Modyul 4 Pagsusuri ng Akda Batay sa Pananaw Sosyolohikal

Tungkol saan ang modyul na ito?
Kumusta ka na? Narito akong muli upang patnubayan ka sa iyong pag-aaral sa modyul na ito. Isa na namang akda ang iyong babasahin at susuriin. Tiyak kong magugustuhan mo ito. Isa itong sarswela. Marahil itatanong mo kung ano ang sarswela. Ito ay isang melodrama o komedyang binubuo ng tatlong yugto at tungkol sa damdamin ng tao tulad ng pag-ibig, galit, paghihiganti, kalupitan, paghihimagsik o kaya’y mga suliraning panlipunan at pampulitika noong panahon ng kastila. Ang kathang pantanghalang ito ay naiiba sa mga dramang napapanood mo sa kasalukuyan sa puntong may mga bahagi o dayalogong inaawit. Noon, isang mabisang kasangkapan sa pagpapahayag ng isipin at damdaming makabayan ang dula. Isinisigaw nito ang pagmamahal sa bayan at paghihimagsik laban sa mga mananakop na dayuhan, tulad ng akdang babasahin mo na pinamagatang “Walang Sugat” ni Severino Reyes. Ito’y naglalarawan sa kalupitan ng mga kastila sa pagpaparusa sa mga mamamayang wala namang pagkakasala. Ipinakita sa dulang ito ang kagitingan ng mga kawal na Pilipino. Ibinabandila nito ang paghihimagsik sa pamahalaan at prayleng Kastila.

Ano ang matututunan mo?

Nailalapat ang mga batayang kaalaman at kasanayan sa pag-unawa sa akda.

1

Paano mo gagamitin ang modyul na ito?
Tutulungan ka ng modyul na ito. Magiging maayos at epektibo ang iyong pag-aaral kung susundin mo ang mga sumusunod na tagubilin: 1 2 Sagutin mo ang panimulang pagsusulit o ang bahaging Ano Na Ba Ang Alam Mo?. Ito’y gabay upang masukat ang lawak ng iyong kaalaman sa paksa. Sa tulong ng susi sa pagwawasto na nasa iyong guro, iwasto mo ang iyong sagot. Kung magkaroon ka man ng maraming mali, huwag kang mag-alala. Tutulungan ka ng mga gawaing inihanda ko. Basahin at unawain mong mabuti ang mga aralin. Gawin at sundin mo ang mga panuto. Isulat mo ang iyong sagot sa hiwalay na papel o notbuk. Sagutin mo ang pangwakas na pagsusulit o ang bahaging Gaano Ka Na Kahusay?. Pagkatapos, iwasto ang iyong sagot sa tulong ng susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. Maging matapat ka sa pagsagot at pagwawasto ng iyong mga gawa. Ingatan ang modyul na ito. Panatilihin mong walang punit ang bawat pahina.

3 4 5 6

7 8

Ano ba ang alam mo?
Ang sumusunod ay ang panimulang pagsusulit na susukat sa lawak ng iyong kaalaman sa pag-aaralang akda. Panuto: Piliin at isulat ang titik ng tamang sagot. 1. May buhay-pusa si Kapitan Inggo. Ang pahayag ay nangangahulugang si Kapitan Inggo ay ____ a. b. c. d. mahaba ang buhay matatag may pagkapusa malakas

2

2. May Diyos na totoo na nakakakita sa lahat ng gawa ng prayleng kuhila. Ito’y nangangahulugang nakikita ng Poong Maykapal ang lahat ng ginagawa ng mga prayleng ________ a. b. c. d. taksil sa tungkulin masama mabait abusado

3. Tumugtog na ang oras ng pananawagan ng naaping Ina. Ang tinutukoy na Ina ay ang ______ a. b. c. d. Espanya Pilipinas Juana Kapitana Putin

4. Pinarurusahan ang mga nahuhuli sa pamamagitan ng ______ a. b. c. d. pagbaril pagpugot ng ulo pagpalo habang nakagapos pagkakulong nang matagal

5. Nang malamang namatay si Inggo, si Tenyong ay ______ a. b. c. d. natakot nangibang -lugar naghimagsik nalungkot

6. Ipinagkasundo ni Juana si Julia kay ____ a. b. c. d. Miguel Tenyong Marcelo Tadeo

7. “Ano sa akin kung di sila kumain? Mabuti nga mamatay silang lahat. Dagdagan ang rasyon ng palo, maraming palo. Walang awa-awa”, Sa bahaging ito ng dula, ipinakita ang ______ a. b. c. d. ang paghahari ng mga prayle pagmamalupit ng mga prayle pagmamalabis sa tungkulin ng mga prayle wala sa nabanggit

3

Tutulungan kitang malinang ang iba’t ibang kasanayang dapat mong matutunan at ang magagandang ugaling makapagpapaunlad ng iyong katauhan sa pamamagitan ng mga gawaing aking inihanda. Na ang magulang ang pumipili ng magiging asawa ng anak. Iniwan ni Tenyong ang ina at kasintahan upang tugunin ang panawagan ng Inang Bayan. Ipinakita ng mga mamamayan ang kanilang pagkakaisa sa nangyari kay Inggo nang _________ a. Tutulungan ka ng susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. Nangingibabaw ang isip kaysa puso sa pagpili ng manliligaw. siya’y nagpapahingalay na … Pinatunayan ng bahaging ito ng dula na noon ay _______ a. Na kahit hindi nagmamahalan ay nagiging mag-asawa. d. ngayo’y kung may lalaking nangingibig ay tinatanggap ng mga mata at itinutuloy dito. c. 9. b. panimula pa lamang naman iyan. inaasahang matatamo ang mga sumusunod na kasanayan: 1. b. ang puso sa panahong ito ay hindi na gumaganap ng maganda niyang katungkulan. Aralin : Walang Sugat Ni Severino Reyes Anu-ano ang mga tiyak na matututunan mo? Matapos mong basahin ang akda. d. c. makabayan makaina makalipi makamahirap 10. Naging madali ba sa iyo ang pagsusulit? Huwag kang mag-alala. sumama sa libing ni Inggo pumunta sa kwartel at kunin ang bangkay ni Inggo sumama kay Tenyong sa paglaban sa mga prayle/kastila lahat ng nabanggit -Iwasto mo ang iyong mga sagot. dito sa isip at di na sa puso. b.8. c. Nagbago na ang lakad ng panahon. Nabibigyang-kahulugan ang mga pahayag at mahihirap na salita sa akda. Sinusukat lamang ang taglay mong kaalaman tungkol sa paksa. d. Na ang mahihirap ay nakapag-aasawa ng mayaman. Si Tenyong ay _________ a. at kung ano ang pasya ng isip ay siyang paiiralin. 4 .

5. Natutukoy ang mga mahahalagang pangyayari sa akda. C. . Nasusuri ang akda batay sa sosyolohikal na pananaw. J. Nakabubuo ng isang awiting makabayan. Pambansang Bayani F. Handa ka na ba? Simulan mo na ang pagbabasa. Naisa-isa ang mga paraan ng pagpapakita ng pagmamahal sa bayan o pagkamakabayan. Alamin mo … Kilalanin ang mga nasa larawan. Utak ng Himagsikan G. Ang natapos na gawain ay may kaugnayan sa akdang iyong babasahin at susuriin. Ama ng Katipunan I. Mga Gawain sa Pagkatuto 1. 4. Utak ng Katipunan H. Sinu-sino sila? Anu-ano ang mga taguri sa kanila? Saan sila nagkakatulad? Hanapin sa mga nakatala sa ibaba ang sagot. 3. 1 3 4 6 2 5 7 A. B. Emilio Jacinto Jose Rizal Andres Bonifacio Apolinario Mabini E. Sila’y mga propagandistang humihiling ng pagbabago sa pamamalakad ng mga Kastila sa Pilipinas. Tingnan mo sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro ang tamang sagot. D. Titik lamang ang isulat. Sila’y mga bayaning nagbuwis ng buhay para sa kalayaan ng bayan.2.Basahin at unawain mong mabuti ang nilalaman nito 5 .

