Bukod sa kartilya at katon. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. at sa buhay ng mga santo. bida. Mula taong 1898 hanggang 1910. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo..</pd> Thomas. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. na dapat igalang sa lahat ng oras. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd>M<pd>. at Sargent R ayme. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd>I<pd>.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Hindi tulad ng Doctrina Christiana.<p d>H<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</pd> Ralphson. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>.. Ang unang aklat na limbag. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Paglaon. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio.</pd>P<pd>. Sa bansang 1850. Edward Stratemeyer. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. <i>The Filipino Twins</ ." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Tinatawag din itong "abesedaryo. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. pagbigkas ng mga salita. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas.</pd> Stuart.</pd> Hancock. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.</pd> Eady. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.

i> (1923) ni L<pd>. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p.Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak.</pd>F<pd>. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo.</pd>H<pd>. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. Bukod sa kaisa-isa lamang. bilang alaala kay Daragang Magayon. Sa kasamaang-palad.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. <b>L</b>umipas ang mga araw.</pd> Stuart. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Napakaganda at perpekto ang hugis. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan.</pd> La Belle. Maganda. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. magigiliw ka sa taglay nitong katangian.</pd> Perkins.</pd>A<pd>. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li.31). ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. bida ang mga Amerikano. Ayon kay Luna Sicat Cleto. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama . <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Himala ng mga himala. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. mabuti siya ng pinuno. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa.</pd>P<pd>. Datu Balind a ang tawag sa kanya.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>.

pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu." pakiusap ng Datu. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. mapatawad po sana ninyo ako. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. ang humingi ng tulong sa mga anito. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Panalangi . na halos mapaiyak sa sandaling iyon. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na." paamong wika ng Datu. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. tumayo ka at huwag ng lumuha. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. "<b>A</b>nak. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo." "<b>A</b>nak. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay." sagot ni Prinsesa Taal.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ama ko. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. " Anak." paliwanag ng Datu. "<b>S</b>alamat ng marami po. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. na animo'y nahihintakutan. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa." Sagot ng Prinsesa. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Dahil siya ay isang Prin sesa.

<b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. si Mariang Sinukuan. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Nagdiwang ang buong balangay. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. kapwa s ila lumubog. Mula umaga hanggang hapon. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. bukod sa pag iging maitim. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. <b>M</b>ula noon. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. dahil nabighani ito. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. maliwanag ang sikat ng buwan." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. <b>I</b>sang gabi. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Mayroon sayawan at kantahan. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Ngunit nabigo silang lahat. Subalit. pilit niyang inabot. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. W alang tigil sa paglangoy. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. namasyal ang mag-asawa. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili.

"Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. "Mad aling lutasin iyan.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. ng Zibra ang Tsonggo. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. ni Mangga a ng Dalanghita. Kaya't sa cadena de amor. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. Masayang-masaya ang kagubatan. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. B . siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. <b>S</b>a isang gubat na madawag. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. Lahat ay kumakanta." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. <b>I</b>sang araw. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. ni Saging ang Papaya. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. Sa gabi ng ng hayop at halaman.

Essay Word Count: 2. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Dagdag pa. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Naisasakatuparan lamang ito . <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. "Gusto kong maging maligaya ka. Maawa kayo. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. "<b>M</b>abuti pa sila. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Nak akasama sila sa pagsasaya. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. ayon kay Mantikayan. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 ." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Sa g anitong paraan. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. nakikita ang masayang paligid." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. mahal na Ada. Heto ako." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. kantahan.

ito ay maaaring magmanipula. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Pangatlo. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Ibig sabihin. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ayon k ay Piluden-Omengan. upang maisagawa ang isang ritwal. pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. Mountain Province. Sa ganito. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). kas aysayan. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Sa ganito. Ayon kay Mojares. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. saloobin at ideolohiya ng grupo. lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Sa pamumuno ng isang babaylan. Dahil din dito. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. edad. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. Samakatwid. Mountain Province. Dagdag ni Mojar es: Samantala. ang ritwal ay maituturing na gahum . naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Pangalawa. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. Sa kabilang dako. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Gamit ang isang palapag o platform. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bilang gahum. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. Una. Kung gayon. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. buk . Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. relihiyon at ekonomiya. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. bagkus. Ayon sa kanya.

Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Pagkaraan nito. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Sa ulat na ito. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. kasunduan. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. patakaran. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Dahil dito. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. paggamit ng Ingles at iba pa. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. Ganito ang nakasaad sa . malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Dahil sa globalisasyon. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. upang maging masaklaw at malalim. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. at iba pa. ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. partikular ang kuwentong pambata. Maayos nang nailatag ang mga batas. Ha limbawa noong 1969. kasaysayan at panitikan. Dahil sa mga karanasang kong ito. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon.

hindi industriyalisado. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa nasabing teksbuk. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan.. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa.artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. <i>care giver</i>. Kadalasan. ang masama at higit na masakit. upang kumita ng dolyar.</pd>2) </i>. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Walang m asama ang pangingibang-bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. at ib a pa. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). nars. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran.. kung saan ang ekonomya ay atrasado. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos.</pd>34) </i>.</pd> Martin Luther King. titser at iba pa. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. bagsakan ng mga sobrang produ kto. Sa panahon ng globalisasyon. at mas pangmatagal an ang epekto. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Dahil sa mga nabanggit na ito. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. (4) ukol kay Dr<pd>. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>.

na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Bilang pintu ngan. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. 5 . Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. pagmamahal sa matanda at iba pa. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. Bilang sandata. at iba pa. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. lansangan at iba pa. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". at iba pa. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. at iba pa.S<pd>. makukulay na poster.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. kail angan itong laging bantayan. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. politika. Sa paraan nga namang ito. ekonomiya. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan.</pd>69) </i>. Sa kanilang mga komersya l. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. <i>fly ers</i>. kung kay a. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. simbahan. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. tulad halimbawa ng Rice Burger. paaralan. bus. <i>brochures</i>.

Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. mabuha .A. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. at para maging matagumpay ito. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay. At ang huli. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. Kung hi ndi ako nagkakamali. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. Sa antas gradwado naman. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. Iyon nga lamang. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. (3) elaborasyon. Bicol at Za mboanga. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. Sa p agkakaalam ko. lungsod at la lawigan. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. Filip ino. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. kasama ang mga pre-school.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. (2) kodipikasyon. lalo na sa mga la lawigan. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. matapos ang revisyong ito. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. tanging si Dr<pd>. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito.

Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. ilagay natin sa pangungusap. at dahi l ang Diyos ay makatarungan.</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. kung palaging iyon nang iyon. habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin. Upang higit ninyong maunawaan. At kung pakakasuriin pa. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. ika-19 na siglo pa lamang. Bilang halimbawa. na sa aking palagay. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. Kung gayon . paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino. Kung may pagkakahawig man. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda. ang ikaapat na wika. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika. sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. ni hindi pa nagde-debut. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal.y ang wikang Filipino." . darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. naroon na ang mga salitang abaca. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong.

barayti. dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. sa takdang ika-6 ng gabi. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay. globalpinoy.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. Narito ang halimbawa: "Inay. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. gamitin ang digrap . Kung ma aari po sana. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. mas higit na pipillin ang ang huli. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. sa mga mahihilig sa internet. Upang higit ninyong maunawaan. Canada. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. Nang sa gayon. sayanti fik at ilang salitang katutubo. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan. Inaasahan na sa darating na panahon. teknikal o sa yantifik. Sa wakas.com at maging ang pinakamaganda.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. sa Oregon University at maging sa Toronto. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. Maging konsistent sa paggamit. At siyempre pa. Ibig sabihin. na kung hihiramin sa orihinal na anyo. natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. Dahil dito. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. Pangatlo at higit sa lahat. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin. Maitatanong ninyo." Sa aking palagay. worksyap b a o workshap? Malinaw. mga salitang may kahulugang kultural.com. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). </pd>Niño.

Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax." ang sabi ng lobo. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig. "Ako muna ang lalabas . At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. Dati. 4 Title:Pabula Text 124 . Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. magtulungan tayo. at saka kita hahatakin palabas. At kapag nakalabas na ako." ang sabi ng kambing." ang sabi naman ng kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. Di man napapansin. . "Oo. Dahil sa RTS. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. "Kung gusto mong makaalis dito. nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang.ong SH." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. Agad itong tumalon sa balon. Pagkuwa'y sinab ing. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. Dati. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito." pangako nito. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. "S ige.

inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. at sinabing ." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. At sinabing. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. "Buk as na bukas din. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . Isang araw. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak.Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw." ang wika ng inahing manok. Dahil dito. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. Dahil dito. Ngunit muli.

Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Pagkatapos nilang kumain. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . karne at tinapay. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Noon ito marahang lumapit sa munting daga." Ayaw maniwala ng tigre. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. Su mama ka sakin. "Sa pagkakaalam ko." ang sabi ng lobo. Sabi niya. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. may keso. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Sinugod ang munting daga. Parurusahan ka Niya. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. "Masaya sa lungsod. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. naghain si Dagang Bukid. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Ang hi ndi nito alam. laking gu lat nila sa nasaksihan. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Humanga si Dagang-b . Marami ring masasarap na pagkain. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan.Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. halamanan at palaisdaan sa bukid. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Nakadama ng takot si munting daga. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Isang araw. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain.