Koro: Ang karayom kung iduro Ang daliri’y natitibo. Si Tenyong ay mabibighani Sa rikit ng pagkagawa Mga kulay na sutla. Si Julia at ang mga bordador Musika) Koro: Ang karayom kung iduro Ang daliri’y natitibo. Tatlong letrang nag-agapay Na kay Tenyong na pangalan. Ng kaniyang tunay na lingkod.2. Kapag panyo ng ibig Tinatapos ng pilit Nang huwag daw mapulaan Ng binatang pagbibigyan: Julia: Koro: Julia: 6 . Asul. Kapag namali ng duro Burda nama’y lumiliko Anong dikit. puti at pula. Hoy tingnan ninyo si Julia Pati panyo’y sinisinta. Kalakip ang puso’t loob. Panyo’t dito ka sa dibdib. anong inam Ng panyong binuburdahan. Ang karayom kung itirik Tumitimo hanggang dibdib Piyesta niya’y kung sumipot Panyong ito’y iaabot. Basahin mo … WALANG SUGAT (Ni Severino Reyes) Unang Bahagi 1 Tagpo (Tanggapan ng bahay ni Julia. Sabihin sa aking ibig Na ako’y nagpapahatid Isang matunog na halik.

hindi ko na hihipuin. ganoon lang?… ay… Sa ibang araw. Masama ka palang mapagod. pagkatapos na. Tenyong… (sarili) Nalulunod pala ito sa isang tabong tubig! Ay! (Sarili) Anong lalim ng buntong hininga! (Biglang ihahagis ni Julia ang bastidor). (Lalabas si Tenyong). Isang silip lamang. nakakahiya. Koro: Salitain Julia: Ligpitin na ninyo ang mga bastidor at kayo’y mangagsayaw na. na anaki’y nilalik na maputing garing. tingnan ko ang binuburdahan mo… Huwag na Tenyong. pangit nga ang mga daliri ko. Nang huwag daw mapulaan Ng binatang pagbibigyan Ang panyo pa’y sasamahan Ng mainam na pagmamahal. (Tangan si Julia sa kamay) Ang daliri bang ito na hubog kandila. (Sarili) Lalo ko pang pagagalitin.Ang panyo pa’y sasamahan Ng mainam na pagmamahal. Ay may yayariin kayang hindi mainam? Hala na. oo. Mga irog natin naman Sila’y pawang paghandugan Mga panyong mainam Iburda ang kanilang pangalan. II TAGPO (Tenyong at Julia…) Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Julia. At ang magandang pag-ibig Kapag namugad sa dibdib Nalilimutan ang sakit Tuwa ang gumigiit. huwag mo nang tingnan. Masakit sa iyo! (Sarili) Nagalit tuloy! Tenyong. (Papasok ang magsisikanta). masama ang pagkakayari. napagod ka ba? (Hindi sasagot). (Nagtatampo) Ay!… Bakit Tenyong. ipakikita ko sa iyo. Huwag mo na akong tuyain. Julia: Piyesta niya’y kung sumipot Panyong ito’y iaabot Kalakip ang puso’t loob Ng kaniyang tunay na lingkod. 7 . tingnan ko lamang.

Julia: Tayo’y dumulog sa paa ng altar. sampu ng nagburdang si Juliang iniirog mo. Diyata dinakip si Tatang? Opo. N. ay… sinungaling ako… mangusap ka. nagkakamali ka. Tenyong ng puso. Hindi ah. ano pa’t wari di na mamamatay sa piling mo oh! (Tenyong) niyaring buhay (Julia) maalaalang may kabilang buhay… (Lalabas si Juana). Antonio N. Tenyong: Salamat. (Luluhod) Patawarin mo ako. III TAGPO (Tenyong. Susulsulan ko na? (Anyo nang sisilaban). ang N. narito at nakikita ko na minarapat mong ilimbag sa panyong ito ang pangalan ko. Musika No. at F. Julia. Tenyong: Sa pagkakasabi mong sa kurang sukaban nagising ang galit at di mapigilan. Julia: Hindi maghahandog sa lahi ni Satan. para sa kura nga ba? Kapag hindi ko sinilaban. Narciso. salamat. Oh. Julia. Hindi pala akin at kanino nga? Sa Among! Iya’y iaalay ko sa kanya ngayong kaarawan ng pasko. Hindi na ako nagagalit… Masakit sa aking magalit ka at hindi. 8 . ang panyong iyan ay talagang iyo. Tenyong ng buhay ko. Natin at ang F ay Frayle. Tenyong: Asahan mo. bakit ang letra’y A. ay Among. ay Flores. Nakaganti na ako! (Dudukutin ni Tenyong sa kanyang bulsa ang posporo at magkikiskis ng maraming butil at nag-aalab na magsasalita). Julia. hindi ukol sa iyo ang panyong iyan… Sinungaling! At kaninong pangalan ito? A. magsabi ka ng katotohanan. Julia: Oh. Kung sa among man o sa demonyo. at F? Oo nga sapagkat ang A.Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: (Pupulutin ang bastidor at dala). saan mo inilagay ang baro kong makato? (Nagulat si Julia at si Tenyong) (Lalabas si Lukas) Mamang Tenyong. Among Nating Frayle. Julia. laking kaalipustaan! Huwag mo akong aglahiin ng tungkol sa mga taong iyan at madaling magpanting ang tainga ko. Laking bagay! Lumalaganap sa dibdib ko ang masaganang tuwa. Juliang poon ko. Lukas? Dinakip po ang Tatang mo ng Boluntaryo ng Santa Maria. Sabay: Di mumunting tuwa dito’y dumadalaw. Namamali ka. Julia ko. at Juana mamaya’y Lukas) Salitain Juana: Lukas: Tenyong: Lukas: Tenyong: Lukas: Julia. hindi mo pangalan iyan. Tenyong: Pag-iibigan ta’y kahimanawari lumawig na tunay at di mapawi paglingap mo sa akin kusang mamalagi huwag malimutan sa tuwi-tuwi… Tenyong: Julia ko’y tuparin adhikain natin. 2 Julia: Huwag mong silaban ang tunay mong pangalan. Mamang Tenyong…! Napaano ka.

Julia. Tayo na.0: Ah. Hintay ka sandali at kami’y sasama. (Telong Maikli) Kalye IV TAGPO (Musika) Koro at Lukas Lukas: Tayo na’t ating dalawin mga tagarito sa atin. (Papasok lahat) (Itataas ang telong maikli) V TAGPO (Bilangguan sa Bulakan. Oh. Kaka ko’y gayundin naman. kaming mga babae’y pabayaan. maraming mga bilanggong nakatali sa mga rehas). among? 9 . tayo na. Isang Babae: Naubos na ang lalaki. si Kapitan Luis! Ito tagaroon sa amin. Lahat ng Babae: Lahat na’y hinuhuli mga babae kami. na sa sandaling oras ay kusang lumilipas. patyo ng Gobyerno. Anak ko’y nang matingnan. Lahat ng lalaki:Huwag malumbay… kami nasasa bahay at nakahandang tunay. maraming tao ito… Marcelo: Mason po yata. magtapis ka… (Magsisipasok sina Juana. Ating hihintuin. Tiya. SALITAIN Relihiyoso 1. ako po’y paparoon muna’t susundan si Tatang. Asawa’y paroroonan. mundong sinungaling! Sa bawat sandaling ligayang tinatamo ng dibdib. Mga Babae: Lahat: Mga Lalaki: Lahat: Makikita ko si Tatang. laan sa lahat ng bagay… Lahat ng Babae:(Sasalitain) Mga lalaking walang damdam.Tenyong: Lukas: Tenyong: Juana: Tenyong: Saan kaya dinala? Sa Bulakan daw po dadalhin. di namin kayo kailangan. at Lukas). Julia. Sumakay na sa tren. Lukas: Marami pang lalaki. Isang Lalaki: Isang Lalaki: Isang Babae: Isang Babae: Lahat. Tayo na’t sumakay sa tren bumili pa ng bibilhin at sa kanila’y dalhin masarap na pagkain. ay tinutunungan kapagdaka ng matinding dusa! Magdaraya ka! Ang tuwang idinudulot mo sa amin ay maitutulad sa bango ng bulaklak. Doon sa estasyon. Koro: Dalhan sila ng makakain at bihisan ay gayundin.

mga patay at hindi na dinadapit. si Kapitan Miguel.0:Marcelo. sapagka’t kung siya sumulat maraming K. Relihiyoso 2. si Kapitan Inggo ay pinagsaulan ng hininga.0:Kung hindi man mason. isang linggo na pong paluan ito. noong araw kami ay walang inaasahan kundi kaunting sweldo dahil sa kami’y alipin ng mga prayle. at isang linggo po namang walang tulog sila! Relihiyoso 2. Marcelo: Opo. Marcelo: Hindi po ako kabayo. Relihiyoso 2. (Sa mga kasama niya) Companeros. hirap na po ang mga katawan nila at nakaaawa po namang magsidaing. wala nang pamisa. ay huston 526 (binibilang sa daliri). dalhin dito si Kapitan Inggo.0:Bakit ganoon? (gulat) Marcelo: Dahil po. ngayon 10 . ay daragdagan ng rasyon. Relihiyoso 1.0:Hindi man. at tinutuluyan uli ng limang kaban. Marcelo: Hindi sila makakain eh! Relihiyoso 1.0:Samakatuwid ay limang beses 25. Kakaunti pa! (bibigyan si Marcelo ng kuwalta at tabako). mabuti mamatay siya. si. eh! Relihiyoso 1. at huwag bibigyan ng mabuting tulugan. Tadeo: Bakit ka mumurahin? Juana: Kumusta po naman kayo. Masamang tao iyan. talaga yatang itong pagkabuhay namin ay lagi na lamang sa hirap. Juana. wala naman kaming kinikita. habeis traido el dinero para el Gobernador? Relihiyoso 2. cabayo K.0:Mabuti. ngayon nga. among. ha! Marcelo: Dati po’y tatlong kaban at maikatlo sa isang araw na tinutuluyan. Relihiyoso 1. maraming palo ang kailangan. si Kapitan Piton. hindi.0:Loko ito! Anong awa-awa? Nayon wala awa-awa. Marcelo: Salamat po. kung isulat niya ang kabayo may K. ngayon po’y lima ng kaban. Relihiyoso 2. ano sa akin kundi sila kumain? Mabuti nga mamatay silang lahat. among! Relihiyoso 1. Relihiyoso 1. among? P. marahil filibustero. datapwa’t nang mag-uumaga po ay pito lamang. at makalimang 125. at ibig daw makita si Kapitan Inggo na asawa niya. among.0: Dalhin dito pati ang papag. Marcelo huwag mong kalilimutan.0:Kahapon ilan ang namatay? Marcelo: Wala po sana.0:Marcelo. among! Relihiyoso 1.4:Si. hemos traido.0:Si Kapitan Inggo pinagsaulan ng hininga! Narito si Kapitana Putin. ay ang pagkain. Marcelo: Hindi po makalakad. Relihiyoso 1.Relihiyoso 1.0:Hindi ko sinasabing kabayo ikaw. at makalima po isang araw. Kung ganoon ay hindi mamamatay si Kapitan Inggo.0: Tonto. kundi. na si Kapitan Inggo ay araw-araw papaluin at ibibilad at buhusan ng tubig ang ilong. nagitgit sa pagkakagapos. ha? Marcelo: Opo. Teban: Masama. ang rasyon na sinasabi ko sa iyo na dagdagan. mabuti. at ang dalawang braso po’y litaw na ang mga buto.3. at ang Juez de Paz. Ang rasyon na sinasabi ko sa iyo ay ang palo. Relihiyoso 1. kung sa bagay ay kami na ang namamahala. na lahat ng C pinapalitan ng K. Marcelo: Mamamatay pong walang pagsala: wala na pong laman ang dalawang pigi sa kapapalo.0:May buhay-pusa si Kapitan Inggo! Saan naroroon ngayon? Marcelo: Nariyan po sa kabilang silid. duro que duro awa-awa? Ilan kaban an rasyon? Ang rasyon nan palo.

among. si Tenyong ay hindi at ang mga ibang lalaki). (Papasok ang mga pare). tayo na’t baka ka pa mahalata… Relihiyoso 1. Miguel: Ay…salamat (tuwang-tuwa. dadalhin dito. porque esto va mal.0: (Sa mga kasama) Despues de ver el Gobernador… a Manila. Juana: Totoo po ba ang sabi mo. P. ulilang inaampon ko. Miguel: Ay! Aling Julia… ay…ma…ma… malapit na po… Julia: Alin po ang malapit na? Miguel: Ang…ang…ang… Julia: (Sarili) Ano kaya ang ibig sabihin nito? Tadeo: Miguel. Los 3: Si.) Julia: (Sarili) Ipinagkayari na pala ako ni Inang? Tadeo: Ano ba ang sinabi mo? Miguel: Sinabi ko pong… ay Julia! Ay! Aling Julia! Ay. Relihiyoso 1. hindi ko po nasagutan… Tadeo: Napakadungo ka! Ay Ige. Julia ko! Tadeo: Wala ka nang nasabi kundi pulos na “ay”? Hindi ka nagpahayag ng pagsinta mo? Miguel: Sinabi ko pong malapit na… Tadeo: Malapit na ang alin? Miguel: Itinatanong nga po sa akin kung alin ang malapit na eh. a fusilar. Tenyong. Juana: Bakit dami mo pong mga pinakaing mga pamangking dalaga? P. tantuin niyong kaming mga pari ay hindi mabubuhay sa panay na hangin. Putin. Relihiyoso 1.kaawa-awa naman sila. lahat ang mga bilanggo. huwag nang ibibilad at ipagbilin ko na bibigyan na ng mabuting tulugan… Putin: Salamat po.0: Ya lo creo que va mal. si a fusilar. Salitain Relihiyoso 1. Relihiyoso 2. babae at lalaki). among. ngayon makikita ma na ang tao mo. es necesario deciral General que empiece ya a fusilar a los ricos e ilustrados de la provincia. cogemeros el tren la Estacion de Guiguinto. Juana. among. at sinabi ko sa Alkalde na huwag nang paluin. tayo na’t nagkayari na kami ng kaniyang ina. Teban: Siya nga. mano na nga po… Salamat po. at mga dalaw. di-malayong kaming mga klerigo ay mauwi sa pagsasaka.0: Kami ay aakyat muna sandali sa Gobernador at sasabihin naming pawalan. Teban: Kaya.0: Kapitan Putin. Julia. parito kayo. (Magsisilabas ang mga dalaw).napaglirip na ang mga kabanalang ginawa ng mga tao noong araw ay pawang pakunwari at pakitang-tao lamang alinsunod sa malaking takot sa mga prayle. Putin: Opo.0: Kapitana Putin. VI TAGPO (Mga Relihiyoso. Juana. (Magsisihalik ng kamay. VII TAGPO 11 . mana dalaw.