Kaya't n akaisip siya ng solusyon. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. Sa naging pahayag ng hukom. Sabi ni Dagang-bukid. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. Nang wala na ang pusa. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Pag may trabahong dapat gawin. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. nauwi ito sa korte. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. napag. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot.karne at iba pa. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. . prutas." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar.

Kaya kahit nuong bata pa. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. at hanga ang mga tao sa kanya. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon.Folktales and Epics Word Count: 2. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . tiningala na siya bilang pinuno. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. Ang pangalan niya ay Aliguyon. 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 . at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. . Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. sa nayon ng Daligdigan. ang kaaway ng kanyang ama. at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. si Pum bakhayon. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. Katunayan. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!".Sa kasamaang palad. sa nayon ng Hannanga. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. Nang mag-binata si Aliguyon. Ano pang mahihil ing ko.

kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. ang ba kbakan. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Tulad ng dalaw ang sawa . si Tandayag. si Rabot. ang Kolasi at ang Isarog. pati mga bundok ay gumuho. ang bakulaw. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. natuto silang igalang ang isa't isa. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. sa wakas. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. kagila-gilalas. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. upang puksain si Rabot.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata.000 mandirigma si Bantong subalit talino. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. si Aginaya. ang ginamit niya laban sa halimaw. Pabalik-balik at walang tigil. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Ang mga pating. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. Biglang bigla. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Bumaon ang lupa.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Hindi nila sinugod agad ang lungga. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. at hindi lakas ng katawan. Sa paglawak ng katahimikan.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon. nagsimula ang sunud-sunod na lindol. sa Magarao. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon.ang Hantik. Ang halimaw na Buwaya . at pagkaraan ng 3 taong b akbakan. . umangat ang Pasacao mula sa dagat. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. umunlad ang dalawang nayon. Si Buringkantada na iisa ang mata . Kasing bilis ng kidlat. Tapos. IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. N agsama ng 1. Handyong at Bantong . naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao. Ang dambuhalang baboy-da mo . at ang Bicol. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan.ang sumabak. Ang tatlong bayani .Si Angongoluod. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan. at kalahati ay hayop. si Bantong. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon.sina Baltog.mga tao na gina wang bato ni Rabot. pinili niyang asawa si Bugan. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw. Sa lakas ng mga lindol. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan.

inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay.Pagtagal.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kaginsa-ginsa. Kinabukasan. gamit ang tangi niyang sandata . Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. Pagsapit ng takdang araw. ginapang siya ni Bantong. Sa bahay . Sa kabilang dako. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. pati na sa mga kala pit sa paligid. umuga ang hagdan. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Bumagsak ang kalan . Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. ang dambuhalang halimaw na pating. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. isang babae taga-Kandon. dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad. Tapos. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . pinugutan niya ng ulo. Siksikan silang lahat at. dumumog ang lahat ng tao sa nayon. at sinakmal ang bayani. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bilang ganti. Isinumpa ni Lam-Ang . Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. napatay ang ama. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Nuong araw ding iyon. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. Sa Kandon. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. isang munting nayon sa hilaga. Isang araw. Pagkaraan ng tatlon g taon. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Kaya minsang tulog si Rabot. mga alahas. . upang makalapit sa bahay. Humangos siya pabalik sa in a. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. kung saan siya pumasok sa bahay. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Ayon masam ang panaginip. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . at sa kanyang m ga ninuno.isang sibat.

ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. magpahinga ka at kumain. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. nilalapitan daw sila. Sa madling salita. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis. Minsan. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. binyagan at pista. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. at inuwi sa bahay." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. Biglang-bigla. Natigilan ang lalaki. at maliliit ang mga kamay at paa." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. wala . lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. na nagka-galos-galos sa mga tinik. "Sa akin iyong baboy damo. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. para sa mga kasal. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Ang sabi naman ng iba. barya.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. at sugatan. Pumasok siya sa kubo at. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. Kung minsan daw. tapos maaari ka nang umuwi. Walang naglalakas-luob na kumausap. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. hindi tumatanda. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. "at hindi mo dap at hinabol. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Gagaling ka. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. sa bigkas ng mga Tagalog. Paminsan-minsan. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. pati mga alahas. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. kayumanggi ng kaligatan. binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. at mala-kandila ang mga daliri. Sabi ng iba. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dati-rati. Paminsan-minsan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. narating nila ang isang ma liit na kubo. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. O kung paano siya namamahay. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. batang inahen na hindi p a nangingitlog. mah aba at makapal ang buhok. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. siya ay maniwaring isang diwata. at pati alahas. ayon sa kwento. Malaki at itim ang kanyang mga mata. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. Halika sa loob.

pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. . Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. radyo at spaghetti. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Una. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. Samakatuwid. Sa pun tong ito mga kaibigan. Habang pauwi. Sa formulang ito. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Mula 2001. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. kinain lahat ng lugaw na hinain. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. utal pa rin. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji." sinabi niya sa lalaki na. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. ay yumuko lamang bago umalis. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa.ng imik. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. batas at iab pa. Gayunman. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. Kinabukasan. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. computer. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. manong at dyutay. tulad ng snow. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. matematiks. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino.

Halimabawa. Galing Zoo (Dao Ming Zi). At ngayon. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. enroll o enrol. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . yayaman at yayaman ang atin g wika. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. H indi siya nag-iisa. Hanggang ngayon. o maga1it . Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. makipag-away o makipagtulungan. lasagna at spaghetti (Italyan). Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. at pagkat buhay. gayong kapag nasa krisis. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. hindi problema kung center o centre. . Sa kasal ukuyan. kimono at tempura (Hapones). At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). may pananagutan siya sa iba. Mga kaba bayan. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. acknowledgment o acknowledgement. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Inuulit ko. encyclopedia o encycl opaedia. color o colour. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Sa ayaw at sa gusto natin. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. intelektwalisado na ang wikang Filipino. Upang higit na maging intelektwalisado.</pd>1:31 ). maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. 1-2 ). Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. patuloy itong nanghihiram. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. pagkat iyan ang nararapat talaga. patuloy itong nagbabago. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Ganito ang nangyari sa Ingles.1 :26:5. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. sa Espanyol at sa Ingles. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. nararanasan sa iba. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. .

madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. upang hindi mahirapan. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Upang maunawaan ito nang higit. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. damdamin. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. siya. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. Tinuruan . <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. ideya. karanasan. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Ang pagiging mabait . pagtitiyaga. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. tulad ng kahalagahang pa ntao. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Sakay ng kalesa. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon.at pagsisipag. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. masipag. at katauhan. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural.

Ayoko na sa labas . Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan... 4 Title:Alamat (5) Text 118 . nagbalik siya sa dating bisyo.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. gawa na rin ng kanyang mga magulang. bumuhos na ang malakas na ulan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Sapagka't malapit na. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Ma. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon.Ganito pala sa labas. kasayahan at mga koronasyon. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. A.. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Bilang panghabambuhay . Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa.. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. Hudyat iyon ng pamamahinga." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila.. "<b>G</b>a. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito.." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.

Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Para sa nakararami. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Lalo itong nagalit-galitan. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. May kayabangan din siya. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Dali dali itong nagpunta. Sapagkat walang awa sa kapwa. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. mangga. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. <b>N</b>oong unang panahon. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya.

" "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar . " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Sa anumang kanilang itinanim. akala mo kung sino ka. sila lang ang dapat na may anihin. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan ." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya.mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Mga magulang ko ang iyong inalipin. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata.

"<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. "Barabas. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila.ungang Sultan. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. <b>L</b>umakad ang mga araw. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. na ang gustong sabihi'y munting tinik. Ito ay natupad. Barabas. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Lumago ang halaman. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Nakita nilang ang balat ng bunga . Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. <b>I</b>sang araw. Si Durian ay nagkasakit. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Ang bata'y pinangalanan g Durian. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal.

Pinawalan ang kidlat at kulog. ang mga Bilaan at Manobos. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae.. <b>M</b>insan. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Walang nangahas kumain nito. Kanya itong pinarusahan. <b>S</b>a mayamang kaharian. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. walang gaanong pumapansin dito. Isang araw. pumitas siya ng lansones at kumain." Takot pa rin a ng mga tao. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. noong unang panahon." At nawala ang babae. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian.ay manipis at maliit ang buto. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. inalisan ko na ito ng lason. Maaari na ninyong kainin. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. pinagkatakutan ang lansones. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. At naroon nga ang bakas ng kurot. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Gayunman . Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. Kumain na k ayo. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. "Alam kong nagugu tom kayo. isang babaing nakaputi ang dumating. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Mula noon. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. ngunit ang laman nama'y matamis. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. sones. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Nalason siya. Ang laman ay malasutla at matamis. Tinikman nilang lahat ang pr utas. . Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada.