asahan mo po at igaganting pilit kahit na ano ang aking masapit. ikaw po’y ititihaya ko nang hindi mangalay… Huwag na… anak ko… hindi na maari… luray luray na ang katawan… Tayo’y maghihiwalay na walang pagsala! Bunso ko. nakahahambal! Ay! Ang anyo ni Amang! Ang lahat ng ito’y gawa ng pari na sa Pilipinas siyang naghahari lalang ni Lucifer sa demonyong lahi kay Satang malupit nakikiugali…Ah. oh. asahan mo po’t igaganting pilit kahit na ano ang aking masapit sa ulo ng prayle. Adyos mga kaputol ng dibdib! Adyos mga kababayan! Ako’y inyong patawarin… Naluoy na yata ang puso ng mga Kastila. huwag pong maniniwalang sasabihin niya sa Gobernador na si Tatang ay pawalan. ama kong ibig. huwag mong pababayaan ang Inang mo! Putin. oh. wala na lamang ang mga relihiyoso) Salitain Putin: Tenyong: Tenyong. Inggo ko! Tatang! Kaawa-awa naman! Mahabaging Langit! Putin: Tenyong: Julia: Tenyong: Musika Tenyong: Ang dalawang braso’y gitgit na ang laman.2 Ang dalawang braso’y gitgit na ang laman. sa ulo ng prayle isa sa kikitil. lalang ni Lucifer sa demonyong lahi kay satang malupit nakikiugali. naglabas ang mga buto sa mga tinalian.(Sila rin. lipos na ng sugat ang buong katawan. nakahahambal. kapag namatay ka. di makababayad sa utang na madla. (Sarili) Kung nababatid lamang ng mga ito ang pinag-usapan ng apat na lilo! Nakalulunos ang kamangmangan! (Ipapasok si Kapitang Inggo na nakadapa sa isang papag na makitid). Tatang. bagkus pa ngang ipagbibiling patayin na ngang tuluyan. Diyos na may kapangyarihan! Ano’t inyong ipinagkaloob ang ganitong hirap? (Dito lamang ang pasok ng kantang “Ang dalawang braso’y…) Salitain Tenyong: Inggo: Tenyong: Musika No. (Mga Babae at Lalaki) Di na kinahabagan kahit kaunti man. kaysama mong bata. isa sa kikitil. ama kong ibig. buto sampung taba. ay! Ang anyo ni Amang! Ang lahat ng ito’y gawa ng pari na sa Pilipinas siyang naghahari. pariseos ay daig magpahirap. naglabas ang buto sa mga tinalian. Tenyong: Oo’t di matingnan puso ko’y sinusubhan sa ginawa kay Amang ng mga taong hunghang…ang awa’y nilimot sa kalupitan… Lalaki’t Babae: Wari mukha nang bangkay… Tenyong: 12 . bakit ka hindi humalik ng kamay sa among? Inang. Julia: Taya ang loob ko at binabanta-banta mga taong iya’y tadtarin man yata lahat ng niyang laman. lipos na ng sugat ang buong katawan. Ah! Kapag namatay ka. ang mga kamay pong… namamatay ng kapwa ay hindi dapat hagkan. ay Putin… Juana-Julia… kayo na lamang ang inaasahan kong kakalinga sa kanila… Ang kaluluwa ko’y inihain ko na ka’y Bathala.

ano ang ipag-aalaala ko? Julia: Oo nga. Inang. Isa pa: Walang patawad! (Nang mangagsiayon. at sa may damdam niyang puso. Langit na mataas! (Papasok lahat) Tenyong: IX TAGPO (Tenyong at mga kasamang lalaki. wala lamang si Kapitang Inggo. tingnan mo’t naghihingalo… Tatang. masdan mo po… at masama ang lagay ni Tatang. at ang may rebolber ay dalhin. magsikuha ng gulok. Tenyong. at nabatid ko tuloy na sasabihin daw nila sa Heneral na tayo’y pagbabarilin na. Tenyong! Tenyong: Julia! Julia: Diyata’t matitiis. na Ina’y lisanin mo sa kahapis-hapis na anyo? Di ba nalalaman mong sa kaniya’y walang ibang makaaaliw kundi ikaw. Tenyong. si Tenyong ay nakahuli sa paglakad. di ba si Inang ay kakalingain mong parang tunay na ina. hindi yata ako makasasapit sa atin! Julia. walang pagsala. ay walang lunas kundi ikaw na bugtong na anak? Bakit mo siya papanawan? Tenyong: Julia. Isa: Mga tampalasan. Ako’y mayroong iniingatan. alang-alang sa paglingap mo sa akin? Sa bagay. hindi ako makahinga! Ang puso ko’y parang pinipitpit sa palihang bakal! (Si Putin ay mapapahandusay). at mga bilanggong nangakagapos). Salitain Mga kasama. Nalalaman mo bang sila’y mangasisilulan? Oo. tunay ang sinabi mo. Ako ma’y mayroon din. na ito. ang Alkalde. Julia: Tenyong. nangangatal ang buong katawan ko! Nagsisikip ang aking dibdib! Ang sakit ay tagos hanggang likod! Ay.Inang. sa lalabas si Julia). narinig ko ang salitaan nila. ngunit hindi kaila sa iyo na ang maililingap ng isang lalaking kamukha mo ay di maititingin ng isang babaing gaya ko. Tayo na sa estasyon ng Guiguinto. tatang… Putin: Inggo ko…Inggo… Tenyong: Patay na! (Mangagsisihagulgol ng iyak) Telong Maikli Tenyong: VIII TAGPO (Sila ring lahat. huwag kang umalis! Tenyong: Isa: Isa pa: Tenyong: Isa: Tenyong: 13 . mamaya’y si Julia). Tenyong. Salitain Putin: Tenyong. datapwa’t sa sarili mong loob.

ang pagluluwalhati. ang Ina natin ay nangangailangan ng tunay nating pagdamay. ang nakapanlulumo niyang daing: “Mga anak ko. kung siya’y masambit ipagtanggol ka sa mga panganib. dito sa dibdib ko’y tumitimo ang nakalulunos niyang himutok. Nang hindi malubos ang pagkasiphayo sa mga sakuna. tumutugtog na ang oras ng pananawagan ng naaaping Ina. Ang mga sugat mo’y aking huhugasan ng masaganang luhang sa mata’y nunukal.) Sa loob. Sa Diyos nananalig. Ikaw irog ko’y aking itatago sa loob ng dibdib. tangnan at isusuot kay Tenyong ang garantilya. bumalik ka agad nang di ikamatay. isa ang mabibitin na sasama sa tren). Ako’y tutupad lang ng aking panata sa pakikianib sa mga kasama. Juliang aking sinta! Oh. Huwag ipagdusa ang aking pagpanaw. Tenyong ng buhay! (Anyong aalis) (Sarili) Kaawa-awa! (Tuluyang aalis). sa pinto ng nagpaubayang anak. Pagdating ng bahaging masaya ay maririnig ang sigawan sa loob.) Ang larawang ito’y aking isasabit sa tapat ng puso’y huwag iwawaglit at sa mga digma. Huwag mamanglaw. hindi maaari ang ako ay di pasa-parang. hindi dapat tulutang… mga iaanak natin ay magising pa sa kalagimlagim na kaalipin. ako ay hinihintay ng mga kapatid. Oras na. Aming tutubusin. Magliwayway uli’t dilim ay mapawi. huwag nang mangamba. tanggapin na lamang ang huling tagubilin! (Huhubarin ang garantilyang may medalyita. ng paglaot sa matibay na tanikalang mahigit sa tatlong daang taong sinasangayad. Julia. Tenyong na poon ko’y kahimanawari. Mga lahi ni Lucifer! Magsisi na kayo’t oras na ninyo! Ikaw ang pumatay sa ama ko – Perdon! Walang utang-na-di pinagbabayaran! (Hagaran at mapapatay ang mga prayle. ikaw’y kalaguyo. naaliping Ina. Kung saka-sakaling irog ko’y masaktan. sa tabi ng puso. Julia ko. Mga prayle at mga kasama ni Tenyong at si Tenyong. (Biglang lilingon Te…! Yumao na! (papasok) X TAGPO (Tugtuging nagpapakilala ng damdamin. pahatid ka agad sa aking kandungan. Ang ulap Julia ko’y di mananatili. Telon Wakas ng Unang Bahagi Ikalawang Bahagi 14 . “ngayo’y kapanahunang ako’y ibangon na ninyo sa pagkalugami.Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Tenyong: Julia: Julia. Puso ko’y dinadalaw ng malaking hapis. Mangungulimlim na ang sa matang ilaw. (Titigil) Yayao na ako! Ako’y lilisanin? Balot yaring puso ng matinding lumbay.” anya. Huwag nang matakot. Wala akong maitututol. Darating na ibig.

ikaw ay bata pa nga – anong pusupuso ang sinasabi mo? Totoo nga’t noong unang dako. igayak ang loob mo.I TAGPO (Bahay ni Julia) Julia at Juana Salitain Juana: Julia: Juana: Julia: Juana: Julia: Juana: Julia: Juana: Julia. ang mga pangungusap mo! Siyang tunay! Ako po’y makasunod sa masamang kalakaran ng panahon. Monicaaaaaaaaaa. lipi ng mabubuting tao. ang kagalingan mong sarili ang aking ninanais. ngayon ay paparito si Miguel at ang kanyang ama. siya’y nagpapahingala’y na… Nakasisindak. mapasa-Kristiyano na! (Sarili) Moro yata si Tenyong! Julia: Juana: Julia: Juana: Julia: Juana: Julia: II TAGPO (Julia at Monica) Salitain Julia: Monica: Julia: Monica: Monicaaaaaaaaaa. ay bukas-makalawa’y mag-aasawa ka rin lamang…ay kung mapasa-moro. Inang ko. ano pa ang hangarin mo? Ako po. Inang ko. sila’y pagpapakitaan ng mainam. Wala po! Kung wala ay bakit sumusuway sa aking iniaalok? Nalaman mo na. Ang wika ko baga. sabihin mong hinihintay ko siya. tila wari… may kinalulugdan ka nang iba. dito po ako makatatakwil sa tapat na udyok ng aking puso. Julia. bugtong na anak at nakaririwasa. madali ka… Opo (Papasok) III TAGPO 15 . (Sa loob) Pooo! Halika (Lalabas si Monica) Pumaroon ka kay Kulas. ay hindi naghahangad ng mga kabutihang tinuran mo. (Natatawa) Julia. Kung pumarito po sila. ang hinahangad ko po ay… Ay ano? Duluhan mo. kapag may lalaking mangingibig ay tinatanggap ng mga mata at tinutuloy dito (hihipuin ang noo) dito sa isip at di na sa puso. at kung ano ang pasya ng isip ay siyang paiiralin: ang puso sa panahong ito ay hindi na gumaganap ng maganda niyang katungkulan. ay di kausapin mo po! Bakit ba ganyan ang sagot mo? Wala po! Hindi naman pangit. ako’y natatawa lamang sa iyo. sabihin mo at nang matalastas ko. Ang tanggapin pong mahinusay ng puso ko.

Juana. Teban. ang mabuting mamili. at mukhang lalabas na mabuting asawa… Marunong kang pumili. oh Tenyong. (Lalabas si Juana). Teban: Tadeo: Juana: P. Ay! Magdumali ka’t daluhan. at Juana) Musika Dalit ni Julia Oh. At baka di na abutin Si Julia’y humihinga pa… Papanaw. Baka po ako murahin ah! 16 . mamaya’y Miguel. Dalawin minsan man isang taon. Diyata’ ako’y natiis Na hindi mo na sinilip Sa ganitong pagkahapis. Kung iyo nang maibaon Sa malungkot na pantiyon. Hindi. Magandang bata si Julia. Ako. Huling samo. Aba. ano ang buhay-buhay? Mabuti po. Teban: Julia: P. Halika. Pari. Teban: Juana: Tadeo: Miguel: (Pumalakpak) Mabuti ang dalit mo Julia…datapwa’t napakalumbay lamang… (gulat) Patawarin po ninyo at hindi ko nalalamang kayo’y nangagsirating…kahiyahiya po. hindi kahiya-hiya. tenyong. Huwag mo akong bayaang Mapasa ibang kandungan. Salitain P. halika. Tenyong niyaring dibdib. narito pala ang among! Mano po. Miguel. Teban: Julia: P.(Julia. among! Ah. mainam ang dalit mo. Tubusin sa kapanganiban. among. Tadeo. si Miguel po’y hindi maalam makiusap. Ang Inang mo? Nariyan po sa labas: tatawagin ko po (Papasok). walang pagsala! At kung patay na abutin Itong iyong nalimutan Ang bangkay ay dalhin na lamang Sa malapit na libingan. (Kay Miguel) Lapitan mo. among.

Matapos ang kasal. Natagpuan ni Lukas ang kuta nina Tenyong. Ipinahayag ng kura ang huling hiling ng binata – na sila ni Julia ay makasal. Gayundin ang isinigaw ng lahat. Sasagutin na sana ni Tenyong ang sulat ngunit nagkaroon ng labanan. Kinabukasa’y ikakasal na si Julia kay Miguel. Si Tadeo na ama ni Miguel ay nanliligaw naman kay Juana. Payo ni Aling Juana:”Ang pag-ibig ay tinatanggap ng mata at itinutuloy sa isip at di sa puso” Tutol si Julia kay Miguel. Nagpadala ng liham si Julia kay Tenyong sa tulong ni Lukas. Gawa-gawa lamang ng Heneral at ni Tenyong ang lahat. masasagutan mo ang mga gawaing inihanda ko para sa iyo. na ina ni Julia. Ngunit ipinagkayari siya ng ina sa ama ni Miguel. Mayaman at bugtong na anak ngunit dungo. Minsan habang nanliligaw si Miguel kay Julia ay si Tenyong naman ang nasa isip ng dalagang ayaw makipag-usap sa manliligaw kahit kagalitan ng ina. Napasigaw si Miguel ng “Walang Sugat”. Hindi alam ni Juana ang ukol sa anak at pamangking si Tenyong. Sa ibaba ay nakatala ang mga piling pahayag na ginamit sa akda. 3. Maging si Tadeo ay pumayag na rin sa huling kahilingan ng mamamatay. Ikatlong Bahagi Sinabi ni Lukas kay Julia ang dahilan nang di pagtugon ni Tenyong sa liham. Gayun din si Miguel. Ngunit di alam ni Lukas kung nasaan na sina Tenyong kaya walang nalalabi kay Julia kungdi ang magpakasal o magpatiwakal. ikakasal na si Julia kay Miguel nang dumating si Tenyong na sugatan. Unawain mong mabuti ang mga panuto. Ibinigay ang sulat ng dalaga. Linangin mo… 17 . Galit man si Juana ay pumayag ito. Ngunit tumutol ang dalaga dahil mamamatay naman sa sama ng loob ang kanyang ina. Ipinatawag ng Heneral ng mga Katipunero ang pari para makapangumpisal si Tenyong. Pinayuhan ni Lukas si Julia na kapag itatanong na ng pari kung iniibig nito si Miguel ay buong lakas nitong isigaw ang “Hindi po!”. -Nauunawaan mo ba ang iyong binasa? Naramdaman mo ba ang mga emosyong naghari sa mga tauhan sa akda? Kung naunawaan mong mabuti ang akda. Sa simbahan. Nagbilin lamang ito na uuwi sa araw ng kasal.May manliligaw si Julia na Miguel ang pangalan. bumangon si Tenyong. Si Tenyong ay kapitan ng mga naghihimagsik. Walang takot sa labanan. Nagpapatulong si Julia kay Lukas na tumakas upang pumunta kay Tenyong. Tulong ito sa ganap mong pag-unawa sa iyong binasa. Kinumpisal ng kura si Tenyong. Isinasaad sa sulat ang pagkamatay ng inang si Kapitana Putin at ang araw ng kasal niya kay Miguel. Huwag kang mag-alala. madali lamang ang mga ito.