At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Sa mga simulang pahayag sa kwento. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami.<b>D</b>ahil sa prinsesa. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. tulad ng akala ng bata. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. ngunit sa halip na mahatsing ito. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Dahil di to. Alam din ng bata na <i . Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap.063 Samakatuwid. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>.Essay Word Count: 2. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2).

torotot. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. ugali. stik ng <i>fishball< /i>. pambomba ng bola. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Isang babae ang sumulat ng kwento. ng kanilang mga iniidolo. <i>Gumagala buong gabi. tulad ng <i >ruler</i>. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. at iba. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. <i>O nagpapatintero. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. ang Ruming ay pangalang hindi lik . Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. suklay. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Pero hindi na ito ang mahalaga. kasama ng mga kalaro</i>. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento.</pd> Anon uevo. at iba pa. Sa kwento. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. <i>antenna</i> ng TV. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. hapung-hapo siya. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. taguan. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. tumbang-preso. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento.

Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. agad niyang nagagawa. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. Sa kwento ni Garlitos.as na panlalaki. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. kung kaya hanggang ngayon. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Sa ngayon. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. nag-iisip at hindi emosyonal. biglang nagbago ang lahat. ga . at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. Sa pamamagitan nito. bakla o t omboy. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. <i>loko lang</i>. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. na ang lalaki ay laging malakas. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. sumukob sa malalaking puno. Ang katulong ay hindi lamang katulong. Ngunit isang araw. o <i>w alang lang</i>. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. pagtanaw sa mga b ituin. plantsadong damit at iba pa. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. tulad ng pagpunta sa hardin. magpahangin. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Ang maganda sa kwento. agad na lalabas ang mainit na kape. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. umawit sa buwang hugis karit. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. negatibo. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki.

Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. Emosyonal (nalulungkot. nagseselos. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. wika. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. taglay ng panitikang pambata. at higit sa lahat. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Kung mangyayari ito. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. upang malikha ang isang lip unang malaya. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. Sa pamamagitan ng kwento. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. maunlad. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Dahil ang katoto hanan. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. . Taglay nito kultura. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Sa pamamagitan nito. sentimen tal. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. pananaw. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. nang hindi namamalayan ng mga bata. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Maaaring ituro ng mga kwento. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . at paniniwala ng isa ng lipunan. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. Kung kaya. Sa kanila ng kamalayan. Samakatuwid. Tulad ng mga babae. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. anumang kasarian.

Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. nanonood ng bold<pd >. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman..Essay Word Count: 2. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin... Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin... yung di mo ma-open sa magulang<pd>.</pd> 'pag umiiyak ka. sa barkada rin ang bida! "<pd>. pangit<pd>. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.</pd> 'pag nakatambay. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. nag-iinom.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. nagyoyosi. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>.. mapa-love life.. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad.. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. parang hindi baduy tignan. nagkakaintindihan kayo. may iniinom mang beer o wala.</pd>" . Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo.</pd> magkakabarkada. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae.. ma pa-family problem open sa barkada..</pd> Exel 19 "<pd>..

Candida albicans.. Herpes simplex. HIV 2..... Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1. Hepatitis B. paglasing na parang wala ng paki....</pd>" Roel 19 "<pd>. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis.."pare.... ok na!" Ken 20 "<pd>..</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>....</pd>" Gary 15 "<pd>. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis.27 taong gulang. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.</pd> kasi ako<pd>... at Treponema pallidium. so alam mo na yon. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>.. sabay may kainumang babae. pwede namang hindi<pd>.. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. basta nakausap lang.</pd>" .. bakit kailangan.. 'pag yung gir l lasing na rin. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.</pd> gumigimik..</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).. may chance talaga na mangyari<pd>. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003).. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004). Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex.......</pd> para makaiwas sa sakit. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>.</pd> 'ayun an<pd>.</pd> 'pag lasing na...</pd>" Nico 16 "<pd>.. .</pd>" Anthony 19 "<pd>.

</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki.. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak.</pd> dun sa walang trabaho<pd>.. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito.. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV.. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>.. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.. Una... Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito..< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>.. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.. Gayundin.</pd>" Benedict 17 "<pd>. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin... Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki....</pd> kapit sa patalim<pd>.Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito.</p . Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan.

ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal.d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Ayon sa resulta.. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. tigilan ang panlalaki<pd>.. <i>unconditional</i> . Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. hindi iniinda ang abala.. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. at marangal).</pd> para maka-iwas sa AIDS. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . ehersiyo. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. at inuuna ang kapakanan ng iba). pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Sa literatura. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. nagbibigay-serbisyo. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. may konsiderasyo n. Ang paninigarilyo. paninigar ilyo. . M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. bukal ang kalooban. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. nagbibigay ng lakas n g loob. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino .

kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. Ayon kay Il eto (1979).Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao." "sama ng loob. . <b>S</b>amantalang ang ina naman. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. Ayon kay Salazar (1985). ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. ang loob ang siyang panloob na sarili. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. <b>M</b>insan. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. Sa salitang 'kagandahang loob'. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. Inaalagaan nito ang pamilya. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura.' 5 Title:Alamat Text 114 . <b>A</b>ng ama." "kusang loob" at "kagandahang loob. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino.

kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. . may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. "<b>I</b>na." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. at napailalim sa tubig ang mag-aama. <b>M</b>ula sa malayo. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. humaba ang kanilang mga nguso. At sa kanyang paglayas. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. Nagkaroon sila ng maraming anak. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. <b>B</b>igla. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. At ikaw Magda.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. <b>M</b>ula sa malayo." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. <b>A</b>t isang araw nga. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. hangga't ikaw Damaso. Nais sanang magbago ng isip si Magda .

nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit." ang wika ni Aling Rosa sa anak. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. Bago dumilim. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. <b>A</b>ng ina. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. <b>N</b>oong araw." . <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. Palagi siyang nagdara sal." ang pagsisinungaling ni Juan. isang baba e ang kanyang nakilala. si Helena. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. <b>S</b>a paglipas ng panahon. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. <b>M</b>insan. kung kaya't agad umibig dito si Juan. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. "<b>P</b>asensiya na po. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. "<b>O</b> anak.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. mabilis na tumanda si Aling Rosa. Hangang minsan. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. gabi na ito nang makauwi. <b>A</b>ng anak. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata.

Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad."<b>N</b>gunit. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. <b>M</b>ula sa malayo. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. "<b>A</b>nak. "<b>A</b>te. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. Hu malakhak itong lumapit. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. at naglaro sa paligid. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon." ang pagsusumamo ni Juan. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. wala kang perang ipambayad dito. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. "Lumayu-layo ka nga rito. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. Baka masira lang ito. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. At bigla. Si Juan ay naging isang butiki. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Lay . kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. <b>S</b>a takot. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. bakit? Sabihin mo. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. "<b>D</b>ios ko po. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig.

ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain." "<b>W</b>ala kayong pakialam. pahiramin mo..baka magkasakit ka. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. kung malilipasan ka sa pagkain. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya .." dugtong ng kapatid niyang lalaki. Ate tulungan mo naman ako. Gamba. napakahirap abutin. Parang langit ang taas nito. Doon ka sa Nanay magpasulsi. <b>M</b>aya-maya. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito.. tulungan mo." "<b>G</b>amba.. Iniistorbo na naman ninyo ako. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Inuu lit ko.o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba." "<b>L</b>umayo ka rito.. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. Bilang parusa. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan.. "<b>A</b>te. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob." luhaang sabi ng ina. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. "Ano ba kayo. Kung humihingi sila ng tulong. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Istorbo ka talaga. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t . Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . humabi nang humabi." Parang walang narini g si Gamba. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. pagalit itong sumig aw. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. oras-oras. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. iha." pagpigil ng mapagmahal na ina. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. Kung nanghihiram sila sa iyo.

<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. malakas. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . tulad ng wika. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 .Essay Word Count: 2. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Sa pamamagitan n . Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap.674 Sa paniniwala ni McGillis. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Kay McGillis. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw.igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. at buo ang tunog. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan.

.</ pd>8) </i>.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. <i>Panitikang Pambata. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Tinatawag din itong "abesedaryo. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. . Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Ang unang aklat na limbag.. Bukod sa kartilya at katon. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Sa bansang 1850.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. na dapat igalang sa lahat ng oras.