C. ang F. Ang mga kabanalang ginawa ng mga tao noong araw ay pawang pakunwari at pakitang-tao lamang alinsunod sa malaking takot sa mga prayle. Ikaw irog ko’y aking itatago sa loob ng dibdib sa tabi ng puso nang di malubos ang pagkasiphayo. Nakakaawa ang mga mangmang. A. E.a. Ang mga tao ay nagsisimba at nagbibigay ng tulong sa simbahan dahil sa takot sa mga prayle. Mahal ay lalaging nasa puso upang di makadama ng kalungkutan. Magliliwayway ulit dilim ay mapapawi. D. 18 I. Ikaw.’ 10. Mangungulimlim na ang sa matang ilaw. May buhay-pusa si Kapitan Inggo. Mawawala na ang ligaya sa aking mga mata. Nakalulunos ang kamangmangan. B. Ang puso’y nakadarama ng kalungkutan na maaaring ikamatay. Ang kamay pong namamatay ng kapwa ay hindi dapat hagkan. Pagsusuring Panlingguwistika Panuto: Bigyang-kahulugan ang mga sumusunod na pahayag batay sa pagkakagamit sa akda. Mahaba ang buhay ni Kapitan Inggo. 7. Piliin at isulat ang titik ng tamang sagot. Tumugtog na ang oras ng pananawagan ng naaaping Ina. 4. 8. 9. Ibinigay ko na sa Diyos ang aking buhay. Matatapos na ang kaalipinan at makalaya nang muli. Ang kaluluwa ko’y inihain ko na kay Bathala. 5. H. 1. Tumugtog na ang oras ng pananawagan ng naaaping Ina. Di dapat igalang mamamatay-tao. . 3. 6. 2. May Diyos na totoo na nakakakita lahat ng gawa ng prayleng kuhila. G.

mga tampalasan 5. -Bukod sa mga pahayag. b. K. taong hunghang 6. malupit g. Pagsusuring Pangnilalaman Ibuod mo ang dula sa tulong ng sumusunod na “story board”. 19 . Panahon na para ipagtanggol ang Pilipinas mula sa pagkakaalipin. Piliin mo sa mga nakatala sa ibaba ang mga pangyayari. may mga mahihirap na salita rin na ginamit sa akda. puso’y nagpapahingalay Hanay B a. kaya handa ka nang gawin ang mga susunod na gawain.J. Isulat lang ang tamang titik sa loob ng kahon. May Diyos na nakakikita sa mga kataksilan at kasamaang ginagawa ng mga prayle. Tiyak kong ngayon ay nauunawaan mo nang mabuti ang iyong binasang akda. nagpapahinga d. Unawain mong mabuti ang panuto at maging maingat sa pagsasagawa ng mga ito.Iwasto mo ang iyong sagot gamit ang susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. kurang sukaban 3. huwag aglahiin 2. sa mata’y nunukal 7. Hanay A 1. hamakin e. nakahahambal 4. Hanapin mo sa Hanay B ang kasingkahulugan ng mga nasasalungguhitang salita sa Hanay A. taksil . Titik lamang ang iyong isulat. manggagaling c. nakakaawa b. Higit itong makatutulong sa iyo sa pagpapaunlad ng iba’t ibang kasanayan. tanga/tunggak f.

Matapos ang kasal ay bumangon si Tenyong at ang lahat ay napasigaw ng “Walang Sugat”. Inggo. Maria si Kapitan Inggo. F. E. G. J. Monica. Si Tenyong at ang mga kalalakihan ay humandang makipaglaban upang mapalaya ang Inang Bayan.Tagpuan: Tauhan: Tenyong. Lukas. D. Kap. Ibinilin ni Tenyong na darating siya sa araw ng kasal ni Julia. H. Kap. Teban. I. Namatay si Kapitan Inggo dahil sa sobrang palo na dinanas. B. C. Sugatang dumating si Tenyong sa kasal. Miguel. Kura Pangyayari 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A. Ipinagkasundo ni Juana si Julia kay Miguel. Naisipan ni Julia na tumakas at pumunta sa kinaroroonan ni Tenyong. Tadeo. P. Sinulatan ni Julia si Tenyong at ibinalita ang pagkamatay ni Kapitana Putin at ang pagpapakasal niya kay Miguel. Juana. Binuburdahan ni Julia ang panyong ibibigay kay Tenyong. Julia. Hinuli ng mga boluntaryo ng Sta. 20 . Putin.

2. Isulat mo lamang ang bilang sa loob ng dayagram. 21 . Tuso man ang matsing. Handang ibuwis ang buhay makamit lamang ang kalayaan. Ngunit bago mo isagawa ito. higit na magiging madali sa iyo ang pagsasagawa ng mga susunod na gawain. 3. iwasto mo muna ang iyong kasagutan gamit ang susi sa pagwawasto na nasa iyong guro: Hanapin mo sa mga nakatala ang mga kaisipang nakapaloob sa akda. 7. Nasa pagkakaisa ang lakas upang maisagawa ang layuning mahango sa kaalipinan ang bayan.Nadalian ka ba sa nakaraang gawain? Kung gayon. Daig ng maagap ang masipag. Tinalikuran ang mga mahal sa buhay nang dahil sa pag-ibig sa bayan. Pag-ibig pag pumasok sa puso ninuman. Kaisipan - Kaisipan Walang Sugat Kaisipan Kaisipan 1. napaglalalangan din. Iwasto mo ang iyong sagot sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. 5. 4. Isasakripisyo ang sarili nang dahil sa pagmamahal sa magulang. hahamakin ang lahat masunod ka lamang. 6.

Bahaging ibig makita ni Tenyong ang binuburdahang panyo ni Julia. Puso ko’y dinadalaw ng malaking hapis. Magkahalong patula at pasalitang dayalog a.c. Magkahalong seryoso at katawa-tawa sa mga tagpo. Si Severino Reyes na kilala sa tawag na Lola Basyang ang pangunahing manunulat ng sarswela. Ang pag-uusap ng mag-inang Juana at Julia tungkol sa pagpili ng magiging asawa. Ipinakilala ang sarswela noong panahon ng Kastila. Makatutulong ito upang madali mong maisagawa ang susunod na pagsasanay. Hindi maghahandog sa lahi ni Satan: Sampu ng nagburdang si Juliang iniirog mo. Julia. Piliin ang titik ng dayalog na tumutugon sa mga sumusunod: 1. susulsulan ko na? c. Tenyong. Bukod sa mga impormasyong nabasa mo na sa panimula ng modyul na ito. Patunayan mo na taglay ng akdang “Walang Sugat” ang mga sumusunod na katangian ng isang sarswela. Ang mga tagpo rito ay magkahalong seryoso at katawa-tawa.Tenyong huwag kang umalis. Ang patulang bahagi ay dayalog ng mga pangunahing tauhan. 2. Pagsusuring Pampanitikan Bago mo gawin ang susunod na gawain. Ang pag-alis ni Tenyong patungo sa labanan. Magkahalo ang dayalog na ginagamit dito – patula at pasalita. b. Ang Sarswela ay isang uri ng dulang hinango ng mga Kastila sa opera ng Italya. c. Pinakakilala sa kanyang mga akda ang “Walang Sugat”. ngunit hindi kaila sa iyo na ang maililingap ng isang lalaking kamukha mo ay di maititingin ng isang babaing gaya ko. d. Oo nga. magsabi ka ng katotohanan: para sa Kura nga ba? Kapag di ko sinilaban ay sinungaling ako… mangusap ka. basahin at unawain mo ang nasa loob ng kahon. Ang patulang bahagi ay hinahaluan ng komposisyon na maaaring awitin. ngunit sumikat lamang ito noong panahon ng himagsikan ng mga Pilipino laban sa mga Amerikano. a. b. Ang sarswela ay binubuo ng tatlong yugto. samantalang ang pasalita o tuluyang bahagi ay ginagamit naman ng mga katulong na tauhan. Ang panliligaw ni Miguel kay Julia. ang ilan pang mahahalagang tala ukol sa sarswela ay mababasa mo sa loob ng kahon. 22 . d.