</pd> Ralphson.</pd>P<pd>. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>.</pd> Stuart. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Paglaon. bida ang mga Amerikano. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. pagbigkas ng mga salita. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. Kung kaya.</pd>M<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Muli. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. bida. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>.</pd>F<pd>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. at Sa rgent Rayme. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas.</pd> Stuart.</pd>H<pd>.</pd>A<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali.</pd>P<pd>. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim . naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento.</pd> Thomas. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.</ pd>H<pd>.</pd> Hancock. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Edward Stratemeyer.</pd> Perkins. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd> Eady. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). at sa buhay ng mga santo. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. mababait na kaibigan at higit sa lahat. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</pd> La Belle. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</pd>I<pd>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.

nandoon pa rin sila. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. ahen siya.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. pagkontrol sa mga kaalaman. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. at tanggapan ng pamahalaan. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. tulad ng Amerika. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. k . Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Anumang gawin nating pag-iwas. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. sa ating sinasalita.</pd>180) </i>. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika .</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Tinawag silang mga pen sionados. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>.. at sa lahat-lahat na yata. Sa mga kasalukuyang teksbuk. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. sa mga panoorin. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd).. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. sa mga babasahin. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain.

na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. At kung minsan. Bukod di to. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Manuals. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Ika nga. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Poster s Series. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Klasrum Adarna. Teen Novellas at Teen Romance. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . Taon-taon. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Dahil dito. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Big Book. Sa kasalukuyan. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. partikular ang televisyon. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Madalas. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. ba le wala rin. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Bright M inds Read! at iba pa.

Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. . bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Higit sa lahat. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Dahil dito. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Nakabukas noon ang bintana. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. At kailan man. Pakiramdam ko. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Sa pamamagitan nito. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda.panitikang-pambata. kay lapit namin sa mga bituin. Naisip ko. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta.

bente. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. "Sana. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. madumi na ang hangin. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. di pa natin siya gaanong naaal agaan." sabi ni Tatay." si Nanay uli. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar." ang Nanay ko. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. Sikwenta.Pero ang ipinagtataka ko lang. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. Isa pa. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong." Matagal uli bago sumagot si Tatay. "Siguro. . Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Di na sumagot si Tatay. "Puwede tayong kumuha ng katulong. di ka ba nagtataka. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Naku. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba." an g Tatay ko. "Saka. di papayag ang Nanay. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Dito sa atin. Araw-araw. Alam ko. Nagiging makakalimutin na ang N anay. "Di papayag si Bing-Bing.

Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. Tinulungan ako ni Tatay. Pagkatapos. ISANG UMAGA. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Sa araw-araw. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. ang kanyang asawa at mga anak. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. nagulat ako sa aki ng nakita. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Pinaalis niya sa akin ang punda. tabla. kaunting yero. pati mga pako. Parang di na sila nakikilala ni Lola. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. pinupulot din niya. Kinabukasan. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. panali. maging si Tito Juan. Isa pa. . Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. At nang mabuksan. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Sabi ng doktor. MAY parang gustong abutin si Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. tansan. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. pira-pirasong tabla. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. ISANG GABI. karton. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Walang nasasayang kay Tatay. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Nataranta sina T atay at Nanay. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. pati sina Tatay at Nanay. Binuhat ni Tatay si Lola. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. di nauubusan ng dalaw si Lola. dumating sina Tito Juan. Di na ku mikibo si Lola. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Lahat ay may gamit sa kanya. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. maging si Tito Juan. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. at maging kay Tito Juan. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. alambre.

sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. ayos na ayos sa aking paglalaba. lawanit . Ganoon lagi si Tatay. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. Lahat ng puwede pang gamitin. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to." sabi ng isang nakauniporme. kahoy. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Dahil dito. Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. tabla. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Dahil kay Tatay. Gigibain na talaga ang mga bahay . aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan." dagdag pa nila. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. nasanay na sa balitang ito. parang totoo na ang lahat. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. tinatanggap ni Tatay. Tuwing hapunan. makupad at di pa pulido ang g awa. "Mang Tomas."Aba'y kay gandang bangkito nire. masinsin ang mga kahoy. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. Pero ngayon. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. alambre." ang sabi ni Tatay." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. ibinibigay nila kay Tatay. Aba'y Mang Tomas. pako. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo." dagdag ng nakauniporme. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. at kung anu-ano. Basta pagdating ng hapon. bisagra. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay.

maglalaga siya ng kape sa takure. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Iininin niya ang sinaing. Hinarangan nila ang paparating na trak. Sa tanghalian naman. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. parang bagong bili . ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo." ang sabi ni Tatay. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Kahit tira na lang ang pandesal. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. "Tamang-tama ang asim. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Mapapangiti lamang si Lola Epang. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. W alang umaayaw. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Tuwing umaga. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Sana manalo kami. AT ISANG UMAGA. Nagsilabasan ang mga tao. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Tapos maririnig ko na lang. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . Tapos. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Parang agawan sa beys. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Naghihiyawan ang mga tao. Sa isang iglap lang. Tulad ng aking mga ka laro. Ipagpapalaman ako ni nanay. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Tapos saka niya sasalain. maraming bahay na ang nasira." ang sabi naman ni Nanay. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo.sa Daang-bakal. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. Si Na nay naman. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas.

Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Ang Meeting</b>. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Siyempre. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango.</pd>Joey Pabling. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. At sa araw na ito. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Pang-apat siya sa laman ng elevator.</pd> Ang Elevator</b>. Release and Orientation Department. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Nagmamadali ang lahat dito.</pd> Exaltacion ang natira. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Lumabas sila sa 7th floor. Matapos. Madaming inihanda si Mr<pd>. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Tapos ikukula niya ang damit. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Kapag naglalaba si Lola Epang. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Minsan. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon.alian. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. . meeting na naman ang kanyang haharapin. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. <b>10:00AM-11:00AM<pd>.

Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. Mr<pd>. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Nagbabakas akali. "Pasensya na. Na-love at first-sight yata. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Pwede bang magpatulong sa 'yo. caregiver. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. Natulala.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango.</pd> Sa Cafeteria</b>.</pd> Alfonso. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. para makuha ang record ng babae. Hindi makakain si Mr<pd>. Masuwerteng naabutan. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Alam ni Ester at Mr<pd>. tumango at naupo. Ngumiti si Ester. Minsan na kasing pino rmahan. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria.</pd>Pabling ito. encode r..<b>11:00AM-12:00NN<pd>. Mula sa pagiging DH. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. Ester. si Mr<pd>. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. teacher.</pd>Pabling. Big o niyang nilisan ang silid. Nilamigan na siya ng pananghalian." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Natapos ang meeting. "Mr<pd>. niligawan. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. walang personalan</b>.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. mga kalatog ng plato't kubyertos . Libo-libo ang apli kanteng babae. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito.</pd> Joey Pabling. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor.</pd> Ang Babala</b>. Bukod pa. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Papalabas na ito at wala siyang nagawa.</pd>Pabling<pd>. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. 'Wag kang pakasiguro. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae..</pd> Ehemm. nananahimik sa kanyang pag-iis a. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. nurse. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan." ani Joey. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. secretary. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. humigop ng kape sabay inilapag sa ta . At agad na tinungo ni Mr<pd>. Nagtungo siya sa 2nd floor. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter.</pd> Trabaho lang.

Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Masyado siyang abala. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho.</ pd>Marites Almonte. siya na mi smo ang tatapos nito. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert.</pd> Ang Kasunduan</b>. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Si Ms<pd>.</pd >Pabling ang taya. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. "Mr<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Malalim ang kanyan g iniisip. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. I want you to meet my friend. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. Bagama't muli niyang nasamyo a . Syempre pa si Mr<pd>. Buko dito.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby.</pd>Pabling.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita.</pd>Pabling. "Hindi. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. <b>5:00PM-6:00PM<pd>. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Ms<pd>. Kakatwa man. <pd>. Mamayang uwian. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran.ble at inusal ang tugon.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. punta ko d'yan. ako na bahala sa 'yo. ako na magha hanap. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Naghanda na si Mr<pd>. Excuse me. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. Buo ang loob ni Mr<pd>. "Pare.</pd> Pabling.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester.

Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. At kaibigan pa pala n i Ester. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas.</pd> Pabling. <b>10:00PM-11:00PM<pd>.</pd>R<pd>.</pd>R<pd>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Sa C<pd>.< /pd>Pabling. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Pinatay ni Mr <pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd> Balik office</b>. Napakaliit ng office. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Maganda ang porma.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan.</pd>Marites Almonte.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Sonata. Ah. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. basta. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Sadyang pinagpala ang araw niya.</pd> Carpark</b>.</pd>R<p d>. Sa C<pd>. Namula. Sa puntong ito. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko.</pd> Sa C<pd>. yung totoo. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Lalo na nang<pd>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. laptop at ang alaala ni Ms<pd>.</pd> Pabling. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Komiks at Bed. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Napakaliit ng mundo. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it.</pd> ng babae: Cute siya. Nagdiwang siyang mag-isa.</pd> "Sir Pabling. <b>7:00PM-8:00PM<pd>.</pd>R<pd>. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate.ng pamilyar na bango..</pd> ng lalake</b>.</pd> ng babae. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan.</pd> Ang Cellphone</b>. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo.</pd>Pabling.</pd>Pabling ang cellphone. Ipinakilala si Joey kay Marites. May ngiti sa kanyang muk ha.. Si Ester ito at kasama si Marites. cellphon e. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. Sadyang may kemistri nga si . namutla. ikaw ang bahala. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. Biology. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat. at iba pa. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. slav ery o pang-aalipin. Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Butirik. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal. Kaya nga. Ronald McDonald. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Aesop Fables. snow. Severino Reyes o Lola Basyang. Sa ganitong kalagayan. Rene O<pd>. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Amerika. at iba pa. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat. migrasyon. aklatan. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Bukod pa sa higit na makukulay. Iran. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore. Japan. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Napatay niya ang isang pulis. Batman.</pd> Marcos. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Superman. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. Andres Bonifacio. tahanan at iba pa.pambata para sa mga batan . makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>.</pd> Villanueva. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan.

Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal. with a dedication to his nephews and nieces. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954. na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. Si Gahinlalaki (Thumbelina). upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang.. when it was published (11). at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. Sa abot ng kasalukuy ang salisik. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. Ayon kay R izal: <pd>. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling". At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon. at Misteriyo. Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. na may layuning kumita.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. na walang ka . Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree).</pd>sa halip ng mga Nobena. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas. Trisahiyo. Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Rueda. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. bound in leather and sent home.g Pilipino. Si Jose P<pd>. Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo.. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). Kung tutuusin pa nga. ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio. higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. NGOs at mga indibidual..

</pd>V<pd>. Sa pagsusuri ni Rizal. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>.</pd> Paul ay "The Fir Tree". sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. Bukod dito. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas.." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino. 1889. yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. ang itlog.. ang pukyutan.</pd>B<pd>.. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango. bilang 245. ang pambayo o halo. Ang isa'y sa Hapon. Samakatuwid.. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. Ayon kay H<pd>. Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. sa London noong buwan ng Hulyo. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>.tuturan. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>. inuulit namin. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas. Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan. Ngayon nga. ang pag-aalaga ng m ga hayop. Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas. dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha.</pd> Lucas at H<pd>. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. bilang 245. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila.

na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. sa mga gawaing-bahay. lapis. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. guro. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. na di elite o nabibilang sa middle class. murang pabahay. kung di man sila n ag-aaral. kla srum. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. kulang sa aklat. tubig. . serbisyong pangkalusugan. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. Pero sa katotohanan. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. Dahil dito. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. maka-elite at maka-middle class lamang. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. at iba pa. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. dahil kung tutuusin.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. Laguna. Samakatuwid. pagkain.

Bilang tao. Ngunit tiyak na magagalit si Papa. kahit masakit man sa atin. Habang nahihimbing sina Mama at Papa." ang malungkot na sabi ni Papa. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . Sa hapon. Di alam nina Mama at Papa. kahit masakit man sa atin. At habang ang lahat ay tahimik. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati. "Talagang matanda na si Tatay. Isang araw. Nahuhukot na siya at laging masasakitin. ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. upang punasan ito at malangisan. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. nababasa ko sa mga mata ni Lolo.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. Kaytulin namin ni Lolo. Sa umaga. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo. Sabi ng Doktor. "May mga pagbabago sa mun do. Tuwing gabi raw. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. isinugod sa ospital si Lolo. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. Sa pupuntahan ni Lolo. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. pareho naming mararamdaman ang paglaya. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. gigisingin ako ni Lolo. Kaysarap palang maging malaya." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. Alam ko. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo." Kahit wala na si Lolo. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. "May mga pagbabago sa mundo. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. tiyak na magiging malak as na uli siya. Bilang tao. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito.

Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. Pinailaw na nila. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Kinabukasan. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. Kung min san. pero di kami natatakot. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. at kambing. minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. Biglang umihip ang malamig na hangin. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. Para akong nagbibisikleta sa . Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. bertdey ni Tatay. "Kuya. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. Pareho pala kami ng iniisip. "Kuya. At ang mga bituin. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. ang kinang-kinang. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. May gasera nam an kami. m asaya naman kami. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. tignan mo ang buwan. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. pero nangawit lang kami sa kahihintay. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. Laging nakabisikleta si Tatay. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. Nagbabalot siya ng mga bihon. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. Tulad nung bertdey ko. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya. "Sana Kuya. Pero kung minsan. ang aking bunsong kapatid. Kaya kailangan bago dumili m. nagawa na namin ni Buknoy. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy.imik na tahimik ang lahat. bertdey ni Nanay. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. bertdey ni Bu knoy. laging may uwing gaas si Tatay. kalabaw. Tuwing hapon. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. at tuwing Pasko." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw.

Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. Kinabukasan. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. Kinabukasan." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. at may namamawis pang juice sa pitsel. Siguro." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. Ang lamig-lamig. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. Ang liwa-liwanag. tinapay at coco jam. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. Sabi ko. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol. Alam ko. Pero ginising kami ni Nanay. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. At alam ko. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. Siguro nagkulang ang parol. Kinagabihan. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. Pero tulad uli ng dati. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol.isang napakaliwanag na palasyo. Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. sana." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. hinabaan ko ang aking dasal. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. "Panginoon. Kahit madilim. Natulog kami ni Bu knoy. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. May pansit sa bilao. Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. Totoo ang balita ni Tatay. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. . Kay ganda ng mesa. 'Kinagabihan. Sana magkatotoo ang aking dasal.

Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. Kapag tuyo na ang mga damit. Alam ko. ARAW-ARAW. Labandera kasi si Nanay. Isa pa. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Tapos. tutulong din ako sa pa gsasampay. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin. Gustung-gusto ko ang kulay. . Ang ganda-ganda kasi nito. bumababa sila tuwing Pasko. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. May da mit na pansanggol. Sama-sama pa rin ang pu ti. Ako naman sa maliliit na damit. dahil di ba kapag huli. di madali ang maging laba ndera. Sama-sama ang mga de-kolor. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Natutuwa ako. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. Nagsasayawan pa ang mga ito." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. "Oo. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. lagi akong tumutulong. Ito ang trabaho niya. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw."Kuya. Linggo-linggo." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. Araw-araw. Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. may maganda itong drowing sa harapan. Sama-sama pa rin ang put i. May malalapad ding kumot at kurtina. kukunin na ito ni Nanay. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. nagkukusot din ako. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. Kakulay ng hinog na saging. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Unti-unti. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. espes yal daw. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. Kapag naglalaba si Nanay. Para di raw mahawahan ang ibang damit. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. Kung minsan.

may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. habang sakay ako ng JAC Liner. di nga pala sa akin ang kamiseta . Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. panay ang kanyang Ingles. Sa mga bansang Hapon. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. sa aking palagay. I have not received my change yet. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Pransya. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Ibig sabihin. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Nakapasa na raw siya sa board. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito.Minsan. isinukat ko ang kamiseta. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. Pakiramdam ko. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. my cockney accent na ang epal. Kanina. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Naalala ko. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Kinakailangang taon-taon. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Hmmm. Habang nagkukuwentuhan ka mi. Sa Philcoa. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. mabu way pa ang ating Pambansang Wika.Essay Word Count: 2. wala silang katulad na pagdiriwang. sangkatutak ang nakabalandrang ponk . Habang wala si nanay. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Thailand. kumbaga. Ma laysia. limitado ang iyong oportunidad. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. Kasyang-kasya ito sa ak in. Nang dumaan ang konduktor. Ibig sabihin lamang. naisip ko. bigla akong lumakas. bumanat siya ng: Excuse me.219 Magandang umaga sa ating lahat. Rusya at iba pa. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. dahil hindi pa siya nas usuklian. S abi ko. Humarap ako sa salamin. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Astig na an g mga wika nila.

Ibig sabihin. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Noong maliit pa ako. sa bi nga. malaki ang posibilidad. Minsan sa inis ko. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Evian ang tatak. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. Noong nakaraang taon. Nang marinig ko ito. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. a ng puntahan namin ay Padillo. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Subalit.an. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . Sa atin. Ngayon. ang tungo'y sa Kachina. Pag lumabas naman ng hotel. Walang makakatakas dito. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Pinapatay nito ang lokal na industriya. isang upscale shopping mall sa Maynila. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. nautot ako. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. ito ang ating kinasadlakan. Wala ng nagtitindang dalanghita. kapag napakahusay natin sa Ingles. sulat-bulate. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Walang duda na mahalaga ang In gles. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Vietnam at Indonesia. Kung sila ay tiger economy na. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. maniwala man kayo o hindi. Recio. At Ripley's B elieve it or Not. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. pag nag-uusap kami. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. ang website lahat nasa Ingles. uunlad ang ating bansa. isang buwan lang sa kanila. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. anak naman ng pating. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. sign language. Naririyan na ang globalisasyo n. believe it or not. yes. Pero. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. kuting pa rin. kabilang na ang UP. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Ramchand. citizens of E nverga Republic. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. sa simpleng termin o. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Sa isang linang sa aming bayan. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. tayo.