d. Alin ang aping uri? a. Kadalasan. c. alin ang dominanteng uri? a. b. Sa akda. Sa pagpili ng kakasamahin sa buhay/asawa. mahirap d. Di pantay na pagtingin sa harap ng korte. Sa ideolohiyang Marxist. b. ang panitikan ay maaaring isang reaksyonaryong narativ na naglalayon na ibenta at isulong ang ideolohiya ng naghaharing uri.-Higit na mapadadali ang pagsusuri mo sa akda kung babasahin at uunawain mong mabuti ang nakasaad sa loob ng kahon. Suliranin sa sekularisasyon ng mga kura paroko sa Pilipinas. Maaari rin itong isang progresibong narativ na sumusuporta sa mga api sa kanilang mahaba at mapait na pakikipaglaban sa mga naghaharing uri. Pang-aabuso sa kapangyarihan ng mga Kastila . Kastila b. -Nauunawaan mo ba ang iyong binasa? Kung gayon. Katutubo d. katutubo c. Pilipino 3. Kastila b. ang kadalasang iniuuring pandaigdigang pananaw ay mga pagpapahayag ng mga dominanteng uri. 23 . handa ka nang sagutin ang mga sumusunod na tanong. Malabis na pagmamalupit ng mga prayleng Kastila sa mga Pilipino. Ang teoryang ito ay batay sa mga ideya ni Karl Marx. Intsik Paano nagbanggaan ang dominante at aping uri? a. Pilipino 4. Naparurusahan ang mahihirap kahit walang kasalanan. c. Anong mga pwersang hitorikal ang nagbunsod sa may-akdang gawin ang “Walang Sugat”? a. nakapokus sa banggaan ng dominante at aping uri. 2. Dahil dito tinawag din itong Teoryang Marxismo. Ang Teoryang Sosyolohikal Itinuturing ng teoryang sosyolohikal ang mga akda sa panitikan bilang mga produkto ng mga pwersang historical na maaaring analisahin sa pamamagitan ng pagtingin sa mga kondisyong materyal kung saan sila nabuo. 1. Para sa mga Marxist.

Ngayong natukoy mo na ang mga paraan ng pagpapakita ng pagmamahal sa bayan. Titik lamang ang isulat mo sa iyong sagutang papel. Matapat na pagtupad sa tungkulin. Paghahari ng mga prayle. Pagbabayad ng buwis. Kunin mo ito sa iyong guro. Palalimin pa natin ang iyong kaalaman sa pamamagitan ng pagsasagawa ng susunod na gawain. B. F. 4. -Kunin mo sa iyong guro ang susi sa pagwawasto at iwasto mo ang iyong gawa. Paggalang sa watawat. Ginagawang mangmang ang mga Pilipino ng mga Prayleng Kastila. Pagbubuwis ng buhay para sa kalayaan ng bansa. A. Pagsunod sa mga magulang. E. 24 . Halagang Pangkatauhan Piliin mo sa mga sumusunod ang mga paraan ng pagpapakita ng pagibig sa bayan. H. . G.c. d. Pagtulong sa kapwa. Palalimin mo … Lagyan ng puso ♥ kung ang pahayag ay katanggap-tanggap at bilog O kung di katanggap-tanggap. Pananatili sa Pilipinas kahit malaki ang kikitain sa ibang bansa. D. e. d. Pagtangkilik sa mga produkto ng bansa. I. Pangangalaga sa mga likas na kayamanan ng bansa. J. Pagsunod sa batas. C. Pagsasamantala sa mga Pilipino ng mga mapang-abusong Kastila.Iwasto mo ang iyong mga sagot sa susi sa pagwawasto.

______9. b. Ngunit bago iyon. Mayaman ang dalawang pamilyang ito. d. matuturuan ang puso. Ibigay mo ang maaaring ibunga ng mga sumusunod na sitwasyon. a. c. Pagtawag ng Pilibustero sa taong kung sumulat ay maraming K. Piliin mo ang titik na sa tingin mo’y tamang sagot. Ipinagkasundo ng mga magulang ang kani-kanilang mga anak. tingnan ko kung mailalapat mo sa iyong sarili ang mga kaisipang iyong natutunan sa araling ito. Ang pagpapasa-Diyos sa mga mapang-abuso. 5. kaya ipinakasal ang kanilang mga anak. ilapat mo naman ang iyong mga natutunan. -Ngayon. Maliit ang sahod ng mga manggagawa.______1. ______8. ______2. Ang pagtalikod sa mga minamahal sa buhay para sa bayan. Ang pagkakaisa upang maghimagsik laban sa mga prayle. iwasto mo ang iyong gawa sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. 1. Ang pagbibigay ng alaala sa isang minamahal. Humihiling ang mga ito na itaas ang kanilang sahod ngunit bingi ang mga may-ari ng kumpanya. Ayon sa kanila. Gamitin mo… Sa tulong ng mga sitwasyon sa ibaba. ______7. Ang paggamit ng isip sa halip na puso kapag may lalaking mangingibig. Darating ang oras na matutunan ding mahalin ng mga ito ang bawat isa. Pag-iisip ng paraan upang mahadlangan ang pagpapakasal ng kasintahan. Magiging maligaya ang pagsasama ng mag-asawa. Ang pagpaparusa sa mga bilanggo sa pamamagitan ng pagpalo habang nakagapos. ______4. kahit na di nagkakagustuhan ang mga ito. Ang pagpili ng magulang ng mapapangasawa ng anak. Ang pagpapadama ng paninibugho sa kasintahan. ______3. Mamumuhay nang mariwasa ang mag-asawa dahil sa kapwa mayaman. 2. _____10. ______6. Magulo ang magiging pagsasama ng mag-asawa sa dahilang di sila nagmamahalan. 25 . Napakahirap ng buhay. Maghihiwalay din agad ang mag-asawa. ______5.

iwasto mo ang iyong sagot sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro.Muli. makaalpas j. Bayan Ko Ang bayan kong _________1_________. Pag-ibig dayuhan dilag Pilipinas lumipad g. e. d. c. Pugad ng _____10____ ko’t dalita Aking adhika. binomba ng tubig at hinuli ang mga lider. a. b. _____3______ ang sa kanyang palad. ganda h. Bayan pa kayang sakdal dilag. Ang di magnasang _____9_____… Pilipinas kong minumutya. Piliin sa mga nakatala sa ibaba at isulat ang titik lamang. dusa k. _____6______ ay nahalina. Hinarang sila ng mga pulis. b. Bayan ko. Ang marubdob na pag-ibig sa bayan at sa kalayaan ang pinakadiwa ng awiting ito. c. Kulungin mo at umiiyak. sakdal 26 . 6. binihag ka. Alam mo ito sapagkat ito’y sikat na awitin. bulaklak i. Nasadlak sa ___7____! Ibon mang may layang _____8_____. Lupain ng ginto’t _________2________.Nagwelga ang mga manggagawa. Nag-alay ng ganda’t ______4_____. Makita kang sakdal ____11____! a. d. At sa kanyang yumi at _____5______. pagbagsak ng ekonomiya ng bansa pagsapi sa NPA ng mga welgista patuloy na paglala ng suliranin sa kahirapan kawalan ng hanapbuhay ng mga welgista . Sulatin mo … Panuto: Punan ng nawawalang salita ang bawat patlang. Pagbuo naman ng awiting makabayan ang iyong susunod na gagawin.

ang panitikan ay dapat magturo at magbigay ng aliw. Naniniwala si Plato na ang pagbabasa ay dapat na magbunga ng kaliwanagan at karagdagang kaalaman. Para sa kanya ang panitikan ay “dulce” at “utile”. Para kay Horatio. Nakikilala ito sa pamamagitan na rin ng bisa sa mambabasa. laya . 27 . magpaliwanag at magturo at magdulot ng aliw o kalibangan sa mambabasa. ang pagbabasa ay dapat na magbunga ng kaliwanagan sa kaisipan. a. handa ka nang sagutin ang mga sumusunod na tanong: 1.. Dalawa ang malaking tungkulin ng panitikan sa tao. Ayon naman sa kanyang paboritong estudyanteng si Aristotle. Para sa kanya. Para sa kanya. -Nauunawaan mo ba ang iyong binasa? Kung gayon. ang panitikan daw ay dapat na maging “utile”.Naibigan mo ba ang nakaraang gawain? Kung gayon. Para sa kanya. luha l. Naniniwala si Aristotle na ang pagbabasa ay dapat na magbunga ng kalibangan at aliw sa mambabasa. Parehong tama at dapat na magkasama. Anu-ano ang mga bagay na naituro sa iyo ng akda? Piliin sa mga nakatala ang iyong sagot. ang panitikan ay may layuning magbigay ng aliw at kasiyahan. Ayon kay Plato. Na may mga tao na isasakripisyo ang lahat ng dahil sa pag-ibig sa bayan. Na tuso man ang matsing napaglalalangan di. Pinagsama naman ni Horatio ang dalawang kaisipan sa pagbibigay niya ng tungkulin ng panitikan sa mambabasa. Naniniwala si Horatio sa dalawang kaisipang nabanggit.f. Titik lamang ang isulat. ang panitikan ay dapat na maging “dulce”. 7. naging madali sa iyo ang pagsagot. basahin at unawain mo muna ang nasa loob ng kahon. Lagumin mo… Bago mo gawin ang susunod na gawain. b. ang panitikan ay may tungkuling magturo at magpaliwanag. Kaya kunin mo sa iyong guro ang susi sa pagwawasto at iwasto ang iyong gawa.

Ang nagbunsod kay Tenyong upang maghimagsik ay ____ a. f. pagkamatay ng ama 28 .c. Kapag puno na ang salop dapat nang kalusin 2. Ang ibig sabihin ng salitang sukaban ay ______ a. nakadidiri d. malupit b. Na kapag kayo ang pinagtiyap ng Diyos. d. sa wakas kayo pa rin. hunghang 3. nangako siya kay Bathala na magbubuwis siya ng buhay 4. nakaaawa 2. Tingnan ko kung talagang nauunawaan mong mabuti ang araling ito. Ang tapat at wagas na pag-ibig kailanma’y di mapaghihiwalay ng kamatayan. nakagagalit Ang mga ito’y gawa ng mga kurang sukaban. b. Ang pahayag na ito’y nangangahulugang ____ a. . Ang paksa na hango sa tunay na buhay. Anong bahagi sa dula ang nagbigay sa iyo ng aliw? a.Ngayon naman. may nilaga. Gaano ka na kahusay? Piliin ang titik ng wastong sagot. e. Mga seryosong tagpo. d. b. iwasto mo ang iyong sagot sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro. c. c. Kung may tiyaga. Nakahahambal ang ayos ng mga bilanggo. bastos d. ang nagsasalita’y patay na ayaw pa niyang mamatay ibinigay na niya kay Bathala ang kanyang buhay. d. c. nakasusuka e. taksil c. Mga tagpong katawa-tawa Patulang bahagi na hinahaluan ng awitin. Ang kahulugan ng nasasalungguhitang salita ay ____ d. 1. Ang kaluluwa ko’y inihain ko na kay Bathala.

Sa pangyayaring ito napatunayan ang kasabihang ______ a. kabaitan ng mga Kastila sa mga Pilipino 8. kapag may tiyaga.a & b d. d. d. dominanteng uri/mayayaman aping uri/mahihirap mga maghihimagsik wala sa nabanggit 9. sobrang pagpapahirap ng mga prayle c. kalupitan ng mga Kastila sa pagpaparusa sa mga Pilipinong wala namang pagkakasala d. pang-aabuso ng mga prayle 5. b.b. c. may nilaga Tuso man ang matsing napaglalalangan din Nasa Diyos ang awa. b. c. puso isip mata lahat ng nabanggit Sinulatan ni Julia si Tenyong at ibinalitang ________ a.wala sa nabanggit 7.ikakasal siya kay Miguel c. c. sa pagpili ng mangingibig kailangang paghariin ang _______ a. d. namatay ang inang si Kapitana Putin nang araw na umalis ito b. Sa akdang “Walang Sugat” inilarawan ang ___ a. Para kay Juana. Ipinakita rin dito ang paghahari ng ____ a. 6. pagpapakasal ni Julia d. nasa tao ang gawa Walang imposible sa daigdig 10. Nakasal si Julia kay Tenyong sa tulong ng Heneral ng mga Katipunero. Iniwan ni Tenyong ang mga mahal sa buhay upang tugunin ang panawagan ng Inang Bayan. masasabing siya’y____ 29 . Sa ginawang ito ni Tenyong. kagalingan ng pamamahala ng mga Kastila sa Pilipinas b. kahinaan ng pamamahala ng mga Kastila c. b.

d. Kung ang iyong iskor ay 7-pataas. c. Paunlarin mo… Anong kaisipan ang nilinang ng dula? Anong mga detalye ang sumusuporta sa mga kaisipang ito? Detalye Detalye Kaisipan Detalye -Inaasahan kong naging mabunga ang pag-aaral mo sa modyul na ito. Modyul 4 Susi sa Pagwawasto IV. Hanggang sa muli. Binabati kita. lubos mong naunawaan ang aralin. Kung 6 pababa naman ay isagawa mo muna ang susunod na gawain. Ano Na Ba Ang Alam Mo 30 . b. makaina huwaran mabuting mamamayan makabayan -Iwasto mo ang iyong mga sagot sa susi sa pagwawasto na nasa iyong guro.a.

1. b 7. 2. a 7. 3. a 10. 1. Pagsusuring Panlingguistika 1. Pagsusuring Pangnilalaman C 6. b c a. 2. H E 8. A D 10. e 31 . c. c 8. c 1. B E C H 5. 2. b. A G J 3. B J 9. a. c a. g 3. a a b c c 6. 3. G Mga Kaisipan: 1. 4. K 10. 5. F 5. 3. C 7. B 9. d 2. c 2. 3. 7. 2. 2. Alamin mo… 1. a 4. 5. 3. 6. H 8. f b. e 6. 6 c. 4. Pagsusuring Pampanitikan 1. 5. 4. 4. c 1. F I 7. a. D E G J A 6. 2. Linangin mo… a. 3. 1. 4. a. a 9.

2. d 2. ♥ ♥ 7. Gaano Ka Na Kahusay? 1. d VII. b 7. E. c 3. I 4. Gamitin mo… 1. H. b 7. c 5. l 32 . h 3. Lagumin mo… 1. d 2. a 9. Paunlarin Mo… Kaisipin: Kagitingin ng mga kawal na Pilipino Detalye 1: Nagkaisa upang labanan ang mga mapang-abuso at malupit na Kastila 2: Iniwan ang mga mahal sa buhay 3: Nakipaglaban sa mga Kastila para sa Inang Bayan 7. Halagang Pangkatauhan A. a. Palalimin mo… ♥ 6. b 10. c 9. i 10. G. d 2. 4. g 6. a. b 5.d. a 4. 3. ο ♥ 8. B. ο ο 10. 5. ♥ ο 9. c 6. b. ♥ 5. D. f 11. b 6. a 2. j 8. 1. c 8. b VI. Sulatin mo… 1. a. a 4.