Cze ch Republic. Ang tawag sa Silicon Valley nila. sa mga unibersidad. Kapag magaling ka sa Ingles. Sa isang kumperensya. no left turn. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. Sa UP Integrated School halimbawa. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Kasunod sa kaputian ng laha t. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. kapag balubaluktot ang I ngles. Putra Jaya. Kalimitan daw. Ang kanilang dahil an. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. ibinibigay na laman g kahit kanino. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. mat alino ka. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. sa Math. Kalimitan. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba.</pd> Sionil Jose. agham at teknolohiya sa sariling wika. moinseur at. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Tayo. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. PE ang kanyang tinapos. na nasa wikang Pranses. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. may nak alapit akong babaeng guro. cute. Kilitiin nyo ako. Noong 1997. Ang reklamo ng isa. itinuturo ang matematika. ayaw kong maiyak. hindi pa rin tayo matuto. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. subalit hanggang ngayon. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Nasa likod tayo ng South Africa. gusto kong mautot. comment sava. at pag hindi. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. may ma .g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Ayon din sa mga guro. BOBO. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Slovakia at Bulgaria. bobo. Sa mga bansang mauunlad. South Korea. isa mga higante ng ating panitikan. boses lamang ng guro ang nariri nig. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Nakakaiyak Kuya Cesar. kapag Filipino ang subject. Ang resulta. ang mga aklat ay nasa wika nila. Filipi no man o Cebuano. panay Ingles ang titulo. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. pisika. Sa ating bansa. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Sa Malaysia. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. Lagi't lagi. Sa kanilang mga bookstore. Nang magsagawa ng pagsusulit. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Samantala sa Sci ence. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. Kuwait at Colombia. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. industrial park at no swerving. Muli. Subalit hanggang sa ngayon.

Hindi po ako nagmumura. hindi ako su misigaw ng Fuck You. nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. pinapahina ang Ingles. sabi ko. Kawawa naman ang mga taong ito. Hindi niya naintindihan. Putang Ina ang sinasabi ko. hindi na ako mabait. kargador sa pier. Ang sabi ko. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. Ito ang hamon sa ating lahat. Ngayon. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. Hahahaha. Maya-maya. Teacher daw siya ng Ingles.Legends . konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. pang-uri. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. humikab. San Chai. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. post-istrukturalismo. Ako naman ang nagtawa. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. 4 Title:Alamat (10) Text 123 .kapal na salamin. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. sabi ko Filipino. minukmok at sinaludsod. Hahaha haha. at Balarila ni Lope K<pd>.</pd> Sionil Jose. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. pinahiran ng crayola ang mukha. Bilang pagresbak. Nang matapos na akong magb asa. Ang sagot ko sa kanya. so you teach sugnay. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. hah ahahaha. kapag ako'y nagagalit. Bigla siyang natahimik. pandiwa. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya." Ito ang kasawian ng ating bansa. Namilog a ng kanyang mga mata.</pd> Santos. piniritong Pranses. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Eh di gamitin ang French Fries. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Ayon nga kay F<pd>. Hanggang ngayon. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Maraming salamat. super duper mega katangahan. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Mababaw lang talaga kayo. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. amoy albatross. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Nakangiting-nakangiti siya. maglalako ng pansit at taho. Kaya naman. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. pahinante sa dyip. Kung may hawak akong bomba atomika. Malalim daw kasi ang Filipino ko. hahahaha. Dagdagan ko pa. Gusto kong maiyak para sa kanila. Fish Tayo. semiotika. Laganap na ito sa media. post-kolonyalismo. "Hindi po malalim ang aking Filipino. mulang akademya hanggang bahay . ngumiti ako.

Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. bagay na kinasasabikan na niya. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . Sapagkat misyunero. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Sa kasamaang palad. Leyte nagdaos ng unang misa. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. Sa katuna yan. marami ang naliwanagan sa katotohanan. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. At upang lalo pang makita ang sarili. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. siya ay si Narcissus. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. Upang magawa ito. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Bagamat sa L imasawa. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. At isa pa. Sa paglipas ng mga araw. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Madali naman siyang natuto. At isang araw. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. matangos na ilong. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat.

Upang makatiyak. matamis. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Noong unang panahon. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. . "Siyanga pala. Minsan. ang binata ay tinawag na Irog. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda.misyunerong nangangaral. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Magmula noon. Kat ulad ni Kristo." magalang na tanggol ng bina ta. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Napakabait mo. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito." Mula noon ay naging malikhain ang binata. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . "Totoo palang napakabait mo." anang matanda. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. at nakaaalis ng uhaw. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Sila po ang mga kaibigan ko rito. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. "Salamat. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas." "Naku. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan." usal ng matanda. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. ganyan din ang sa tao. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. huwag po. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan." "Tulad sa halaman. Ginimbal sila ng katotohanan. Nagawa niyang panali ang mga baging. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus.

Maraming iniaral si Irog sa mga anak. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya." hinging paumanhin ng binata. Palagi siyang nagpupunta sa batis." Sumagot si Irog. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Matalino naman siya at maraming alam. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. "Ako nga pala si Irog. Ang maganda ay pulutin ninyo. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. Malayo na ang kanyang narating. Isang umaga. "Nakaganda niya. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. "Sige. mamahalin kita sa isang kondisyon. "Patawad po sa aking karahasan. May pakpak ang mga ito." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Nagulat ito nang makita si Irog. "Huwag kang magtaka. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Napaluha si Giliw. Ngayon . Hindi ito makalilipad. anak. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. "Oo. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. ito ay maingay. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Dito nagmula ang pangalang Panay. ang aming panginoon. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. ito ay tahimik. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. hindi ba. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. iyan si Panay. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n . Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Agad nila itong ipinakita sa ina. T inawag itong Giliw ni Irog.

. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. Ilang sandali pa. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. prestihiyo. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Napamaang at nalungkot ang mga tao. seguridad. katiwasayan ng isip. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop." pal iwanag ng pinuno. kapanatagan ng loob. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Umawit din ito. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. at iba pa. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. ang lawin ay malas na ibon. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan." Utos niya. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Kahit may namu muno sa bayan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw.a nag-aawitan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. kapanatagan. Muli silang naghintay. Ayon sa alamat. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. kaginhawahan. Para s a kanila. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. "Ganito.

Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko. Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. "Senyales ng pag-unlad. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. hindi sa bintana. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton. Biglang-bigla. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. wala nang baha sa loob n . Nang panahong iyon. Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>." sabi ko sarili. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. dahil nang sumunod na tag-ulan. Totoo nga naman. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue.

hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika. Sa pagkakataong ito." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. dalawang taon." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. labing-isang taong gulang. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. Sa halip. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. "malaking trabaho po ito. Isa lang ang malinaw sa kanila. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. <i>ma'am</i>. papunta sa kitchen area. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>.

ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. Pangalawa. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. Una. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >.sa loob ng sementong kinababaunan nito. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Sa pagkakataong ito." Walang ngang abug-abog. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. Nang mga sandaling iyon. Matapos marinig ang aking kwento. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. agad na pinutol ang aming tubig. Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. Subalit kahit anong pakiusap namin. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>.

Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. Nag-iisa na siya. May naghaharing katahimikan. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. At ang mga anak ko naman. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Ngayon. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Sa bandang huli. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. mayroon kaming bagong <i>property</i> . alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon.it</i>. kumot at unan. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Subalit ngayon. Sa kabilang banda. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa. Sa malayo. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami.

sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Hindi kita titigilan. Malapit na. Nagsimulang rumagasa ang ulan. Malupit ka Berting <p d>. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. sa dibdib at leeg. Madalas atakihin ang bata. May tila pinupunit na hininga. Di ako nagkamali. Sabay ulit sa leeg. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Wala siyang magawa sa takot. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Kipkip ing bilin. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. "Hindi ako lilimot a. Nakita ko. Si Caloy. nakapaninilab." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting.. Sabay ulit sa dibdib. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. At muli doon n . Si Caloy. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Batid niyang kilala niya ito. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Nagising ang kanyang ulirat. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Wasak na si Berting. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Napipiho niyang kilala niya ito." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Lumalapit pa . Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. "Tama.. Nakaumang sa kanya. Sabay ulit sa pantog. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. May kasama akong tutulong sa akin. Nasa kanya na nananahan si Laya. Lumalapit pa. Walang magawa si Berting. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Kilala niya ito. Pipi na si Be rting. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. nakilala niya ang tinig nito. sa kamay. si Lay Kinabukasan. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Lumpo na si Berting. Mahirap ang may kagalit. Pero wala nang ligtas pa. Kinakailangang mabigya ng lunas ito." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Hindi na siya makalalayo pa. Ang lalaking bihag ni Laya." tapos wala na siyang nasabi pa. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. May katandaan na siya. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. May nakabuhol na lubid sa paa. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Naghahanap ng butas na mapagtataguan.</pd>" sumisiklab. Lumipas na ang araw kay Berting. ang kip kip ni Laya.

Hindi na siya ang B obot na madusing. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Masaya ang gabi. Wala nang naghihirap sa bahay. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Tahimik ang paligid. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Ganyan ang gabi kay Marco. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. May takdang paggamit at takda . Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Kung minsan naman. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Baldado ang ina. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. pati pa ang pa mumuhay. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Kung minsan lima. Siya si Bobot. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. iba't iba ang k asama. Maputla. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Lumabas na ang doktor. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. wala na ang kanyang anak. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. ang mga kapatid. Tahimik din ang bata. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. si Marco kung gabi. Gipit na gipit na silang mag-ama. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Kasama sila sa bayong ng hirap. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Kung minsan pa nga. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot.

Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Pinanawaan ng hinagpis." Papalubog na ang araw. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Ilang ulit itong nang yari. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Naghihintay sa asawa. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Gulat at tulala ang lahat. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Dito niya nasabing. . Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Umaasa. Papalubo g na ang araw. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Minsan. Bla ngko ang kanyang mukha. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Hindi na paulit-ulit pa. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Para hig it na masamyo ang bango. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. Patay na ang kan yang asawa. ang makata sa ilog. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan.ng tapos. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Huli na. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Buntis si Ema noon.

" . di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan." "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. At di na magiging isang puno." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. May maliliit." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. malalaki at paliku-likong ugat." "A! Alam ko na. natutuyo ito at di na tumutubo. At di na magiging isang puno.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay. nalulunod i to at namamatay. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. iinom ako ng maraming-maraming tubig.

bibig.' ang utos sa akin ni Lola Terry. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. "Martina."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. naalala kong bigla. saka isinawsaw sa isang platitong asin. Ngayon. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. is ang matamis na matamis na santol. teng a." si Lola Terry uli. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. At si Kuya Lester. makaririnig. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. "Para sa aking mahal na apo. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. hapunan na. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. makapagsasalita. "Sarap talagang panghimagas ng santol. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" ." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. "Sa Maynila. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i." ang sabi ng isip ko. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. At sandali lang. at mata?" "Paano na ako makakahinga." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. binibili pa 'yan. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. tiyak na makakakain uli ako ng santol." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito.

Kapag nasa malaking bahay na kami. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. bukas nang umaga. "Lester. Taguan sa salamin ang aming laro. Sabi ni Nanay. 'Pag balik ko sa mesa. Kuya Ruben. Rowena puwera at Sally kasali. mukhang nakakarami ka na." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. Kuya Itim. Kuya Puti. Dahan-dahan lang." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. May sobra pang isa sa aking mga daliri. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Bumalik na uli sa dati lah at. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. di totoo 'yon. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. "Kung maliit lang naman ang buto. naglalaro kami ng taguan. nakahinga na ako. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Piliin mo 'yung mga hinog. "Anak. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. Magkamukhang-magkamukha sila. "Si Lola naman. Ate Charito." sagot ni Nanay. Ate Sally. Kaya bin ibilang kong lagi." "Pero anak. Ate Rowena. TUWING HAPON. "Aba e. siyam kaming magkakapatid."Ayos maman po ako dito 'Nay. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. Malapit na ang pasukan anak. Si Ate Perla. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. at si Kuya Tuan." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon." Sa sinabi ni Nanay. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. . WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Sila an g kambal kong kapatid na babae." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. "Gener. sasama 'yon kapag umoo ka. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. hane?" ang bilin ni Lola. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin.

Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Sa malaking salamin ng lumang aparador. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. bilisan mo at may mumu sa bintana. . SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Halika na Bunso." aya ni Ate Rowena. bilisan mo at may mumu sa bintana. KINABUKASAN. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Pauwi. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. Tapos malakas na."Gener. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. "Gener. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. Tapos isang malakas na. Si Ate Sally. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Idadaan nila ako sa mataas na bintana." aya ni Ate Rowena. "Halika na Bunso.

Pagdating namin sa malaking bahay. . Binilang ko silang lahat. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Ate Sally. "Talaga 'Nay. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. at Kuya Tuan ay malalaki na. Kuya R uben. KINABUKASAN NG HAPON. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Kuya Puti. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. Ate Ch arito. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Dumating din pala si Ate Perla. at siyempre. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. GABI. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Sina Ate Perla. Kuya Itim. ibang-iba talaga ang lahat.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Parang kakaiba ang lahat. Tapos natulog na kami. Kuya Itim. Kuya Puti. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Tulad uli ng dati." "Oo anak. Ate Charito. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Tapos. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. si Ate Rowena at Ate Sally. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Kuya Tuan. Ate Rowena. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kuya Ruben. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon.

Hinawakan niya ako sa balikat." ang sabi ni Kuya Puti. "Tay. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin." ang sabi ni Ate Charito." At nakapalibot silang lahat sa akin." ang sabi ni Ate Perla. gusto po namin na dito na siya tumira. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan." ang sabat naman ni Kuya Ruben . Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. nakaalis na siya. . simula ngayon dito na siya titira sa atin. Biglang sumaya ang malaking bahay. siya na po si Gener. "Tay. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. "Aba. Lumapit sa akin ang mumu. Medyo natakot ako sa kanya."Tay. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga." ang sabi ng mumu. hanggang lumakas nang lumakas. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga." si Ate Sally naman. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. Ngayon. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. At sa hating-gabi. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. SIMULA NOON. pahina. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. "Nardo. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. TUWING GABI. "Tay. Hanggang ngayon. siya po ang bunso naming kapatid. mabibilang ko na talaga. "Mga anak." si Kuya Tuan . kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. "Nakakamukha natin siyang lahat.

narinig uli nila a ng mga sigaw. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. at kumaripas ng takbo. mas malapit. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. dumating ang mga humahabol . mula sa gilid ng bundok. Naglaho na si Mariang Makiling. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Isa sa mga mang angahoy. Ngayon. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga.Folktales Word Count: 2. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Isang hapon. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Hindi siya nagbago ng anyo. Minsan." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. sa dilim. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 . malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. Ilang minuto lamang. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Sabi ng iba. Subalit ngayon. laging sabi ay bata. sa takot. kahit na sa liwanag ng buwan. Pagkaraan ng ilang saglit. mas matapang. Subalit sumbong ng iba. Hindi na binigyan. pinaparusaha n niya ang mga ito. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Sa isang kisap-mata. umungol at tumabi sa kanila. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi . o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. ma rami nang taon na hindi siya nakikita. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok.

ilang araw lamang bago s iya ipakasal. si Maria. Subalit dumating ang araw. SABI sa mga alamat. ay may sabit na mga bulaklak ng suha." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Bilang paghingi ng paumanhin. Pagdaan niya. Tapos. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula.wala pang salapi nuon. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . ang panginuon sa nayon ng Bai. nagsalita sila at umibig. Kaya naman kitang ipagtanggol. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. bitbit ang kanilang mga "panind a. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Hindi lum alayo ang mga Aeta. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. upang mamili at mag-aliw. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. abot hanggang s akong ang haba. nagkapanahon nuong nakaraan. at ang kaisa-isa nilang anak. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . sa hinhin. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. sa halip. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. nagkadikit ang kanilang mga balikat. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. Mabait siya at mababa ang luob. "Sana sa akin ka ipinangako. at nagkatinginan silang dalawa. subalit tahi mik at malihim. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Kahit kaila n." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. Mula nuon. naglaho na si Maria Makiling. Upang makaiwas ang anak. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Isang araw. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . at lalo siyang naging tahimik. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. pati na ang iyong mga kamag-anak. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Kahit na sila ay may hiwaga. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. banig at sutla. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. Ang makapal niyang buhok. Minsan. Nalungkot ang binata nang marinig ito. Maganda at magiliw si Maria. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya.sa mga salakot. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. ang uso nuon. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Ang binata mismo ay walang imik. Hindi sin asadya.

Nuon kasi. Gaano man katalik sila . M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. namatay ang ama. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Agaw-buha . sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. subalit kahit kailan man. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Ilang saglit lamang. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Paminsan-minsan. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Isang araw. lalo lamang namuhi si Larina. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Upang magkaruon ng hanap-buhay. Pagkaraan ng panahon. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. sa halip na alagaan ang kapatid. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Siya ay nahawa. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. hinangad niyang mamatay na si Mangita.uusap. At malupit. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. tulad sa madalas na niyang gawa. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Pagkatapos. Mula nuon. Tapos. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. laganap ang sakit duon. Dahil dito. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Katunayan. sina Mangita at L arina." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. At araw-araw naman. Kaiba siya sa kapatid. nagkasakit at natuluyan. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Kaya. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. at nagsalit a pa ng paghamak. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling.

"Halika." bigkas ng diwata. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. sabay sa paratang at pataw ng parusa. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. "umuwi na tayo!" At mula nuon. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. pagkita ng mga tao. walan g tigil ang suyod sa buhok. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo.247 . Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. matapos ng ilang saglit. At tuwing malakas ang ulan at hangin. at ipinak ita pa ang supot. "Oo!" sagot ni Larisa.Essay Word Count: 2. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. Pagbalik ng kanyang paningin. Isa-isa. hindi na pulubi ang nasa harap niya. wala nang laman." bulong ng diwata kay Mangita. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. "Mula ngayon.

Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. Sa ngayon.</pd>com</i>. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. <i>filipinalady<pd>. Sa parehong <i>search engines</i>. Pangalawang ayoko. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. at <i>filipi nawife<pd>. o kahit na sinong banyagang lalake.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. syensa. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>.</pd>com</i>. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino.</pd>com</i>. ililigtas sila sa kahirapan . </i>" mga mahihina. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. panitikan. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. British. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. at pag yamanin ang hindi nila bansa. at iba pa. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan.pd>com</i>.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. <i>flier</i>. Batay sa RA 6955. edukasyon. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. may mga prinsipeng darating. <i>nurse</i>. teknoloh iya. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa.

</pd>com</i>. Walang artikulo sa diyaryo. hindi tumataba. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. piling-pili.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. rad yo. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. sa mga kababaihan.</pd>superpekpek <pd>. mga website gaya ng <i>www<pd>. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. imahen at kapangyarihan. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. dildo. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. piling-pili. Isa tayo sa maaaring . Sa <i>world wide web</i>. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. bagamat ang karamihan ng texto. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet.000. seksi. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at iba pa.</pd>com</i>. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. upang magkaroon ng boses. at marami pang iba. at diyaryo ang pag-aari ni to.</pd>putanginamo<pd>. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. seksi. at hindi rin nagrereklamo. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. ang <i>hegemony</i>. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. ng kontent. <i>www<pd>. hindi tumataba. kundi mga seks objek. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. sa <i>hegemonic linearity</i>. oil.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon.</pd>com</i>. Kapangyarihan g makontra ang gahum.high fiber<pd>. <i>www<pd>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. ako. Impormasyon . Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004.

MAY multiply factor ang midya. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal.</pd> sa mga tenga nila. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. Alam kong may magagawa tayo. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. ano po kaya ang iiwanan nating salita. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Sa karanasan ko. mukha. but only to look for new weap ons</i>. Nasa bitu ka mo na. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin.. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. kultura at pag-iisip. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. bansa.makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. ang iba't ibang bab ae tao. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. ang ating pagiging Pilipino. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. kultural. boses. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. Babae yata ako. ng lmga kataga. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Alam kong ang ating pagiging babae. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. imahen. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda.. ." <i"there is no need to fear or hope. and silences</i>.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. ang ating pagi ging tao. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. wika at kamalayan. Ngayon. exclusions. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. Ibig sabihin. kultura. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino.

sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Star Circle Quest sa Dos. Kung tutuusin. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. At wala akong karapatan na tutulan. .' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. 'scoop. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. " (Mula sa 24 Oras. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . StarStru ck sa Siyete. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. malakas ang dating ng konseptong ito. Narito si (pangalan ng reporter). Ang kabila wala. Agosto 13). Sabi sa Webster Dictionary. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. may Wowowee naman ang kabila.</pd>O<pd>. May Eat Bulaga yung isa. Para sa akin. sila ang 'exclusive. Siyempre. sabi ng isang brodkaster nila.</pd> S<pd>. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. Sila lang daw ang mayroon noon. Mani la. Unahin naman natin ang Kapuso. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay.</pd>A<pd>. bawat edisyon.</pd> S<pd>. Agosto 14). A<pd>. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood.</pd>P<pd>. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. exclusive!. Quezon City. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt.</pd> vs<pd>. Bawat araw. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper.' Wala naman akong tutol doon." Kung sino ang makauna. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga." Kinabukasan. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Kaya nga eksklusibo. ang sabi ng lead anchor.Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan.</pd>P.

Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. Ani brodkaster. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. exclusive!.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Dahil kung ganoon. Wala namang umaangal dito. 6 Title:Malaki na ko. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Nababawan ako sa praktis na ito.' tila nang-iinsulto ang mga ito. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. "Negosyante. Na rito si (reporter). Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. patayan. ikaw. . Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. Samakatuwid. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. Sa akin. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. ang kaisa-isa kong anak. ako.

Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Kung anu -anong iniisip mo." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Ang totoo nga niyan. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Minsan tuloy. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Parang ako. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Sa aming magkapatid. Gaya ni Gina. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. ng kuwento namin ni Inay. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Hindi ko alam kung bakit. Per o si Inay. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Ito rin . Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Mabait na'y masipag pang mag-aral.. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Ganyan si Inay. Ku. ang tsismosa naming kapitbahay. Bakit nga hindi e. may kasama pang palo ang pangaral niya. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. "Naku. Hindi katulad nu'ng isa. naiisip kong ampon lang ako. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon.. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Kahit minsan kasi. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Mabait si Tita Flora sa amin. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Kapag minalas pa kami. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ewan ko ba. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Sabi kasi ni Aling Tale. Ang alam ko kasi.

Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Pero nang bandang huli. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. dahil may edad na siya. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Sa simula. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Ako naman. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. "Mahal ka ng Inay mo. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Kulang na lang ay hilingin kong sana." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Pangalawa. Hindi niya kasi ako pinapalo. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. K aya lang. Dinaanan ko muna si Rowena. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. "Sama ka sa 'kin. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. "A basta! Hindi ako naniniwala. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Manood tayo ng sine sa bayan. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Una. 'lilibre kita." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Lalo akong kinabahan. Libang na libang kami. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan.

Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi.ng lupa nang mga oras na iyon. "Pigilin mo si Inay. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. "Inay. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Sinasadya kong mahul i o mauna. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. .. Bukod kay Tita Flora. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Nagd adabog ako. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito.." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako.

Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. nagi ging kumplikado at nalulusaw. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. "Rowena. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. araw-araw na tayong papasyal. Sa modernong panahon.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. ang mga relasyon. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. simbahan o mga organisasyon. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. gabi. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. . habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. At madalas. opisina. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes.

Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). imahen at simbolo na kilala ng mga tao.. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Sa madaling salita.. Sa mas malawak na pagtingin. Sa ganito. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Para sa kanila. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. Ayon kay Prospero Co var (9). Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Sa kabilang banda. Ibig sabihin.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Bago pa man sumulpot ang tao. imahen at simbolo.. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. Ang mga ito ay: A<pd>. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan.Sa ganito. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement.. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Gayunpaman. kita at konsumerismo.. Bukod sa pagbibigay-impormasyon.. radyo. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital.</pd> to create INTEREST D<pd>. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement.. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. may sarili nang itong materyal na realidad. magdedesis yon o mag-iisip. alin ang pagtatawanan o iiyakan. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon.. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Dito rin nila ibinabatay kun .. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. Up ang mabuhay ang mga unang tao.

kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). ang mga ad ay hin di inosente. Ibi g sabihin. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Sa antas na ito. . kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Sa larangang ito. epiko. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Gayumpaman. komersyal sa tv at radyo. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. sayaw o ritwal. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state.95). ay kanyang kagagawan (89). kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Dagdag nina Berger at Luckman. istruktura at daloy ng pagpapahayag. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). at sa mga susunod pang salinlahi. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. Sa paraang ito. likhang sining. Samakatuwid. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. Ayon nga kay Roland Barthes.75). Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto." (Hall 69). Ibi g sabihin. awit.g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Para sa kanya. Sa madaling salit a. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. siya na ang umaayon dito. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . Sa madaling salita. kasabihan. Upang magawa.

isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. mayaman. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Samantala. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. asawa. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. mangingibig. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. Kamakailan. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Sa advertisement sa radyo. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Matapos mailagay ang load. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta.Ibig sabihin. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Batay sa mga inilahad sa itaas. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. api. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Gayumpaman. sa pamama gitan ni Cuneta. kaibigan. sa produkto. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. amo.21). Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Sa simula. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. mahirap. Nang makita ang isang tindahan. Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Dahil itinapat sila. Hindi nagtagal. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. tined yer.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . karaniwan. Sa ad na ito. .

Kapag umaalis si Tatay sa umaga. pero pagdating niya sa hapon. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Mga sirang tv at radyo ang mga dipley namin sa bahay . Basta ang alam ko lang. Natuwa ako. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. Inisa-isa ko ang mga larawan. at iba pa. ito ang kanyang trabaho. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan. may timbang may lamat. Washing machine ang tag uan namin ng bigas at ulam. may kwadrado. palangganang may uka. "Hulaan mo. Bigla akong nasabik. 'Yung mga bote ay isa-isang binibilang. may mahaba at punggok ang leeg. pak o. 'Yung mga plastik. nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. may mga diyaryo rin. Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. Kay ganda nilang pagmasdan.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. electric fan na walang elesi. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. At nang buksan ang isa pang kahon. Kaya rep ang aking damitan. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. bakal. Minsan. per piraso ang bayad. bakal. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. at kung anu-ano pa. Sa bawat larawan na tignan ko. kilalang-kilala niya ako. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. kaserolang butas. . kalderong bingaw. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. ang aking Lola Dominga. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. turnilyo. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. rep na walang pintuan. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. iba't iba ang kanyang dala. 'nung Buwan ng Wika. At 'yung mga sirang kagamitan. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. may bilog at lapad. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay. Si Nanay ang nasa larawan. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. Pakiramdam ko. at dyaryo ay kinikilo. Minsan nga. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. punung-puno na ito. Mula noon. mga sirang washin g machine. Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang kanyang mga inuuwi.

Bago pa.Hindi ko alam kung saan kinukuha ni